https://wikihaj.com/api.php?action=feedcontributions&feedformat=atom&user=E.shahabiویکی حج - مشارکتهای کاربر [fa]2026-08-12T01:08:45Zمشارکتهای کاربرMediaWiki 1.43.0https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B3%DA%A9_%D9%85%D9%86%D8%A7&diff=55080مناسک منا2023-10-28T22:08:08Z<p>E.shahabi: </p>
<hr />
<div>{{حج و عمره عمودی}}<br />
'''مناسک منا''' به اَعمالِ [[رمی جمره عقبه]]، [[ذبح قربانی]] و [[حلق و تقصیر|حلق یا تقصیر]] گفته میشود؛ که روز [[عید قربان]] در [[منا]] باید انجام شوند.<br />
<br />
[[فقیهان شیعه|فقهای شیعه]] در به ترتیب انجام دادنِ این اَعمال، [[فتوا]] به [[واجب|وجوب]] یا [[احتیاط واجب]] دادهاند. امّا در مذاهب [[اهل سنت]] در به ترتیب انجام گرفتن این اعمال و چگونگی آن، اختلاف نظر وجود دارد.<br />
<br />
مناسک منا در همه [[اقسام حج]]، واجب است، جز ذبح قربانی که در [[حج افراد|حج اِفراد]] واجب نیست.<br />
==ترتیب اعمال==<br />
بر پایه مذاهب اسلامی، سه عمل واجب، در روز عید قربان، در منا باید انجام شود، که عبارتند از «[[رمی جمره عقبه]]»، «ذبح قربانی» و «حلق یا تقصیر».<ref>مناسك محشى، ص۴۴۴-۴٠٨، بداية المجتهد، ج١، ص۶۵٢؛ فقهالسنه، ج١، ص۵٢٧؛ الفقه على المذاهب الخمسه، ج١، ص٣٨٨ و ٣٨٧؛ الروضةالبهيه فى شرح اللمعة الدمشقيه، ج١، ص۵٢۵.</ref> <br />
<br />
به گفته فقیهان [[شیعه]]، رعایت ترتیب اعمال بالا، واجب یا احتیاط واجب است؛ ولی اگر این ترتیب رعایت نشد، تکرار آن لازم نیست. به گفته فقیهان [[مذهب حنبلی|حنبلی]] و [[مذهب شافعی|شافعی]]، رعایت ترتیب سنّت است و کسی که مراعات نکند کفاره ندارد. به باور [[مذهب حنفی|حنفیان]]، اگر حاجی پیش از ذبح قربانی یا رمی، حلق کند، باید گوسفند کفاره دهد. [[مذهب مالکی|مالکیان]] بر این باورند که اگر حاجی پیش از رمی، حلق کند باید فدیه بدهد.<ref>مناسك محشى، صص ۴۵١ و ۴۵٠؛ جواهرالكلام، ج١٩، صص ٢۵١ و ٢۵٠؛ الروضة البهيه فى شرح اللمعة الدمشقيه، ج ١، ص ۵٢۵؛ رسائل للحجاج و المعتمرين، صص ١٣ و ١٢؛ بداية المجتهد، ج ١، ص٣۵٣؛ مغنى والكافى لابن قدامه(فقه حنبلى)، بدائع الصنائع(فقه حنفى)، مختصر المزنى(فقه شافعى)، القوانين الفقهيه(فقه مالكى)؛ مصادر الفقهيه، ج١١، ص١٠۴٨-١٠۴۵ و ٩٧۴ و ج١٠، ص١٠٣ و ج١١، ص٨٢٣</ref><br />
<br />
==رمى جمره عقبه==<br />
{{اصلی|رمی#رمی جمره عقبه در عید قربان}}<br />
نخستین عمل واجب در روز [[عید قربان]]، [[رمی جمره عقبه]] است. در آخر [[منا]]، [[جمرات|سه جمره]] وجود دارد که سومین آن، جمره عقبه نام دارد.<ref>درسنامه مناسک حج، ص۶۶.</ref> برخی از احکام و واجبات رمی چنین است:<br />
<br />
*نيت: رمى نيز مثل ساير اعمال حج از عبادات است و بايد با قصد قربت و بدون هرگونه ريا و خودنمايى صورت پذيرد.<br />
*هفت عدد سنگريزه بايد به جمره زده شود، ولى لازم نيست پشت سر هم بخورد، پس اگر برای نمونه دو عدد از آنها به جمره بخورد و سومى نخورد، چهارمى اگر به ستون بخورد، سوم حساب مىشود.<br />
*سنگها را بياندازد، پس اگر جلو برود و سنگ بگذارد كفايت نمىكند.<br />
*سنگ به جمره بخورد.<br />
*با پرتاب به جمره بخورد، پس اگر با برخورد به جايى يا با برخورد سنگ ديگران به جمره برخورد كند كافى نيست.<br />
*به تدريج بزند، پس اگر چند سنگريزه را با هم به جمره بزند كافى نيست بلكه يكى حساب مىشود.<ref name=":0">درسنامه مناسک حج، ص۶۶ و ۶۷.</ref><br />
<br />
بر پایه فقه شیعه، مستحب است هنگام رمی، با طهارت بوده و با هر سنگی که میاندازد تکبیر بگوید و جمره عقبه را پشت به قبله رمی کند.<ref name=":1">درسنامه مناسک حج، ص۶۷.</ref> البته دو مذهب حنبلیه و مالکیه، رو به قبله رمی کردن جمره عقبه را مستحب دانستهاند.<ref>الفقه على المذاهب الأربعه، ج ١، صص ۶٠۵ - ۵٩٩؛ الخلاف، ج ١، ص ۴۵۶؛ فقه السنه، ج ١، ص ۵٣٣؛ الكافى لابن قدامه (فقه حنبلى) صص ١٠۴۶ و ١٠۴۵؛ الكافى فى فقه اهلالمدينه (فقه مالكى) ص ۵٠٢.</ref><br />
<br />
==ذبح قربانى==<br />
{{اصلی|قربانی}}<br />
واجب است حجگزار در [[حج تمتع]] و [[حج قران]]، روز عيد قربان، حيوانى را در راه خدا، بهعنوان يكى از اعمال حج ذبح کند. گوسفند، گاو و شتر حیواناتی هستند که میتوان قربانی کرد.<ref>درسنامه مناسک حج، ص۶۷.</ref> زمان قربانی کردن، پس از [[رمی]] جمره عقبه و پیش از [[حلق]] یا تقصیر است.<ref>درسنامه مناسک حج، ص۶۸.</ref> البته بر پایه فقه حنبلی، حنفی و مالکی، زمان قربانی کردن، روز عید و دو روز پس از آن است.<ref>الفقه على المذاهب الأربعه (چاپ ١۴٢۴ق)؛ ج ١، صص۵٨٨ - ۵٨٧؛ تذكرة الفقها، ج ٨، صص ٢۵٨ - ٢۵٢.</ref> <br />
<br />
حیوانی که ذبح میشود واجب است دارای شرایطی باشد که برخی از آنها چنین است: سالم بودن، خیلی پیر نبودن، ناقص العضو نبودن و لاغر نبودن.<ref group="یادداشت">چاق بودن شرط نيست، ولى نبايد لاغر باشد.</ref> مستحب است شتر یا گاو، ماده و گوسفند نر باشد.<ref>درسنامه مناسک حج، ص۶۸.</ref><br />
<br />
حجگزار مىتواند خودش حيوان را ذبح كند و مىتواند به شخص ديگرى نيابت بدهد تا او از طرفش حيوان را ذبح كند. البته بهجهت ازدحام، همه حاجیان نمىتوانند به كشتارگاه بروند و زنها را نيز راه نمىدهند؛ از این رو، حجگزاران میتوانند نیابت بدهند.<ref>درسنامه مناسک حج، ص۶۹.</ref><br />
<br />
ذبح قربانی تنها در حج تمتع و قران واجب بوده و در [[حج افراد]] واجب نیست.<ref>درآمدی بر فقه مقارن، ص۳۹۵.</ref><br />
<br />
==حلق يا تقصير==<br />
{{اصلی|حلق}}«حلق» بهمعناى تراشيدن موهاى سر و «تقصير» بهمعناى كوتاه كردن قدرى از مو و ناخن بوده و آخرین عمل از اعمال منا است.<ref>درسنامه مناسک حج، ص۷۱.</ref> زمان این عمل، از طلوع تا غروب آفتاب روز عید قربان و مکان آن، منا است. كسى كه نمىتواند براى حلق يا تقصير به منا برود، هرجا كه هست حلق يا تقصير مىكند و موى خود را به منا مىفرستد.<ref>درسنامه مناسک حج، ص۷۲.</ref><br />
<br />
بر زنان و کسانی که موی سر ندارند، واجب است تقصیر کنند<ref group="یادداشت">البته بر پایه فقه حنفی، بر مردان بدون مو نیز واجب است تیغ بر سر بکشند. در فقه دیگر مذاهب اهل سنت، این عمل مستحب دانسته شده است. (مناسك محشى، ص ۴۴۶؛ فقه السنه، ج ١، ص ۴۵۴.)</ref><ref name=":2">درسنامه مناسک حج، ص۷۱ و ۷۲.</ref> و بر برخی از حاجیان واجب است حلق انجام دهند، که عبارتند از:<br />
<br />
*كسى كه سال اول حج او باشد، چه واجب، چه مستحب، چه حج را براى خودش انجام دهد يا به [[نیابت]] از ديگرى؛ (به فتواى برخى از فقیهان، چنين فردى نيز مىتواند تقصير كند ولى حلق افضل است.)<br />
*كسى كه موى خود را بهمنظورى چسبانده باشد؛<br />
*كسى كه موى سر را جمع كرده و به هم پيچيده و گره زده و بافته باشد.<ref name=":2" /><br />
<br />
مستحب است در تراشیدن سر، ابتدا از سمت راست جلوی سر شروع کند<ref>درسنامه مناسک حج، ص۷۳.</ref> و هنگام حلق یا تقصیر دعای «اَللَّهُمَّ أَعْطِنِي بِكُلِّ شَعْرَةٍ نُوراً يَوْمَ اَلْقِيَامَةِ»<ref group="یادداشت">خدايا با هر تار مويى، روز قيامت پرتوى بر من بيافكن. (گزیده تهذیب؛ ج۳، ص۴۹.)</ref> را بخواند.<ref>[https://hadith.inoor.ir/fa/hadith/89967 تهذیب الاحکام، ج۵، ص۲۴۴].</ref><br />
<br />
به گفته فقیهان شیعه، حلق یا تقصیر به احتیاط واجب یا به احتیاط مستحب باید در روز عید قربان انجام شود. البته بر پایه فقه حنبلی، حنفی و مالکی، میتوان از ایام نحر<ref group="یادداشت">ایام نحر نزد این سه مذهب روز عید قربان و دو روز بعد از آن است.</ref> به تأخیر انداخت.<ref>مناسك محشى، ص۴۴٧؛ الروضةالبهيه فى شرح اللمعة الدمشقيه، ج١، صص ۵۶١ - ۵٣٩؛ فقهالسنه، ج ١، ص ۴٠؛ بدائع الصنائع(فقه حنفى)، الكافى لابن قدامه(فقه حنبلى)، المصادرالفقهيه، ج١٠، ص ۶٧.</ref><br />
<br />
بر پایه همه مذاهب اسلامی، مستحب است یا بهتر است در روز عید قربان، پس از مناسک عید، حاجیان برای انجام طواف زیارت از منا به سوی مکه کوچ کنند؛ هر چند جایز است آن را به تأخیر اندازند.<ref>مناسك محشى، ص ۴۶٢؛ تذكرة الفقها، ج ٨، صص ٣۵٠ - ٣۴٧؛ فقه السنه، ج ١، ص ۵۴١؛ بدائع الصنائع(فقه حنفى)، ص ۴٧؛ الكافى لابن قدامه(فقه حنبلى)، ص ١٠۴٨؛ المصادر الفقهيه، ج ١٠، ص۴٧ و ج ١١، ص ١٠۴٨.</ref><br />
<br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
<br />
==منابع==<br />
{{منابع}}<br />
{{برگرفتگی<br />
<br />
|پیش از لینک = کتاب<br />
<br />
|منبع = درسنامه مناسک حج،<br />
<br />
|پس از لینک = محمدحسین فلاحزاده، تهران، مشعر، ۱۳۸۹ش، ص۳۳–۳۸ و کتاب [http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1128 درآمدی بر فقه مقارن]، مصطفی جعفر پیشه فرد، تهران، بعثه مقام معظم رهبری، معاونت امور روحانیون، ۱۳۸۸ش. <br />
<br />
| لینک = http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/803<br />
<br />
}}<br />
* '''بدائع الصنائع (الفقه الحنبلی)، المصادر الفقهيه'''، علاءالدین بن مسعود الکاشانی، بيروت، چاپ اول، ١۴٢٢ق.<br />
* '''بداية المجتهد و نهاية المقتصد'''، (ابن رشد) محمد بن احمد بن رشد، بيروت، دارالفكر، ١۴٢١ق.<br />
* '''تذكرة الفقهاء'''، (علامه حلی) حسن بن یوسف بن مطهر، قم، مؤسسة آل البيت لاحياء التراث، ١۴٢٢ق.<br />
* '''تهذیب الاحکام'''، محمد بن حسن طوسی، تهران، دار الکتب الإسلامیة، بیتا.<br />
* '''جواهرالكلام فى شرح شرائع الاسلام'''، محمدحسن نجفی، تهران، دار الكتب الاسلاميه، ١٣۶۵ش.<br />
* '''رسائل للحجاج والمعتمرين'''، (الیحیی) یحیی بن ابراهیم، رياض، دارالمسلم، ١۴٢٠ق.<br />
* '''الروضة البهيه فى شرح اللمعة الدمشقيه'''، زینالدین العاملی (الشهید الثانی)، قم، مجمع الفكر الاسلامى، ١۴٢۴ق.<br />
* '''فقه السنه'''، السید سابق، بیروت، دارالفكر، ١۴١٩ق.<br />
* '''الفقه على المذاهب الخمسه'''، محمدجواد المغنیه، قم،مؤسسة دارالكتاب الاسلامى، ١۴٢٢ق.<br />
* '''الكافى فى فقه ابن حنبل''' (الفقه الحنبلى)، المصادر الفقهيه، (ابن قدامه) عبداللّٰه بن احمد بن قدامه، بيروت، چاپ اول، ١۴٢٢ق.<br />
* '''الكافى فى فقه اهل المدينه''' (الفقه المالکی)، یوسف بن عبدالله النمری القرطبی، بيروت، چاپ اول، ١۴٢٢ق.<br />
* '''گزیده تهذیب'''، محمد بن حسن طوسی، تهران، کوير، بیتا.<br />
* '''المصادر الفقهيه'''، علىاصغر مرواريد، بیروت، دارالتراث، ١۴١٩ق.<br />
* '''مختصر المزنى (الفقهالشافعى)'''، اسماعیل بن یحیی المصرى المزنى، بیروت، بینا، چاپ اول، ١۴٢٢ق.<br />
* '''مناسك حج با حواشى مراجع'''، سید روحالله خمینی، تهران، نشر مشعر، ١٣٨۵ش.<br />
* '''الهدايه''' (الفقه الحنفی)، علی ابن ابیبکر المرغینانی، بيروت، چاپ اول، ١۴٢٢ق.<br />
{{پایان}}<br />
<br />
[[رده:اعمال حج]]<br />
[[رده:مناسک منا]]<br />
[[رده:احکام حج]]</div>E.shahabihttps://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B3%DA%A9_%D9%85%D9%86%D8%A7&diff=55079مناسک منا2023-10-28T22:07:17Z<p>E.shahabi: </p>
<hr />
<div>{{حج و عمره عمودی}}<br />
'''مناسک منا''' به اَعمالِ [[رمی جمره عقبه]]، [[ذبح قربانی]] و [[حلق و تقصیر|حلق یا تقصیر]] گفته میشود؛ که روز [[عید قربان]] در [[منا]] باید انجام شوند.<br />
<br />
[[فقیهان شیعه|فقهای شیعه]] در به ترتیب انجام دادنِ این اَعمال، فتوا به [[واجب|وجوب]] یا [[احتیاط واجب]] دادهاند. امّا در مذاهب [[اهل سنت]] در به ترتیب انجام گرفتن این اعمال و چگونگی آن، اختلاف نظر وجود دارد.<br />
<br />
مناسک منا در همه [[اقسام حج]]، واجب است، جز ذبح قربانی که در [[حج افراد|حج اِفراد]] واجب نیست.<br />
==ترتیب اعمال==<br />
بر پایه مذاهب اسلامی، سه عمل واجب، در روز عید قربان، در منا باید انجام شود، که عبارتند از «[[رمی جمره عقبه]]»، «ذبح قربانی» و «حلق یا تقصیر».<ref>مناسك محشى، ص۴۴۴-۴٠٨، بداية المجتهد، ج١، ص۶۵٢؛ فقهالسنه، ج١، ص۵٢٧؛ الفقه على المذاهب الخمسه، ج١، ص٣٨٨ و ٣٨٧؛ الروضةالبهيه فى شرح اللمعة الدمشقيه، ج١، ص۵٢۵.</ref> <br />
<br />
به گفته فقیهان [[شیعه]]، رعایت ترتیب اعمال بالا، واجب یا احتیاط واجب است؛ ولی اگر این ترتیب رعایت نشد، تکرار آن لازم نیست. به گفته فقیهان [[مذهب حنبلی|حنبلی]] و [[مذهب شافعی|شافعی]]، رعایت ترتیب سنّت است و کسی که مراعات نکند کفاره ندارد. به باور [[مذهب حنفی|حنفیان]]، اگر حاجی پیش از ذبح قربانی یا رمی، حلق کند، باید گوسفند کفاره دهد. [[مذهب مالکی|مالکیان]] بر این باورند که اگر حاجی پیش از رمی، حلق کند باید فدیه بدهد.<ref>مناسك محشى، صص ۴۵١ و ۴۵٠؛ جواهرالكلام، ج١٩، صص ٢۵١ و ٢۵٠؛ الروضة البهيه فى شرح اللمعة الدمشقيه، ج ١، ص ۵٢۵؛ رسائل للحجاج و المعتمرين، صص ١٣ و ١٢؛ بداية المجتهد، ج ١، ص٣۵٣؛ مغنى والكافى لابن قدامه(فقه حنبلى)، بدائع الصنائع(فقه حنفى)، مختصر المزنى(فقه شافعى)، القوانين الفقهيه(فقه مالكى)؛ مصادر الفقهيه، ج١١، ص١٠۴٨-١٠۴۵ و ٩٧۴ و ج١٠، ص١٠٣ و ج١١، ص٨٢٣</ref><br />
<br />
==رمى جمره عقبه==<br />
{{اصلی|رمی#رمی جمره عقبه در عید قربان}}<br />
نخستین عمل واجب در روز [[عید قربان]]، [[رمی جمره عقبه]] است. در آخر [[منا]]، [[جمرات|سه جمره]] وجود دارد که سومین آن، جمره عقبه نام دارد.<ref>درسنامه مناسک حج، ص۶۶.</ref> برخی از احکام و واجبات رمی چنین است:<br />
<br />
*نيت: رمى نيز مثل ساير اعمال حج از عبادات است و بايد با قصد قربت و بدون هرگونه ريا و خودنمايى صورت پذيرد.<br />
*هفت عدد سنگريزه بايد به جمره زده شود، ولى لازم نيست پشت سر هم بخورد، پس اگر برای نمونه دو عدد از آنها به جمره بخورد و سومى نخورد، چهارمى اگر به ستون بخورد، سوم حساب مىشود.<br />
*سنگها را بياندازد، پس اگر جلو برود و سنگ بگذارد كفايت نمىكند.<br />
*سنگ به جمره بخورد.<br />
*با پرتاب به جمره بخورد، پس اگر با برخورد به جايى يا با برخورد سنگ ديگران به جمره برخورد كند كافى نيست.<br />
*به تدريج بزند، پس اگر چند سنگريزه را با هم به جمره بزند كافى نيست بلكه يكى حساب مىشود.<ref name=":0">درسنامه مناسک حج، ص۶۶ و ۶۷.</ref><br />
<br />
بر پایه فقه شیعه، مستحب است هنگام رمی، با طهارت بوده و با هر سنگی که میاندازد تکبیر بگوید و جمره عقبه را پشت به قبله رمی کند.<ref name=":1">درسنامه مناسک حج، ص۶۷.</ref> البته دو مذهب حنبلیه و مالکیه، رو به قبله رمی کردن جمره عقبه را مستحب دانستهاند.<ref>الفقه على المذاهب الأربعه، ج ١، صص ۶٠۵ - ۵٩٩؛ الخلاف، ج ١، ص ۴۵۶؛ فقه السنه، ج ١، ص ۵٣٣؛ الكافى لابن قدامه (فقه حنبلى) صص ١٠۴۶ و ١٠۴۵؛ الكافى فى فقه اهلالمدينه (فقه مالكى) ص ۵٠٢.</ref><br />
<br />
==ذبح قربانى==<br />
{{اصلی|قربانی}}<br />
واجب است حجگزار در [[حج تمتع]] و [[حج قران]]، روز عيد قربان، حيوانى را در راه خدا، بهعنوان يكى از اعمال حج ذبح کند. گوسفند، گاو و شتر حیواناتی هستند که میتوان قربانی کرد.<ref>درسنامه مناسک حج، ص۶۷.</ref> زمان قربانی کردن، پس از [[رمی]] جمره عقبه و پیش از [[حلق]] یا تقصیر است.<ref>درسنامه مناسک حج، ص۶۸.</ref> البته بر پایه فقه حنبلی، حنفی و مالکی، زمان قربانی کردن، روز عید و دو روز پس از آن است.<ref>الفقه على المذاهب الأربعه (چاپ ١۴٢۴ق)؛ ج ١، صص۵٨٨ - ۵٨٧؛ تذكرة الفقها، ج ٨، صص ٢۵٨ - ٢۵٢.</ref> <br />
<br />
حیوانی که ذبح میشود واجب است دارای شرایطی باشد که برخی از آنها چنین است: سالم بودن، خیلی پیر نبودن، ناقص العضو نبودن و لاغر نبودن.<ref group="یادداشت">چاق بودن شرط نيست، ولى نبايد لاغر باشد.</ref> مستحب است شتر یا گاو، ماده و گوسفند نر باشد.<ref>درسنامه مناسک حج، ص۶۸.</ref><br />
<br />
حجگزار مىتواند خودش حيوان را ذبح كند و مىتواند به شخص ديگرى نيابت بدهد تا او از طرفش حيوان را ذبح كند. البته بهجهت ازدحام، همه حاجیان نمىتوانند به كشتارگاه بروند و زنها را نيز راه نمىدهند؛ از این رو، حجگزاران میتوانند نیابت بدهند.<ref>درسنامه مناسک حج، ص۶۹.</ref><br />
<br />
ذبح قربانی تنها در حج تمتع و قران واجب بوده و در [[حج افراد]] واجب نیست.<ref>درآمدی بر فقه مقارن، ص۳۹۵.</ref><br />
<br />
==حلق يا تقصير==<br />
{{اصلی|حلق}}«حلق» بهمعناى تراشيدن موهاى سر و «تقصير» بهمعناى كوتاه كردن قدرى از مو و ناخن بوده و آخرین عمل از اعمال منا است.<ref>درسنامه مناسک حج، ص۷۱.</ref> زمان این عمل، از طلوع تا غروب آفتاب روز عید قربان و مکان آن، منا است. كسى كه نمىتواند براى حلق يا تقصير به منا برود، هرجا كه هست حلق يا تقصير مىكند و موى خود را به منا مىفرستد.<ref>درسنامه مناسک حج، ص۷۲.</ref><br />
<br />
بر زنان و کسانی که موی سر ندارند، واجب است تقصیر کنند<ref group="یادداشت">البته بر پایه فقه حنفی، بر مردان بدون مو نیز واجب است تیغ بر سر بکشند. در فقه دیگر مذاهب اهل سنت، این عمل مستحب دانسته شده است. (مناسك محشى، ص ۴۴۶؛ فقه السنه، ج ١، ص ۴۵۴.)</ref><ref name=":2">درسنامه مناسک حج، ص۷۱ و ۷۲.</ref> و بر برخی از حاجیان واجب است حلق انجام دهند، که عبارتند از:<br />
<br />
*كسى كه سال اول حج او باشد، چه واجب، چه مستحب، چه حج را براى خودش انجام دهد يا به [[نیابت]] از ديگرى؛ (به فتواى برخى از فقیهان، چنين فردى نيز مىتواند تقصير كند ولى حلق افضل است.)<br />
*كسى كه موى خود را بهمنظورى چسبانده باشد؛<br />
*كسى كه موى سر را جمع كرده و به هم پيچيده و گره زده و بافته باشد.<ref name=":2" /><br />
<br />
مستحب است در تراشیدن سر، ابتدا از سمت راست جلوی سر شروع کند<ref>درسنامه مناسک حج، ص۷۳.</ref> و هنگام حلق یا تقصیر دعای «اَللَّهُمَّ أَعْطِنِي بِكُلِّ شَعْرَةٍ نُوراً يَوْمَ اَلْقِيَامَةِ»<ref group="یادداشت">خدايا با هر تار مويى، روز قيامت پرتوى بر من بيافكن. (گزیده تهذیب؛ ج۳، ص۴۹.)</ref> را بخواند.<ref>[https://hadith.inoor.ir/fa/hadith/89967 تهذیب الاحکام، ج۵، ص۲۴۴].</ref><br />
<br />
به گفته فقیهان شیعه، حلق یا تقصیر به احتیاط واجب یا به احتیاط مستحب باید در روز عید قربان انجام شود. البته بر پایه فقه حنبلی، حنفی و مالکی، میتوان از ایام نحر<ref group="یادداشت">ایام نحر نزد این سه مذهب روز عید قربان و دو روز بعد از آن است.</ref> به تأخیر انداخت.<ref>مناسك محشى، ص۴۴٧؛ الروضةالبهيه فى شرح اللمعة الدمشقيه، ج١، صص ۵۶١ - ۵٣٩؛ فقهالسنه، ج ١، ص ۴٠؛ بدائع الصنائع(فقه حنفى)، الكافى لابن قدامه(فقه حنبلى)، المصادرالفقهيه، ج١٠، ص ۶٧.</ref><br />
<br />
بر پایه همه مذاهب اسلامی، مستحب است یا بهتر است در روز عید قربان، پس از مناسک عید، حاجیان برای انجام طواف زیارت از منا به سوی مکه کوچ کنند؛ هر چند جایز است آن را به تأخیر اندازند.<ref>مناسك محشى، ص ۴۶٢؛ تذكرة الفقها، ج ٨، صص ٣۵٠ - ٣۴٧؛ فقه السنه، ج ١، ص ۵۴١؛ بدائع الصنائع(فقه حنفى)، ص ۴٧؛ الكافى لابن قدامه(فقه حنبلى)، ص ١٠۴٨؛ المصادر الفقهيه، ج ١٠، ص۴٧ و ج ١١، ص ١٠۴٨.</ref><br />
<br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
<br />
==منابع==<br />
{{منابع}}<br />
{{برگرفتگی<br />
<br />
|پیش از لینک = کتاب<br />
<br />
|منبع = درسنامه مناسک حج،<br />
<br />
|پس از لینک = محمدحسین فلاحزاده، تهران، مشعر، ۱۳۸۹ش، ص۳۳–۳۸ و کتاب [http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1128 درآمدی بر فقه مقارن]، مصطفی جعفر پیشه فرد، تهران، بعثه مقام معظم رهبری، معاونت امور روحانیون، ۱۳۸۸ش. <br />
<br />
| لینک = http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/803<br />
<br />
}}<br />
* '''بدائع الصنائع (الفقه الحنبلی)، المصادر الفقهيه'''، علاءالدین بن مسعود الکاشانی، بيروت، چاپ اول، ١۴٢٢ق.<br />
* '''بداية المجتهد و نهاية المقتصد'''، (ابن رشد) محمد بن احمد بن رشد، بيروت، دارالفكر، ١۴٢١ق.<br />
* '''تذكرة الفقهاء'''، (علامه حلی) حسن بن یوسف بن مطهر، قم، مؤسسة آل البيت لاحياء التراث، ١۴٢٢ق.<br />
* '''تهذیب الاحکام'''، محمد بن حسن طوسی، تهران، دار الکتب الإسلامیة، بیتا.<br />
* '''جواهرالكلام فى شرح شرائع الاسلام'''، محمدحسن نجفی، تهران، دار الكتب الاسلاميه، ١٣۶۵ش.<br />
* '''رسائل للحجاج والمعتمرين'''، (الیحیی) یحیی بن ابراهیم، رياض، دارالمسلم، ١۴٢٠ق.<br />
* '''الروضة البهيه فى شرح اللمعة الدمشقيه'''، زینالدین العاملی (الشهید الثانی)، قم، مجمع الفكر الاسلامى، ١۴٢۴ق.<br />
* '''فقه السنه'''، السید سابق، بیروت، دارالفكر، ١۴١٩ق.<br />
* '''الفقه على المذاهب الخمسه'''، محمدجواد المغنیه، قم،مؤسسة دارالكتاب الاسلامى، ١۴٢٢ق.<br />
* '''الكافى فى فقه ابن حنبل''' (الفقه الحنبلى)، المصادر الفقهيه، (ابن قدامه) عبداللّٰه بن احمد بن قدامه، بيروت، چاپ اول، ١۴٢٢ق.<br />
* '''الكافى فى فقه اهل المدينه''' (الفقه المالکی)، یوسف بن عبدالله النمری القرطبی، بيروت، چاپ اول، ١۴٢٢ق.<br />
* '''گزیده تهذیب'''، محمد بن حسن طوسی، تهران، کوير، بیتا.<br />
* '''المصادر الفقهيه'''، علىاصغر مرواريد، بیروت، دارالتراث، ١۴١٩ق.<br />
* '''مختصر المزنى (الفقهالشافعى)'''، اسماعیل بن یحیی المصرى المزنى، بیروت، بینا، چاپ اول، ١۴٢٢ق.<br />
* '''مناسك حج با حواشى مراجع'''، سید روحالله خمینی، تهران، نشر مشعر، ١٣٨۵ش.<br />
* '''الهدايه''' (الفقه الحنفی)، علی ابن ابیبکر المرغینانی، بيروت، چاپ اول، ١۴٢٢ق.<br />
{{پایان}}<br />
<br />
[[رده:اعمال حج]]<br />
[[رده:مناسک منا]]<br />
[[رده:احکام حج]]</div>E.shahabihttps://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B3%DA%A9_%D9%85%D9%86%D8%A7&diff=55078مناسک منا2023-10-28T22:05:27Z<p>E.shahabi: </p>
<hr />
<div>{{حج و عمره عمودی}}<br />
'''مناسک منا''' به اَعمالِ [[رمی جمره عقبه]]، [[ذبح قربانی]] و [[حلق و تقصیر|حلق یا تقصیر]] گفته میشود؛ که روز [[عید قربان]] در [[منا]] باید انجام شوند.<br />
<br />
[[فقیهان شیعه|فقهای شیعه]] به ترتیب انجام دادنِ این اَعمال را، [[واجب]] یا [[احتیاط واجب]] دانستهاند. امّا در مذاهب [[اهل سنت]] در به ترتیب انجام گرفتن این اعمال و چگونگی آن، اختلاف نظر وجود دارد.<br />
<br />
مناسک منا در همه [[اقسام حج]]، واجب است، جز ذبح قربانی که در [[حج افراد|حج اِفراد]] واجب نیست.<br />
==ترتیب اعمال==<br />
بر پایه مذاهب اسلامی، سه عمل واجب، در روز عید قربان، در منا باید انجام شود، که عبارتند از «[[رمی جمره عقبه]]»، «ذبح قربانی» و «حلق یا تقصیر».<ref>مناسك محشى، ص۴۴۴-۴٠٨، بداية المجتهد، ج١، ص۶۵٢؛ فقهالسنه، ج١، ص۵٢٧؛ الفقه على المذاهب الخمسه، ج١، ص٣٨٨ و ٣٨٧؛ الروضةالبهيه فى شرح اللمعة الدمشقيه، ج١، ص۵٢۵.</ref> <br />
<br />
به گفته فقیهان [[شیعه]]، رعایت ترتیب اعمال بالا، واجب یا احتیاط واجب است؛ ولی اگر این ترتیب رعایت نشد، تکرار آن لازم نیست. به گفته فقیهان [[مذهب حنبلی|حنبلی]] و [[مذهب شافعی|شافعی]]، رعایت ترتیب سنّت است و کسی که مراعات نکند کفاره ندارد. به باور [[مذهب حنفی|حنفیان]]، اگر حاجی پیش از ذبح قربانی یا رمی، حلق کند، باید گوسفند کفاره دهد. [[مذهب مالکی|مالکیان]] بر این باورند که اگر حاجی پیش از رمی، حلق کند باید فدیه بدهد.<ref>مناسك محشى، صص ۴۵١ و ۴۵٠؛ جواهرالكلام، ج١٩، صص ٢۵١ و ٢۵٠؛ الروضة البهيه فى شرح اللمعة الدمشقيه، ج ١، ص ۵٢۵؛ رسائل للحجاج و المعتمرين، صص ١٣ و ١٢؛ بداية المجتهد، ج ١، ص٣۵٣؛ مغنى والكافى لابن قدامه(فقه حنبلى)، بدائع الصنائع(فقه حنفى)، مختصر المزنى(فقه شافعى)، القوانين الفقهيه(فقه مالكى)؛ مصادر الفقهيه، ج١١، ص١٠۴٨-١٠۴۵ و ٩٧۴ و ج١٠، ص١٠٣ و ج١١، ص٨٢٣</ref><br />
<br />
==رمى جمره عقبه==<br />
{{اصلی|رمی#رمی جمره عقبه در عید قربان}}<br />
نخستین عمل واجب در روز [[عید قربان]]، [[رمی جمره عقبه]] است. در آخر [[منا]]، [[جمرات|سه جمره]] وجود دارد که سومین آن، جمره عقبه نام دارد.<ref>درسنامه مناسک حج، ص۶۶.</ref> برخی از احکام و واجبات رمی چنین است:<br />
<br />
*نيت: رمى نيز مثل ساير اعمال حج از عبادات است و بايد با قصد قربت و بدون هرگونه ريا و خودنمايى صورت پذيرد.<br />
*هفت عدد سنگريزه بايد به جمره زده شود، ولى لازم نيست پشت سر هم بخورد، پس اگر برای نمونه دو عدد از آنها به جمره بخورد و سومى نخورد، چهارمى اگر به ستون بخورد، سوم حساب مىشود.<br />
*سنگها را بياندازد، پس اگر جلو برود و سنگ بگذارد كفايت نمىكند.<br />
*سنگ به جمره بخورد.<br />
*با پرتاب به جمره بخورد، پس اگر با برخورد به جايى يا با برخورد سنگ ديگران به جمره برخورد كند كافى نيست.<br />
*به تدريج بزند، پس اگر چند سنگريزه را با هم به جمره بزند كافى نيست بلكه يكى حساب مىشود.<ref name=":0">درسنامه مناسک حج، ص۶۶ و ۶۷.</ref><br />
<br />
بر پایه فقه شیعه، مستحب است هنگام رمی، با طهارت بوده و با هر سنگی که میاندازد تکبیر بگوید و جمره عقبه را پشت به قبله رمی کند.<ref name=":1">درسنامه مناسک حج، ص۶۷.</ref> البته دو مذهب حنبلیه و مالکیه، رو به قبله رمی کردن جمره عقبه را مستحب دانستهاند.<ref>الفقه على المذاهب الأربعه، ج ١، صص ۶٠۵ - ۵٩٩؛ الخلاف، ج ١، ص ۴۵۶؛ فقه السنه، ج ١، ص ۵٣٣؛ الكافى لابن قدامه (فقه حنبلى) صص ١٠۴۶ و ١٠۴۵؛ الكافى فى فقه اهلالمدينه (فقه مالكى) ص ۵٠٢.</ref><br />
<br />
==ذبح قربانى==<br />
{{اصلی|قربانی}}<br />
واجب است حجگزار در [[حج تمتع]] و [[حج قران]]، روز عيد قربان، حيوانى را در راه خدا، بهعنوان يكى از اعمال حج ذبح کند. گوسفند، گاو و شتر حیواناتی هستند که میتوان قربانی کرد.<ref>درسنامه مناسک حج، ص۶۷.</ref> زمان قربانی کردن، پس از [[رمی]] جمره عقبه و پیش از [[حلق]] یا تقصیر است.<ref>درسنامه مناسک حج، ص۶۸.</ref> البته بر پایه فقه حنبلی، حنفی و مالکی، زمان قربانی کردن، روز عید و دو روز پس از آن است.<ref>الفقه على المذاهب الأربعه (چاپ ١۴٢۴ق)؛ ج ١، صص۵٨٨ - ۵٨٧؛ تذكرة الفقها، ج ٨، صص ٢۵٨ - ٢۵٢.</ref> <br />
<br />
حیوانی که ذبح میشود واجب است دارای شرایطی باشد که برخی از آنها چنین است: سالم بودن، خیلی پیر نبودن، ناقص العضو نبودن و لاغر نبودن.<ref group="یادداشت">چاق بودن شرط نيست، ولى نبايد لاغر باشد.</ref> مستحب است شتر یا گاو، ماده و گوسفند نر باشد.<ref>درسنامه مناسک حج، ص۶۸.</ref><br />
<br />
حجگزار مىتواند خودش حيوان را ذبح كند و مىتواند به شخص ديگرى نيابت بدهد تا او از طرفش حيوان را ذبح كند. البته بهجهت ازدحام، همه حاجیان نمىتوانند به كشتارگاه بروند و زنها را نيز راه نمىدهند؛ از این رو، حجگزاران میتوانند نیابت بدهند.<ref>درسنامه مناسک حج، ص۶۹.</ref><br />
<br />
ذبح قربانی تنها در حج تمتع و قران واجب بوده و در [[حج افراد]] واجب نیست.<ref>درآمدی بر فقه مقارن، ص۳۹۵.</ref><br />
<br />
==حلق يا تقصير==<br />
{{اصلی|حلق}}«حلق» بهمعناى تراشيدن موهاى سر و «تقصير» بهمعناى كوتاه كردن قدرى از مو و ناخن بوده و آخرین عمل از اعمال منا است.<ref>درسنامه مناسک حج، ص۷۱.</ref> زمان این عمل، از طلوع تا غروب آفتاب روز عید قربان و مکان آن، منا است. كسى كه نمىتواند براى حلق يا تقصير به منا برود، هرجا كه هست حلق يا تقصير مىكند و موى خود را به منا مىفرستد.<ref>درسنامه مناسک حج، ص۷۲.</ref><br />
<br />
بر زنان و کسانی که موی سر ندارند، واجب است تقصیر کنند<ref group="یادداشت">البته بر پایه فقه حنفی، بر مردان بدون مو نیز واجب است تیغ بر سر بکشند. در فقه دیگر مذاهب اهل سنت، این عمل مستحب دانسته شده است. (مناسك محشى، ص ۴۴۶؛ فقه السنه، ج ١، ص ۴۵۴.)</ref><ref name=":2">درسنامه مناسک حج، ص۷۱ و ۷۲.</ref> و بر برخی از حاجیان واجب است حلق انجام دهند، که عبارتند از:<br />
<br />
*كسى كه سال اول حج او باشد، چه واجب، چه مستحب، چه حج را براى خودش انجام دهد يا به [[نیابت]] از ديگرى؛ (به فتواى برخى از فقیهان، چنين فردى نيز مىتواند تقصير كند ولى حلق افضل است.)<br />
*كسى كه موى خود را بهمنظورى چسبانده باشد؛<br />
*كسى كه موى سر را جمع كرده و به هم پيچيده و گره زده و بافته باشد.<ref name=":2" /><br />
<br />
مستحب است در تراشیدن سر، ابتدا از سمت راست جلوی سر شروع کند<ref>درسنامه مناسک حج، ص۷۳.</ref> و هنگام حلق یا تقصیر دعای «اَللَّهُمَّ أَعْطِنِي بِكُلِّ شَعْرَةٍ نُوراً يَوْمَ اَلْقِيَامَةِ»<ref group="یادداشت">خدايا با هر تار مويى، روز قيامت پرتوى بر من بيافكن. (گزیده تهذیب؛ ج۳، ص۴۹.)</ref> را بخواند.<ref>[https://hadith.inoor.ir/fa/hadith/89967 تهذیب الاحکام، ج۵، ص۲۴۴].</ref><br />
<br />
به گفته فقیهان شیعه، حلق یا تقصیر به احتیاط واجب یا به احتیاط مستحب باید در روز عید قربان انجام شود. البته بر پایه فقه حنبلی، حنفی و مالکی، میتوان از ایام نحر<ref group="یادداشت">ایام نحر نزد این سه مذهب روز عید قربان و دو روز بعد از آن است.</ref> به تأخیر انداخت.<ref>مناسك محشى، ص۴۴٧؛ الروضةالبهيه فى شرح اللمعة الدمشقيه، ج١، صص ۵۶١ - ۵٣٩؛ فقهالسنه، ج ١، ص ۴٠؛ بدائع الصنائع(فقه حنفى)، الكافى لابن قدامه(فقه حنبلى)، المصادرالفقهيه، ج١٠، ص ۶٧.</ref><br />
<br />
بر پایه همه مذاهب اسلامی، مستحب است یا بهتر است در روز عید قربان، پس از مناسک عید، حاجیان برای انجام طواف زیارت از منا به سوی مکه کوچ کنند؛ هر چند جایز است آن را به تأخیر اندازند.<ref>مناسك محشى، ص ۴۶٢؛ تذكرة الفقها، ج ٨، صص ٣۵٠ - ٣۴٧؛ فقه السنه، ج ١، ص ۵۴١؛ بدائع الصنائع(فقه حنفى)، ص ۴٧؛ الكافى لابن قدامه(فقه حنبلى)، ص ١٠۴٨؛ المصادر الفقهيه، ج ١٠، ص۴٧ و ج ١١، ص ١٠۴٨.</ref><br />
<br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
<br />
==منابع==<br />
{{منابع}}<br />
{{برگرفتگی<br />
<br />
|پیش از لینک = کتاب<br />
<br />
|منبع = درسنامه مناسک حج،<br />
<br />
|پس از لینک = محمدحسین فلاحزاده، تهران، مشعر، ۱۳۸۹ش، ص۳۳–۳۸ و کتاب [http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1128 درآمدی بر فقه مقارن]، مصطفی جعفر پیشه فرد، تهران، بعثه مقام معظم رهبری، معاونت امور روحانیون، ۱۳۸۸ش. <br />
<br />
| لینک = http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/803<br />
<br />
}}<br />
* '''بدائع الصنائع (الفقه الحنبلی)، المصادر الفقهيه'''، علاءالدین بن مسعود الکاشانی، بيروت، چاپ اول، ١۴٢٢ق.<br />
* '''بداية المجتهد و نهاية المقتصد'''، (ابن رشد) محمد بن احمد بن رشد، بيروت، دارالفكر، ١۴٢١ق.<br />
* '''تذكرة الفقهاء'''، (علامه حلی) حسن بن یوسف بن مطهر، قم، مؤسسة آل البيت لاحياء التراث، ١۴٢٢ق.<br />
* '''تهذیب الاحکام'''، محمد بن حسن طوسی، تهران، دار الکتب الإسلامیة، بیتا.<br />
* '''جواهرالكلام فى شرح شرائع الاسلام'''، محمدحسن نجفی، تهران، دار الكتب الاسلاميه، ١٣۶۵ش.<br />
* '''رسائل للحجاج والمعتمرين'''، (الیحیی) یحیی بن ابراهیم، رياض، دارالمسلم، ١۴٢٠ق.<br />
* '''الروضة البهيه فى شرح اللمعة الدمشقيه'''، زینالدین العاملی (الشهید الثانی)، قم، مجمع الفكر الاسلامى، ١۴٢۴ق.<br />
* '''فقه السنه'''، السید سابق، بیروت، دارالفكر، ١۴١٩ق.<br />
* '''الفقه على المذاهب الخمسه'''، محمدجواد المغنیه، قم،مؤسسة دارالكتاب الاسلامى، ١۴٢٢ق.<br />
* '''الكافى فى فقه ابن حنبل''' (الفقه الحنبلى)، المصادر الفقهيه، (ابن قدامه) عبداللّٰه بن احمد بن قدامه، بيروت، چاپ اول، ١۴٢٢ق.<br />
* '''الكافى فى فقه اهل المدينه''' (الفقه المالکی)، یوسف بن عبدالله النمری القرطبی، بيروت، چاپ اول، ١۴٢٢ق.<br />
* '''گزیده تهذیب'''، محمد بن حسن طوسی، تهران، کوير، بیتا.<br />
* '''المصادر الفقهيه'''، علىاصغر مرواريد، بیروت، دارالتراث، ١۴١٩ق.<br />
* '''مختصر المزنى (الفقهالشافعى)'''، اسماعیل بن یحیی المصرى المزنى، بیروت، بینا، چاپ اول، ١۴٢٢ق.<br />
* '''مناسك حج با حواشى مراجع'''، سید روحالله خمینی، تهران، نشر مشعر، ١٣٨۵ش.<br />
* '''الهدايه''' (الفقه الحنفی)، علی ابن ابیبکر المرغینانی، بيروت، چاپ اول، ١۴٢٢ق.<br />
{{پایان}}<br />
<br />
[[رده:اعمال حج]]<br />
[[رده:مناسک منا]]<br />
[[رده:احکام حج]]</div>E.shahabihttps://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B3%DA%A9_%D9%85%D9%86%D8%A7&diff=55077مناسک منا2023-10-28T22:04:15Z<p>E.shahabi: </p>
<hr />
<div>{{حج و عمره عمودی}}<br />
'''مناسک منا''' به اَعمالِ [[رمی جمره عقبه]]، [[ذبح قربانی]] و [[حلق و تقصیر|حلق یا تقصیر]] گفته میشوند؛ که روز [[عید قربان]] در [[منا]] باید انجام شوند.<br />
<br />
[[فقیهان شیعه|فقهای شیعه]] به ترتیب انجام دادنِ این اَعمال را، [[واجب]] یا [[احتیاط واجب]] دانستهاند. امّا در مذاهب [[اهل سنت]] در به ترتیب انجام گرفتن این اعمال و چگونگی آن، اختلاف نظر وجود دارد.<br />
<br />
مناسک منا در همه [[اقسام حج]]، واجب است، جز ذبح قربانی که در [[حج افراد|حج اِفراد]] واجب نیست.<br />
==ترتیب اعمال==<br />
بر پایه مذاهب اسلامی، سه عمل واجب، در روز عید قربان، در منا باید انجام شود، که عبارتند از «[[رمی جمره عقبه]]»، «ذبح قربانی» و «حلق یا تقصیر».<ref>مناسك محشى، ص۴۴۴-۴٠٨، بداية المجتهد، ج١، ص۶۵٢؛ فقهالسنه، ج١، ص۵٢٧؛ الفقه على المذاهب الخمسه، ج١، ص٣٨٨ و ٣٨٧؛ الروضةالبهيه فى شرح اللمعة الدمشقيه، ج١، ص۵٢۵.</ref> <br />
<br />
به گفته فقیهان [[شیعه]]، رعایت ترتیب اعمال بالا، واجب یا احتیاط واجب است؛ ولی اگر این ترتیب رعایت نشد، تکرار آن لازم نیست. به گفته فقیهان [[مذهب حنبلی|حنبلی]] و [[مذهب شافعی|شافعی]]، رعایت ترتیب سنّت است و کسی که مراعات نکند کفاره ندارد. به باور [[مذهب حنفی|حنفیان]]، اگر حاجی پیش از ذبح قربانی یا رمی، حلق کند، باید گوسفند کفاره دهد. [[مذهب مالکی|مالکیان]] بر این باورند که اگر حاجی پیش از رمی، حلق کند باید فدیه بدهد.<ref>مناسك محشى، صص ۴۵١ و ۴۵٠؛ جواهرالكلام، ج١٩، صص ٢۵١ و ٢۵٠؛ الروضة البهيه فى شرح اللمعة الدمشقيه، ج ١، ص ۵٢۵؛ رسائل للحجاج و المعتمرين، صص ١٣ و ١٢؛ بداية المجتهد، ج ١، ص٣۵٣؛ مغنى والكافى لابن قدامه(فقه حنبلى)، بدائع الصنائع(فقه حنفى)، مختصر المزنى(فقه شافعى)، القوانين الفقهيه(فقه مالكى)؛ مصادر الفقهيه، ج١١، ص١٠۴٨-١٠۴۵ و ٩٧۴ و ج١٠، ص١٠٣ و ج١١، ص٨٢٣</ref><br />
<br />
==رمى جمره عقبه==<br />
{{اصلی|رمی#رمی جمره عقبه در عید قربان}}<br />
نخستین عمل واجب در روز [[عید قربان]]، [[رمی جمره عقبه]] است. در آخر [[منا]]، [[جمرات|سه جمره]] وجود دارد که سومین آن، جمره عقبه نام دارد.<ref>درسنامه مناسک حج، ص۶۶.</ref> برخی از احکام و واجبات رمی چنین است:<br />
<br />
*نيت: رمى نيز مثل ساير اعمال حج از عبادات است و بايد با قصد قربت و بدون هرگونه ريا و خودنمايى صورت پذيرد.<br />
*هفت عدد سنگريزه بايد به جمره زده شود، ولى لازم نيست پشت سر هم بخورد، پس اگر برای نمونه دو عدد از آنها به جمره بخورد و سومى نخورد، چهارمى اگر به ستون بخورد، سوم حساب مىشود.<br />
*سنگها را بياندازد، پس اگر جلو برود و سنگ بگذارد كفايت نمىكند.<br />
*سنگ به جمره بخورد.<br />
*با پرتاب به جمره بخورد، پس اگر با برخورد به جايى يا با برخورد سنگ ديگران به جمره برخورد كند كافى نيست.<br />
*به تدريج بزند، پس اگر چند سنگريزه را با هم به جمره بزند كافى نيست بلكه يكى حساب مىشود.<ref name=":0">درسنامه مناسک حج، ص۶۶ و ۶۷.</ref><br />
<br />
بر پایه فقه شیعه، مستحب است هنگام رمی، با طهارت بوده و با هر سنگی که میاندازد تکبیر بگوید و جمره عقبه را پشت به قبله رمی کند.<ref name=":1">درسنامه مناسک حج، ص۶۷.</ref> البته دو مذهب حنبلیه و مالکیه، رو به قبله رمی کردن جمره عقبه را مستحب دانستهاند.<ref>الفقه على المذاهب الأربعه، ج ١، صص ۶٠۵ - ۵٩٩؛ الخلاف، ج ١، ص ۴۵۶؛ فقه السنه، ج ١، ص ۵٣٣؛ الكافى لابن قدامه (فقه حنبلى) صص ١٠۴۶ و ١٠۴۵؛ الكافى فى فقه اهلالمدينه (فقه مالكى) ص ۵٠٢.</ref><br />
<br />
==ذبح قربانى==<br />
{{اصلی|قربانی}}<br />
واجب است حجگزار در [[حج تمتع]] و [[حج قران]]، روز عيد قربان، حيوانى را در راه خدا، بهعنوان يكى از اعمال حج ذبح کند. گوسفند، گاو و شتر حیواناتی هستند که میتوان قربانی کرد.<ref>درسنامه مناسک حج، ص۶۷.</ref> زمان قربانی کردن، پس از [[رمی]] جمره عقبه و پیش از [[حلق]] یا تقصیر است.<ref>درسنامه مناسک حج، ص۶۸.</ref> البته بر پایه فقه حنبلی، حنفی و مالکی، زمان قربانی کردن، روز عید و دو روز پس از آن است.<ref>الفقه على المذاهب الأربعه (چاپ ١۴٢۴ق)؛ ج ١، صص۵٨٨ - ۵٨٧؛ تذكرة الفقها، ج ٨، صص ٢۵٨ - ٢۵٢.</ref> <br />
<br />
حیوانی که ذبح میشود واجب است دارای شرایطی باشد که برخی از آنها چنین است: سالم بودن، خیلی پیر نبودن، ناقص العضو نبودن و لاغر نبودن.<ref group="یادداشت">چاق بودن شرط نيست، ولى نبايد لاغر باشد.</ref> مستحب است شتر یا گاو، ماده و گوسفند نر باشد.<ref>درسنامه مناسک حج، ص۶۸.</ref><br />
<br />
حجگزار مىتواند خودش حيوان را ذبح كند و مىتواند به شخص ديگرى نيابت بدهد تا او از طرفش حيوان را ذبح كند. البته بهجهت ازدحام، همه حاجیان نمىتوانند به كشتارگاه بروند و زنها را نيز راه نمىدهند؛ از این رو، حجگزاران میتوانند نیابت بدهند.<ref>درسنامه مناسک حج، ص۶۹.</ref><br />
<br />
ذبح قربانی تنها در حج تمتع و قران واجب بوده و در [[حج افراد]] واجب نیست.<ref>درآمدی بر فقه مقارن، ص۳۹۵.</ref><br />
<br />
==حلق يا تقصير==<br />
{{اصلی|حلق}}«حلق» بهمعناى تراشيدن موهاى سر و «تقصير» بهمعناى كوتاه كردن قدرى از مو و ناخن بوده و آخرین عمل از اعمال منا است.<ref>درسنامه مناسک حج، ص۷۱.</ref> زمان این عمل، از طلوع تا غروب آفتاب روز عید قربان و مکان آن، منا است. كسى كه نمىتواند براى حلق يا تقصير به منا برود، هرجا كه هست حلق يا تقصير مىكند و موى خود را به منا مىفرستد.<ref>درسنامه مناسک حج، ص۷۲.</ref><br />
<br />
بر زنان و کسانی که موی سر ندارند، واجب است تقصیر کنند<ref group="یادداشت">البته بر پایه فقه حنفی، بر مردان بدون مو نیز واجب است تیغ بر سر بکشند. در فقه دیگر مذاهب اهل سنت، این عمل مستحب دانسته شده است. (مناسك محشى، ص ۴۴۶؛ فقه السنه، ج ١، ص ۴۵۴.)</ref><ref name=":2">درسنامه مناسک حج، ص۷۱ و ۷۲.</ref> و بر برخی از حاجیان واجب است حلق انجام دهند، که عبارتند از:<br />
<br />
*كسى كه سال اول حج او باشد، چه واجب، چه مستحب، چه حج را براى خودش انجام دهد يا به [[نیابت]] از ديگرى؛ (به فتواى برخى از فقیهان، چنين فردى نيز مىتواند تقصير كند ولى حلق افضل است.)<br />
*كسى كه موى خود را بهمنظورى چسبانده باشد؛<br />
*كسى كه موى سر را جمع كرده و به هم پيچيده و گره زده و بافته باشد.<ref name=":2" /><br />
<br />
مستحب است در تراشیدن سر، ابتدا از سمت راست جلوی سر شروع کند<ref>درسنامه مناسک حج، ص۷۳.</ref> و هنگام حلق یا تقصیر دعای «اَللَّهُمَّ أَعْطِنِي بِكُلِّ شَعْرَةٍ نُوراً يَوْمَ اَلْقِيَامَةِ»<ref group="یادداشت">خدايا با هر تار مويى، روز قيامت پرتوى بر من بيافكن. (گزیده تهذیب؛ ج۳، ص۴۹.)</ref> را بخواند.<ref>[https://hadith.inoor.ir/fa/hadith/89967 تهذیب الاحکام، ج۵، ص۲۴۴].</ref><br />
<br />
به گفته فقیهان شیعه، حلق یا تقصیر به احتیاط واجب یا به احتیاط مستحب باید در روز عید قربان انجام شود. البته بر پایه فقه حنبلی، حنفی و مالکی، میتوان از ایام نحر<ref group="یادداشت">ایام نحر نزد این سه مذهب روز عید قربان و دو روز بعد از آن است.</ref> به تأخیر انداخت.<ref>مناسك محشى، ص۴۴٧؛ الروضةالبهيه فى شرح اللمعة الدمشقيه، ج١، صص ۵۶١ - ۵٣٩؛ فقهالسنه، ج ١، ص ۴٠؛ بدائع الصنائع(فقه حنفى)، الكافى لابن قدامه(فقه حنبلى)، المصادرالفقهيه، ج١٠، ص ۶٧.</ref><br />
<br />
بر پایه همه مذاهب اسلامی، مستحب است یا بهتر است در روز عید قربان، پس از مناسک عید، حاجیان برای انجام طواف زیارت از منا به سوی مکه کوچ کنند؛ هر چند جایز است آن را به تأخیر اندازند.<ref>مناسك محشى، ص ۴۶٢؛ تذكرة الفقها، ج ٨، صص ٣۵٠ - ٣۴٧؛ فقه السنه، ج ١، ص ۵۴١؛ بدائع الصنائع(فقه حنفى)، ص ۴٧؛ الكافى لابن قدامه(فقه حنبلى)، ص ١٠۴٨؛ المصادر الفقهيه، ج ١٠، ص۴٧ و ج ١١، ص ١٠۴٨.</ref><br />
<br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
<br />
==منابع==<br />
{{منابع}}<br />
{{برگرفتگی<br />
<br />
|پیش از لینک = کتاب<br />
<br />
|منبع = درسنامه مناسک حج،<br />
<br />
|پس از لینک = محمدحسین فلاحزاده، تهران، مشعر، ۱۳۸۹ش، ص۳۳–۳۸ و کتاب [http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1128 درآمدی بر فقه مقارن]، مصطفی جعفر پیشه فرد، تهران، بعثه مقام معظم رهبری، معاونت امور روحانیون، ۱۳۸۸ش. <br />
<br />
| لینک = http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/803<br />
<br />
}}<br />
* '''بدائع الصنائع (الفقه الحنبلی)، المصادر الفقهيه'''، علاءالدین بن مسعود الکاشانی، بيروت، چاپ اول، ١۴٢٢ق.<br />
* '''بداية المجتهد و نهاية المقتصد'''، (ابن رشد) محمد بن احمد بن رشد، بيروت، دارالفكر، ١۴٢١ق.<br />
* '''تذكرة الفقهاء'''، (علامه حلی) حسن بن یوسف بن مطهر، قم، مؤسسة آل البيت لاحياء التراث، ١۴٢٢ق.<br />
* '''تهذیب الاحکام'''، محمد بن حسن طوسی، تهران، دار الکتب الإسلامیة، بیتا.<br />
* '''جواهرالكلام فى شرح شرائع الاسلام'''، محمدحسن نجفی، تهران، دار الكتب الاسلاميه، ١٣۶۵ش.<br />
* '''رسائل للحجاج والمعتمرين'''، (الیحیی) یحیی بن ابراهیم، رياض، دارالمسلم، ١۴٢٠ق.<br />
* '''الروضة البهيه فى شرح اللمعة الدمشقيه'''، زینالدین العاملی (الشهید الثانی)، قم، مجمع الفكر الاسلامى، ١۴٢۴ق.<br />
* '''فقه السنه'''، السید سابق، بیروت، دارالفكر، ١۴١٩ق.<br />
* '''الفقه على المذاهب الخمسه'''، محمدجواد المغنیه، قم،مؤسسة دارالكتاب الاسلامى، ١۴٢٢ق.<br />
* '''الكافى فى فقه ابن حنبل''' (الفقه الحنبلى)، المصادر الفقهيه، (ابن قدامه) عبداللّٰه بن احمد بن قدامه، بيروت، چاپ اول، ١۴٢٢ق.<br />
* '''الكافى فى فقه اهل المدينه''' (الفقه المالکی)، یوسف بن عبدالله النمری القرطبی، بيروت، چاپ اول، ١۴٢٢ق.<br />
* '''گزیده تهذیب'''، محمد بن حسن طوسی، تهران، کوير، بیتا.<br />
* '''المصادر الفقهيه'''، علىاصغر مرواريد، بیروت، دارالتراث، ١۴١٩ق.<br />
* '''مختصر المزنى (الفقهالشافعى)'''، اسماعیل بن یحیی المصرى المزنى، بیروت، بینا، چاپ اول، ١۴٢٢ق.<br />
* '''مناسك حج با حواشى مراجع'''، سید روحالله خمینی، تهران، نشر مشعر، ١٣٨۵ش.<br />
* '''الهدايه''' (الفقه الحنفی)، علی ابن ابیبکر المرغینانی، بيروت، چاپ اول، ١۴٢٢ق.<br />
{{پایان}}<br />
<br />
[[رده:اعمال حج]]<br />
[[رده:مناسک منا]]<br />
[[رده:احکام حج]]</div>E.shahabihttps://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B3%DA%A9_%D9%85%D9%86%D8%A7&diff=55076مناسک منا2023-10-28T22:01:29Z<p>E.shahabi: </p>
<hr />
<div>{{حج و عمره عمودی}}<br />
'''مناسک منا''' به اَعمالِ [[رمی جمره عقبه]]، [[ذبح قربانی]] و [[حلق و تقصیر|حلق یا تقصیر]] گفته میشوند؛ که روز [[عید قربان]] در [[منا]] باید انجام شوند.<br />
<br />
فقهای [[شیعه]]، به ترتیب انجام دادنِ این اَعمال را، واجب یا احتیاط واجب دانستهاند. امّا در مذاهب [[اهل سنت]] به ترتیب انجام گرفتن این اعمال و چگونگی ترتیب آن، اختلاف نظر وجود دارد.<br />
<br />
مناسک منا در همه [[اقسام حج]]، واجب است، جز ذبح قربانی که در [[حج افراد|حج اِفراد]] واجب نیست.<br />
==ترتیب اعمال==<br />
بر پایه مذاهب اسلامی، سه عمل واجب، در روز عید قربان، در منا باید انجام شود، که عبارتند از «[[رمی جمره عقبه]]»، «ذبح قربانی» و «حلق یا تقصیر».<ref>مناسك محشى، ص۴۴۴-۴٠٨، بداية المجتهد، ج١، ص۶۵٢؛ فقهالسنه، ج١، ص۵٢٧؛ الفقه على المذاهب الخمسه، ج١، ص٣٨٨ و ٣٨٧؛ الروضةالبهيه فى شرح اللمعة الدمشقيه، ج١، ص۵٢۵.</ref> <br />
<br />
به گفته فقیهان [[شیعه]]، رعایت ترتیب اعمال بالا، واجب یا احتیاط واجب است؛ ولی اگر این ترتیب رعایت نشد، تکرار آن لازم نیست. به گفته فقیهان [[مذهب حنبلی|حنبلی]] و [[مذهب شافعی|شافعی]]، رعایت ترتیب سنّت است و کسی که مراعات نکند کفاره ندارد. به باور [[مذهب حنفی|حنفیان]]، اگر حاجی پیش از ذبح قربانی یا رمی، حلق کند، باید گوسفند کفاره دهد. [[مذهب مالکی|مالکیان]] بر این باورند که اگر حاجی پیش از رمی، حلق کند باید فدیه بدهد.<ref>مناسك محشى، صص ۴۵١ و ۴۵٠؛ جواهرالكلام، ج١٩، صص ٢۵١ و ٢۵٠؛ الروضة البهيه فى شرح اللمعة الدمشقيه، ج ١، ص ۵٢۵؛ رسائل للحجاج و المعتمرين، صص ١٣ و ١٢؛ بداية المجتهد، ج ١، ص٣۵٣؛ مغنى والكافى لابن قدامه(فقه حنبلى)، بدائع الصنائع(فقه حنفى)، مختصر المزنى(فقه شافعى)، القوانين الفقهيه(فقه مالكى)؛ مصادر الفقهيه، ج١١، ص١٠۴٨-١٠۴۵ و ٩٧۴ و ج١٠، ص١٠٣ و ج١١، ص٨٢٣</ref><br />
<br />
==رمى جمره عقبه==<br />
{{اصلی|رمی#رمی جمره عقبه در عید قربان}}<br />
نخستین عمل واجب در روز [[عید قربان]]، [[رمی جمره عقبه]] است. در آخر [[منا]]، [[جمرات|سه جمره]] وجود دارد که سومین آن، جمره عقبه نام دارد.<ref>درسنامه مناسک حج، ص۶۶.</ref> برخی از احکام و واجبات رمی چنین است:<br />
<br />
*نيت: رمى نيز مثل ساير اعمال حج از عبادات است و بايد با قصد قربت و بدون هرگونه ريا و خودنمايى صورت پذيرد.<br />
*هفت عدد سنگريزه بايد به جمره زده شود، ولى لازم نيست پشت سر هم بخورد، پس اگر برای نمونه دو عدد از آنها به جمره بخورد و سومى نخورد، چهارمى اگر به ستون بخورد، سوم حساب مىشود.<br />
*سنگها را بياندازد، پس اگر جلو برود و سنگ بگذارد كفايت نمىكند.<br />
*سنگ به جمره بخورد.<br />
*با پرتاب به جمره بخورد، پس اگر با برخورد به جايى يا با برخورد سنگ ديگران به جمره برخورد كند كافى نيست.<br />
*به تدريج بزند، پس اگر چند سنگريزه را با هم به جمره بزند كافى نيست بلكه يكى حساب مىشود.<ref name=":0">درسنامه مناسک حج، ص۶۶ و ۶۷.</ref><br />
<br />
بر پایه فقه شیعه، مستحب است هنگام رمی، با طهارت بوده و با هر سنگی که میاندازد تکبیر بگوید و جمره عقبه را پشت به قبله رمی کند.<ref name=":1">درسنامه مناسک حج، ص۶۷.</ref> البته دو مذهب حنبلیه و مالکیه، رو به قبله رمی کردن جمره عقبه را مستحب دانستهاند.<ref>الفقه على المذاهب الأربعه، ج ١، صص ۶٠۵ - ۵٩٩؛ الخلاف، ج ١، ص ۴۵۶؛ فقه السنه، ج ١، ص ۵٣٣؛ الكافى لابن قدامه (فقه حنبلى) صص ١٠۴۶ و ١٠۴۵؛ الكافى فى فقه اهلالمدينه (فقه مالكى) ص ۵٠٢.</ref><br />
<br />
==ذبح قربانى==<br />
{{اصلی|قربانی}}<br />
واجب است حجگزار در [[حج تمتع]] و [[حج قران]]، روز عيد قربان، حيوانى را در راه خدا، بهعنوان يكى از اعمال حج ذبح کند. گوسفند، گاو و شتر حیواناتی هستند که میتوان قربانی کرد.<ref>درسنامه مناسک حج، ص۶۷.</ref> زمان قربانی کردن، پس از [[رمی]] جمره عقبه و پیش از [[حلق]] یا تقصیر است.<ref>درسنامه مناسک حج، ص۶۸.</ref> البته بر پایه فقه حنبلی، حنفی و مالکی، زمان قربانی کردن، روز عید و دو روز پس از آن است.<ref>الفقه على المذاهب الأربعه (چاپ ١۴٢۴ق)؛ ج ١، صص۵٨٨ - ۵٨٧؛ تذكرة الفقها، ج ٨، صص ٢۵٨ - ٢۵٢.</ref> <br />
<br />
حیوانی که ذبح میشود واجب است دارای شرایطی باشد که برخی از آنها چنین است: سالم بودن، خیلی پیر نبودن، ناقص العضو نبودن و لاغر نبودن.<ref group="یادداشت">چاق بودن شرط نيست، ولى نبايد لاغر باشد.</ref> مستحب است شتر یا گاو، ماده و گوسفند نر باشد.<ref>درسنامه مناسک حج، ص۶۸.</ref><br />
<br />
حجگزار مىتواند خودش حيوان را ذبح كند و مىتواند به شخص ديگرى نيابت بدهد تا او از طرفش حيوان را ذبح كند. البته بهجهت ازدحام، همه حاجیان نمىتوانند به كشتارگاه بروند و زنها را نيز راه نمىدهند؛ از این رو، حجگزاران میتوانند نیابت بدهند.<ref>درسنامه مناسک حج، ص۶۹.</ref><br />
<br />
ذبح قربانی تنها در حج تمتع و قران واجب بوده و در [[حج افراد]] واجب نیست.<ref>درآمدی بر فقه مقارن، ص۳۹۵.</ref><br />
<br />
==حلق يا تقصير==<br />
{{اصلی|حلق}}«حلق» بهمعناى تراشيدن موهاى سر و «تقصير» بهمعناى كوتاه كردن قدرى از مو و ناخن بوده و آخرین عمل از اعمال منا است.<ref>درسنامه مناسک حج، ص۷۱.</ref> زمان این عمل، از طلوع تا غروب آفتاب روز عید قربان و مکان آن، منا است. كسى كه نمىتواند براى حلق يا تقصير به منا برود، هرجا كه هست حلق يا تقصير مىكند و موى خود را به منا مىفرستد.<ref>درسنامه مناسک حج، ص۷۲.</ref><br />
<br />
بر زنان و کسانی که موی سر ندارند، واجب است تقصیر کنند<ref group="یادداشت">البته بر پایه فقه حنفی، بر مردان بدون مو نیز واجب است تیغ بر سر بکشند. در فقه دیگر مذاهب اهل سنت، این عمل مستحب دانسته شده است. (مناسك محشى، ص ۴۴۶؛ فقه السنه، ج ١، ص ۴۵۴.)</ref><ref name=":2">درسنامه مناسک حج، ص۷۱ و ۷۲.</ref> و بر برخی از حاجیان واجب است حلق انجام دهند، که عبارتند از:<br />
<br />
*كسى كه سال اول حج او باشد، چه واجب، چه مستحب، چه حج را براى خودش انجام دهد يا به [[نیابت]] از ديگرى؛ (به فتواى برخى از فقیهان، چنين فردى نيز مىتواند تقصير كند ولى حلق افضل است.)<br />
*كسى كه موى خود را بهمنظورى چسبانده باشد؛<br />
*كسى كه موى سر را جمع كرده و به هم پيچيده و گره زده و بافته باشد.<ref name=":2" /><br />
<br />
مستحب است در تراشیدن سر، ابتدا از سمت راست جلوی سر شروع کند<ref>درسنامه مناسک حج، ص۷۳.</ref> و هنگام حلق یا تقصیر دعای «اَللَّهُمَّ أَعْطِنِي بِكُلِّ شَعْرَةٍ نُوراً يَوْمَ اَلْقِيَامَةِ»<ref group="یادداشت">خدايا با هر تار مويى، روز قيامت پرتوى بر من بيافكن. (گزیده تهذیب؛ ج۳، ص۴۹.)</ref> را بخواند.<ref>[https://hadith.inoor.ir/fa/hadith/89967 تهذیب الاحکام، ج۵، ص۲۴۴].</ref><br />
<br />
به گفته فقیهان شیعه، حلق یا تقصیر به احتیاط واجب یا به احتیاط مستحب باید در روز عید قربان انجام شود. البته بر پایه فقه حنبلی، حنفی و مالکی، میتوان از ایام نحر<ref group="یادداشت">ایام نحر نزد این سه مذهب روز عید قربان و دو روز بعد از آن است.</ref> به تأخیر انداخت.<ref>مناسك محشى، ص۴۴٧؛ الروضةالبهيه فى شرح اللمعة الدمشقيه، ج١، صص ۵۶١ - ۵٣٩؛ فقهالسنه، ج ١، ص ۴٠؛ بدائع الصنائع(فقه حنفى)، الكافى لابن قدامه(فقه حنبلى)، المصادرالفقهيه، ج١٠، ص ۶٧.</ref><br />
<br />
بر پایه همه مذاهب اسلامی، مستحب است یا بهتر است در روز عید قربان، پس از مناسک عید، حاجیان برای انجام طواف زیارت از منا به سوی مکه کوچ کنند؛ هر چند جایز است آن را به تأخیر اندازند.<ref>مناسك محشى، ص ۴۶٢؛ تذكرة الفقها، ج ٨، صص ٣۵٠ - ٣۴٧؛ فقه السنه، ج ١، ص ۵۴١؛ بدائع الصنائع(فقه حنفى)، ص ۴٧؛ الكافى لابن قدامه(فقه حنبلى)، ص ١٠۴٨؛ المصادر الفقهيه، ج ١٠، ص۴٧ و ج ١١، ص ١٠۴٨.</ref><br />
<br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
<br />
==منابع==<br />
{{منابع}}<br />
{{برگرفتگی<br />
<br />
|پیش از لینک = کتاب<br />
<br />
|منبع = درسنامه مناسک حج،<br />
<br />
|پس از لینک = محمدحسین فلاحزاده، تهران، مشعر، ۱۳۸۹ش، ص۳۳–۳۸ و کتاب [http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1128 درآمدی بر فقه مقارن]، مصطفی جعفر پیشه فرد، تهران، بعثه مقام معظم رهبری، معاونت امور روحانیون، ۱۳۸۸ش. <br />
<br />
| لینک = http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/803<br />
<br />
}}<br />
* '''بدائع الصنائع (الفقه الحنبلی)، المصادر الفقهيه'''، علاءالدین بن مسعود الکاشانی، بيروت، چاپ اول، ١۴٢٢ق.<br />
* '''بداية المجتهد و نهاية المقتصد'''، (ابن رشد) محمد بن احمد بن رشد، بيروت، دارالفكر، ١۴٢١ق.<br />
* '''تذكرة الفقهاء'''، (علامه حلی) حسن بن یوسف بن مطهر، قم، مؤسسة آل البيت لاحياء التراث، ١۴٢٢ق.<br />
* '''تهذیب الاحکام'''، محمد بن حسن طوسی، تهران، دار الکتب الإسلامیة، بیتا.<br />
* '''جواهرالكلام فى شرح شرائع الاسلام'''، محمدحسن نجفی، تهران، دار الكتب الاسلاميه، ١٣۶۵ش.<br />
* '''رسائل للحجاج والمعتمرين'''، (الیحیی) یحیی بن ابراهیم، رياض، دارالمسلم، ١۴٢٠ق.<br />
* '''الروضة البهيه فى شرح اللمعة الدمشقيه'''، زینالدین العاملی (الشهید الثانی)، قم، مجمع الفكر الاسلامى، ١۴٢۴ق.<br />
* '''فقه السنه'''، السید سابق، بیروت، دارالفكر، ١۴١٩ق.<br />
* '''الفقه على المذاهب الخمسه'''، محمدجواد المغنیه، قم،مؤسسة دارالكتاب الاسلامى، ١۴٢٢ق.<br />
* '''الكافى فى فقه ابن حنبل''' (الفقه الحنبلى)، المصادر الفقهيه، (ابن قدامه) عبداللّٰه بن احمد بن قدامه، بيروت، چاپ اول، ١۴٢٢ق.<br />
* '''الكافى فى فقه اهل المدينه''' (الفقه المالکی)، یوسف بن عبدالله النمری القرطبی، بيروت، چاپ اول، ١۴٢٢ق.<br />
* '''گزیده تهذیب'''، محمد بن حسن طوسی، تهران، کوير، بیتا.<br />
* '''المصادر الفقهيه'''، علىاصغر مرواريد، بیروت، دارالتراث، ١۴١٩ق.<br />
* '''مختصر المزنى (الفقهالشافعى)'''، اسماعیل بن یحیی المصرى المزنى، بیروت، بینا، چاپ اول، ١۴٢٢ق.<br />
* '''مناسك حج با حواشى مراجع'''، سید روحالله خمینی، تهران، نشر مشعر، ١٣٨۵ش.<br />
* '''الهدايه''' (الفقه الحنفی)، علی ابن ابیبکر المرغینانی، بيروت، چاپ اول، ١۴٢٢ق.<br />
{{پایان}}<br />
<br />
[[رده:اعمال حج]]<br />
[[رده:مناسک منا]]<br />
[[رده:احکام حج]]</div>E.shahabihttps://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%B4%D8%AC%D8%B1%D9%87_(%D9%85%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%87)&diff=54194مسجد شجره (مدینه)2023-07-02T09:22:31Z<p>E.shahabi: /* میقات اهل مدینه */</p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات بنا<br />
| عنوان = <br />
| تصویر = Tamame masjed shajare.jpg<br />
| اندازه تصویر = 300px<br />
| پیوند تصویر = <br />
| توضیح تصویر = <br />
| نامهای دیگر = <br />
| مکان = ذوالحلیفه در نزدیکی مدینه<br />
| کاربری = مسجد، میقات احرام<br />
| بزرگداشت نزد = <br />
| وابسته به دین/مذهب = اسلام<br />
| باورها = <br />
| آیینها = <br />
| احکام = اهل مدینه از این مکان [[احرام]] میبندند.<br />
| زیارت کنندگان = <br />
| بازدیدکنندگان = <br />
| زمان پایهگذاری = <br />
| بنیانگذار = <br />
| رویدادها = <br />
| بازسازیها = <br />
| بازسازی کنندگان = <br />
| بخشهای از میان رفته = <br />
| ویژگیهای تاریخی = <br />
| متولیان = <br />
| مساحت = <br />
| طول = <br />
| عرض = <br />
| ارتفاع = <br />
| وضعیت بنا = <br />
| گنجایش = <br />
| امکانات = <br />
| بخشهای بنا = <br />
| معمار = <br />
| سبک = <br />
| ویژگیها = <br />
| گنبدها = <br />
| منارهها = <br />
| درها = <br />
| رواقها = <br />
| صحنها = <br />
| ایوانها = <br />
| گرداننده = <br />
| نهاد وابسته = <br />
| نهاد نگهدارنده = <br />
| مدیر = <br />
| روحانی = <br />
| نهادهای زیر مجموعه = <br />
| ثبت در = <br />
| شماره ثبت = <br />
| تاریخ ثبت = <br />
| وبگاه = <br />
| عرض جغرافیایی =24.413697 <br />
| طول جغرافیایی = 39.542992<br />
}}<br />
'''مسجد شَجَره''' مسجدی در [[مدینه]] و یکی از [[میقاتهای پنچگانه|میقاتهای پنجگانه]] است. این مکان میقات مردم مدینه و کسانی است که از مدینه به سوی مکه میروند. گفته شده که [[حضرت محمد (ص)|پیامبر اسلام(ص)]] وقتی برای اقامه حج عازم [[مکه]] بود، از این مکان [[احرام]] میبست و عازم [[حج]] میشد. در علّت نامگذاری این مسجد به '''شجره'''، '''ذُو الْحُلَیفة'''، '''مسجد میقات''' و [[آبار علی|'''اَبیار علی''']] اختلاف نظرهایی وجود دارد که در بین آن نامها «مسجد شجره» شهرت دارد.{{سخ}}<br />
به گفته مورخین این مسجد در زمان [[خلافت]] [[عمر بن خطاب]] شکل گرفته و پس از آن در طول تاریخ چندین بار ویران و مورد بازسازی قرار گرفته است که آخرین بار در دوران حکومت سعودی و پادشاهی ملک عبدالعزيز تجدید بنا شده است. امروزه نیز مسجد شجره به فاصله حدود سه کیلومتری شهر مدینه در مجاورت بزرگراه مدینه به مکه واقع شده که ضمن توسعههای گسترده امکانات رفاهی گوناگونی از سوی دولت سعودی به آن افزوده شده است.{{سخ}}<br />
طبق نظر فقها مسجد شجره از میقاتهای پنجگانهی حج بوده و برخی زائران [[مسجد الحرام|مسجدالحرام]] باید از این مکان، احرام بسته و عازم حج شوند.<br />
== موقعیت جغرافیایی ==<br />
{{همچنین ببینید|مسجد شجره (مکه)}}<br />
مسجد شجره از مساجد تاریخی [[مدینه (شهر)|مدینه]]<ref name=":4">موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب، ۲۰۰۴م، ج۴، ص۸۱۱. </ref> و <br />
در حدود هشت كیلومتری جنوب این شهر، قرار گرفته است.<ref>البحر الرائق، 1418ق، ج2، ص341.</ref> [[پیامبر اسلام]] برای [[حج]] و [[عمره]] از این مکان ـ مسجد شجره (مدینه)ـ احرام میبست.<ref name=":4" /> [[امام علی(ع)]] در این مکان [[آیات برائت]] را از [[ابوبکر]]، خلیفه اول، گرفت و در [[مکه]] بر مشرکان ابلاغ کرد.<ref>دانشنامه کلام اسلامی، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۷۷.</ref><br />
<br />
به گزارش برخی مسجد دیگری با همین نام در شهر [[مکه]] وجود دارد که در شمار کهنترین مساجد این شهر است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۱۱۸.</ref><br />
<br />
== تاریخ بنای مسجد ==<br />
به گفته برخی بنای مسجد طبق روایتی از کتاب صحیح بخاری در زمان [[خلافت]] [[عمر بن خطاب]] شکل گرفته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> برخی تاریخنگاران نیز بر اساس احادیث و مستنداتی از ابن عمر، انس بن مالک و [[امام صادق(ع)]] از بنا و نمای ساختمان مسجد در دههای نخستینِ هجری قمری حکایت کردهاند.<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص183.</ref><br />
=== بازسازی در قرن نهم قمری ===<br />
بر اساس گزارش سمهودی (مورخ و درگذشته 911ق) دیوارهای مسجد بر اساس بنای قدیمی آن در سال 861 هجری قمری مورد بازسازی قرار گرفته و مساحت مسجد از شمال تا جنوب و از شرق تا غرب حدوداً 48 متر مربع بوده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref><br />
=== بازسازی در قرن چهارده قمری ===<br />
به گزارش أفندی، مسجد در اواخر قرن ۱۱ هجری قمری،<ref>مدینهشناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref> ویران شده و مسلمانى از اهالی هندوستان در اوایل قرن 14 هجری قمری با اجازه از دولت عثمانی به بازسازی آن پرداخته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref> ابراهیم عیاشی در گزارشی که از نخستین سفر خود در سال 1353 هجری قمری به این مسجد داشته میگوید: «بنایی مستطیل شکل که از خشت و گل و سقفی با چوب درخت خرما و برگ ساخته شده بود. که مورد توجه مسئولین وقت قرار گرفته و گسترش یافت؛ بهگونهای که زائران و حجاج و حتی ساکنین شهر مدینه به شکوه و عظمت آن نظاره میکردند.» <ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref><br />
<br />
=== آخرین بازسازی ===<br />
آخرین بازسازی آن در دوران حکومت سعودی و پادشاهی ملک عبدالعزيز شکل گرفته<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref> که در این بازسازی برای آن مأذنه (مناره) ساخته شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref> ملک فهد، پادشاه وقت [[عربستان|عربستان سعودی]] نیز در این بازسازی، حدود نود هزار متر مربع به مسجد و امکانات جانبی آن مانند پارکینگ به آن اختصاص داده و مساحت خود مسجد حدود ۲۶ هزار متر مربع شده است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۲۷۷؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص259.</ref><br />
<br />
=== موقعیت کنونی مسجد ===<br />
امروزه مسجد شجره به فاصله حدود سه کیلومتری شهر مدینه در مجاورت بزرگراه مدینه به مکه واقع شده<ref>«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]» خبرگزاری فارس.</ref> و شکل هندسی آن مربع و داری چهار ضلع به مساحت 2.770 متر مربع و گنجایش 5000 نمازگزار را دارد. مساحت کل مسجد با محیط اطراف آن حدود 290.000 متر مربع گزارش شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص259.</ref> همچنین در توسعه اخیر، امکانات رفاهی گوناگونی مانند حمام، سرویس بهداشتی، پارکینگ (برای خودرهای سبک و سنگین)، رستوران و بازارچه برای رفاه حجاج در نظر گرفته شده است که مساحتی بالغ بر 2.10022 متر مربع دارد و هزینهی این امکانات 200.000.000 ریال سعودی گزارش شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص260.</ref><br />
<br />
==نامها==<br />
منابع تاریخی نامهای مختلفی برای این مکان ذکر کردهاند:<br />
<br />
* '''مسجد شجره''': در این مکان درختی وجود داشت که پیامبر زیر سایه آن درخت استراحت کرده، [[نماز]] میخواند و [[احرام]] میبست. پس از آنکه در این مکان مسجدی بنا شد،<ref name=":1">آثار اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ص۲۷۵.</ref> نام آن را به دلیل وجود این درخت مسجد شجره (درخت) نامیدند.<ref>تاریخ مکه المشرفه والمسجد الحرام والمدینه الشریفه والقبر الشریف، ۲۰۰۸م، ج۱، ص۳۱۱؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> چنانکه برخی از فقها مانند [[شیخ مفید]]، [[سید مرتضی]]، [[ابوالصلاح حلبی]] هنگام نام بردن از میقاتها، نام مسجد شجره را ذکر نمودهاند.<ref>المقنعة، 1413ق، ص394؛ المسائل الناصریات، 1417ق، ص308؛ الكافی فی الفقه، 1403ق، ص202.</ref><br />
<br />
* '''ذُو الْحُلَیفة''': «حلیفه» نام آبی بوده که در آنجا قرار داشته است.<ref name=":0">تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه،۱۳۸۱ش، ص۴۰۹.</ref> به اعتقاد برخی از فقها مانند [[ابن ادریس حلی|ابن ادریس]]، [[شیخ صدوق]] و [[شیخ طوسی]] «ذُوالْحُلَیفة»، همان مسجد شجره است.<ref>السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى، 1410ق، ج1، ص528؛ المقنع، 1415ق، ص217؛ النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى، 1400ق، ص210.</ref> <br />
<br />
* '''مسجد میقات''': این مکان، یکی از [[میقات|میقاتهایی]] است که حاجیان در آنجا [[احرام]] میبندند و به همین جهت به مسجد میقات مشهور شده است.<ref name=":0" /><br />
<br />
* [[آبار علی|'''اَبیار علی''']]: در خصوص علت نامگذاری این مسجد، برخی علت آنرا به «[[امام علی(ع)]]» نسبت دادهاند و برخی دیگر علت آن را به فردی بهنام «علی بن دينار» نسبت دادهاند که وی در سال 1998م، در این [[میقات]] حاضر شده و چاههایی را برای حجاج حفر نموده است. برخی دیگر نیز علت را افراد دیگری به همین نام، دانستهاند.<ref>«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»، سایت عکاظ.</ref><br />
<br />
== میقات حج==<br />
{{همچنین ببینید|میقات}}<br />
به گزارش برخی تاریخ نویسان [[پیامبر اسلام|پیامبر اسلام(ص)]] وقتی برای اقامه [[حج]] عازم مکه بود، از این مکان، احرام بسته و عازم حج میشد.<ref name=":1" /> <br />
===میقات اهل مدینه===<br />
فقها مسجد شجره را از میقاتهای پنجگانه حج شمرده و معتقدند برخی از عمرهگزاران [[عمره تمتع|تمتّع]] و [[عمره مفرده|مفرده]] باید از این مکان مُحرِم شوند.<ref>مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۷۱۲.</ref> به گفته برخی میقاتِ مردمِ [[مدینه (شهر)|مدینه]] و کسانی که از این شهر به مکه میروند، مسجد شجره است.<ref name=":2">مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۷۱۲.</ref> چنانکه روایات فقهی، مسجد شجره را از این میقاتها دانستهاند.<ref>الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۳۱۹.</ref>{{سخ}}<br />
همچنین پرسشی مطرح است مبنی بر اینکه افرادی که از مدینه به زیارت [[مسجدالحرام]] میروند، میتوانند از [[جحفه|جُحفِه]] (میقاتی که در راه مدینه به سمت مکه قرار داشته و در روایات، میقات اهل [[شام]] دانسته شده است) محرم شوند؟ و در مسجد شجره محرم نشوند؟!{{سخ}}<br />
در پاسخ گفته شده طبق نظر مشهور [[فقهای شیعه]] جایز نیست مردم مدینه بدون احرام از میقات مسجد شجره حرکت کرده و به میقاتی دیگر مانند [[جحفه|حُجفه]] رفته و در آنجا محرم شوند؛<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 64-65.»</ref> فقط در خصوص افرادی که عذری از قبیل ناتوانی یا بیماری دارند، فتوا به جواز احرام بستن در جحفه داده شده است.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 75.»</ref><br />
همچنین گفته شده که این حکم درباره افرادی است که از مدینه به ذوالحلیفه رفته و بدون احرام از آنجا عبور کنند و به جحفه برسند. اما اگر افرادی که در مدینه بوده از ذیالحلیفه عبور نکنند و از راه دیگری خارج شده و به میقاتِ دیگر برود،{{یادداشت|مثلا از مدینه با هواپیما به جده و از آنجا به جحفه برود یا از مدینه به ذی الحلیفه رفته و قبل از عبور از آنجا بار دیگر به مدینه برگشته و از میقاتی دیگر به مکه رود.}} عملش اشکالی ندارد. زیرا تجاوز از میقات، عرفاً بر آن صدق نمیکند.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص65.»</ref><br />
<br />
===محل دقیق میقات===<br />
ذوالحلیفه نام منطقه وسیعی بوده که مسجد شجره در آن قرار داشته است.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص61 </ref> روایات گاهی «مسجد شجره» را محل میقات حج اهل مدینه دانستهاند و گاهی تعبیر «شجره» یا «ذوالحلیفه» را به کار بردهاند.<ref>تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله، ۱۴۱۸ق، ج3، ص20-24.</ref><br />
درخصوص اینکه احرام باید در مسجد بسته شود یا بیرون از مسجد نیز میتوان احرام بست، اختلاف نظر وجود دارد. گروهی احرام بستن را تنها از داخل مسجد شجره صحیح میدانند و گروهی دیگر احرام در بیرون از مسجد را نیز صحیح دانستهاند.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص62.</ref> بهگونهای که برخی معتقدند که طبق نظر مشهور فقها احرام بستن از بیرون مسجد و در مُحاذات (نزدیکیهای مسجد) جایز است.<ref>بررسی حکم احرام از محاذی مواقیت، از<br />
منظر مذاهب اسلامی، 1397ش، ص7-38.</ref><br />
<br />
==نگارخانه==<br />
<gallery heights="150px" mode="packed" style=""><br />
پرونده:تصویر قدیمی از مسجد شجره.jpg<br />
پرونده:Bakhshi az masjed shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare masjed.jpg<br />
پرونده:Darone masjed shajare.jpg<br />
پرونده:نمایی از بیرون مسجد شجره مدینه.jpg<br />
نمای بیرونی از مناره جدید مسجد شجره.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
== جستارهای وابسته ==<br />
[[حج]]<br />
<br />
[[میقاتهای پنچگانه]]<br />
<br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع ==<br />
{{منابع}}<br />
* '''الكافی فی الفقه'''، حلبى، ابوالصلاح، تقىالدين بن نجمالدين، اصفهان، كتابخانه عمومى امام اميرالمؤمنين(ع)، چاپ اول، 1403ق.<br />
* '''المقنع'''، شیخ صدوق، محمّد بن على بن بابويه، قم، مؤسسه امام هادى(ع)، چاپ اول، 1415ق.<br />
* '''[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html «احرام از جحفه وظیفه چه کسانی است»]'''، روزبه برکت رضایی، فصلنامه میقات حج، شماره 96، تیر 1395ش.<br />
* '''«[http://miqat.hajj.ir/article_37980.html میقات مسیر مدینه]»'''، سید مرتضی موسوی شاهرودی، فصلنامه میقات حج، شماره 68، تابستان 1388ش.<br />
* '''«[https://www.eshia.ir/feqh/archive/text/makarem/feqh/88/890204/ میقات ذو الحلیفة و مسجد شجرة]»'''، مکارم شیرازی، ناصر، سایت مدرسه فقاهت، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]»'''، علیپور، بهزاد، خبرگزاری فارس، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»'''، سایت عکاظ، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''آثار اسلامی مکه و مدینه'''، جعفریان، رسول، تهران، مشعر، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''البحر الرائق'''، المصری، ابونجیم، به کوشش زکریا عمیرات، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۸ق.<br />
* '''السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى'''، ابن ادريس حلّى، محمد بن منصور، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ دوم، 1410ق.<br />
* '''الکافی'''، کلینی، محمد بن یعقوب، تحقیق و تصحیح غفاری، علیاکبر، آخوندی، محمد، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.<br />
* '''المسائل الناصریات'''، سید مرتضی، على بن حسين، تحقیق مركز پژوهش و تحقيقات علمى فقه استدلالى تطبيقى، تهران، رابطة الثقافة و العلاقات الإسلامية، چاپ اول، 1417ق.<br />
* '''المساجد الأثریة فی المدینة النبویة'''، عبدالغنی، محمدالیاس، مدینه، مطابع الرشید، الطبعة الثانیة، 1419ق.<br />
* '''المقنعه'''، شیخ مفید، محمّد بن محمد بن نعمان، قم، كنگره جهانى هزاره شيخ مفيد، 1413ق.<br />
* '''النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى'''، شیخ طوسی، محمد بن حسن، بیروت، دار الكتاب العربی، چاپ دوم، 1400ق.<br />
* '''بررسی حکم احرام از محاذی مواقیت، از منظر مذاهب اسلامی'''، درافشان، محمدحسین، پژوهشنامه حج و زیارت، سال سوم، شماره اول، 1397ش.<br />
* '''تاريخ مكه المشرفه والمسجد الحرام والمدينه الشريفه والقبر الشريف'''، ابنالضيا، بینا، ۲۰۰۸م.<br />
* '''تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه'''، قائدان، اصغر، قم، الهادی، ۱۳۸۱ش.<br />
* '''دانشنامه کلام اسلامی'''، جمعی از محققین، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، زیر نظر جعفر سبحانی، ۱۳۸۸ش.<br />
* '''فرهنگ فقه فارسی'''، مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، زیر نظر محمود هاشمی شاهرودی. قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''مدینه شناسی'''، نجفی، محمدباقر، تهران، خرمایستان، چاپ اول، 1367ش.<br />
* '''موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب'''، صبری باشا، ایوب، ترجمه ماجده معروف، حسین مجیب المصری، عبدالعزیز عوض، قاهره، دارالآفاق العربیة، ٢٠٠٤م.<br />
* '''تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة-الحج'''، فاضل لنکرانی، محمد، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۱۸ق.<br />
{{پایان}}<br />
<br />
==مقالههای مرتبط==<br />
*[[میقات]]<br />
*[[میقات (فتاوای مراجع)]]<br />
{{حج و عمره}}<br />
[[رده:مسجدهای مدینه]]<br />
[[رده:میقاتهای حج]]<br />
[[رده:مقالههای تکمیلشده]]</div>E.shahabihttps://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%B4%D8%AC%D8%B1%D9%87_(%D9%85%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%87)&diff=54190مسجد شجره (مدینه)2023-06-29T18:56:43Z<p>E.shahabi: </p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات بنا<br />
| عنوان = <br />
| تصویر = Tamame masjed shajare.jpg<br />
| اندازه تصویر = 300px<br />
| پیوند تصویر = <br />
| توضیح تصویر = <br />
| نامهای دیگر = <br />
| مکان = ذوالحلیفه در نزدیکی مدینه<br />
| کاربری = مسجد، میقات احرام<br />
| بزرگداشت نزد = <br />
| وابسته به دین/مذهب = اسلام<br />
| باورها = <br />
| آیینها = <br />
| احکام = اهل مدینه از این مکان [[احرام]] میبندند.<br />
| زیارت کنندگان = <br />
| بازدیدکنندگان = <br />
| زمان پایهگذاری = <br />
| بنیانگذار = <br />
| رویدادها = <br />
| بازسازیها = <br />
| بازسازی کنندگان = <br />
| بخشهای از میان رفته = <br />
| ویژگیهای تاریخی = <br />
| متولیان = <br />
| مساحت = <br />
| طول = <br />
| عرض = <br />
| ارتفاع = <br />
| وضعیت بنا = <br />
| گنجایش = <br />
| امکانات = <br />
| بخشهای بنا = <br />
| معمار = <br />
| سبک = <br />
| ویژگیها = <br />
| گنبدها = <br />
| منارهها = <br />
| درها = <br />
| رواقها = <br />
| صحنها = <br />
| ایوانها = <br />
| گرداننده = <br />
| نهاد وابسته = <br />
| نهاد نگهدارنده = <br />
| مدیر = <br />
| روحانی = <br />
| نهادهای زیر مجموعه = <br />
| ثبت در = <br />
| شماره ثبت = <br />
| تاریخ ثبت = <br />
| وبگاه = <br />
| عرض جغرافیایی =24.413697 <br />
| طول جغرافیایی = 39.542992<br />
}}<br />
'''مسجد شَجَره''' مسجدی در [[مدینه]] و یکی از [[میقاتهای پنچگانه|میقاتهای پنجگانه]] است. این مکان میقات مردم مدینه و کسانی است که از مدینه به سوی مکه میروند. گفته شده که [[حضرت محمد (ص)|پیامبر اسلام(ص)]] وقتی برای اقامه حج عازم [[مکه]] بود، از این مکان [[احرام]] میبست و عازم [[حج]] میشد. در علّت نامگذاری این مسجد به '''شجره'''، '''ذُو الْحُلَیفة'''، '''مسجد میقات''' و [[آبار علی|'''اَبیار علی''']] اختلاف نظرهایی وجود دارد که در بین آن نامها «مسجد شجره» شهرت دارد.{{سخ}}<br />
به گفته مورخین این مسجد در زمان [[خلافت]] [[عمر بن خطاب]] شکل گرفته و پس از آن در طول تاریخ چندین بار ویران و مورد بازسازی قرار گرفته است که آخرین بار در دوران حکومت سعودی و پادشاهی ملک عبدالعزيز تجدید بنا شده است. امروزه نیز مسجد شجره به فاصله حدود سه کیلومتری شهر مدینه در مجاورت بزرگراه مدینه به مکه واقع شده که ضمن توسعههای گسترده امکانات رفاهی گوناگونی از سوی دولت سعودی به آن افزوده شده است.{{سخ}}<br />
طبق نظر فقها مسجد شجره از میقاتهای پنجگانهی حج بوده و برخی زائران [[مسجد الحرام|مسجدالحرام]] باید از این مکان، احرام بسته و عازم حج شوند.<br />
== موقعیت جغرافیایی ==<br />
{{همچنین ببینید|مسجد شجره (مکه)}}<br />
مسجد شجره از مساجد تاریخی [[مدینه (شهر)|مدینه]]<ref name=":4">موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب، ۲۰۰۴م، ج۴، ص۸۱۱. </ref> و <br />
در حدود هشت كیلومتری جنوب این شهر، قرار گرفته است.<ref>البحر الرائق، 1418ق، ج2، ص341.</ref> [[پیامبر اسلام]] برای [[حج]] و [[عمره]] از این مکان ـ مسجد شجره (مدینه)ـ احرام میبست.<ref name=":4" /> [[امام علی(ع)]] در این مکان [[آیات برائت]] را از [[ابوبکر]]، خلیفه اول، گرفت و در [[مکه]] بر مشرکان ابلاغ کرد.<ref>دانشنامه کلام اسلامی، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۷۷.</ref><br />
<br />
به گزارش برخی مسجد دیگری با همین نام در شهر [[مکه]] وجود دارد که در شمار کهنترین مساجد این شهر است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۱۱۸.</ref><br />
<br />
== تاریخ بنای مسجد ==<br />
به گفته برخی بنای مسجد طبق روایتی از کتاب صحیح بخاری در زمان [[خلافت]] [[عمر بن خطاب]] شکل گرفته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> برخی تاریخنگاران نیز بر اساس احادیث و مستنداتی از ابن عمر، انس بن مالک و [[امام صادق(ع)]] از بنا و نمای ساختمان مسجد در دههای نخستینِ هجری قمری حکایت کردهاند.<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص183.</ref><br />
=== بازسازی در قرن نهم قمری ===<br />
بر اساس گزارش سمهودی (مورخ و درگذشته 911ق) دیوارهای مسجد بر اساس بنای قدیمی آن در سال 861 هجری قمری مورد بازسازی قرار گرفته و مساحت مسجد از شمال تا جنوب و از شرق تا غرب حدوداً 48 متر مربع بوده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref><br />
=== بازسازی در قرن چهارده قمری ===<br />
به گزارش أفندی، مسجد در اواخر قرن ۱۱ هجری قمری،<ref>مدینهشناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref> ویران شده و مسلمانى از اهالی هندوستان در اوایل قرن 14 هجری قمری با اجازه از دولت عثمانی به بازسازی آن پرداخته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref> ابراهیم عیاشی در گزارشی که از نخستین سفر خود در سال 1353 هجری قمری به این مسجد داشته میگوید: «بنایی مستطیل شکل که از خشت و گل و سقفی با چوب درخت خرما و برگ ساخته شده بود. که مورد توجه مسئولین وقت قرار گرفته و گسترش یافت؛ بهگونهای که زائران و حجاج و حتی ساکنین شهر مدینه به شکوه و عظمت آن نظاره میکردند.» <ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref><br />
<br />
=== آخرین بازسازی ===<br />
آخرین بازسازی آن در دوران حکومت سعودی و پادشاهی ملک عبدالعزيز شکل گرفته<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref> که در این بازسازی برای آن مأذنه (مناره) ساخته شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref> ملک فهد، پادشاه وقت [[عربستان|عربستان سعودی]] نیز در این بازسازی، حدود نود هزار متر مربع به مسجد و امکانات جانبی آن مانند پارکینگ به آن اختصاص داده و مساحت خود مسجد حدود ۲۶ هزار متر مربع شده است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۲۷۷؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص259.</ref><br />
<br />
=== موقعیت کنونی مسجد ===<br />
امروزه مسجد شجره به فاصله حدود سه کیلومتری شهر مدینه در مجاورت بزرگراه مدینه به مکه واقع شده<ref>«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]» خبرگزاری فارس.</ref> و شکل هندسی آن مربع و داری چهار ضلع به مساحت 2.770 متر مربع و گنجایش 5000 نمازگزار را دارد. مساحت کل مسجد با محیط اطراف آن حدود 290.000 متر مربع گزارش شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص259.</ref> همچنین در توسعه اخیر، امکانات رفاهی گوناگونی مانند حمام، سرویس بهداشتی، پارکینگ (برای خودرهای سبک و سنگین)، رستوران و بازارچه برای رفاه حجاج در نظر گرفته شده است که مساحتی بالغ بر 2.10022 متر مربع دارد و هزینهی این امکانات 200.000.000 ریال سعودی گزارش شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص260.</ref><br />
<br />
==نامها==<br />
منابع تاریخی نامهای مختلفی برای این مکان ذکر کردهاند:<br />
<br />
* '''مسجد شجره''': در این مکان درختی وجود داشت که پیامبر زیر سایه آن درخت استراحت کرده، [[نماز]] میخواند و [[احرام]] میبست. پس از آنکه در این مکان مسجدی بنا شد،<ref name=":1">آثار اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ص۲۷۵.</ref> نام آن را به دلیل وجود این درخت مسجد شجره (درخت) نامیدند.<ref>تاریخ مکه المشرفه والمسجد الحرام والمدینه الشریفه والقبر الشریف، ۲۰۰۸م، ج۱، ص۳۱۱؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> چنانکه برخی از فقها مانند [[شیخ مفید]]، [[سید مرتضی]]، [[ابوالصلاح حلبی]] هنگام نام بردن از میقاتها، نام مسجد شجره را ذکر نمودهاند.<ref>المقنعة، 1413ق، ص394؛ المسائل الناصریات، 1417ق، ص308؛ الكافی فی الفقه، 1403ق، ص202.</ref><br />
<br />
* '''ذُو الْحُلَیفة''': «حلیفه» نام آبی بوده که در آنجا قرار داشته است.<ref name=":0">تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه،۱۳۸۱ش، ص۴۰۹.</ref> به اعتقاد برخی از فقها مانند [[ابن ادریس حلی|ابن ادریس]]، [[شیخ صدوق]] و [[شیخ طوسی]] «ذُوالْحُلَیفة»، همان مسجد شجره است.<ref>السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى، 1410ق، ج1، ص528؛ المقنع، 1415ق، ص217؛ النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى، 1400ق، ص210.</ref> <br />
<br />
* '''مسجد میقات''': این مکان، یکی از [[میقات|میقاتهایی]] است که حاجیان در آنجا [[احرام]] میبندند و به همین جهت به مسجد میقات مشهور شده است.<ref name=":0" /><br />
<br />
* [[آبار علی|'''اَبیار علی''']]: در خصوص علت نامگذاری این مسجد، برخی علت آنرا به «[[امام علی(ع)]]» نسبت دادهاند و برخی دیگر علت آن را به فردی بهنام «علی بن دينار» نسبت دادهاند که وی در سال 1998م، در این [[میقات]] حاضر شده و چاههایی را برای حجاج حفر نموده است. برخی دیگر نیز علت را افراد دیگری به همین نام، دانستهاند.<ref>«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»، سایت عکاظ.</ref><br />
<br />
== میقات حج==<br />
{{همچنین ببینید|میقات}}<br />
به گزارش برخی تاریخ نویسان [[پیامبر اسلام|پیامبر اسلام(ص)]] وقتی برای اقامه [[حج]] عازم مکه بود، از این مکان، احرام بسته و عازم حج میشد.<ref name=":1" /> <br />
===میقات اهل مدینه===<br />
فقها مسجد شجره را از میقاتهای پنجگانه حج شمرده و معتقدند برخی از عمرهگزاران [[عمره تمتع|تمتّع]] و [[عمره مفرده|مفرده]] باید از این مکان مُحرِم شوند.<ref>مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۷۱۲.</ref> به گفته برخی میقاتِ مردمِ [[مدینه (شهر)|مدینه]] و کسانی که از این شهر به مکه میروند، مسجد شجره است.<ref name=":2">مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۷۱۲.</ref> چنانکه روایات فقهی، مسجد شجره را از این میقاتها دانستهاند.<ref>الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۳۱۹.</ref>{{سخ}}<br />
همچنین پرسشی مطرح است مبنی بر اینکه افرادی که از مدینه به زیارت [[مسجدالحرام]] میروند، میتوانند از [[جحفه|جُحفِه]] (میقاتی که در راه مدینه به سمت مکه قرار داشته و در روایات، میقات اهل [[شام]] دانسته شده است) محرم شوند؟ و در مسجد شجره محرم نشوند؟!{{سخ}}<br />
در پاسخ گفته شده طبق نظر مشهور [[فقهای شیعه]] جایز نیست مردم مدینه بدون احرام از میقات مسجد شجره حرکت کرده و به میقاتی دیگر مانند حُجفه رفته و در آنجا محرم شوند؛<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 64-65.»</ref> فقط در خصوص افرادی که عذری از قبیل ناتوانی یا بیماری دارند، فتوا به جواز احرام بستن در جحفه داده شده است.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 75.»</ref><br />
همچنین گفته شده که این حکم درباره افرادی است که از مدینه به ذوالحلیفه رفته و بدون احرام از آنجا عبور کنند و به جحفه برسند. اما اگر افرادی که در مدینه بوده از ذیالحلیفه عبور نکنند و از راه دیگری خارج شده و به میقاتِ دیگر برود،{{یادداشت|مثلا از مدینه با هواپیما به جده و از آنجا به جحفه برود یا از مدینه به ذی الحلیفه رفته و قبل از عبور از آنجا بار دیگر به مدینه برگشته و از میقاتی دیگر به مکه رود.}} عملش اشکالی ندارد. زیرا تجاوز از میقات، عرفاً بر آن صدق نمیکند.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص65.»</ref><br />
<br />
===محل دقیق میقات===<br />
ذوالحلیفه نام منطقه وسیعی بوده که مسجد شجره در آن قرار داشته است.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص61 </ref> روایات گاهی «مسجد شجره» را محل میقات حج اهل مدینه دانستهاند و گاهی تعبیر «شجره» یا «ذوالحلیفه» را به کار بردهاند.<ref>تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله، ۱۴۱۸ق، ج3، ص20-24.</ref><br />
درخصوص اینکه احرام باید در مسجد بسته شود یا بیرون از مسجد نیز میتوان احرام بست، اختلاف نظر وجود دارد. گروهی احرام بستن را تنها از داخل مسجد شجره صحیح میدانند و گروهی دیگر احرام در بیرون از مسجد را نیز صحیح دانستهاند.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص62.</ref> بهگونهای که برخی معتقدند که طبق نظر مشهور فقها احرام بستن از بیرون مسجد و در مُحاذات (نزدیکیهای مسجد) جایز است.<ref>بررسی حکم احرام از محاذی مواقیت، از<br />
منظر مذاهب اسلامی، 1397ش، ص7-38.</ref><br />
<br />
==نگارخانه==<br />
<gallery heights="150px" mode="packed" style=""><br />
پرونده:تصویر قدیمی از مسجد شجره.jpg<br />
پرونده:Bakhshi az masjed shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare masjed.jpg<br />
پرونده:Darone masjed shajare.jpg<br />
پرونده:نمایی از بیرون مسجد شجره مدینه.jpg<br />
نمای بیرونی از مناره جدید مسجد شجره.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
== جستارهای وابسته ==<br />
[[حج]]<br />
<br />
[[میقاتهای پنچگانه]]<br />
<br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع ==<br />
{{منابع}}<br />
* '''الكافی فی الفقه'''، حلبى، ابوالصلاح، تقىالدين بن نجمالدين، اصفهان، كتابخانه عمومى امام اميرالمؤمنين(ع)، چاپ اول، 1403ق.<br />
* '''المقنع'''، شیخ صدوق، محمّد بن على بن بابويه، قم، مؤسسه امام هادى(ع)، چاپ اول، 1415ق.<br />
* '''[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html «احرام از جحفه وظیفه چه کسانی است»]'''، روزبه برکت رضایی، فصلنامه میقات حج، شماره 96، تیر 1395ش.<br />
* '''«[http://miqat.hajj.ir/article_37980.html میقات مسیر مدینه]»'''، سید مرتضی موسوی شاهرودی، فصلنامه میقات حج، شماره 68، تابستان 1388ش.<br />
* '''«[https://www.eshia.ir/feqh/archive/text/makarem/feqh/88/890204/ میقات ذو الحلیفة و مسجد شجرة]»'''، مکارم شیرازی، ناصر، سایت مدرسه فقاهت، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]»'''، علیپور، بهزاد، خبرگزاری فارس، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»'''، سایت عکاظ، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''آثار اسلامی مکه و مدینه'''، جعفریان، رسول، تهران، مشعر، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''البحر الرائق'''، المصری، ابونجیم، به کوشش زکریا عمیرات، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۸ق.<br />
* '''السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى'''، ابن ادريس حلّى، محمد بن منصور، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ دوم، 1410ق.<br />
* '''الکافی'''، کلینی، محمد بن یعقوب، تحقیق و تصحیح غفاری، علیاکبر، آخوندی، محمد، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.<br />
* '''المسائل الناصریات'''، سید مرتضی، على بن حسين، تحقیق مركز پژوهش و تحقيقات علمى فقه استدلالى تطبيقى، تهران، رابطة الثقافة و العلاقات الإسلامية، چاپ اول، 1417ق.<br />
* '''المساجد الأثریة فی المدینة النبویة'''، عبدالغنی، محمدالیاس، مدینه، مطابع الرشید، الطبعة الثانیة، 1419ق.<br />
* '''المقنعه'''، شیخ مفید، محمّد بن محمد بن نعمان، قم، كنگره جهانى هزاره شيخ مفيد، 1413ق.<br />
* '''النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى'''، شیخ طوسی، محمد بن حسن، بیروت، دار الكتاب العربی، چاپ دوم، 1400ق.<br />
* '''بررسی حکم احرام از محاذی مواقیت، از منظر مذاهب اسلامی'''، درافشان، محمدحسین، پژوهشنامه حج و زیارت، سال سوم، شماره اول، 1397ش.<br />
* '''تاريخ مكه المشرفه والمسجد الحرام والمدينه الشريفه والقبر الشريف'''، ابنالضيا، بینا، ۲۰۰۸م.<br />
* '''تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه'''، قائدان، اصغر، قم، الهادی، ۱۳۸۱ش.<br />
* '''دانشنامه کلام اسلامی'''، جمعی از محققین، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، زیر نظر جعفر سبحانی، ۱۳۸۸ش.<br />
* '''فرهنگ فقه فارسی'''، مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، زیر نظر محمود هاشمی شاهرودی. قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''مدینه شناسی'''، نجفی، محمدباقر، تهران، خرمایستان، چاپ اول، 1367ش.<br />
* '''موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب'''، صبری باشا، ایوب، ترجمه ماجده معروف، حسین مجیب المصری، عبدالعزیز عوض، قاهره، دارالآفاق العربیة، ٢٠٠٤م.<br />
* '''تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة-الحج'''، فاضل لنکرانی، محمد، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۱۸ق.<br />
{{پایان}}<br />
<br />
==مقالههای مرتبط==<br />
*[[میقات]]<br />
*[[میقات (فتاوای مراجع)]]<br />
{{حج و عمره}}<br />
[[رده:مسجدهای مدینه]]<br />
[[رده:میقاتهای حج]]<br />
[[رده:مقالههای تکمیلشده]]</div>E.shahabihttps://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%B4%D8%AC%D8%B1%D9%87_(%D9%85%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%87)&diff=54189مسجد شجره (مدینه)2023-06-29T18:40:35Z<p>E.shahabi: </p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات بنا<br />
| عنوان = <br />
| تصویر = Tamame masjed shajare.jpg<br />
| اندازه تصویر = 300px<br />
| پیوند تصویر = <br />
| توضیح تصویر = <br />
| نامهای دیگر = <br />
| مکان = ذوالحلیفه در نزدیکی مدینه<br />
| کاربری = مسجد، میقات احرام<br />
| بزرگداشت نزد = <br />
| وابسته به دین/مذهب = اسلام<br />
| باورها = <br />
| آیینها = <br />
| احکام = اهل مدینه از این مکان [[احرام]] میبندند.<br />
| زیارت کنندگان = <br />
| بازدیدکنندگان = <br />
| زمان پایهگذاری = <br />
| بنیانگذار = <br />
| رویدادها = <br />
| بازسازیها = <br />
| بازسازی کنندگان = <br />
| بخشهای از میان رفته = <br />
| ویژگیهای تاریخی = <br />
| متولیان = <br />
| مساحت = <br />
| طول = <br />
| عرض = <br />
| ارتفاع = <br />
| وضعیت بنا = <br />
| گنجایش = <br />
| امکانات = <br />
| بخشهای بنا = <br />
| معمار = <br />
| سبک = <br />
| ویژگیها = <br />
| گنبدها = <br />
| منارهها = <br />
| درها = <br />
| رواقها = <br />
| صحنها = <br />
| ایوانها = <br />
| گرداننده = <br />
| نهاد وابسته = <br />
| نهاد نگهدارنده = <br />
| مدیر = <br />
| روحانی = <br />
| نهادهای زیر مجموعه = <br />
| ثبت در = <br />
| شماره ثبت = <br />
| تاریخ ثبت = <br />
| وبگاه = <br />
| عرض جغرافیایی =24.413697 <br />
| طول جغرافیایی = 39.542992<br />
}}<br />
'''مسجد شَجَره''' مسجدی در [[مدینه]] و یکی از [[میقاتهای پنچگانه|میقاتهای پنجگانه]] است. این مکان میقات مردم مدینه و کسانی است که از مدینه به سوی مکه میروند. گفته شده که [[حضرت محمد (ص)|پیامبر اسلام(ص)]] وقتی برای اقامه حج عازم [[مکه]] بود، از این مکان [[احرام]] میبست و عازم [[حج]] میشد. در علّت نامگذاری این مسجد به '''شجره'''، '''ذُو الْحُلَیفة'''، '''مسجد میقات''' و [[آبار علی|'''اَبیار علی''']] اختلاف نظرهایی وجود دارد که در بین آن نامها «مسجد شجره» شهرت دارد.{{سخ}}<br />
به گفته مورخین این مسجد در زمان [[خلافت]] [[عمر بن خطاب]] شکل گرفته و پس از آن در طول تاریخ چندین بار ویران و مورد بازسازی قرار گرفته است که آخرین بار در دوران حکومت سعودی و پادشاهی ملک عبدالعزيز تجدید بنا شده است. امروزه نیز مسجد شجره به فاصله حدود سه کیلومتری شهر مدینه در مجاورت بزرگراه مدینه به مکه واقع شده که ضمن توسعههای گسترده امکانات رفاهی گوناگونی از سوی دولت سعودی به آن افزوده شده است.{{سخ}}<br />
طبق نظر فقها مسجد شجره را از میقاتهای پنجگانهی حج بوده و برخی زائران [[مسجد الحرام|مسجدالحرام]] باید از این مکان، احرام بسته و عازم حج شوند.<br />
== موقعیت جغرافیایی ==<br />
{{همچنین ببینید|مسجد شجره (مکه)}}<br />
مسجد شجره از مساجد تاریخی [[مدینه (شهر)|مدینه]]<ref name=":4">موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب، ۲۰۰۴م، ج۴، ص۸۱۱. </ref> و <br />
در حدود هشت كیلومتری جنوب این شهر، قرار گرفته است.<ref>البحر الرائق، 1418ق، ج2، ص341.</ref> [[پیامبر اسلام]] برای [[حج]] و [[عمره]] از این مکان ـ مسجد شجره (مدینه)ـ احرام میبست.<ref name=":4" /> [[امام علی(ع)]] در این مکان [[آیات برائت]] را از [[ابوبکر]]، خلیفه اول، گرفت و در [[مکه]] بر مشرکان ابلاغ کرد.<ref>دانشنامه کلام اسلامی، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۷۷.</ref><br />
<br />
به گزارش برخی مسجد دیگری با همین نام در شهر [[مکه]] وجود دارد که در شمار کهنترین مساجد این شهر است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۱۱۸.</ref><br />
<br />
== تاریخ بنای مسجد ==<br />
به گفته برخی بنای مسجد طبق روایتی از کتاب صحیح بخاری در زمان [[خلافت]] [[عمر بن خطاب]] شکل گرفته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> برخی تاریخنگاران نیز بر اساس احادیث و مستنداتی از ابن عمر، انس بن مالک و [[امام صادق(ع)]] از بنا و نمای ساختمان مسجد در دههای نخستینِ هجری قمری حکایت کردهاند.<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص183.</ref><br />
=== بازسازی در قرن نهم قمری ===<br />
بر اساس گزارش سمهودی (مورخ و درگذشته 911ق) دیوارهای مسجد بر اساس بنای قدیمی آن در سال 861 هجری قمری مورد بازسازی قرار گرفته و مساحت مسجد از شمال تا جنوب و از شرق تا غرب حدوداً 48 متر مربع بوده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref><br />
=== بازسازی در قرن چهارده قمری ===<br />
به گزارش أفندی، مسجد در اواخر قرن ۱۱ هجری قمری،<ref>مدینهشناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref> ویران شده و مسلمانى از اهالی هندوستان در اوایل قرن 14 هجری قمری با اجازه از دولت عثمانی به بازسازی آن پرداخته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref> ابراهیم عیاشی در گزارشی که از نخستین سفر خود در سال 1353 هجری قمری به این مسجد داشته میگوید: «بنایی مستطیل شکل که از خشت و گل و سقفی با چوب درخت خرما و برگ ساخته شده بود. که مورد توجه مسئولین وقت قرار گرفته و گسترش یافت؛ بهگونهای که زائران و حجاج و حتی ساکنین شهر مدینه به شکوه و عظمت آن نظاره میکردند.» <ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref><br />
<br />
=== آخرین بازسازی ===<br />
آخرین بازسازی آن در دوران حکومت سعودی و پادشاهی ملک عبدالعزيز شکل گرفته<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref> که در این بازسازی برای آن مأذنه (مناره) ساخته شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref> ملک فهد، پادشاه وقت [[عربستان|عربستان سعودی]] نیز در این بازسازی، حدود نود هزار متر مربع به مسجد و امکانات جانبی آن مانند پارکینگ به آن اختصاص داده و مساحت خود مسجد حدود ۲۶ هزار متر مربع شده است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۲۷۷؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص259.</ref><br />
<br />
=== موقعیت کنونی مسجد ===<br />
امروزه مسجد شجره به فاصله حدود سه کیلومتری شهر مدینه در مجاورت بزرگراه مدینه به مکه واقع شده<ref>«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]» خبرگزاری فارس.</ref> و شکل هندسی آن مربع و داری چهار ضلع به مساحت 2.770 متر مربع و گنجایش 5000 نمازگزار را دارد. مساحت کل مسجد با محیط اطراف آن حدود 290.000 متر مربع گزارش شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص259.</ref> همچنین در توسعه اخیر، امکانات رفاهی گوناگونی مانند حمام، سرویس بهداشتی، پارکینگ (برای خودرهای سبک و سنگین)، رستوران و بازارچه برای رفاه حجاج در نظر گرفته شده است که مساحتی بالغ بر 2.10022 متر مربع دارد و هزینهی این امکانات 200.000.000 ریال سعودی گزارش شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص260.</ref><br />
<br />
==نامها==<br />
منابع تاریخی نامهای مختلفی برای این مکان ذکر کردهاند:<br />
<br />
* '''مسجد شجره''': در این مکان درختی وجود داشت که پیامبر زیر سایه آن درخت استراحت کرده، [[نماز]] میخواند و [[احرام]] میبست. پس از آنکه در این مکان مسجدی بنا شد،<ref name=":1">آثار اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ص۲۷۵.</ref> نام آن را به دلیل وجود این درخت مسجد شجره (درخت) نامیدند.<ref>تاریخ مکه المشرفه والمسجد الحرام والمدینه الشریفه والقبر الشریف، ۲۰۰۸م، ج۱، ص۳۱۱؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> چنانکه برخی از فقها مانند [[شیخ مفید]]، [[سید مرتضی]]، [[ابوالصلاح حلبی]] هنگام نام بردن از میقاتها، نام مسجد شجره را ذکر نمودهاند.<ref>المقنعة، 1413ق، ص394؛ المسائل الناصریات، 1417ق، ص308؛ الكافی فی الفقه، 1403ق، ص202.</ref><br />
<br />
* '''ذُو الْحُلَیفة''': «حلیفه» نام آبی بوده که در آنجا قرار داشته است.<ref name=":0">تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه،۱۳۸۱ش، ص۴۰۹.</ref> به اعتقاد برخی از فقها مانند [[ابن ادریس حلی|ابن ادریس]]، [[شیخ صدوق]] و [[شیخ طوسی]] «ذُوالْحُلَیفة»، همان مسجد شجره است.<ref>السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى، 1410ق، ج1، ص528؛ المقنع، 1415ق، ص217؛ النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى، 1400ق، ص210.</ref> <br />
<br />
* '''مسجد میقات''': این مکان، یکی از [[میقات|میقاتهایی]] است که حاجیان در آنجا [[احرام]] میبندند و به همین جهت به مسجد میقات مشهور شده است.<ref name=":0" /><br />
<br />
* [[آبار علی|'''اَبیار علی''']]: در خصوص علت نامگذاری این مسجد، برخی علت آنرا به «[[امام علی(ع)]]» نسبت دادهاند و برخی دیگر علت آن را به فردی بهنام «علی بن دينار» نسبت دادهاند که وی در سال 1998م، در این [[میقات]] حاضر شده و چاههایی را برای حجاج حفر نموده است. برخی دیگر نیز علت را افراد دیگری به همین نام، دانستهاند.<ref>«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»، سایت عکاظ.</ref><br />
<br />
== میقات حج==<br />
{{همچنین ببینید|میقات}}<br />
به گزارش برخی تاریخ نویسان [[پیامبر اسلام|پیامبر اسلام(ص)]] وقتی برای اقامه [[حج]] عازم مکه بود، از این مکان، احرام بسته و عازم حج میشد.<ref name=":1" /> <br />
===میقات اهل مدینه===<br />
فقها مسجد شجره را از میقاتهای پنجگانه حج شمرده و معتقدند برخی از عمرهگزاران [[عمره تمتع|تمتّع]] و [[عمره مفرده|مفرده]] باید از این مکان مُحرِم شوند.<ref>مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۷۱۲.</ref> به گفته برخی میقاتِ مردمِ [[مدینه (شهر)|مدینه]] و کسانی که از این شهر به مکه میروند، مسجد شجره است.<ref name=":2">مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۷۱۲.</ref> چنانکه روایات فقهی، مسجد شجره را از این میقاتها دانستهاند.<ref>الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۳۱۹.</ref>{{سخ}}<br />
همچنین پرسشی مطرح است مبنی بر اینکه افرادی که از مدینه به زیارت [[مسجدالحرام]] میروند، میتوانند از [[جحفه|جُحفِه]] (میقاتی که در راه مدینه به سمت مکه قرار داشته و در روایات، میقات اهل [[شام]] دانسته شده است) محرم شوند؟ و در مسجد شجره محرم نشوند؟!{{سخ}}<br />
در پاسخ گفته شده طبق نظر مشهور [[فقهای شیعه]] جایز نیست مردم مدینه بدون احرام از میقات مسجد شجره حرکت کرده و به میقاتی دیگر مانند حُجفه رفته و در آنجا محرم شوند؛<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 64-65.»</ref> فقط در خصوص افرادی که عذری از قبیل ناتوانی یا بیماری دارند، فتوا به جواز احرام بستن در جحفه داده شده است.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 75.»</ref><br />
همچنین گفته شده که این حکم درباره افرادی است که از مدینه به ذوالحلیفه رفته و بدون احرام از آنجا عبور کنند و به جحفه برسند. اما اگر افرادی که در مدینه بوده از ذیالحلیفه عبور نکنند و از راه دیگری خارج شده و به میقاتِ دیگر برود،{{یادداشت|مثلا از مدینه با هواپیما به جده و از آنجا به جحفه برود یا از مدینه به ذی الحلیفه رفته و قبل از عبور از آنجا بار دیگر به مدینه برگشته و از میقاتی دیگر به مکه رود.}} عملش اشکالی ندارد. زیرا تجاوز از میقات، عرفاً بر آن صدق نمیکند.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص65.»</ref><br />
<br />
===محل دقیق میقات===<br />
ذوالحلیفه نام منطقه وسیعی بوده که مسجد شجره در آن قرار داشته است.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص61 </ref> روایات گاهی «مسجد شجره» را محل میقات حج اهل مدینه دانستهاند و گاهی تعبیر «شجره» یا «ذوالحلیفه» را به کار بردهاند.<ref>تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله، ۱۴۱۸ق، ج3، ص20-24.</ref><br />
درخصوص اینکه احرام باید در مسجد بسته شود یا بیرون از مسجد نیز میتوان احرام بست، اختلاف نظر وجود دارد. گروهی احرام بستن را تنها از داخل مسجد شجره صحیح میدانند و گروهی دیگر احرام در بیرون از مسجد را نیز صحیح دانستهاند.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص62.</ref> بهگونهای که برخی معتقدند که طبق نظر مشهور فقها احرام بستن از بیرون مسجد و در مُحاذات (نزدیکیهای مسجد) جایز است.<ref>بررسی حکم احرام از محاذی مواقیت، از<br />
منظر مذاهب اسلامی، 1397ش، ص7-38.</ref><br />
<br />
==نگارخانه==<br />
<gallery heights="150px" mode="packed" style=""><br />
پرونده:تصویر قدیمی از مسجد شجره.jpg<br />
پرونده:Bakhshi az masjed shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare masjed.jpg<br />
پرونده:Darone masjed shajare.jpg<br />
پرونده:نمایی از بیرون مسجد شجره مدینه.jpg<br />
نمای بیرونی از مناره جدید مسجد شجره.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
== جستارهای وابسته ==<br />
[[حج]]<br />
<br />
[[میقاتهای پنچگانه]]<br />
<br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع ==<br />
{{منابع}}<br />
* '''الكافی فی الفقه'''، حلبى، ابوالصلاح، تقىالدين بن نجمالدين، اصفهان، كتابخانه عمومى امام اميرالمؤمنين(ع)، چاپ اول، 1403ق.<br />
* '''المقنع'''، شیخ صدوق، محمّد بن على بن بابويه، قم، مؤسسه امام هادى(ع)، چاپ اول، 1415ق.<br />
* '''[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html «احرام از جحفه وظیفه چه کسانی است»]'''، روزبه برکت رضایی، فصلنامه میقات حج، شماره 96، تیر 1395ش.<br />
* '''«[http://miqat.hajj.ir/article_37980.html میقات مسیر مدینه]»'''، سید مرتضی موسوی شاهرودی، فصلنامه میقات حج، شماره 68، تابستان 1388ش.<br />
* '''«[https://www.eshia.ir/feqh/archive/text/makarem/feqh/88/890204/ میقات ذو الحلیفة و مسجد شجرة]»'''، مکارم شیرازی، ناصر، سایت مدرسه فقاهت، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]»'''، علیپور، بهزاد، خبرگزاری فارس، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»'''، سایت عکاظ، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''آثار اسلامی مکه و مدینه'''، جعفریان، رسول، تهران، مشعر، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''البحر الرائق'''، المصری، ابونجیم، به کوشش زکریا عمیرات، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۸ق.<br />
* '''السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى'''، ابن ادريس حلّى، محمد بن منصور، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ دوم، 1410ق.<br />
* '''الکافی'''، کلینی، محمد بن یعقوب، تحقیق و تصحیح غفاری، علیاکبر، آخوندی، محمد، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.<br />
* '''المسائل الناصریات'''، سید مرتضی، على بن حسين، تحقیق مركز پژوهش و تحقيقات علمى فقه استدلالى تطبيقى، تهران، رابطة الثقافة و العلاقات الإسلامية، چاپ اول، 1417ق.<br />
* '''المساجد الأثریة فی المدینة النبویة'''، عبدالغنی، محمدالیاس، مدینه، مطابع الرشید، الطبعة الثانیة، 1419ق.<br />
* '''المقنعه'''، شیخ مفید، محمّد بن محمد بن نعمان، قم، كنگره جهانى هزاره شيخ مفيد، 1413ق.<br />
* '''النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى'''، شیخ طوسی، محمد بن حسن، بیروت، دار الكتاب العربی، چاپ دوم، 1400ق.<br />
* '''بررسی حکم احرام از محاذی مواقیت، از منظر مذاهب اسلامی'''، درافشان، محمدحسین، پژوهشنامه حج و زیارت، سال سوم، شماره اول، 1397ش.<br />
* '''تاريخ مكه المشرفه والمسجد الحرام والمدينه الشريفه والقبر الشريف'''، ابنالضيا، بینا، ۲۰۰۸م.<br />
* '''تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه'''، قائدان، اصغر، قم، الهادی، ۱۳۸۱ش.<br />
* '''دانشنامه کلام اسلامی'''، جمعی از محققین، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، زیر نظر جعفر سبحانی، ۱۳۸۸ش.<br />
* '''فرهنگ فقه فارسی'''، مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، زیر نظر محمود هاشمی شاهرودی. قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''مدینه شناسی'''، نجفی، محمدباقر، تهران، خرمایستان، چاپ اول، 1367ش.<br />
* '''موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب'''، صبری باشا، ایوب، ترجمه ماجده معروف، حسین مجیب المصری، عبدالعزیز عوض، قاهره، دارالآفاق العربیة، ٢٠٠٤م.<br />
* '''تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة-الحج'''، فاضل لنکرانی، محمد، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۱۸ق.<br />
{{پایان}}<br />
<br />
==مقالههای مرتبط==<br />
*[[میقات]]<br />
*[[میقات (فتاوای مراجع)]]<br />
{{حج و عمره}}<br />
[[رده:مسجدهای مدینه]]<br />
[[رده:میقاتهای حج]]<br />
[[رده:مقالههای تکمیلشده]]</div>E.shahabihttps://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%B4%D8%AC%D8%B1%D9%87_(%D9%85%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%87)&diff=54188مسجد شجره (مدینه)2023-06-29T18:39:39Z<p>E.shahabi: </p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات بنا<br />
| عنوان = <br />
| تصویر = Tamame masjed shajare.jpg<br />
| اندازه تصویر = 300px<br />
| پیوند تصویر = <br />
| توضیح تصویر = <br />
| نامهای دیگر = <br />
| مکان = ذوالحلیفه در نزدیکی مدینه<br />
| کاربری = مسجد، میقات احرام<br />
| بزرگداشت نزد = <br />
| وابسته به دین/مذهب = اسلام<br />
| باورها = <br />
| آیینها = <br />
| احکام = اهل مدینه از این مکان [[احرام]] میبندند.<br />
| زیارت کنندگان = <br />
| بازدیدکنندگان = <br />
| زمان پایهگذاری = <br />
| بنیانگذار = <br />
| رویدادها = <br />
| بازسازیها = <br />
| بازسازی کنندگان = <br />
| بخشهای از میان رفته = <br />
| ویژگیهای تاریخی = <br />
| متولیان = <br />
| مساحت = <br />
| طول = <br />
| عرض = <br />
| ارتفاع = <br />
| وضعیت بنا = <br />
| گنجایش = <br />
| امکانات = <br />
| بخشهای بنا = <br />
| معمار = <br />
| سبک = <br />
| ویژگیها = <br />
| گنبدها = <br />
| منارهها = <br />
| درها = <br />
| رواقها = <br />
| صحنها = <br />
| ایوانها = <br />
| گرداننده = <br />
| نهاد وابسته = <br />
| نهاد نگهدارنده = <br />
| مدیر = <br />
| روحانی = <br />
| نهادهای زیر مجموعه = <br />
| ثبت در = <br />
| شماره ثبت = <br />
| تاریخ ثبت = <br />
| وبگاه = <br />
| عرض جغرافیایی =24.413697 <br />
| طول جغرافیایی = 39.542992<br />
}}<br />
'''مسجد شَجَره''' مسجدی در [[مدینه]] و یکی از [[میقاتهای پنچگانه|میقاتهای پنجگانه]] است. این مکان میقات مردم مدینه و کسانی است که از مدینه به سوی مکه میروند. گفته شده که [[پیامبر اسلام(ص)]] وقتی برای اقامه حج عازم [[مکه]] بود، از این مکان [[احرام]] میبست و عازم [[حج]] میشد. در علّت نامگذاری این مسجد به '''شجره'''، '''ذُو الْحُلَیفة'''، '''مسجد میقات''' و [[آبار علی|'''اَبیار علی''']] اختلاف نظرهایی وجود دارد که در بین آن نامها «مسجد شجره» شهرت دارد.{{سخ}}<br />
به گفته مورخین این مسجد در زمان [[خلافت]] [[عمر بن خطاب]] شکل گرفته و پس از آن در طول تاریخ چندین بار ویران و مورد بازسازی قرار گرفته است که آخرین بار در دوران حکومت سعودی و پادشاهی ملک عبدالعزيز تجدید بنا شده است. امروزه نیز مسجد شجره به فاصله حدود سه کیلومتری شهر مدینه در مجاورت بزرگراه مدینه به مکه واقع شده که ضمن توسعههای گسترده امکانات رفاهی گوناگونی از سوی دولت سعودی به آن افزوده شده است.{{سخ}}<br />
طبق نظر فقها مسجد شجره را از میقاتهای پنجگانهی حج بوده و برخی زائران [[مسجد الحرام|مسجدالحرام]] باید از این مکان، احرام بسته و عازم حج شوند.<br />
== موقعیت جغرافیایی ==<br />
{{همچنین ببینید|مسجد شجره (مکه)}}<br />
مسجد شجره از مساجد تاریخی [[مدینه (شهر)|مدینه]]<ref name=":4">موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب، ۲۰۰۴م، ج۴، ص۸۱۱. </ref> و <br />
در حدود هشت كیلومتری جنوب این شهر، قرار گرفته است.<ref>البحر الرائق، 1418ق، ج2، ص341.</ref> [[پیامبر اسلام]] برای [[حج]] و [[عمره]] از این مکان ـ مسجد شجره (مدینه)ـ احرام میبست.<ref name=":4" /> [[امام علی(ع)]] در این مکان [[آیات برائت]] را از [[ابوبکر]]، خلیفه اول، گرفت و در [[مکه]] بر مشرکان ابلاغ کرد.<ref>دانشنامه کلام اسلامی، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۷۷.</ref><br />
<br />
به گزارش برخی مسجد دیگری با همین نام در شهر [[مکه]] وجود دارد که در شمار کهنترین مساجد این شهر است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۱۱۸.</ref><br />
<br />
== تاریخ بنای مسجد ==<br />
به گفته برخی بنای مسجد طبق روایتی از کتاب صحیح بخاری در زمان [[خلافت]] [[عمر بن خطاب]] شکل گرفته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> برخی تاریخنگاران نیز بر اساس احادیث و مستنداتی از ابن عمر، انس بن مالک و [[امام صادق(ع)]] از بنا و نمای ساختمان مسجد در دههای نخستینِ هجری قمری حکایت کردهاند.<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص183.</ref><br />
=== بازسازی در قرن نهم قمری ===<br />
بر اساس گزارش سمهودی (مورخ و درگذشته 911ق) دیوارهای مسجد بر اساس بنای قدیمی آن در سال 861 هجری قمری مورد بازسازی قرار گرفته و مساحت مسجد از شمال تا جنوب و از شرق تا غرب حدوداً 48 متر مربع بوده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref><br />
=== بازسازی در قرن چهارده قمری ===<br />
به گزارش أفندی، مسجد در اواخر قرن ۱۱ هجری قمری،<ref>مدینهشناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref> ویران شده و مسلمانى از اهالی هندوستان در اوایل قرن 14 هجری قمری با اجازه از دولت عثمانی به بازسازی آن پرداخته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref> ابراهیم عیاشی در گزارشی که از نخستین سفر خود در سال 1353 هجری قمری به این مسجد داشته میگوید: «بنایی مستطیل شکل که از خشت و گل و سقفی با چوب درخت خرما و برگ ساخته شده بود. که مورد توجه مسئولین وقت قرار گرفته و گسترش یافت؛ بهگونهای که زائران و حجاج و حتی ساکنین شهر مدینه به شکوه و عظمت آن نظاره میکردند.» <ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref><br />
<br />
=== آخرین بازسازی ===<br />
آخرین بازسازی آن در دوران حکومت سعودی و پادشاهی ملک عبدالعزيز شکل گرفته<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref> که در این بازسازی برای آن مأذنه (مناره) ساخته شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref> ملک فهد، پادشاه وقت [[عربستان|عربستان سعودی]] نیز در این بازسازی، حدود نود هزار متر مربع به مسجد و امکانات جانبی آن مانند پارکینگ به آن اختصاص داده و مساحت خود مسجد حدود ۲۶ هزار متر مربع شده است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۲۷۷؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص259.</ref><br />
<br />
=== موقعیت کنونی مسجد ===<br />
امروزه مسجد شجره به فاصله حدود سه کیلومتری شهر مدینه در مجاورت بزرگراه مدینه به مکه واقع شده<ref>«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]» خبرگزاری فارس.</ref> و شکل هندسی آن مربع و داری چهار ضلع به مساحت 2.770 متر مربع و گنجایش 5000 نمازگزار را دارد. مساحت کل مسجد با محیط اطراف آن حدود 290.000 متر مربع گزارش شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص259.</ref> همچنین در توسعه اخیر، امکانات رفاهی گوناگونی مانند حمام، سرویس بهداشتی، پارکینگ (برای خودرهای سبک و سنگین)، رستوران و بازارچه برای رفاه حجاج در نظر گرفته شده است که مساحتی بالغ بر 2.10022 متر مربع دارد و هزینهی این امکانات 200.000.000 ریال سعودی گزارش شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص260.</ref><br />
<br />
==نامها==<br />
منابع تاریخی نامهای مختلفی برای این مکان ذکر کردهاند:<br />
<br />
* '''مسجد شجره''': در این مکان درختی وجود داشت که پیامبر زیر سایه آن درخت استراحت کرده، [[نماز]] میخواند و [[احرام]] میبست. پس از آنکه در این مکان مسجدی بنا شد،<ref name=":1">آثار اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ص۲۷۵.</ref> نام آن را به دلیل وجود این درخت مسجد شجره (درخت) نامیدند.<ref>تاریخ مکه المشرفه والمسجد الحرام والمدینه الشریفه والقبر الشریف، ۲۰۰۸م، ج۱، ص۳۱۱؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> چنانکه برخی از فقها مانند [[شیخ مفید]]، [[سید مرتضی]]، [[ابوالصلاح حلبی]] هنگام نام بردن از میقاتها، نام مسجد شجره را ذکر نمودهاند.<ref>المقنعة، 1413ق، ص394؛ المسائل الناصریات، 1417ق، ص308؛ الكافی فی الفقه، 1403ق، ص202.</ref><br />
<br />
* '''ذُو الْحُلَیفة''': «حلیفه» نام آبی بوده که در آنجا قرار داشته است.<ref name=":0">تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه،۱۳۸۱ش، ص۴۰۹.</ref> به اعتقاد برخی از فقها مانند [[ابن ادریس حلی|ابن ادریس]]، [[شیخ صدوق]] و [[شیخ طوسی]] «ذُوالْحُلَیفة»، همان مسجد شجره است.<ref>السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى، 1410ق، ج1، ص528؛ المقنع، 1415ق، ص217؛ النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى، 1400ق، ص210.</ref> <br />
<br />
* '''مسجد میقات''': این مکان، یکی از [[میقات|میقاتهایی]] است که حاجیان در آنجا [[احرام]] میبندند و به همین جهت به مسجد میقات مشهور شده است.<ref name=":0" /><br />
<br />
* [[آبار علی|'''اَبیار علی''']]: در خصوص علت نامگذاری این مسجد، برخی علت آنرا به «[[امام علی(ع)]]» نسبت دادهاند و برخی دیگر علت آن را به فردی بهنام «علی بن دينار» نسبت دادهاند که وی در سال 1998م، در این [[میقات]] حاضر شده و چاههایی را برای حجاج حفر نموده است. برخی دیگر نیز علت را افراد دیگری به همین نام، دانستهاند.<ref>«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»، سایت عکاظ.</ref><br />
<br />
== میقات حج==<br />
{{همچنین ببینید|میقات}}<br />
به گزارش برخی تاریخ نویسان [[پیامبر اسلام|پیامبر اسلام(ص)]] وقتی برای اقامه [[حج]] عازم مکه بود، از این مکان، احرام بسته و عازم حج میشد.<ref name=":1" /> <br />
===میقات اهل مدینه===<br />
فقها مسجد شجره را از میقاتهای پنجگانه حج شمرده و معتقدند برخی از عمرهگزاران [[عمره تمتع|تمتّع]] و [[عمره مفرده|مفرده]] باید از این مکان مُحرِم شوند.<ref>مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۷۱۲.</ref> به گفته برخی میقاتِ مردمِ [[مدینه (شهر)|مدینه]] و کسانی که از این شهر به مکه میروند، مسجد شجره است.<ref name=":2">مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۷۱۲.</ref> چنانکه روایات فقهی، مسجد شجره را از این میقاتها دانستهاند.<ref>الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۳۱۹.</ref>{{سخ}}<br />
همچنین پرسشی مطرح است مبنی بر اینکه افرادی که از مدینه به زیارت [[مسجدالحرام]] میروند، میتوانند از [[جحفه|جُحفِه]] (میقاتی که در راه مدینه به سمت مکه قرار داشته و در روایات، میقات اهل [[شام]] دانسته شده است) محرم شوند؟ و در مسجد شجره محرم نشوند؟!{{سخ}}<br />
در پاسخ گفته شده طبق نظر مشهور [[فقهای شیعه]] جایز نیست مردم مدینه بدون احرام از میقات مسجد شجره حرکت کرده و به میقاتی دیگر مانند حُجفه رفته و در آنجا محرم شوند؛<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 64-65.»</ref> فقط در خصوص افرادی که عذری از قبیل ناتوانی یا بیماری دارند، فتوا به جواز احرام بستن در جحفه داده شده است.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 75.»</ref><br />
همچنین گفته شده که این حکم درباره افرادی است که از مدینه به ذوالحلیفه رفته و بدون احرام از آنجا عبور کنند و به جحفه برسند. اما اگر افرادی که در مدینه بوده از ذیالحلیفه عبور نکنند و از راه دیگری خارج شده و به میقاتِ دیگر برود،{{یادداشت|مثلا از مدینه با هواپیما به جده و از آنجا به جحفه برود یا از مدینه به ذی الحلیفه رفته و قبل از عبور از آنجا بار دیگر به مدینه برگشته و از میقاتی دیگر به مکه رود.}} عملش اشکالی ندارد. زیرا تجاوز از میقات، عرفاً بر آن صدق نمیکند.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص65.»</ref><br />
<br />
===محل دقیق میقات===<br />
ذوالحلیفه نام منطقه وسیعی بوده که مسجد شجره در آن قرار داشته است.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص61 </ref> روایات گاهی «مسجد شجره» را محل میقات حج اهل مدینه دانستهاند و گاهی تعبیر «شجره» یا «ذوالحلیفه» را به کار بردهاند.<ref>تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله، ۱۴۱۸ق، ج3، ص20-24.</ref><br />
درخصوص اینکه احرام باید در مسجد بسته شود یا بیرون از مسجد نیز میتوان احرام بست، اختلاف نظر وجود دارد. گروهی احرام بستن را تنها از داخل مسجد شجره صحیح میدانند و گروهی دیگر احرام در بیرون از مسجد را نیز صحیح دانستهاند.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص62.</ref> بهگونهای که برخی معتقدند که طبق نظر مشهور فقها احرام بستن از بیرون مسجد و در مُحاذات (نزدیکیهای مسجد) جایز است.<ref>بررسی حکم احرام از محاذی مواقیت، از<br />
منظر مذاهب اسلامی، 1397ش، ص7-38.</ref><br />
<br />
==نگارخانه==<br />
<gallery heights="150px" mode="packed" style=""><br />
پرونده:تصویر قدیمی از مسجد شجره.jpg<br />
پرونده:Bakhshi az masjed shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare masjed.jpg<br />
پرونده:Darone masjed shajare.jpg<br />
پرونده:نمایی از بیرون مسجد شجره مدینه.jpg<br />
نمای بیرونی از مناره جدید مسجد شجره.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
== جستارهای وابسته ==<br />
[[حج]]<br />
<br />
[[میقاتهای پنچگانه]]<br />
<br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع ==<br />
{{منابع}}<br />
* '''الكافی فی الفقه'''، حلبى، ابوالصلاح، تقىالدين بن نجمالدين، اصفهان، كتابخانه عمومى امام اميرالمؤمنين(ع)، چاپ اول، 1403ق.<br />
* '''المقنع'''، شیخ صدوق، محمّد بن على بن بابويه، قم، مؤسسه امام هادى(ع)، چاپ اول، 1415ق.<br />
* '''[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html «احرام از جحفه وظیفه چه کسانی است»]'''، روزبه برکت رضایی، فصلنامه میقات حج، شماره 96، تیر 1395ش.<br />
* '''«[http://miqat.hajj.ir/article_37980.html میقات مسیر مدینه]»'''، سید مرتضی موسوی شاهرودی، فصلنامه میقات حج، شماره 68، تابستان 1388ش.<br />
* '''«[https://www.eshia.ir/feqh/archive/text/makarem/feqh/88/890204/ میقات ذو الحلیفة و مسجد شجرة]»'''، مکارم شیرازی، ناصر، سایت مدرسه فقاهت، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]»'''، علیپور، بهزاد، خبرگزاری فارس، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»'''، سایت عکاظ، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''آثار اسلامی مکه و مدینه'''، جعفریان، رسول، تهران، مشعر، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''البحر الرائق'''، المصری، ابونجیم، به کوشش زکریا عمیرات، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۸ق.<br />
* '''السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى'''، ابن ادريس حلّى، محمد بن منصور، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ دوم، 1410ق.<br />
* '''الکافی'''، کلینی، محمد بن یعقوب، تحقیق و تصحیح غفاری، علیاکبر، آخوندی، محمد، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.<br />
* '''المسائل الناصریات'''، سید مرتضی، على بن حسين، تحقیق مركز پژوهش و تحقيقات علمى فقه استدلالى تطبيقى، تهران، رابطة الثقافة و العلاقات الإسلامية، چاپ اول، 1417ق.<br />
* '''المساجد الأثریة فی المدینة النبویة'''، عبدالغنی، محمدالیاس، مدینه، مطابع الرشید، الطبعة الثانیة، 1419ق.<br />
* '''المقنعه'''، شیخ مفید، محمّد بن محمد بن نعمان، قم، كنگره جهانى هزاره شيخ مفيد، 1413ق.<br />
* '''النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى'''، شیخ طوسی، محمد بن حسن، بیروت، دار الكتاب العربی، چاپ دوم، 1400ق.<br />
* '''بررسی حکم احرام از محاذی مواقیت، از منظر مذاهب اسلامی'''، درافشان، محمدحسین، پژوهشنامه حج و زیارت، سال سوم، شماره اول، 1397ش.<br />
* '''تاريخ مكه المشرفه والمسجد الحرام والمدينه الشريفه والقبر الشريف'''، ابنالضيا، بینا، ۲۰۰۸م.<br />
* '''تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه'''، قائدان، اصغر، قم، الهادی، ۱۳۸۱ش.<br />
* '''دانشنامه کلام اسلامی'''، جمعی از محققین، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، زیر نظر جعفر سبحانی، ۱۳۸۸ش.<br />
* '''فرهنگ فقه فارسی'''، مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، زیر نظر محمود هاشمی شاهرودی. قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''مدینه شناسی'''، نجفی، محمدباقر، تهران، خرمایستان، چاپ اول، 1367ش.<br />
* '''موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب'''، صبری باشا، ایوب، ترجمه ماجده معروف، حسین مجیب المصری، عبدالعزیز عوض، قاهره، دارالآفاق العربیة، ٢٠٠٤م.<br />
* '''تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة-الحج'''، فاضل لنکرانی، محمد، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۱۸ق.<br />
{{پایان}}<br />
<br />
==مقالههای مرتبط==<br />
*[[میقات]]<br />
*[[میقات (فتاوای مراجع)]]<br />
{{حج و عمره}}<br />
[[رده:مسجدهای مدینه]]<br />
[[رده:میقاتهای حج]]<br />
[[رده:مقالههای تکمیلشده]]</div>E.shahabihttps://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%B4%D8%AC%D8%B1%D9%87_(%D9%85%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%87)&diff=54187مسجد شجره (مدینه)2023-06-29T18:38:29Z<p>E.shahabi: </p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات بنا<br />
| عنوان = <br />
| تصویر = Tamame masjed shajare.jpg<br />
| اندازه تصویر = 300px<br />
| پیوند تصویر = <br />
| توضیح تصویر = <br />
| نامهای دیگر = <br />
| مکان = ذوالحلیفه در نزدیکی مدینه<br />
| کاربری = مسجد، میقات احرام<br />
| بزرگداشت نزد = <br />
| وابسته به دین/مذهب = اسلام<br />
| باورها = <br />
| آیینها = <br />
| احکام = اهل مدینه از این مکان [[احرام]] میبندند.<br />
| زیارت کنندگان = <br />
| بازدیدکنندگان = <br />
| زمان پایهگذاری = <br />
| بنیانگذار = <br />
| رویدادها = <br />
| بازسازیها = <br />
| بازسازی کنندگان = <br />
| بخشهای از میان رفته = <br />
| ویژگیهای تاریخی = <br />
| متولیان = <br />
| مساحت = <br />
| طول = <br />
| عرض = <br />
| ارتفاع = <br />
| وضعیت بنا = <br />
| گنجایش = <br />
| امکانات = <br />
| بخشهای بنا = <br />
| معمار = <br />
| سبک = <br />
| ویژگیها = <br />
| گنبدها = <br />
| منارهها = <br />
| درها = <br />
| رواقها = <br />
| صحنها = <br />
| ایوانها = <br />
| گرداننده = <br />
| نهاد وابسته = <br />
| نهاد نگهدارنده = <br />
| مدیر = <br />
| روحانی = <br />
| نهادهای زیر مجموعه = <br />
| ثبت در = <br />
| شماره ثبت = <br />
| تاریخ ثبت = <br />
| وبگاه = <br />
| عرض جغرافیایی =24.413697 <br />
| طول جغرافیایی = 39.542992<br />
}}<br />
'''مسجد شَجَره''' مسجدی در [[مدینه]] و یکی از [[میقاتهای پنچگانه|میقاتهای پنجگانه]] است. این مکان میقات مردم مدینه و کسانی است که از مدینه به سوی مکه میروند. گفته شده که پیامبر اسلام(ص) وقتی برای اقامه حج عازم مکه بود، از این مکان [[احرام]] میبست و عازم [[حج]] میشد. در علّت نامگذاری این مسجد به '''شجره'''، '''ذُو الْحُلَیفة'''، '''مسجد میقات''' و [[آبار علی|'''اَبیار علی''']] اختلاف نظرهایی وجود دارد که در بین آن نامها «مسجد شجره» شهرت دارد.{{سخ}}<br />
به گفته مورخین این مسجد در زمان [[خلافت]] [[عمر بن خطاب]] شکل گرفته و پس از آن در طول تاریخ چندین بار ویران و مورد بازسازی قرار گرفته است که آخرین بار در دوران حکومت سعودی و پادشاهی ملک عبدالعزيز تجدید بنا شده است. امروزه نیز مسجد شجره به فاصله حدود سه کیلومتری شهر مدینه در مجاورت بزرگراه مدینه به مکه واقع شده که ضمن توسعههای گسترده امکانات رفاهی گوناگونی از سوی دولت سعودی به آن افزوده شده است.{{سخ}}<br />
طبق نظر فقها مسجد شجره را از میقاتهای پنجگانهی حج بوده و برخی زائران [[مسجد الحرام|مسجدالحرام]] باید از این مکان، احرام بسته و عازم حج شوند.<br />
== موقعیت جغرافیایی ==<br />
{{همچنین ببینید|مسجد شجره (مکه)}}<br />
مسجد شجره از مساجد تاریخی [[مدینه (شهر)|مدینه]]<ref name=":4">موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب، ۲۰۰۴م، ج۴، ص۸۱۱. </ref> و <br />
در حدود هشت كیلومتری جنوب این شهر، قرار گرفته است.<ref>البحر الرائق، 1418ق، ج2، ص341.</ref> [[پیامبر اسلام]] برای [[حج]] و [[عمره]] از این مکان ـ مسجد شجره (مدینه)ـ احرام میبست.<ref name=":4" /> [[امام علی(ع)]] در این مکان [[آیات برائت]] را از [[ابوبکر]]، خلیفه اول، گرفت و در [[مکه]] بر مشرکان ابلاغ کرد.<ref>دانشنامه کلام اسلامی، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۷۷.</ref><br />
<br />
به گزارش برخی مسجد دیگری با همین نام در شهر [[مکه]] وجود دارد که در شمار کهنترین مساجد این شهر است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۱۱۸.</ref><br />
<br />
== تاریخ بنای مسجد ==<br />
به گفته برخی بنای مسجد طبق روایتی از کتاب صحیح بخاری در زمان [[خلافت]] [[عمر بن خطاب]] شکل گرفته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> برخی تاریخنگاران نیز بر اساس احادیث و مستنداتی از ابن عمر، انس بن مالک و [[امام صادق(ع)]] از بنا و نمای ساختمان مسجد در دههای نخستینِ هجری قمری حکایت کردهاند.<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص183.</ref><br />
=== بازسازی در قرن نهم قمری ===<br />
بر اساس گزارش سمهودی (مورخ و درگذشته 911ق) دیوارهای مسجد بر اساس بنای قدیمی آن در سال 861 هجری قمری مورد بازسازی قرار گرفته و مساحت مسجد از شمال تا جنوب و از شرق تا غرب حدوداً 48 متر مربع بوده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref><br />
=== بازسازی در قرن چهارده قمری ===<br />
به گزارش أفندی، مسجد در اواخر قرن ۱۱ هجری قمری،<ref>مدینهشناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref> ویران شده و مسلمانى از اهالی هندوستان در اوایل قرن 14 هجری قمری با اجازه از دولت عثمانی به بازسازی آن پرداخته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref> ابراهیم عیاشی در گزارشی که از نخستین سفر خود در سال 1353 هجری قمری به این مسجد داشته میگوید: «بنایی مستطیل شکل که از خشت و گل و سقفی با چوب درخت خرما و برگ ساخته شده بود. که مورد توجه مسئولین وقت قرار گرفته و گسترش یافت؛ بهگونهای که زائران و حجاج و حتی ساکنین شهر مدینه به شکوه و عظمت آن نظاره میکردند.» <ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref><br />
<br />
=== آخرین بازسازی ===<br />
آخرین بازسازی آن در دوران حکومت سعودی و پادشاهی ملک عبدالعزيز شکل گرفته<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref> که در این بازسازی برای آن مأذنه (مناره) ساخته شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref> ملک فهد، پادشاه وقت [[عربستان|عربستان سعودی]] نیز در این بازسازی، حدود نود هزار متر مربع به مسجد و امکانات جانبی آن مانند پارکینگ به آن اختصاص داده و مساحت خود مسجد حدود ۲۶ هزار متر مربع شده است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۲۷۷؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص259.</ref><br />
<br />
=== موقعیت کنونی مسجد ===<br />
امروزه مسجد شجره به فاصله حدود سه کیلومتری شهر مدینه در مجاورت بزرگراه مدینه به مکه واقع شده<ref>«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]» خبرگزاری فارس.</ref> و شکل هندسی آن مربع و داری چهار ضلع به مساحت 2.770 متر مربع و گنجایش 5000 نمازگزار را دارد. مساحت کل مسجد با محیط اطراف آن حدود 290.000 متر مربع گزارش شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص259.</ref> همچنین در توسعه اخیر، امکانات رفاهی گوناگونی مانند حمام، سرویس بهداشتی، پارکینگ (برای خودرهای سبک و سنگین)، رستوران و بازارچه برای رفاه حجاج در نظر گرفته شده است که مساحتی بالغ بر 2.10022 متر مربع دارد و هزینهی این امکانات 200.000.000 ریال سعودی گزارش شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص260.</ref><br />
<br />
==نامها==<br />
منابع تاریخی نامهای مختلفی برای این مکان ذکر کردهاند:<br />
<br />
* '''مسجد شجره''': در این مکان درختی وجود داشت که پیامبر زیر سایه آن درخت استراحت کرده، [[نماز]] میخواند و [[احرام]] میبست. پس از آنکه در این مکان مسجدی بنا شد،<ref name=":1">آثار اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ص۲۷۵.</ref> نام آن را به دلیل وجود این درخت مسجد شجره (درخت) نامیدند.<ref>تاریخ مکه المشرفه والمسجد الحرام والمدینه الشریفه والقبر الشریف، ۲۰۰۸م، ج۱، ص۳۱۱؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> چنانکه برخی از فقها مانند [[شیخ مفید]]، [[سید مرتضی]]، [[ابوالصلاح حلبی]] هنگام نام بردن از میقاتها، نام مسجد شجره را ذکر نمودهاند.<ref>المقنعة، 1413ق، ص394؛ المسائل الناصریات، 1417ق، ص308؛ الكافی فی الفقه، 1403ق، ص202.</ref><br />
<br />
* '''ذُو الْحُلَیفة''': «حلیفه» نام آبی بوده که در آنجا قرار داشته است.<ref name=":0">تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه،۱۳۸۱ش، ص۴۰۹.</ref> به اعتقاد برخی از فقها مانند [[ابن ادریس حلی|ابن ادریس]]، [[شیخ صدوق]] و [[شیخ طوسی]] «ذُوالْحُلَیفة»، همان مسجد شجره است.<ref>السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى، 1410ق، ج1، ص528؛ المقنع، 1415ق، ص217؛ النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى، 1400ق، ص210.</ref> <br />
<br />
* '''مسجد میقات''': این مکان، یکی از [[میقات|میقاتهایی]] است که حاجیان در آنجا [[احرام]] میبندند و به همین جهت به مسجد میقات مشهور شده است.<ref name=":0" /><br />
<br />
* [[آبار علی|'''اَبیار علی''']]: در خصوص علت نامگذاری این مسجد، برخی علت آنرا به «[[امام علی(ع)]]» نسبت دادهاند و برخی دیگر علت آن را به فردی بهنام «علی بن دينار» نسبت دادهاند که وی در سال 1998م، در این [[میقات]] حاضر شده و چاههایی را برای حجاج حفر نموده است. برخی دیگر نیز علت را افراد دیگری به همین نام، دانستهاند.<ref>«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»، سایت عکاظ.</ref><br />
<br />
== میقات حج==<br />
{{همچنین ببینید|میقات}}<br />
به گزارش برخی تاریخ نویسان [[پیامبر اسلام|پیامبر اسلام(ص)]] وقتی برای اقامه [[حج]] عازم مکه بود، از این مکان، احرام بسته و عازم حج میشد.<ref name=":1" /> <br />
===میقات اهل مدینه===<br />
فقها مسجد شجره را از میقاتهای پنجگانه حج شمرده و معتقدند برخی از عمرهگزاران [[عمره تمتع|تمتّع]] و [[عمره مفرده|مفرده]] باید از این مکان مُحرِم شوند.<ref>مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۷۱۲.</ref> به گفته برخی میقاتِ مردمِ [[مدینه (شهر)|مدینه]] و کسانی که از این شهر به مکه میروند، مسجد شجره است.<ref name=":2">مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۷۱۲.</ref> چنانکه روایات فقهی، مسجد شجره را از این میقاتها دانستهاند.<ref>الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۳۱۹.</ref>{{سخ}}<br />
همچنین پرسشی مطرح است مبنی بر اینکه افرادی که از مدینه به زیارت [[مسجدالحرام]] میروند، میتوانند از [[جحفه|جُحفِه]] (میقاتی که در راه مدینه به سمت مکه قرار داشته و در روایات، میقات اهل [[شام]] دانسته شده است) محرم شوند؟ و در مسجد شجره محرم نشوند؟!{{سخ}}<br />
در پاسخ گفته شده طبق نظر مشهور [[فقهای شیعه]] جایز نیست مردم مدینه بدون احرام از میقات مسجد شجره حرکت کرده و به میقاتی دیگر مانند حُجفه رفته و در آنجا محرم شوند؛<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 64-65.»</ref> فقط در خصوص افرادی که عذری از قبیل ناتوانی یا بیماری دارند، فتوا به جواز احرام بستن در جحفه داده شده است.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 75.»</ref><br />
همچنین گفته شده که این حکم درباره افرادی است که از مدینه به ذوالحلیفه رفته و بدون احرام از آنجا عبور کنند و به جحفه برسند. اما اگر افرادی که در مدینه بوده از ذیالحلیفه عبور نکنند و از راه دیگری خارج شده و به میقاتِ دیگر برود،{{یادداشت|مثلا از مدینه با هواپیما به جده و از آنجا به جحفه برود یا از مدینه به ذی الحلیفه رفته و قبل از عبور از آنجا بار دیگر به مدینه برگشته و از میقاتی دیگر به مکه رود.}} عملش اشکالی ندارد. زیرا تجاوز از میقات، عرفاً بر آن صدق نمیکند.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص65.»</ref><br />
<br />
===محل دقیق میقات===<br />
ذوالحلیفه نام منطقه وسیعی بوده که مسجد شجره در آن قرار داشته است.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص61 </ref> روایات گاهی «مسجد شجره» را محل میقات حج اهل مدینه دانستهاند و گاهی تعبیر «شجره» یا «ذوالحلیفه» را به کار بردهاند.<ref>تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله، ۱۴۱۸ق، ج3، ص20-24.</ref><br />
درخصوص اینکه احرام باید در مسجد بسته شود یا بیرون از مسجد نیز میتوان احرام بست، اختلاف نظر وجود دارد. گروهی احرام بستن را تنها از داخل مسجد شجره صحیح میدانند و گروهی دیگر احرام در بیرون از مسجد را نیز صحیح دانستهاند.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص62.</ref> بهگونهای که برخی معتقدند که طبق نظر مشهور فقها احرام بستن از بیرون مسجد و در مُحاذات (نزدیکیهای مسجد) جایز است.<ref>بررسی حکم احرام از محاذی مواقیت، از<br />
منظر مذاهب اسلامی، 1397ش، ص7-38.</ref><br />
<br />
==نگارخانه==<br />
<gallery heights="150px" mode="packed" style=""><br />
پرونده:تصویر قدیمی از مسجد شجره.jpg<br />
پرونده:Bakhshi az masjed shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare masjed.jpg<br />
پرونده:Darone masjed shajare.jpg<br />
پرونده:نمایی از بیرون مسجد شجره مدینه.jpg<br />
نمای بیرونی از مناره جدید مسجد شجره.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
== جستارهای وابسته ==<br />
[[حج]]<br />
<br />
[[میقاتهای پنچگانه]]<br />
<br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع ==<br />
{{منابع}}<br />
* '''الكافی فی الفقه'''، حلبى، ابوالصلاح، تقىالدين بن نجمالدين، اصفهان، كتابخانه عمومى امام اميرالمؤمنين(ع)، چاپ اول، 1403ق.<br />
* '''المقنع'''، شیخ صدوق، محمّد بن على بن بابويه، قم، مؤسسه امام هادى(ع)، چاپ اول، 1415ق.<br />
* '''[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html «احرام از جحفه وظیفه چه کسانی است»]'''، روزبه برکت رضایی، فصلنامه میقات حج، شماره 96، تیر 1395ش.<br />
* '''«[http://miqat.hajj.ir/article_37980.html میقات مسیر مدینه]»'''، سید مرتضی موسوی شاهرودی، فصلنامه میقات حج، شماره 68، تابستان 1388ش.<br />
* '''«[https://www.eshia.ir/feqh/archive/text/makarem/feqh/88/890204/ میقات ذو الحلیفة و مسجد شجرة]»'''، مکارم شیرازی، ناصر، سایت مدرسه فقاهت، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]»'''، علیپور، بهزاد، خبرگزاری فارس، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»'''، سایت عکاظ، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''آثار اسلامی مکه و مدینه'''، جعفریان، رسول، تهران، مشعر، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''البحر الرائق'''، المصری، ابونجیم، به کوشش زکریا عمیرات، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۸ق.<br />
* '''السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى'''، ابن ادريس حلّى، محمد بن منصور، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ دوم، 1410ق.<br />
* '''الکافی'''، کلینی، محمد بن یعقوب، تحقیق و تصحیح غفاری، علیاکبر، آخوندی، محمد، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.<br />
* '''المسائل الناصریات'''، سید مرتضی، على بن حسين، تحقیق مركز پژوهش و تحقيقات علمى فقه استدلالى تطبيقى، تهران، رابطة الثقافة و العلاقات الإسلامية، چاپ اول، 1417ق.<br />
* '''المساجد الأثریة فی المدینة النبویة'''، عبدالغنی، محمدالیاس، مدینه، مطابع الرشید، الطبعة الثانیة، 1419ق.<br />
* '''المقنعه'''، شیخ مفید، محمّد بن محمد بن نعمان، قم، كنگره جهانى هزاره شيخ مفيد، 1413ق.<br />
* '''النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى'''، شیخ طوسی، محمد بن حسن، بیروت، دار الكتاب العربی، چاپ دوم، 1400ق.<br />
* '''بررسی حکم احرام از محاذی مواقیت، از منظر مذاهب اسلامی'''، درافشان، محمدحسین، پژوهشنامه حج و زیارت، سال سوم، شماره اول، 1397ش.<br />
* '''تاريخ مكه المشرفه والمسجد الحرام والمدينه الشريفه والقبر الشريف'''، ابنالضيا، بینا، ۲۰۰۸م.<br />
* '''تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه'''، قائدان، اصغر، قم، الهادی، ۱۳۸۱ش.<br />
* '''دانشنامه کلام اسلامی'''، جمعی از محققین، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، زیر نظر جعفر سبحانی، ۱۳۸۸ش.<br />
* '''فرهنگ فقه فارسی'''، مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، زیر نظر محمود هاشمی شاهرودی. قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''مدینه شناسی'''، نجفی، محمدباقر، تهران، خرمایستان، چاپ اول، 1367ش.<br />
* '''موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب'''، صبری باشا، ایوب، ترجمه ماجده معروف، حسین مجیب المصری، عبدالعزیز عوض، قاهره، دارالآفاق العربیة، ٢٠٠٤م.<br />
* '''تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة-الحج'''، فاضل لنکرانی، محمد، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۱۸ق.<br />
{{پایان}}<br />
<br />
==مقالههای مرتبط==<br />
*[[میقات]]<br />
*[[میقات (فتاوای مراجع)]]<br />
{{حج و عمره}}<br />
[[رده:مسجدهای مدینه]]<br />
[[رده:میقاتهای حج]]<br />
[[رده:مقالههای تکمیلشده]]</div>E.shahabihttps://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%B4%D8%AC%D8%B1%D9%87_(%D9%85%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%87)&diff=54186مسجد شجره (مدینه)2023-06-29T18:37:48Z<p>E.shahabi: </p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات بنا<br />
| عنوان = <br />
| تصویر = Tamame masjed shajare.jpg<br />
| اندازه تصویر = 300px<br />
| پیوند تصویر = <br />
| توضیح تصویر = <br />
| نامهای دیگر = <br />
| مکان = ذوالحلیفه در نزدیکی مدینه<br />
| کاربری = مسجد، میقات احرام<br />
| بزرگداشت نزد = <br />
| وابسته به دین/مذهب = اسلام<br />
| باورها = <br />
| آیینها = <br />
| احکام = اهل مدینه از این مکان [[احرام]] میبندند.<br />
| زیارت کنندگان = <br />
| بازدیدکنندگان = <br />
| زمان پایهگذاری = <br />
| بنیانگذار = <br />
| رویدادها = <br />
| بازسازیها = <br />
| بازسازی کنندگان = <br />
| بخشهای از میان رفته = <br />
| ویژگیهای تاریخی = <br />
| متولیان = <br />
| مساحت = <br />
| طول = <br />
| عرض = <br />
| ارتفاع = <br />
| وضعیت بنا = <br />
| گنجایش = <br />
| امکانات = <br />
| بخشهای بنا = <br />
| معمار = <br />
| سبک = <br />
| ویژگیها = <br />
| گنبدها = <br />
| منارهها = <br />
| درها = <br />
| رواقها = <br />
| صحنها = <br />
| ایوانها = <br />
| گرداننده = <br />
| نهاد وابسته = <br />
| نهاد نگهدارنده = <br />
| مدیر = <br />
| روحانی = <br />
| نهادهای زیر مجموعه = <br />
| ثبت در = <br />
| شماره ثبت = <br />
| تاریخ ثبت = <br />
| وبگاه = <br />
| عرض جغرافیایی =24.413697 <br />
| طول جغرافیایی = 39.542992<br />
}}<br />
'''مسجد شَجَره''' مسجدی در [[مدینه]] و یکی از [[میقاتهای پنچگانه|میقاتهای پنجگانه]] است. این مکان میقات مردم مدینه و کسانی است که از مدینه به سوی مکه میروند. گفته شده که پیامبر اسلام(ص) وقتی برای اقامه حج عازم مکه بود، از این مکان [[احرام]] میبست و عازم [[حج]] میشد. در علّت نامگذاری این مسجد به '''شجره'''، '''ذُو الْحُلَیفة'''، '''مسجد میقات''' و [[آبار علی|'''اَبیار علی''']] اختلاف نظرهایی وجود دارد که در بین آن نامها «مسجد شجره» شهرت دارد. <br />
به گفته مورخین این مسجد در زمان [[خلافت]] [[عمر بن خطاب]] شکل گرفته و پس از آن در طول تاریخ چندین بار ویران و مورد بازسازی قرار گرفته است که آخرین بار در دوران حکومت سعودی و پادشاهی ملک عبدالعزيز تجدید بنا شده است. امروزه نیز مسجد شجره به فاصله حدود سه کیلومتری شهر مدینه در مجاورت بزرگراه مدینه به مکه واقع شده که ضمن توسعههای گسترده امکانات رفاهی گوناگونی از سوی دولت سعودی به آن افزوده شده است.<br />
طبق نظر فقها مسجد شجره را از میقاتهای پنجگانهی حج بوده و برخی زائران [[مسجد الحرام|مسجدالحرام]] باید از این مکان، احرام بسته و عازم حج شوند.<br />
== موقعیت جغرافیایی ==<br />
{{همچنین ببینید|مسجد شجره (مکه)}}<br />
مسجد شجره از مساجد تاریخی [[مدینه (شهر)|مدینه]]<ref name=":4">موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب، ۲۰۰۴م، ج۴، ص۸۱۱. </ref> و <br />
در حدود هشت كیلومتری جنوب این شهر، قرار گرفته است.<ref>البحر الرائق، 1418ق، ج2، ص341.</ref> [[پیامبر اسلام]] برای [[حج]] و [[عمره]] از این مکان ـ مسجد شجره (مدینه)ـ احرام میبست.<ref name=":4" /> [[امام علی(ع)]] در این مکان [[آیات برائت]] را از [[ابوبکر]]، خلیفه اول، گرفت و در [[مکه]] بر مشرکان ابلاغ کرد.<ref>دانشنامه کلام اسلامی، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۷۷.</ref><br />
<br />
به گزارش برخی مسجد دیگری با همین نام در شهر [[مکه]] وجود دارد که در شمار کهنترین مساجد این شهر است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۱۱۸.</ref><br />
<br />
== تاریخ بنای مسجد ==<br />
به گفته برخی بنای مسجد طبق روایتی از کتاب صحیح بخاری در زمان [[خلافت]] [[عمر بن خطاب]] شکل گرفته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> برخی تاریخنگاران نیز بر اساس احادیث و مستنداتی از ابن عمر، انس بن مالک و [[امام صادق(ع)]] از بنا و نمای ساختمان مسجد در دههای نخستینِ هجری قمری حکایت کردهاند.<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص183.</ref><br />
=== بازسازی در قرن نهم قمری ===<br />
بر اساس گزارش سمهودی (مورخ و درگذشته 911ق) دیوارهای مسجد بر اساس بنای قدیمی آن در سال 861 هجری قمری مورد بازسازی قرار گرفته و مساحت مسجد از شمال تا جنوب و از شرق تا غرب حدوداً 48 متر مربع بوده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref><br />
=== بازسازی در قرن چهارده قمری ===<br />
به گزارش أفندی، مسجد در اواخر قرن ۱۱ هجری قمری،<ref>مدینهشناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref> ویران شده و مسلمانى از اهالی هندوستان در اوایل قرن 14 هجری قمری با اجازه از دولت عثمانی به بازسازی آن پرداخته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref> ابراهیم عیاشی در گزارشی که از نخستین سفر خود در سال 1353 هجری قمری به این مسجد داشته میگوید: «بنایی مستطیل شکل که از خشت و گل و سقفی با چوب درخت خرما و برگ ساخته شده بود. که مورد توجه مسئولین وقت قرار گرفته و گسترش یافت؛ بهگونهای که زائران و حجاج و حتی ساکنین شهر مدینه به شکوه و عظمت آن نظاره میکردند.» <ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref><br />
<br />
=== آخرین بازسازی ===<br />
آخرین بازسازی آن در دوران حکومت سعودی و پادشاهی ملک عبدالعزيز شکل گرفته<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref> که در این بازسازی برای آن مأذنه (مناره) ساخته شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref> ملک فهد، پادشاه وقت [[عربستان|عربستان سعودی]] نیز در این بازسازی، حدود نود هزار متر مربع به مسجد و امکانات جانبی آن مانند پارکینگ به آن اختصاص داده و مساحت خود مسجد حدود ۲۶ هزار متر مربع شده است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۲۷۷؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص259.</ref><br />
<br />
=== موقعیت کنونی مسجد ===<br />
امروزه مسجد شجره به فاصله حدود سه کیلومتری شهر مدینه در مجاورت بزرگراه مدینه به مکه واقع شده<ref>«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]» خبرگزاری فارس.</ref> و شکل هندسی آن مربع و داری چهار ضلع به مساحت 2.770 متر مربع و گنجایش 5000 نمازگزار را دارد. مساحت کل مسجد با محیط اطراف آن حدود 290.000 متر مربع گزارش شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص259.</ref> همچنین در توسعه اخیر، امکانات رفاهی گوناگونی مانند حمام، سرویس بهداشتی، پارکینگ (برای خودرهای سبک و سنگین)، رستوران و بازارچه برای رفاه حجاج در نظر گرفته شده است که مساحتی بالغ بر 2.10022 متر مربع دارد و هزینهی این امکانات 200.000.000 ریال سعودی گزارش شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص260.</ref><br />
<br />
==نامها==<br />
منابع تاریخی نامهای مختلفی برای این مکان ذکر کردهاند:<br />
<br />
* '''مسجد شجره''': در این مکان درختی وجود داشت که پیامبر زیر سایه آن درخت استراحت کرده، [[نماز]] میخواند و [[احرام]] میبست. پس از آنکه در این مکان مسجدی بنا شد،<ref name=":1">آثار اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ص۲۷۵.</ref> نام آن را به دلیل وجود این درخت مسجد شجره (درخت) نامیدند.<ref>تاریخ مکه المشرفه والمسجد الحرام والمدینه الشریفه والقبر الشریف، ۲۰۰۸م، ج۱، ص۳۱۱؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> چنانکه برخی از فقها مانند [[شیخ مفید]]، [[سید مرتضی]]، [[ابوالصلاح حلبی]] هنگام نام بردن از میقاتها، نام مسجد شجره را ذکر نمودهاند.<ref>المقنعة، 1413ق، ص394؛ المسائل الناصریات، 1417ق، ص308؛ الكافی فی الفقه، 1403ق، ص202.</ref><br />
<br />
* '''ذُو الْحُلَیفة''': «حلیفه» نام آبی بوده که در آنجا قرار داشته است.<ref name=":0">تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه،۱۳۸۱ش، ص۴۰۹.</ref> به اعتقاد برخی از فقها مانند [[ابن ادریس حلی|ابن ادریس]]، [[شیخ صدوق]] و [[شیخ طوسی]] «ذُوالْحُلَیفة»، همان مسجد شجره است.<ref>السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى، 1410ق، ج1، ص528؛ المقنع، 1415ق، ص217؛ النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى، 1400ق، ص210.</ref> <br />
<br />
* '''مسجد میقات''': این مکان، یکی از [[میقات|میقاتهایی]] است که حاجیان در آنجا [[احرام]] میبندند و به همین جهت به مسجد میقات مشهور شده است.<ref name=":0" /><br />
<br />
* [[آبار علی|'''اَبیار علی''']]: در خصوص علت نامگذاری این مسجد، برخی علت آنرا به «[[امام علی(ع)]]» نسبت دادهاند و برخی دیگر علت آن را به فردی بهنام «علی بن دينار» نسبت دادهاند که وی در سال 1998م، در این [[میقات]] حاضر شده و چاههایی را برای حجاج حفر نموده است. برخی دیگر نیز علت را افراد دیگری به همین نام، دانستهاند.<ref>«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»، سایت عکاظ.</ref><br />
<br />
== میقات حج==<br />
{{همچنین ببینید|میقات}}<br />
به گزارش برخی تاریخ نویسان [[پیامبر اسلام|پیامبر اسلام(ص)]] وقتی برای اقامه [[حج]] عازم مکه بود، از این مکان، احرام بسته و عازم حج میشد.<ref name=":1" /> <br />
===میقات اهل مدینه===<br />
فقها مسجد شجره را از میقاتهای پنجگانه حج شمرده و معتقدند برخی از عمرهگزاران [[عمره تمتع|تمتّع]] و [[عمره مفرده|مفرده]] باید از این مکان مُحرِم شوند.<ref>مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۷۱۲.</ref> به گفته برخی میقاتِ مردمِ [[مدینه (شهر)|مدینه]] و کسانی که از این شهر به مکه میروند، مسجد شجره است.<ref name=":2">مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۷۱۲.</ref> چنانکه روایات فقهی، مسجد شجره را از این میقاتها دانستهاند.<ref>الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۳۱۹.</ref>{{سخ}}<br />
همچنین پرسشی مطرح است مبنی بر اینکه افرادی که از مدینه به زیارت [[مسجدالحرام]] میروند، میتوانند از [[جحفه|جُحفِه]] (میقاتی که در راه مدینه به سمت مکه قرار داشته و در روایات، میقات اهل [[شام]] دانسته شده است) محرم شوند؟ و در مسجد شجره محرم نشوند؟!{{سخ}}<br />
در پاسخ گفته شده طبق نظر مشهور [[فقهای شیعه]] جایز نیست مردم مدینه بدون احرام از میقات مسجد شجره حرکت کرده و به میقاتی دیگر مانند حُجفه رفته و در آنجا محرم شوند؛<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 64-65.»</ref> فقط در خصوص افرادی که عذری از قبیل ناتوانی یا بیماری دارند، فتوا به جواز احرام بستن در جحفه داده شده است.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 75.»</ref><br />
همچنین گفته شده که این حکم درباره افرادی است که از مدینه به ذوالحلیفه رفته و بدون احرام از آنجا عبور کنند و به جحفه برسند. اما اگر افرادی که در مدینه بوده از ذیالحلیفه عبور نکنند و از راه دیگری خارج شده و به میقاتِ دیگر برود،{{یادداشت|مثلا از مدینه با هواپیما به جده و از آنجا به جحفه برود یا از مدینه به ذی الحلیفه رفته و قبل از عبور از آنجا بار دیگر به مدینه برگشته و از میقاتی دیگر به مکه رود.}} عملش اشکالی ندارد. زیرا تجاوز از میقات، عرفاً بر آن صدق نمیکند.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص65.»</ref><br />
<br />
===محل دقیق میقات===<br />
ذوالحلیفه نام منطقه وسیعی بوده که مسجد شجره در آن قرار داشته است.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص61 </ref> روایات گاهی «مسجد شجره» را محل میقات حج اهل مدینه دانستهاند و گاهی تعبیر «شجره» یا «ذوالحلیفه» را به کار بردهاند.<ref>تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله، ۱۴۱۸ق، ج3، ص20-24.</ref><br />
درخصوص اینکه احرام باید در مسجد بسته شود یا بیرون از مسجد نیز میتوان احرام بست، اختلاف نظر وجود دارد. گروهی احرام بستن را تنها از داخل مسجد شجره صحیح میدانند و گروهی دیگر احرام در بیرون از مسجد را نیز صحیح دانستهاند.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص62.</ref> بهگونهای که برخی معتقدند که طبق نظر مشهور فقها احرام بستن از بیرون مسجد و در مُحاذات (نزدیکیهای مسجد) جایز است.<ref>بررسی حکم احرام از محاذی مواقیت، از<br />
منظر مذاهب اسلامی، 1397ش، ص7-38.</ref><br />
<br />
==نگارخانه==<br />
<gallery heights="150px" mode="packed" style=""><br />
پرونده:تصویر قدیمی از مسجد شجره.jpg<br />
پرونده:Bakhshi az masjed shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare masjed.jpg<br />
پرونده:Darone masjed shajare.jpg<br />
پرونده:نمایی از بیرون مسجد شجره مدینه.jpg<br />
نمای بیرونی از مناره جدید مسجد شجره.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
== جستارهای وابسته ==<br />
[[حج]]<br />
<br />
[[میقاتهای پنچگانه]]<br />
<br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع ==<br />
{{منابع}}<br />
* '''الكافی فی الفقه'''، حلبى، ابوالصلاح، تقىالدين بن نجمالدين، اصفهان، كتابخانه عمومى امام اميرالمؤمنين(ع)، چاپ اول، 1403ق.<br />
* '''المقنع'''، شیخ صدوق، محمّد بن على بن بابويه، قم، مؤسسه امام هادى(ع)، چاپ اول، 1415ق.<br />
* '''[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html «احرام از جحفه وظیفه چه کسانی است»]'''، روزبه برکت رضایی، فصلنامه میقات حج، شماره 96، تیر 1395ش.<br />
* '''«[http://miqat.hajj.ir/article_37980.html میقات مسیر مدینه]»'''، سید مرتضی موسوی شاهرودی، فصلنامه میقات حج، شماره 68، تابستان 1388ش.<br />
* '''«[https://www.eshia.ir/feqh/archive/text/makarem/feqh/88/890204/ میقات ذو الحلیفة و مسجد شجرة]»'''، مکارم شیرازی، ناصر، سایت مدرسه فقاهت، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]»'''، علیپور، بهزاد، خبرگزاری فارس، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»'''، سایت عکاظ، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''آثار اسلامی مکه و مدینه'''، جعفریان، رسول، تهران، مشعر، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''البحر الرائق'''، المصری، ابونجیم، به کوشش زکریا عمیرات، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۸ق.<br />
* '''السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى'''، ابن ادريس حلّى، محمد بن منصور، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ دوم، 1410ق.<br />
* '''الکافی'''، کلینی، محمد بن یعقوب، تحقیق و تصحیح غفاری، علیاکبر، آخوندی، محمد، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.<br />
* '''المسائل الناصریات'''، سید مرتضی، على بن حسين، تحقیق مركز پژوهش و تحقيقات علمى فقه استدلالى تطبيقى، تهران، رابطة الثقافة و العلاقات الإسلامية، چاپ اول، 1417ق.<br />
* '''المساجد الأثریة فی المدینة النبویة'''، عبدالغنی، محمدالیاس، مدینه، مطابع الرشید، الطبعة الثانیة، 1419ق.<br />
* '''المقنعه'''، شیخ مفید، محمّد بن محمد بن نعمان، قم، كنگره جهانى هزاره شيخ مفيد، 1413ق.<br />
* '''النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى'''، شیخ طوسی، محمد بن حسن، بیروت، دار الكتاب العربی، چاپ دوم، 1400ق.<br />
* '''بررسی حکم احرام از محاذی مواقیت، از منظر مذاهب اسلامی'''، درافشان، محمدحسین، پژوهشنامه حج و زیارت، سال سوم، شماره اول، 1397ش.<br />
* '''تاريخ مكه المشرفه والمسجد الحرام والمدينه الشريفه والقبر الشريف'''، ابنالضيا، بینا، ۲۰۰۸م.<br />
* '''تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه'''، قائدان، اصغر، قم، الهادی، ۱۳۸۱ش.<br />
* '''دانشنامه کلام اسلامی'''، جمعی از محققین، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، زیر نظر جعفر سبحانی، ۱۳۸۸ش.<br />
* '''فرهنگ فقه فارسی'''، مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، زیر نظر محمود هاشمی شاهرودی. قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''مدینه شناسی'''، نجفی، محمدباقر، تهران، خرمایستان، چاپ اول، 1367ش.<br />
* '''موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب'''، صبری باشا، ایوب، ترجمه ماجده معروف، حسین مجیب المصری، عبدالعزیز عوض، قاهره، دارالآفاق العربیة، ٢٠٠٤م.<br />
* '''تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة-الحج'''، فاضل لنکرانی، محمد، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۱۸ق.<br />
{{پایان}}<br />
<br />
==مقالههای مرتبط==<br />
*[[میقات]]<br />
*[[میقات (فتاوای مراجع)]]<br />
{{حج و عمره}}<br />
[[رده:مسجدهای مدینه]]<br />
[[رده:میقاتهای حج]]<br />
[[رده:مقالههای تکمیلشده]]</div>E.shahabihttps://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%B4%D8%AC%D8%B1%D9%87_(%D9%85%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%87)&diff=54185مسجد شجره (مدینه)2023-06-29T18:36:53Z<p>E.shahabi: </p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات بنا<br />
| عنوان = <br />
| تصویر = Tamame masjed shajare.jpg<br />
| اندازه تصویر = 300px<br />
| پیوند تصویر = <br />
| توضیح تصویر = <br />
| نامهای دیگر = <br />
| مکان = ذوالحلیفه در نزدیکی مدینه<br />
| کاربری = مسجد، میقات احرام<br />
| بزرگداشت نزد = <br />
| وابسته به دین/مذهب = اسلام<br />
| باورها = <br />
| آیینها = <br />
| احکام = اهل مدینه از این مکان [[احرام]] میبندند.<br />
| زیارت کنندگان = <br />
| بازدیدکنندگان = <br />
| زمان پایهگذاری = <br />
| بنیانگذار = <br />
| رویدادها = <br />
| بازسازیها = <br />
| بازسازی کنندگان = <br />
| بخشهای از میان رفته = <br />
| ویژگیهای تاریخی = <br />
| متولیان = <br />
| مساحت = <br />
| طول = <br />
| عرض = <br />
| ارتفاع = <br />
| وضعیت بنا = <br />
| گنجایش = <br />
| امکانات = <br />
| بخشهای بنا = <br />
| معمار = <br />
| سبک = <br />
| ویژگیها = <br />
| گنبدها = <br />
| منارهها = <br />
| درها = <br />
| رواقها = <br />
| صحنها = <br />
| ایوانها = <br />
| گرداننده = <br />
| نهاد وابسته = <br />
| نهاد نگهدارنده = <br />
| مدیر = <br />
| روحانی = <br />
| نهادهای زیر مجموعه = <br />
| ثبت در = <br />
| شماره ثبت = <br />
| تاریخ ثبت = <br />
| وبگاه = <br />
| عرض جغرافیایی =24.413697 <br />
| طول جغرافیایی = 39.542992<br />
}}<br />
'''مسجد شَجَره''' مسجدی در [[مدینه]] و یکی از [[میقاتهای پنچگانه|میقاتهای پنجگانه]] است. این مکان میقات مردم مدینه و کسانی است که از مدینه به سوی مکه میروند. گفته شده که پیامبر اسلام(ص) وقتی برای اقامه حج عازم مکه بود، از این مکان [[احرام]] میبست و عازم [[حج]] میشد. در علّت نامگذاری این مسجد به '''شجره'''، '''ذُو الْحُلَیفة'''، '''مسجد میقات''' و [[ابیار علی|اَبیار علی]] اختلاف نظرهایی وجود دارد که در بین آن نامها «مسجد شجره» شهرت دارد. <br />
به گفته مورخین این مسجد در زمان [[خلافت]] [[عمر بن خطاب]] شکل گرفته و پس از آن در طول تاریخ چندین بار ویران و مورد بازسازی قرار گرفته است که آخرین بار در دوران حکومت سعودی و پادشاهی ملک عبدالعزيز تجدید بنا شده است. امروزه نیز مسجد شجره به فاصله حدود سه کیلومتری شهر مدینه در مجاورت بزرگراه مدینه به مکه واقع شده که ضمن توسعههای گسترده امکانات رفاهی گوناگونی از سوی دولت سعودی به آن افزوده شده است.<br />
طبق نظر فقها مسجد شجره را از میقاتهای پنجگانهی حج بوده و برخی زائران [[مسجد الحرام|مسجدالحرام]] باید از این مکان، احرام بسته و عازم حج شوند.<br />
== موقعیت جغرافیایی ==<br />
{{همچنین ببینید|مسجد شجره (مکه)}}<br />
مسجد شجره از مساجد تاریخی [[مدینه (شهر)|مدینه]]<ref name=":4">موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب، ۲۰۰۴م، ج۴، ص۸۱۱. </ref> و <br />
در حدود هشت كیلومتری جنوب این شهر، قرار گرفته است.<ref>البحر الرائق، 1418ق، ج2، ص341.</ref> [[پیامبر اسلام]] برای [[حج]] و [[عمره]] از این مکان ـ مسجد شجره (مدینه)ـ احرام میبست.<ref name=":4" /> [[امام علی(ع)]] در این مکان [[آیات برائت]] را از [[ابوبکر]]، خلیفه اول، گرفت و در [[مکه]] بر مشرکان ابلاغ کرد.<ref>دانشنامه کلام اسلامی، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۷۷.</ref><br />
<br />
به گزارش برخی مسجد دیگری با همین نام در شهر [[مکه]] وجود دارد که در شمار کهنترین مساجد این شهر است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۱۱۸.</ref><br />
<br />
== تاریخ بنای مسجد ==<br />
به گفته برخی بنای مسجد طبق روایتی از کتاب صحیح بخاری در زمان [[خلافت]] [[عمر بن خطاب]] شکل گرفته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> برخی تاریخنگاران نیز بر اساس احادیث و مستنداتی از ابن عمر، انس بن مالک و [[امام صادق(ع)]] از بنا و نمای ساختمان مسجد در دههای نخستینِ هجری قمری حکایت کردهاند.<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص183.</ref><br />
=== بازسازی در قرن نهم قمری ===<br />
بر اساس گزارش سمهودی (مورخ و درگذشته 911ق) دیوارهای مسجد بر اساس بنای قدیمی آن در سال 861 هجری قمری مورد بازسازی قرار گرفته و مساحت مسجد از شمال تا جنوب و از شرق تا غرب حدوداً 48 متر مربع بوده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref><br />
=== بازسازی در قرن چهارده قمری ===<br />
به گزارش أفندی، مسجد در اواخر قرن ۱۱ هجری قمری،<ref>مدینهشناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref> ویران شده و مسلمانى از اهالی هندوستان در اوایل قرن 14 هجری قمری با اجازه از دولت عثمانی به بازسازی آن پرداخته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref> ابراهیم عیاشی در گزارشی که از نخستین سفر خود در سال 1353 هجری قمری به این مسجد داشته میگوید: «بنایی مستطیل شکل که از خشت و گل و سقفی با چوب درخت خرما و برگ ساخته شده بود. که مورد توجه مسئولین وقت قرار گرفته و گسترش یافت؛ بهگونهای که زائران و حجاج و حتی ساکنین شهر مدینه به شکوه و عظمت آن نظاره میکردند.» <ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref><br />
<br />
=== آخرین بازسازی ===<br />
آخرین بازسازی آن در دوران حکومت سعودی و پادشاهی ملک عبدالعزيز شکل گرفته<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref> که در این بازسازی برای آن مأذنه (مناره) ساخته شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref> ملک فهد، پادشاه وقت [[عربستان|عربستان سعودی]] نیز در این بازسازی، حدود نود هزار متر مربع به مسجد و امکانات جانبی آن مانند پارکینگ به آن اختصاص داده و مساحت خود مسجد حدود ۲۶ هزار متر مربع شده است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۲۷۷؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص259.</ref><br />
<br />
=== موقعیت کنونی مسجد ===<br />
امروزه مسجد شجره به فاصله حدود سه کیلومتری شهر مدینه در مجاورت بزرگراه مدینه به مکه واقع شده<ref>«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]» خبرگزاری فارس.</ref> و شکل هندسی آن مربع و داری چهار ضلع به مساحت 2.770 متر مربع و گنجایش 5000 نمازگزار را دارد. مساحت کل مسجد با محیط اطراف آن حدود 290.000 متر مربع گزارش شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص259.</ref> همچنین در توسعه اخیر، امکانات رفاهی گوناگونی مانند حمام، سرویس بهداشتی، پارکینگ (برای خودرهای سبک و سنگین)، رستوران و بازارچه برای رفاه حجاج در نظر گرفته شده است که مساحتی بالغ بر 2.10022 متر مربع دارد و هزینهی این امکانات 200.000.000 ریال سعودی گزارش شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص260.</ref><br />
<br />
==نامها==<br />
منابع تاریخی نامهای مختلفی برای این مکان ذکر کردهاند:<br />
<br />
* '''مسجد شجره''': در این مکان درختی وجود داشت که پیامبر زیر سایه آن درخت استراحت کرده، [[نماز]] میخواند و [[احرام]] میبست. پس از آنکه در این مکان مسجدی بنا شد،<ref name=":1">آثار اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ص۲۷۵.</ref> نام آن را به دلیل وجود این درخت مسجد شجره (درخت) نامیدند.<ref>تاریخ مکه المشرفه والمسجد الحرام والمدینه الشریفه والقبر الشریف، ۲۰۰۸م، ج۱، ص۳۱۱؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> چنانکه برخی از فقها مانند [[شیخ مفید]]، [[سید مرتضی]]، [[ابوالصلاح حلبی]] هنگام نام بردن از میقاتها، نام مسجد شجره را ذکر نمودهاند.<ref>المقنعة، 1413ق، ص394؛ المسائل الناصریات، 1417ق، ص308؛ الكافی فی الفقه، 1403ق، ص202.</ref><br />
<br />
* '''ذُو الْحُلَیفة''': «حلیفه» نام آبی بوده که در آنجا قرار داشته است.<ref name=":0">تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه،۱۳۸۱ش، ص۴۰۹.</ref> به اعتقاد برخی از فقها مانند [[ابن ادریس حلی|ابن ادریس]]، [[شیخ صدوق]] و [[شیخ طوسی]] «ذُوالْحُلَیفة»، همان مسجد شجره است.<ref>السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى، 1410ق، ج1، ص528؛ المقنع، 1415ق، ص217؛ النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى، 1400ق، ص210.</ref> <br />
<br />
* '''مسجد میقات''': این مکان، یکی از [[میقات|میقاتهایی]] است که حاجیان در آنجا [[احرام]] میبندند و به همین جهت به مسجد میقات مشهور شده است.<ref name=":0" /><br />
<br />
* [[آبار علی|'''اَبیار علی''']]: در خصوص علت نامگذاری این مسجد، برخی علت آنرا به «[[امام علی(ع)]]» نسبت دادهاند و برخی دیگر علت آن را به فردی بهنام «علی بن دينار» نسبت دادهاند که وی در سال 1998م، در این [[میقات]] حاضر شده و چاههایی را برای حجاج حفر نموده است. برخی دیگر نیز علت را افراد دیگری به همین نام، دانستهاند.<ref>«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»، سایت عکاظ.</ref><br />
<br />
== میقات حج==<br />
{{همچنین ببینید|میقات}}<br />
به گزارش برخی تاریخ نویسان [[پیامبر اسلام|پیامبر اسلام(ص)]] وقتی برای اقامه [[حج]] عازم مکه بود، از این مکان، احرام بسته و عازم حج میشد.<ref name=":1" /> <br />
===میقات اهل مدینه===<br />
فقها مسجد شجره را از میقاتهای پنجگانه حج شمرده و معتقدند برخی از عمرهگزاران [[عمره تمتع|تمتّع]] و [[عمره مفرده|مفرده]] باید از این مکان مُحرِم شوند.<ref>مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۷۱۲.</ref> به گفته برخی میقاتِ مردمِ [[مدینه (شهر)|مدینه]] و کسانی که از این شهر به مکه میروند، مسجد شجره است.<ref name=":2">مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۷۱۲.</ref> چنانکه روایات فقهی، مسجد شجره را از این میقاتها دانستهاند.<ref>الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۳۱۹.</ref>{{سخ}}<br />
همچنین پرسشی مطرح است مبنی بر اینکه افرادی که از مدینه به زیارت [[مسجدالحرام]] میروند، میتوانند از [[جحفه|جُحفِه]] (میقاتی که در راه مدینه به سمت مکه قرار داشته و در روایات، میقات اهل [[شام]] دانسته شده است) محرم شوند؟ و در مسجد شجره محرم نشوند؟!{{سخ}}<br />
در پاسخ گفته شده طبق نظر مشهور [[فقهای شیعه]] جایز نیست مردم مدینه بدون احرام از میقات مسجد شجره حرکت کرده و به میقاتی دیگر مانند حُجفه رفته و در آنجا محرم شوند؛<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 64-65.»</ref> فقط در خصوص افرادی که عذری از قبیل ناتوانی یا بیماری دارند، فتوا به جواز احرام بستن در جحفه داده شده است.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 75.»</ref><br />
همچنین گفته شده که این حکم درباره افرادی است که از مدینه به ذوالحلیفه رفته و بدون احرام از آنجا عبور کنند و به جحفه برسند. اما اگر افرادی که در مدینه بوده از ذیالحلیفه عبور نکنند و از راه دیگری خارج شده و به میقاتِ دیگر برود،{{یادداشت|مثلا از مدینه با هواپیما به جده و از آنجا به جحفه برود یا از مدینه به ذی الحلیفه رفته و قبل از عبور از آنجا بار دیگر به مدینه برگشته و از میقاتی دیگر به مکه رود.}} عملش اشکالی ندارد. زیرا تجاوز از میقات، عرفاً بر آن صدق نمیکند.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص65.»</ref><br />
<br />
===محل دقیق میقات===<br />
ذوالحلیفه نام منطقه وسیعی بوده که مسجد شجره در آن قرار داشته است.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص61 </ref> روایات گاهی «مسجد شجره» را محل میقات حج اهل مدینه دانستهاند و گاهی تعبیر «شجره» یا «ذوالحلیفه» را به کار بردهاند.<ref>تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله، ۱۴۱۸ق، ج3، ص20-24.</ref><br />
درخصوص اینکه احرام باید در مسجد بسته شود یا بیرون از مسجد نیز میتوان احرام بست، اختلاف نظر وجود دارد. گروهی احرام بستن را تنها از داخل مسجد شجره صحیح میدانند و گروهی دیگر احرام در بیرون از مسجد را نیز صحیح دانستهاند.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص62.</ref> بهگونهای که برخی معتقدند که طبق نظر مشهور فقها احرام بستن از بیرون مسجد و در مُحاذات (نزدیکیهای مسجد) جایز است.<ref>بررسی حکم احرام از محاذی مواقیت، از<br />
منظر مذاهب اسلامی، 1397ش، ص7-38.</ref><br />
<br />
==نگارخانه==<br />
<gallery heights="150px" mode="packed" style=""><br />
پرونده:تصویر قدیمی از مسجد شجره.jpg<br />
پرونده:Bakhshi az masjed shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare masjed.jpg<br />
پرونده:Darone masjed shajare.jpg<br />
پرونده:نمایی از بیرون مسجد شجره مدینه.jpg<br />
نمای بیرونی از مناره جدید مسجد شجره.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
== جستارهای وابسته ==<br />
[[حج]]<br />
<br />
[[میقاتهای پنچگانه]]<br />
<br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع ==<br />
{{منابع}}<br />
* '''الكافی فی الفقه'''، حلبى، ابوالصلاح، تقىالدين بن نجمالدين، اصفهان، كتابخانه عمومى امام اميرالمؤمنين(ع)، چاپ اول، 1403ق.<br />
* '''المقنع'''، شیخ صدوق، محمّد بن على بن بابويه، قم، مؤسسه امام هادى(ع)، چاپ اول، 1415ق.<br />
* '''[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html «احرام از جحفه وظیفه چه کسانی است»]'''، روزبه برکت رضایی، فصلنامه میقات حج، شماره 96، تیر 1395ش.<br />
* '''«[http://miqat.hajj.ir/article_37980.html میقات مسیر مدینه]»'''، سید مرتضی موسوی شاهرودی، فصلنامه میقات حج، شماره 68، تابستان 1388ش.<br />
* '''«[https://www.eshia.ir/feqh/archive/text/makarem/feqh/88/890204/ میقات ذو الحلیفة و مسجد شجرة]»'''، مکارم شیرازی، ناصر، سایت مدرسه فقاهت، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]»'''، علیپور، بهزاد، خبرگزاری فارس، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»'''، سایت عکاظ، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''آثار اسلامی مکه و مدینه'''، جعفریان، رسول، تهران، مشعر، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''البحر الرائق'''، المصری، ابونجیم، به کوشش زکریا عمیرات، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۸ق.<br />
* '''السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى'''، ابن ادريس حلّى، محمد بن منصور، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ دوم، 1410ق.<br />
* '''الکافی'''، کلینی، محمد بن یعقوب، تحقیق و تصحیح غفاری، علیاکبر، آخوندی، محمد، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.<br />
* '''المسائل الناصریات'''، سید مرتضی، على بن حسين، تحقیق مركز پژوهش و تحقيقات علمى فقه استدلالى تطبيقى، تهران، رابطة الثقافة و العلاقات الإسلامية، چاپ اول، 1417ق.<br />
* '''المساجد الأثریة فی المدینة النبویة'''، عبدالغنی، محمدالیاس، مدینه، مطابع الرشید، الطبعة الثانیة، 1419ق.<br />
* '''المقنعه'''، شیخ مفید، محمّد بن محمد بن نعمان، قم، كنگره جهانى هزاره شيخ مفيد، 1413ق.<br />
* '''النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى'''، شیخ طوسی، محمد بن حسن، بیروت، دار الكتاب العربی، چاپ دوم، 1400ق.<br />
* '''بررسی حکم احرام از محاذی مواقیت، از منظر مذاهب اسلامی'''، درافشان، محمدحسین، پژوهشنامه حج و زیارت، سال سوم، شماره اول، 1397ش.<br />
* '''تاريخ مكه المشرفه والمسجد الحرام والمدينه الشريفه والقبر الشريف'''، ابنالضيا، بینا، ۲۰۰۸م.<br />
* '''تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه'''، قائدان، اصغر، قم، الهادی، ۱۳۸۱ش.<br />
* '''دانشنامه کلام اسلامی'''، جمعی از محققین، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، زیر نظر جعفر سبحانی، ۱۳۸۸ش.<br />
* '''فرهنگ فقه فارسی'''، مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، زیر نظر محمود هاشمی شاهرودی. قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''مدینه شناسی'''، نجفی، محمدباقر، تهران، خرمایستان، چاپ اول، 1367ش.<br />
* '''موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب'''، صبری باشا، ایوب، ترجمه ماجده معروف، حسین مجیب المصری، عبدالعزیز عوض، قاهره، دارالآفاق العربیة، ٢٠٠٤م.<br />
* '''تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة-الحج'''، فاضل لنکرانی، محمد، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۱۸ق.<br />
{{پایان}}<br />
<br />
==مقالههای مرتبط==<br />
*[[میقات]]<br />
*[[میقات (فتاوای مراجع)]]<br />
{{حج و عمره}}<br />
[[رده:مسجدهای مدینه]]<br />
[[رده:میقاتهای حج]]<br />
[[رده:مقالههای تکمیلشده]]</div>E.shahabihttps://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%B4%D8%AC%D8%B1%D9%87_(%D9%85%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%87)&diff=54184مسجد شجره (مدینه)2023-06-29T18:13:59Z<p>E.shahabi: /* میقات اهل مدینه */</p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات بنا<br />
| عنوان = <br />
| تصویر = Tamame masjed shajare.jpg<br />
| اندازه تصویر = 300px<br />
| پیوند تصویر = <br />
| توضیح تصویر = <br />
| نامهای دیگر = <br />
| مکان = ذوالحلیفه در نزدیکی مدینه<br />
| کاربری = مسجد، میقات احرام<br />
| بزرگداشت نزد = <br />
| وابسته به دین/مذهب = اسلام<br />
| باورها = <br />
| آیینها = <br />
| احکام = اهل مدینه از این مکان [[احرام]] میبندند.<br />
| زیارت کنندگان = <br />
| بازدیدکنندگان = <br />
| زمان پایهگذاری = <br />
| بنیانگذار = <br />
| رویدادها = <br />
| بازسازیها = <br />
| بازسازی کنندگان = <br />
| بخشهای از میان رفته = <br />
| ویژگیهای تاریخی = <br />
| متولیان = <br />
| مساحت = <br />
| طول = <br />
| عرض = <br />
| ارتفاع = <br />
| وضعیت بنا = <br />
| گنجایش = <br />
| امکانات = <br />
| بخشهای بنا = <br />
| معمار = <br />
| سبک = <br />
| ویژگیها = <br />
| گنبدها = <br />
| منارهها = <br />
| درها = <br />
| رواقها = <br />
| صحنها = <br />
| ایوانها = <br />
| گرداننده = <br />
| نهاد وابسته = <br />
| نهاد نگهدارنده = <br />
| مدیر = <br />
| روحانی = <br />
| نهادهای زیر مجموعه = <br />
| ثبت در = <br />
| شماره ثبت = <br />
| تاریخ ثبت = <br />
| وبگاه = <br />
| عرض جغرافیایی =24.413697 <br />
| طول جغرافیایی = 39.542992<br />
}}<br />
'''مسجد شَجَره''' مسجدی بزرگ در [[مدینه]] و یکی از [[میقاتهای پنچگانه|میقاتهای پنجگانه]] است. این مکان میقات مردم [[مدینه]] و کسانی است که از مدینه به سوی [[مکه]] میروند. <br />
<br />
گفته شده در این مکان درختی وجود داشته است که [[پیامبر اسلام(ص)]] زیر سایه آن [[نماز]] خوانده و [[احرام]] بسته است. نامگذاری آن به «مسجد شجره» از همین روست. همچنین به این مکان «مسجد میقات» نیز گفته میشود چون این مسجد یکی از میقاتها بوده و زائران خانه خدا از آنجا [[مُحرم|مُحرِم]] (عملی که حاجی قبل از ورود به [[مکه]] و انجام دادن [[اعمال حج]] انجام میدهد) میشوند. <br />
== موقعیت جغرافیایی ==<br />
{{همچنین ببینید|مسجد شجره (مکه)}}<br />
مسجد شجره از مساجد تاریخی [[مدینه (شهر)|مدینه]]<ref name=":4">موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب، ۲۰۰۴م، ج۴، ص۸۱۱. </ref> و <br />
در حدود هشت كیلومتری جنوب این شهر، قرار گرفته است.<ref>البحر الرائق، 1418ق، ج2، ص341.</ref> [[پیامبر اسلام]] برای [[حج]] و [[عمره]] از این مکان ـ مسجد شجره (مدینه)ـ احرام میبست.<ref name=":4" /> [[امام علی(ع)]] در این مکان [[آیات برائت]] را از [[ابوبکر]]، خلیفه اول، گرفت و در [[مکه]] بر مشرکان ابلاغ کرد.<ref>دانشنامه کلام اسلامی، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۷۷.</ref><br />
<br />
به گزارش برخی مسجد دیگری با همین نام در شهر [[مکه]] وجود دارد که در شمار کهنترین مساجد این شهر است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۱۱۸.</ref><br />
<br />
== تاریخ بنای مسجد ==<br />
به گفته برخی بنای مسجد طبق روایتی از کتاب صحیح بخاری در زمان [[خلافت]] [[عمر بن خطاب]] شکل گرفته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> برخی تاریخنگاران نیز بر اساس احادیث و مستنداتی از ابن عمر، انس بن مالک و [[امام صادق(ع)]] از بنا و نمای ساختمان مسجد در دههای نخستینِ هجری قمری حکایت کردهاند.<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص183.</ref><br />
=== بازسازی در قرن نهم قمری ===<br />
بر اساس گزارش سمهودی (مورخ و درگذشته 911ق) دیوارهای مسجد بر اساس بنای قدیمی آن در سال 861 هجری قمری مورد بازسازی قرار گرفته و مساحت مسجد از شمال تا جنوب و از شرق تا غرب حدوداً 48 متر مربع بوده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref><br />
=== بازسازی در قرن چهارده قمری ===<br />
به گزارش أفندی، مسجد در اواخر قرن ۱۱ هجری قمری،<ref>مدینهشناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref> ویران شده و مسلمانى از اهالی هندوستان در اوایل قرن 14 هجری قمری با اجازه از دولت عثمانی به بازسازی آن پرداخته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref> ابراهیم عیاشی در گزارشی که از نخستین سفر خود در سال 1353 هجری قمری به این مسجد داشته میگوید: «بنایی مستطیل شکل که از خشت و گل و سقفی با چوب درخت خرما و برگ ساخته شده بود. که مورد توجه مسئولین وقت قرار گرفته و گسترش یافت؛ بهگونهای که زائران و حجاج و حتی ساکنین شهر مدینه به شکوه و عظمت آن نظاره میکردند.» <ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref><br />
<br />
=== آخرین بازسازی ===<br />
آخرین بازسازی آن در دوران حکومت سعودی و پادشاهی ملک عبدالعزيز شکل گرفته<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref> که در این بازسازی برای آن مأذنه (مناره) ساخته شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref> ملک فهد، پادشاه وقت [[عربستان|عربستان سعودی]] نیز در این بازسازی، حدود نود هزار متر مربع به مسجد و امکانات جانبی آن مانند پارکینگ به آن اختصاص داده و مساحت خود مسجد حدود ۲۶ هزار متر مربع شده است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۲۷۷؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص259.</ref><br />
<br />
=== موقعیت کنونی مسجد ===<br />
امروزه مسجد شجره به فاصله حدود سه کیلومتری شهر مدینه در مجاورت بزرگراه مدینه به مکه واقع شده<ref>«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]» خبرگزاری فارس.</ref> و شکل هندسی آن مربع و داری چهار ضلع به مساحت 2.770 متر مربع و گنجایش 5000 نمازگزار را دارد. مساحت کل مسجد با محیط اطراف آن حدود 290.000 متر مربع گزارش شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص259.</ref> همچنین در توسعه اخیر، امکانات رفاهی گوناگونی مانند حمام، سرویس بهداشتی، پارکینگ (برای خودرهای سبک و سنگین)، رستوران و بازارچه برای رفاه حجاج در نظر گرفته شده است که مساحتی بالغ بر 2.10022 متر مربع دارد و هزینهی این امکانات 200.000.000 ریال سعودی گزارش شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص260.</ref><br />
<br />
==نامها==<br />
منابع تاریخی نامهای مختلفی برای این مکان ذکر کردهاند:<br />
<br />
* '''مسجد شجره''': در این مکان درختی وجود داشت که پیامبر زیر سایه آن درخت استراحت کرده، [[نماز]] میخواند و [[احرام]] میبست. پس از آنکه در این مکان مسجدی بنا شد،<ref name=":1">آثار اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ص۲۷۵.</ref> نام آن را به دلیل وجود این درخت مسجد شجره (درخت) نامیدند.<ref>تاریخ مکه المشرفه والمسجد الحرام والمدینه الشریفه والقبر الشریف، ۲۰۰۸م، ج۱، ص۳۱۱؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> چنانکه برخی از فقها مانند [[شیخ مفید]]، [[سید مرتضی]]، [[ابوالصلاح حلبی]] هنگام نام بردن از میقاتها، نام مسجد شجره را ذکر نمودهاند.<ref>المقنعة، 1413ق، ص394؛ المسائل الناصریات، 1417ق، ص308؛ الكافی فی الفقه، 1403ق، ص202.</ref><br />
<br />
* '''ذُو الْحُلَیفة''': «حلیفه» نام آبی بوده که در آنجا قرار داشته است.<ref name=":0">تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه،۱۳۸۱ش، ص۴۰۹.</ref> به اعتقاد برخی از فقها مانند [[ابن ادریس حلی|ابن ادریس]]، [[شیخ صدوق]] و [[شیخ طوسی]] «ذُوالْحُلَیفة»، همان مسجد شجره است.<ref>السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى، 1410ق، ج1، ص528؛ المقنع، 1415ق، ص217؛ النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى، 1400ق، ص210.</ref> <br />
<br />
* '''مسجد میقات''': این مکان، یکی از [[میقات|میقاتهایی]] است که حاجیان در آنجا [[احرام]] میبندند و به همین جهت به مسجد میقات مشهور شده است.<ref name=":0" /><br />
<br />
* [[آبار علی|'''اَبیار علی''']]: در خصوص علت نامگذاری این مسجد، برخی علت آنرا به «[[امام علی(ع)]]» نسبت دادهاند و برخی دیگر علت آن را به فردی بهنام «علی بن دينار» نسبت دادهاند که وی در سال 1998م، در این [[میقات]] حاضر شده و چاههایی را برای حجاج حفر نموده است. برخی دیگر نیز علت را افراد دیگری به همین نام، دانستهاند.<ref>«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»، سایت عکاظ.</ref><br />
<br />
== میقات حج==<br />
{{همچنین ببینید|میقات}}<br />
به گزارش برخی تاریخ نویسان [[پیامبر اسلام|پیامبر اسلام(ص)]] وقتی برای اقامه [[حج]] عازم مکه بود، از این مکان، احرام بسته و عازم حج میشد.<ref name=":1" /> <br />
===میقات اهل مدینه===<br />
فقها مسجد شجره را از میقاتهای پنجگانه حج شمرده و معتقدند برخی از عمرهگزاران [[عمره تمتع|تمتّع]] و [[عمره مفرده|مفرده]] باید از این مکان مُحرِم شوند.<ref>مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۷۱۲.</ref> به گفته برخی میقاتِ مردمِ [[مدینه (شهر)|مدینه]] و کسانی که از این شهر به مکه میروند، مسجد شجره است.<ref name=":2">مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۷۱۲.</ref> چنانکه روایات فقهی، مسجد شجره را از این میقاتها دانستهاند.<ref>الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۳۱۹.</ref>{{سخ}}<br />
همچنین پرسشی مطرح است مبنی بر اینکه افرادی که از مدینه به زیارت [[مسجدالحرام]] میروند، میتوانند از [[جحفه|جُحفِه]] (میقاتی که در راه مدینه به سمت مکه قرار داشته و در روایات، میقات اهل [[شام]] دانسته شده است) محرم شوند؟ و در مسجد شجره محرم نشوند؟!{{سخ}}<br />
در پاسخ گفته شده طبق نظر مشهور [[فقهای شیعه]] جایز نیست مردم مدینه بدون احرام از میقات مسجد شجره حرکت کرده و به میقاتی دیگر مانند حُجفه رفته و در آنجا محرم شوند؛<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 64-65.»</ref> فقط در خصوص افرادی که عذری از قبیل ناتوانی یا بیماری دارند، فتوا به جواز احرام بستن در جحفه داده شده است.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 75.»</ref><br />
همچنین گفته شده که این حکم درباره افرادی است که از مدینه به ذوالحلیفه رفته و بدون احرام از آنجا عبور کنند و به جحفه برسند. اما اگر افرادی که در مدینه بوده از ذیالحلیفه عبور نکنند و از راه دیگری خارج شده و به میقاتِ دیگر برود،{{یادداشت|مثلا از مدینه با هواپیما به جده و از آنجا به جحفه برود یا از مدینه به ذی الحلیفه رفته و قبل از عبور از آنجا بار دیگر به مدینه برگشته و از میقاتی دیگر به مکه رود.}} عملش اشکالی ندارد. زیرا تجاوز از میقات، عرفاً بر آن صدق نمیکند.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص65.»</ref><br />
<br />
===محل دقیق میقات===<br />
ذوالحلیفه نام منطقه وسیعی بوده که مسجد شجره در آن قرار داشته است.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص61 </ref> روایات گاهی «مسجد شجره» را محل میقات حج اهل مدینه دانستهاند و گاهی تعبیر «شجره» یا «ذوالحلیفه» را به کار بردهاند.<ref>تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله، ۱۴۱۸ق، ج3، ص20-24.</ref><br />
درخصوص اینکه احرام باید در مسجد بسته شود یا بیرون از مسجد نیز میتوان احرام بست، اختلاف نظر وجود دارد. گروهی احرام بستن را تنها از داخل مسجد شجره صحیح میدانند و گروهی دیگر احرام در بیرون از مسجد را نیز صحیح دانستهاند.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص62.</ref> بهگونهای که برخی معتقدند که طبق نظر مشهور فقها احرام بستن از بیرون مسجد و در مُحاذات (نزدیکیهای مسجد) جایز است.<ref>بررسی حکم احرام از محاذی مواقیت، از<br />
منظر مذاهب اسلامی، 1397ش، ص7-38.</ref><br />
<br />
==نگارخانه==<br />
<gallery heights="150px" mode="packed" style=""><br />
پرونده:تصویر قدیمی از مسجد شجره.jpg<br />
پرونده:Bakhshi az masjed shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare masjed.jpg<br />
پرونده:Darone masjed shajare.jpg<br />
پرونده:نمایی از بیرون مسجد شجره مدینه.jpg<br />
نمای بیرونی از مناره جدید مسجد شجره.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
== جستارهای وابسته ==<br />
[[حج]]<br />
<br />
[[میقاتهای پنچگانه]]<br />
<br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع ==<br />
{{منابع}}<br />
* '''الكافی فی الفقه'''، حلبى، ابوالصلاح، تقىالدين بن نجمالدين، اصفهان، كتابخانه عمومى امام اميرالمؤمنين(ع)، چاپ اول، 1403ق.<br />
* '''المقنع'''، شیخ صدوق، محمّد بن على بن بابويه، قم، مؤسسه امام هادى(ع)، چاپ اول، 1415ق.<br />
* '''[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html «احرام از جحفه وظیفه چه کسانی است»]'''، روزبه برکت رضایی، فصلنامه میقات حج، شماره 96، تیر 1395ش.<br />
* '''«[http://miqat.hajj.ir/article_37980.html میقات مسیر مدینه]»'''، سید مرتضی موسوی شاهرودی، فصلنامه میقات حج، شماره 68، تابستان 1388ش.<br />
* '''«[https://www.eshia.ir/feqh/archive/text/makarem/feqh/88/890204/ میقات ذو الحلیفة و مسجد شجرة]»'''، مکارم شیرازی، ناصر، سایت مدرسه فقاهت، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]»'''، علیپور، بهزاد، خبرگزاری فارس، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»'''، سایت عکاظ، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''آثار اسلامی مکه و مدینه'''، جعفریان، رسول، تهران، مشعر، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''البحر الرائق'''، المصری، ابونجیم، به کوشش زکریا عمیرات، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۸ق.<br />
* '''السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى'''، ابن ادريس حلّى، محمد بن منصور، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ دوم، 1410ق.<br />
* '''الکافی'''، کلینی، محمد بن یعقوب، تحقیق و تصحیح غفاری، علیاکبر، آخوندی، محمد، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.<br />
* '''المسائل الناصریات'''، سید مرتضی، على بن حسين، تحقیق مركز پژوهش و تحقيقات علمى فقه استدلالى تطبيقى، تهران، رابطة الثقافة و العلاقات الإسلامية، چاپ اول، 1417ق.<br />
* '''المساجد الأثریة فی المدینة النبویة'''، عبدالغنی، محمدالیاس، مدینه، مطابع الرشید، الطبعة الثانیة، 1419ق.<br />
* '''المقنعه'''، شیخ مفید، محمّد بن محمد بن نعمان، قم، كنگره جهانى هزاره شيخ مفيد، 1413ق.<br />
* '''النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى'''، شیخ طوسی، محمد بن حسن، بیروت، دار الكتاب العربی، چاپ دوم، 1400ق.<br />
* '''بررسی حکم احرام از محاذی مواقیت، از منظر مذاهب اسلامی'''، درافشان، محمدحسین، پژوهشنامه حج و زیارت، سال سوم، شماره اول، 1397ش.<br />
* '''تاريخ مكه المشرفه والمسجد الحرام والمدينه الشريفه والقبر الشريف'''، ابنالضيا، بینا، ۲۰۰۸م.<br />
* '''تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه'''، قائدان، اصغر، قم، الهادی، ۱۳۸۱ش.<br />
* '''دانشنامه کلام اسلامی'''، جمعی از محققین، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، زیر نظر جعفر سبحانی، ۱۳۸۸ش.<br />
* '''فرهنگ فقه فارسی'''، مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، زیر نظر محمود هاشمی شاهرودی. قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''مدینه شناسی'''، نجفی، محمدباقر، تهران، خرمایستان، چاپ اول، 1367ش.<br />
* '''موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب'''، صبری باشا، ایوب، ترجمه ماجده معروف، حسین مجیب المصری، عبدالعزیز عوض، قاهره، دارالآفاق العربیة، ٢٠٠٤م.<br />
* '''تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة-الحج'''، فاضل لنکرانی، محمد، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۱۸ق.<br />
{{پایان}}<br />
<br />
==مقالههای مرتبط==<br />
*[[میقات]]<br />
*[[میقات (فتاوای مراجع)]]<br />
{{حج و عمره}}<br />
[[رده:مسجدهای مدینه]]<br />
[[رده:میقاتهای حج]]<br />
[[رده:مقالههای تکمیلشده]]</div>E.shahabihttps://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%B4%D8%AC%D8%B1%D9%87_(%D9%85%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%87)&diff=54183مسجد شجره (مدینه)2023-06-29T18:13:14Z<p>E.shahabi: /* محل دقیق میقات */</p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات بنا<br />
| عنوان = <br />
| تصویر = Tamame masjed shajare.jpg<br />
| اندازه تصویر = 300px<br />
| پیوند تصویر = <br />
| توضیح تصویر = <br />
| نامهای دیگر = <br />
| مکان = ذوالحلیفه در نزدیکی مدینه<br />
| کاربری = مسجد، میقات احرام<br />
| بزرگداشت نزد = <br />
| وابسته به دین/مذهب = اسلام<br />
| باورها = <br />
| آیینها = <br />
| احکام = اهل مدینه از این مکان [[احرام]] میبندند.<br />
| زیارت کنندگان = <br />
| بازدیدکنندگان = <br />
| زمان پایهگذاری = <br />
| بنیانگذار = <br />
| رویدادها = <br />
| بازسازیها = <br />
| بازسازی کنندگان = <br />
| بخشهای از میان رفته = <br />
| ویژگیهای تاریخی = <br />
| متولیان = <br />
| مساحت = <br />
| طول = <br />
| عرض = <br />
| ارتفاع = <br />
| وضعیت بنا = <br />
| گنجایش = <br />
| امکانات = <br />
| بخشهای بنا = <br />
| معمار = <br />
| سبک = <br />
| ویژگیها = <br />
| گنبدها = <br />
| منارهها = <br />
| درها = <br />
| رواقها = <br />
| صحنها = <br />
| ایوانها = <br />
| گرداننده = <br />
| نهاد وابسته = <br />
| نهاد نگهدارنده = <br />
| مدیر = <br />
| روحانی = <br />
| نهادهای زیر مجموعه = <br />
| ثبت در = <br />
| شماره ثبت = <br />
| تاریخ ثبت = <br />
| وبگاه = <br />
| عرض جغرافیایی =24.413697 <br />
| طول جغرافیایی = 39.542992<br />
}}<br />
'''مسجد شَجَره''' مسجدی بزرگ در [[مدینه]] و یکی از [[میقاتهای پنچگانه|میقاتهای پنجگانه]] است. این مکان میقات مردم [[مدینه]] و کسانی است که از مدینه به سوی [[مکه]] میروند. <br />
<br />
گفته شده در این مکان درختی وجود داشته است که [[پیامبر اسلام(ص)]] زیر سایه آن [[نماز]] خوانده و [[احرام]] بسته است. نامگذاری آن به «مسجد شجره» از همین روست. همچنین به این مکان «مسجد میقات» نیز گفته میشود چون این مسجد یکی از میقاتها بوده و زائران خانه خدا از آنجا [[مُحرم|مُحرِم]] (عملی که حاجی قبل از ورود به [[مکه]] و انجام دادن [[اعمال حج]] انجام میدهد) میشوند. <br />
== موقعیت جغرافیایی ==<br />
{{همچنین ببینید|مسجد شجره (مکه)}}<br />
مسجد شجره از مساجد تاریخی [[مدینه (شهر)|مدینه]]<ref name=":4">موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب، ۲۰۰۴م، ج۴، ص۸۱۱. </ref> و <br />
در حدود هشت كیلومتری جنوب این شهر، قرار گرفته است.<ref>البحر الرائق، 1418ق، ج2، ص341.</ref> [[پیامبر اسلام]] برای [[حج]] و [[عمره]] از این مکان ـ مسجد شجره (مدینه)ـ احرام میبست.<ref name=":4" /> [[امام علی(ع)]] در این مکان [[آیات برائت]] را از [[ابوبکر]]، خلیفه اول، گرفت و در [[مکه]] بر مشرکان ابلاغ کرد.<ref>دانشنامه کلام اسلامی، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۷۷.</ref><br />
<br />
به گزارش برخی مسجد دیگری با همین نام در شهر [[مکه]] وجود دارد که در شمار کهنترین مساجد این شهر است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۱۱۸.</ref><br />
<br />
== تاریخ بنای مسجد ==<br />
به گفته برخی بنای مسجد طبق روایتی از کتاب صحیح بخاری در زمان [[خلافت]] [[عمر بن خطاب]] شکل گرفته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> برخی تاریخنگاران نیز بر اساس احادیث و مستنداتی از ابن عمر، انس بن مالک و [[امام صادق(ع)]] از بنا و نمای ساختمان مسجد در دههای نخستینِ هجری قمری حکایت کردهاند.<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص183.</ref><br />
=== بازسازی در قرن نهم قمری ===<br />
بر اساس گزارش سمهودی (مورخ و درگذشته 911ق) دیوارهای مسجد بر اساس بنای قدیمی آن در سال 861 هجری قمری مورد بازسازی قرار گرفته و مساحت مسجد از شمال تا جنوب و از شرق تا غرب حدوداً 48 متر مربع بوده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref><br />
=== بازسازی در قرن چهارده قمری ===<br />
به گزارش أفندی، مسجد در اواخر قرن ۱۱ هجری قمری،<ref>مدینهشناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref> ویران شده و مسلمانى از اهالی هندوستان در اوایل قرن 14 هجری قمری با اجازه از دولت عثمانی به بازسازی آن پرداخته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref> ابراهیم عیاشی در گزارشی که از نخستین سفر خود در سال 1353 هجری قمری به این مسجد داشته میگوید: «بنایی مستطیل شکل که از خشت و گل و سقفی با چوب درخت خرما و برگ ساخته شده بود. که مورد توجه مسئولین وقت قرار گرفته و گسترش یافت؛ بهگونهای که زائران و حجاج و حتی ساکنین شهر مدینه به شکوه و عظمت آن نظاره میکردند.» <ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref><br />
<br />
=== آخرین بازسازی ===<br />
آخرین بازسازی آن در دوران حکومت سعودی و پادشاهی ملک عبدالعزيز شکل گرفته<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref> که در این بازسازی برای آن مأذنه (مناره) ساخته شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref> ملک فهد، پادشاه وقت [[عربستان|عربستان سعودی]] نیز در این بازسازی، حدود نود هزار متر مربع به مسجد و امکانات جانبی آن مانند پارکینگ به آن اختصاص داده و مساحت خود مسجد حدود ۲۶ هزار متر مربع شده است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۲۷۷؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص259.</ref><br />
<br />
=== موقعیت کنونی مسجد ===<br />
امروزه مسجد شجره به فاصله حدود سه کیلومتری شهر مدینه در مجاورت بزرگراه مدینه به مکه واقع شده<ref>«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]» خبرگزاری فارس.</ref> و شکل هندسی آن مربع و داری چهار ضلع به مساحت 2.770 متر مربع و گنجایش 5000 نمازگزار را دارد. مساحت کل مسجد با محیط اطراف آن حدود 290.000 متر مربع گزارش شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص259.</ref> همچنین در توسعه اخیر، امکانات رفاهی گوناگونی مانند حمام، سرویس بهداشتی، پارکینگ (برای خودرهای سبک و سنگین)، رستوران و بازارچه برای رفاه حجاج در نظر گرفته شده است که مساحتی بالغ بر 2.10022 متر مربع دارد و هزینهی این امکانات 200.000.000 ریال سعودی گزارش شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص260.</ref><br />
<br />
==نامها==<br />
منابع تاریخی نامهای مختلفی برای این مکان ذکر کردهاند:<br />
<br />
* '''مسجد شجره''': در این مکان درختی وجود داشت که پیامبر زیر سایه آن درخت استراحت کرده، [[نماز]] میخواند و [[احرام]] میبست. پس از آنکه در این مکان مسجدی بنا شد،<ref name=":1">آثار اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ص۲۷۵.</ref> نام آن را به دلیل وجود این درخت مسجد شجره (درخت) نامیدند.<ref>تاریخ مکه المشرفه والمسجد الحرام والمدینه الشریفه والقبر الشریف، ۲۰۰۸م، ج۱، ص۳۱۱؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> چنانکه برخی از فقها مانند [[شیخ مفید]]، [[سید مرتضی]]، [[ابوالصلاح حلبی]] هنگام نام بردن از میقاتها، نام مسجد شجره را ذکر نمودهاند.<ref>المقنعة، 1413ق، ص394؛ المسائل الناصریات، 1417ق، ص308؛ الكافی فی الفقه، 1403ق، ص202.</ref><br />
<br />
* '''ذُو الْحُلَیفة''': «حلیفه» نام آبی بوده که در آنجا قرار داشته است.<ref name=":0">تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه،۱۳۸۱ش، ص۴۰۹.</ref> به اعتقاد برخی از فقها مانند [[ابن ادریس حلی|ابن ادریس]]، [[شیخ صدوق]] و [[شیخ طوسی]] «ذُوالْحُلَیفة»، همان مسجد شجره است.<ref>السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى، 1410ق، ج1، ص528؛ المقنع، 1415ق، ص217؛ النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى، 1400ق، ص210.</ref> <br />
<br />
* '''مسجد میقات''': این مکان، یکی از [[میقات|میقاتهایی]] است که حاجیان در آنجا [[احرام]] میبندند و به همین جهت به مسجد میقات مشهور شده است.<ref name=":0" /><br />
<br />
* [[آبار علی|'''اَبیار علی''']]: در خصوص علت نامگذاری این مسجد، برخی علت آنرا به «[[امام علی(ع)]]» نسبت دادهاند و برخی دیگر علت آن را به فردی بهنام «علی بن دينار» نسبت دادهاند که وی در سال 1998م، در این [[میقات]] حاضر شده و چاههایی را برای حجاج حفر نموده است. برخی دیگر نیز علت را افراد دیگری به همین نام، دانستهاند.<ref>«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»، سایت عکاظ.</ref><br />
<br />
== میقات حج==<br />
{{همچنین ببینید|میقات}}<br />
به گزارش برخی تاریخ نویسان [[پیامبر اسلام|پیامبر اسلام(ص)]] وقتی برای اقامه [[حج]] عازم مکه بود، از این مکان، احرام بسته و عازم حج میشد.<ref name=":1" /> <br />
===میقات اهل مدینه===<br />
فقها مسجد شجره را از میقاتهای پنجگانه حج شمرده و معتقدند برخی از عمرهگزاران [[عمره تمتع|تمتّع]] و [[عمره مفرده|مفرده]] باید از این مکان مُحرِم شوند.<ref>مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۷۱۲.</ref> به گفته برخی میقاتِ مردمِ [[مدینه (شهر)|مدینه]] و کسانی که از این شهر به مکه میروند، مسجد شجره است.<ref name=":2">مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۷۱۲.</ref> چنانکه روایات فقهی، مسجد شجره را از این میقاتها دانستهاند.<ref>الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۳۱۹.</ref>{{سخ}}<br />
همچنین پرسشی مطرح است مبنی بر اینکه افرادی که از مدینه به زیارت [[مسجدالحرام]] میروند، میتوانند از [[جحفه|جُحفِه]] (میقاتی که در راه مدینه به سمت مکه قرار داشته و در روایات، میقات اهل [[شام]] دانسته شده است) محرم شوند؟ و در مسجد شجره محرم نشوند؟!{{سخ}}<br />
در پاسخ گفته شده طبق نظر مشهور [[فقهای شیعه]] جایز نیست مردم مدینه بدون احرام از میقات مسجد شجره حرکت کرده و به میقاتی دیگر مانند حُجفه رفته و در آنجا محرم شوند؛<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 64-65.»</ref> فقط در خصوص افرادی که عذری از قبیل ناتوانی یا بیماری دارند، فتوا به جواز احرام بستن در جحفه داده شده است.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 75.»</ref><br />
همچنین گفته شده که این حکم درباره افرادی است که از مدینه به ذوالحلیفه رفته و بدون احرام از آنجا عبور کنند و به جحفه برسند. اما اگر افرادی که در مدینه بوده از ذیالحلیفه عبور نکنند و از راه دیگری خارج شده و به میقاتِ دیگر برود،{{یادداشت|مثلا از مدینه با هواپیما به جده و از آنجا به جحفه برود یا از مدینه به ذی الحلیفه رفته و قبل از عبور از آنجا بار دیگر به مدینه برگشته و از میقاتی دیگر به مکه رود.}} عملش بی اشکال است. زیرا تجاوز از میقات، عرفاً بر آن صدق نمیکند.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص65.»</ref><br />
<br />
===محل دقیق میقات===<br />
ذوالحلیفه نام منطقه وسیعی بوده که مسجد شجره در آن قرار داشته است.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص61 </ref> روایات گاهی «مسجد شجره» را محل میقات حج اهل مدینه دانستهاند و گاهی تعبیر «شجره» یا «ذوالحلیفه» را به کار بردهاند.<ref>تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله، ۱۴۱۸ق، ج3، ص20-24.</ref><br />
درخصوص اینکه احرام باید در مسجد بسته شود یا بیرون از مسجد نیز میتوان احرام بست، اختلاف نظر وجود دارد. گروهی احرام بستن را تنها از داخل مسجد شجره صحیح میدانند و گروهی دیگر احرام در بیرون از مسجد را نیز صحیح دانستهاند.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص62.</ref> بهگونهای که برخی معتقدند که طبق نظر مشهور فقها احرام بستن از بیرون مسجد و در مُحاذات (نزدیکیهای مسجد) جایز است.<ref>بررسی حکم احرام از محاذی مواقیت، از<br />
منظر مذاهب اسلامی، 1397ش، ص7-38.</ref><br />
<br />
==نگارخانه==<br />
<gallery heights="150px" mode="packed" style=""><br />
پرونده:تصویر قدیمی از مسجد شجره.jpg<br />
پرونده:Bakhshi az masjed shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare masjed.jpg<br />
پرونده:Darone masjed shajare.jpg<br />
پرونده:نمایی از بیرون مسجد شجره مدینه.jpg<br />
نمای بیرونی از مناره جدید مسجد شجره.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
== جستارهای وابسته ==<br />
[[حج]]<br />
<br />
[[میقاتهای پنچگانه]]<br />
<br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع ==<br />
{{منابع}}<br />
* '''الكافی فی الفقه'''، حلبى، ابوالصلاح، تقىالدين بن نجمالدين، اصفهان، كتابخانه عمومى امام اميرالمؤمنين(ع)، چاپ اول، 1403ق.<br />
* '''المقنع'''، شیخ صدوق، محمّد بن على بن بابويه، قم، مؤسسه امام هادى(ع)، چاپ اول، 1415ق.<br />
* '''[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html «احرام از جحفه وظیفه چه کسانی است»]'''، روزبه برکت رضایی، فصلنامه میقات حج، شماره 96، تیر 1395ش.<br />
* '''«[http://miqat.hajj.ir/article_37980.html میقات مسیر مدینه]»'''، سید مرتضی موسوی شاهرودی، فصلنامه میقات حج، شماره 68، تابستان 1388ش.<br />
* '''«[https://www.eshia.ir/feqh/archive/text/makarem/feqh/88/890204/ میقات ذو الحلیفة و مسجد شجرة]»'''، مکارم شیرازی، ناصر، سایت مدرسه فقاهت، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]»'''، علیپور، بهزاد، خبرگزاری فارس، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»'''، سایت عکاظ، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''آثار اسلامی مکه و مدینه'''، جعفریان، رسول، تهران، مشعر، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''البحر الرائق'''، المصری، ابونجیم، به کوشش زکریا عمیرات، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۸ق.<br />
* '''السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى'''، ابن ادريس حلّى، محمد بن منصور، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ دوم، 1410ق.<br />
* '''الکافی'''، کلینی، محمد بن یعقوب، تحقیق و تصحیح غفاری، علیاکبر، آخوندی، محمد، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.<br />
* '''المسائل الناصریات'''، سید مرتضی، على بن حسين، تحقیق مركز پژوهش و تحقيقات علمى فقه استدلالى تطبيقى، تهران، رابطة الثقافة و العلاقات الإسلامية، چاپ اول، 1417ق.<br />
* '''المساجد الأثریة فی المدینة النبویة'''، عبدالغنی، محمدالیاس، مدینه، مطابع الرشید، الطبعة الثانیة، 1419ق.<br />
* '''المقنعه'''، شیخ مفید، محمّد بن محمد بن نعمان، قم، كنگره جهانى هزاره شيخ مفيد، 1413ق.<br />
* '''النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى'''، شیخ طوسی، محمد بن حسن، بیروت، دار الكتاب العربی، چاپ دوم، 1400ق.<br />
* '''بررسی حکم احرام از محاذی مواقیت، از منظر مذاهب اسلامی'''، درافشان، محمدحسین، پژوهشنامه حج و زیارت، سال سوم، شماره اول، 1397ش.<br />
* '''تاريخ مكه المشرفه والمسجد الحرام والمدينه الشريفه والقبر الشريف'''، ابنالضيا، بینا، ۲۰۰۸م.<br />
* '''تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه'''، قائدان، اصغر، قم، الهادی، ۱۳۸۱ش.<br />
* '''دانشنامه کلام اسلامی'''، جمعی از محققین، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، زیر نظر جعفر سبحانی، ۱۳۸۸ش.<br />
* '''فرهنگ فقه فارسی'''، مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، زیر نظر محمود هاشمی شاهرودی. قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''مدینه شناسی'''، نجفی، محمدباقر، تهران، خرمایستان، چاپ اول، 1367ش.<br />
* '''موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب'''، صبری باشا، ایوب، ترجمه ماجده معروف، حسین مجیب المصری، عبدالعزیز عوض، قاهره، دارالآفاق العربیة، ٢٠٠٤م.<br />
* '''تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة-الحج'''، فاضل لنکرانی، محمد، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۱۸ق.<br />
{{پایان}}<br />
<br />
==مقالههای مرتبط==<br />
*[[میقات]]<br />
*[[میقات (فتاوای مراجع)]]<br />
{{حج و عمره}}<br />
[[رده:مسجدهای مدینه]]<br />
[[رده:میقاتهای حج]]<br />
[[رده:مقالههای تکمیلشده]]</div>E.shahabihttps://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%B4%D8%AC%D8%B1%D9%87_(%D9%85%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%87)&diff=54182مسجد شجره (مدینه)2023-06-29T18:12:04Z<p>E.shahabi: /* میقات اهل مدینه */</p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات بنا<br />
| عنوان = <br />
| تصویر = Tamame masjed shajare.jpg<br />
| اندازه تصویر = 300px<br />
| پیوند تصویر = <br />
| توضیح تصویر = <br />
| نامهای دیگر = <br />
| مکان = ذوالحلیفه در نزدیکی مدینه<br />
| کاربری = مسجد، میقات احرام<br />
| بزرگداشت نزد = <br />
| وابسته به دین/مذهب = اسلام<br />
| باورها = <br />
| آیینها = <br />
| احکام = اهل مدینه از این مکان [[احرام]] میبندند.<br />
| زیارت کنندگان = <br />
| بازدیدکنندگان = <br />
| زمان پایهگذاری = <br />
| بنیانگذار = <br />
| رویدادها = <br />
| بازسازیها = <br />
| بازسازی کنندگان = <br />
| بخشهای از میان رفته = <br />
| ویژگیهای تاریخی = <br />
| متولیان = <br />
| مساحت = <br />
| طول = <br />
| عرض = <br />
| ارتفاع = <br />
| وضعیت بنا = <br />
| گنجایش = <br />
| امکانات = <br />
| بخشهای بنا = <br />
| معمار = <br />
| سبک = <br />
| ویژگیها = <br />
| گنبدها = <br />
| منارهها = <br />
| درها = <br />
| رواقها = <br />
| صحنها = <br />
| ایوانها = <br />
| گرداننده = <br />
| نهاد وابسته = <br />
| نهاد نگهدارنده = <br />
| مدیر = <br />
| روحانی = <br />
| نهادهای زیر مجموعه = <br />
| ثبت در = <br />
| شماره ثبت = <br />
| تاریخ ثبت = <br />
| وبگاه = <br />
| عرض جغرافیایی =24.413697 <br />
| طول جغرافیایی = 39.542992<br />
}}<br />
'''مسجد شَجَره''' مسجدی بزرگ در [[مدینه]] و یکی از [[میقاتهای پنچگانه|میقاتهای پنجگانه]] است. این مکان میقات مردم [[مدینه]] و کسانی است که از مدینه به سوی [[مکه]] میروند. <br />
<br />
گفته شده در این مکان درختی وجود داشته است که [[پیامبر اسلام(ص)]] زیر سایه آن [[نماز]] خوانده و [[احرام]] بسته است. نامگذاری آن به «مسجد شجره» از همین روست. همچنین به این مکان «مسجد میقات» نیز گفته میشود چون این مسجد یکی از میقاتها بوده و زائران خانه خدا از آنجا [[مُحرم|مُحرِم]] (عملی که حاجی قبل از ورود به [[مکه]] و انجام دادن [[اعمال حج]] انجام میدهد) میشوند. <br />
== موقعیت جغرافیایی ==<br />
{{همچنین ببینید|مسجد شجره (مکه)}}<br />
مسجد شجره از مساجد تاریخی [[مدینه (شهر)|مدینه]]<ref name=":4">موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب، ۲۰۰۴م، ج۴، ص۸۱۱. </ref> و <br />
در حدود هشت كیلومتری جنوب این شهر، قرار گرفته است.<ref>البحر الرائق، 1418ق، ج2، ص341.</ref> [[پیامبر اسلام]] برای [[حج]] و [[عمره]] از این مکان ـ مسجد شجره (مدینه)ـ احرام میبست.<ref name=":4" /> [[امام علی(ع)]] در این مکان [[آیات برائت]] را از [[ابوبکر]]، خلیفه اول، گرفت و در [[مکه]] بر مشرکان ابلاغ کرد.<ref>دانشنامه کلام اسلامی، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۷۷.</ref><br />
<br />
به گزارش برخی مسجد دیگری با همین نام در شهر [[مکه]] وجود دارد که در شمار کهنترین مساجد این شهر است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۱۱۸.</ref><br />
<br />
== تاریخ بنای مسجد ==<br />
به گفته برخی بنای مسجد طبق روایتی از کتاب صحیح بخاری در زمان [[خلافت]] [[عمر بن خطاب]] شکل گرفته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> برخی تاریخنگاران نیز بر اساس احادیث و مستنداتی از ابن عمر، انس بن مالک و [[امام صادق(ع)]] از بنا و نمای ساختمان مسجد در دههای نخستینِ هجری قمری حکایت کردهاند.<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص183.</ref><br />
=== بازسازی در قرن نهم قمری ===<br />
بر اساس گزارش سمهودی (مورخ و درگذشته 911ق) دیوارهای مسجد بر اساس بنای قدیمی آن در سال 861 هجری قمری مورد بازسازی قرار گرفته و مساحت مسجد از شمال تا جنوب و از شرق تا غرب حدوداً 48 متر مربع بوده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref><br />
=== بازسازی در قرن چهارده قمری ===<br />
به گزارش أفندی، مسجد در اواخر قرن ۱۱ هجری قمری،<ref>مدینهشناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref> ویران شده و مسلمانى از اهالی هندوستان در اوایل قرن 14 هجری قمری با اجازه از دولت عثمانی به بازسازی آن پرداخته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref> ابراهیم عیاشی در گزارشی که از نخستین سفر خود در سال 1353 هجری قمری به این مسجد داشته میگوید: «بنایی مستطیل شکل که از خشت و گل و سقفی با چوب درخت خرما و برگ ساخته شده بود. که مورد توجه مسئولین وقت قرار گرفته و گسترش یافت؛ بهگونهای که زائران و حجاج و حتی ساکنین شهر مدینه به شکوه و عظمت آن نظاره میکردند.» <ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref><br />
<br />
=== آخرین بازسازی ===<br />
آخرین بازسازی آن در دوران حکومت سعودی و پادشاهی ملک عبدالعزيز شکل گرفته<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref> که در این بازسازی برای آن مأذنه (مناره) ساخته شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref> ملک فهد، پادشاه وقت [[عربستان|عربستان سعودی]] نیز در این بازسازی، حدود نود هزار متر مربع به مسجد و امکانات جانبی آن مانند پارکینگ به آن اختصاص داده و مساحت خود مسجد حدود ۲۶ هزار متر مربع شده است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۲۷۷؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص259.</ref><br />
<br />
=== موقعیت کنونی مسجد ===<br />
امروزه مسجد شجره به فاصله حدود سه کیلومتری شهر مدینه در مجاورت بزرگراه مدینه به مکه واقع شده<ref>«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]» خبرگزاری فارس.</ref> و شکل هندسی آن مربع و داری چهار ضلع به مساحت 2.770 متر مربع و گنجایش 5000 نمازگزار را دارد. مساحت کل مسجد با محیط اطراف آن حدود 290.000 متر مربع گزارش شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص259.</ref> همچنین در توسعه اخیر، امکانات رفاهی گوناگونی مانند حمام، سرویس بهداشتی، پارکینگ (برای خودرهای سبک و سنگین)، رستوران و بازارچه برای رفاه حجاج در نظر گرفته شده است که مساحتی بالغ بر 2.10022 متر مربع دارد و هزینهی این امکانات 200.000.000 ریال سعودی گزارش شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص260.</ref><br />
<br />
==نامها==<br />
منابع تاریخی نامهای مختلفی برای این مکان ذکر کردهاند:<br />
<br />
* '''مسجد شجره''': در این مکان درختی وجود داشت که پیامبر زیر سایه آن درخت استراحت کرده، [[نماز]] میخواند و [[احرام]] میبست. پس از آنکه در این مکان مسجدی بنا شد،<ref name=":1">آثار اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ص۲۷۵.</ref> نام آن را به دلیل وجود این درخت مسجد شجره (درخت) نامیدند.<ref>تاریخ مکه المشرفه والمسجد الحرام والمدینه الشریفه والقبر الشریف، ۲۰۰۸م، ج۱، ص۳۱۱؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> چنانکه برخی از فقها مانند [[شیخ مفید]]، [[سید مرتضی]]، [[ابوالصلاح حلبی]] هنگام نام بردن از میقاتها، نام مسجد شجره را ذکر نمودهاند.<ref>المقنعة، 1413ق، ص394؛ المسائل الناصریات، 1417ق، ص308؛ الكافی فی الفقه، 1403ق، ص202.</ref><br />
<br />
* '''ذُو الْحُلَیفة''': «حلیفه» نام آبی بوده که در آنجا قرار داشته است.<ref name=":0">تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه،۱۳۸۱ش، ص۴۰۹.</ref> به اعتقاد برخی از فقها مانند [[ابن ادریس حلی|ابن ادریس]]، [[شیخ صدوق]] و [[شیخ طوسی]] «ذُوالْحُلَیفة»، همان مسجد شجره است.<ref>السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى، 1410ق، ج1، ص528؛ المقنع، 1415ق، ص217؛ النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى، 1400ق، ص210.</ref> <br />
<br />
* '''مسجد میقات''': این مکان، یکی از [[میقات|میقاتهایی]] است که حاجیان در آنجا [[احرام]] میبندند و به همین جهت به مسجد میقات مشهور شده است.<ref name=":0" /><br />
<br />
* [[آبار علی|'''اَبیار علی''']]: در خصوص علت نامگذاری این مسجد، برخی علت آنرا به «[[امام علی(ع)]]» نسبت دادهاند و برخی دیگر علت آن را به فردی بهنام «علی بن دينار» نسبت دادهاند که وی در سال 1998م، در این [[میقات]] حاضر شده و چاههایی را برای حجاج حفر نموده است. برخی دیگر نیز علت را افراد دیگری به همین نام، دانستهاند.<ref>«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»، سایت عکاظ.</ref><br />
<br />
== میقات حج==<br />
{{همچنین ببینید|میقات}}<br />
به گزارش برخی تاریخ نویسان [[پیامبر اسلام|پیامبر اسلام(ص)]] وقتی برای اقامه [[حج]] عازم مکه بود، از این مکان، احرام بسته و عازم حج میشد.<ref name=":1" /> <br />
===میقات اهل مدینه===<br />
فقها مسجد شجره را از میقاتهای پنجگانه حج شمرده و معتقدند برخی از عمرهگزاران [[عمره تمتع|تمتّع]] و [[عمره مفرده|مفرده]] باید از این مکان مُحرِم شوند.<ref>مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۷۱۲.</ref> به گفته برخی میقاتِ مردمِ [[مدینه (شهر)|مدینه]] و کسانی که از این شهر به مکه میروند، مسجد شجره است.<ref name=":2">مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۷۱۲.</ref> چنانکه روایات فقهی، مسجد شجره را از این میقاتها دانستهاند.<ref>الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۳۱۹.</ref>{{سخ}}<br />
همچنین پرسشی مطرح است مبنی بر اینکه افرادی که از مدینه به زیارت [[مسجدالحرام]] میروند، میتوانند از [[جحفه|جُحفِه]] (میقاتی که در راه مدینه به سمت مکه قرار داشته و در روایات، میقات اهل [[شام]] دانسته شده است) محرم شوند؟ و در مسجد شجره محرم نشوند؟!{{سخ}}<br />
در پاسخ گفته شده طبق نظر مشهور [[فقهای شیعه]] جایز نیست مردم مدینه بدون احرام از میقات مسجد شجره حرکت کرده و به میقاتی دیگر مانند حُجفه رفته و در آنجا محرم شوند؛<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 64-65.»</ref> فقط در خصوص افرادی که عذری از قبیل ناتوانی یا بیماری دارند، فتوا به جواز احرام بستن در جحفه داده شده است.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 75.»</ref><br />
همچنین گفته شده که این حکم درباره افرادی است که از مدینه به ذوالحلیفه رفته و بدون احرام از آنجا عبور کنند و به جحفه برسند. اما اگر افرادی که در مدینه بوده از ذیالحلیفه عبور نکنند و از راه دیگری خارج شده و به میقاتِ دیگر برود،{{یادداشت|مثلا از مدینه با هواپیما به جده و از آنجا به جحفه برود یا از مدینه به ذی الحلیفه رفته و قبل از عبور از آنجا بار دیگر به مدینه برگشته و از میقاتی دیگر به مکه رود.}} عملش بی اشکال است. زیرا تجاوز از میقات، عرفاً بر آن صدق نمیکند.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص65.»</ref><br />
<br />
===محل دقیق میقات===<br />
ذوالحلیفه نام منطقه وسیعی بوده که مسجد شجره در آن قرار داشته است.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص61 </ref> روایات گاهی «مسجد شجره» را محل میقات حج اهل مدینه دانستهاند و گاهی تعبیر «شجره» یا «ذوالحلیفه» را به کار بردهاند.<ref>تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله، ج3، ص20-24.</ref><br />
درخصوص اینکه احرام باید در مسجد بسته شود یا بیرون از مسجد نیز میتوان احرام بست، اختلاف نظر وجود دارد. گروهی احرام بستن را تنها از داخل مسجد شجره صحیح میدانند و گروهی دیگر احرام در بیرون از مسجد را نیز صحیح دانستهاند.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص62.</ref> بهگونهای که برخی معتقدند که طبق نظر مشهور فقها احرام بستن از بیرون مسجد و در مُحاذات (نزدیکیهای مسجد) جایز است.<ref>بررسی حکم احرام از محاذی مواقیت، از<br />
منظر مذاهب اسلامی، 1397ش، ص7-38.</ref><br />
<br />
==نگارخانه==<br />
<gallery heights="150px" mode="packed" style=""><br />
پرونده:تصویر قدیمی از مسجد شجره.jpg<br />
پرونده:Bakhshi az masjed shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare masjed.jpg<br />
پرونده:Darone masjed shajare.jpg<br />
پرونده:نمایی از بیرون مسجد شجره مدینه.jpg<br />
نمای بیرونی از مناره جدید مسجد شجره.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
== جستارهای وابسته ==<br />
[[حج]]<br />
<br />
[[میقاتهای پنچگانه]]<br />
<br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع ==<br />
{{منابع}}<br />
* '''الكافی فی الفقه'''، حلبى، ابوالصلاح، تقىالدين بن نجمالدين، اصفهان، كتابخانه عمومى امام اميرالمؤمنين(ع)، چاپ اول، 1403ق.<br />
* '''المقنع'''، شیخ صدوق، محمّد بن على بن بابويه، قم، مؤسسه امام هادى(ع)، چاپ اول، 1415ق.<br />
* '''[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html «احرام از جحفه وظیفه چه کسانی است»]'''، روزبه برکت رضایی، فصلنامه میقات حج، شماره 96، تیر 1395ش.<br />
* '''«[http://miqat.hajj.ir/article_37980.html میقات مسیر مدینه]»'''، سید مرتضی موسوی شاهرودی، فصلنامه میقات حج، شماره 68، تابستان 1388ش.<br />
* '''«[https://www.eshia.ir/feqh/archive/text/makarem/feqh/88/890204/ میقات ذو الحلیفة و مسجد شجرة]»'''، مکارم شیرازی، ناصر، سایت مدرسه فقاهت، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]»'''، علیپور، بهزاد، خبرگزاری فارس، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»'''، سایت عکاظ، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''آثار اسلامی مکه و مدینه'''، جعفریان، رسول، تهران، مشعر، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''البحر الرائق'''، المصری، ابونجیم، به کوشش زکریا عمیرات، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۸ق.<br />
* '''السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى'''، ابن ادريس حلّى، محمد بن منصور، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ دوم، 1410ق.<br />
* '''الکافی'''، کلینی، محمد بن یعقوب، تحقیق و تصحیح غفاری، علیاکبر، آخوندی، محمد، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.<br />
* '''المسائل الناصریات'''، سید مرتضی، على بن حسين، تحقیق مركز پژوهش و تحقيقات علمى فقه استدلالى تطبيقى، تهران، رابطة الثقافة و العلاقات الإسلامية، چاپ اول، 1417ق.<br />
* '''المساجد الأثریة فی المدینة النبویة'''، عبدالغنی، محمدالیاس، مدینه، مطابع الرشید، الطبعة الثانیة، 1419ق.<br />
* '''المقنعه'''، شیخ مفید، محمّد بن محمد بن نعمان، قم، كنگره جهانى هزاره شيخ مفيد، 1413ق.<br />
* '''النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى'''، شیخ طوسی، محمد بن حسن، بیروت، دار الكتاب العربی، چاپ دوم، 1400ق.<br />
* '''بررسی حکم احرام از محاذی مواقیت، از منظر مذاهب اسلامی'''، درافشان، محمدحسین، پژوهشنامه حج و زیارت، سال سوم، شماره اول، 1397ش.<br />
* '''تاريخ مكه المشرفه والمسجد الحرام والمدينه الشريفه والقبر الشريف'''، ابنالضيا، بینا، ۲۰۰۸م.<br />
* '''تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه'''، قائدان، اصغر، قم، الهادی، ۱۳۸۱ش.<br />
* '''دانشنامه کلام اسلامی'''، جمعی از محققین، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، زیر نظر جعفر سبحانی، ۱۳۸۸ش.<br />
* '''فرهنگ فقه فارسی'''، مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، زیر نظر محمود هاشمی شاهرودی. قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''مدینه شناسی'''، نجفی، محمدباقر، تهران، خرمایستان، چاپ اول، 1367ش.<br />
* '''موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب'''، صبری باشا، ایوب، ترجمه ماجده معروف، حسین مجیب المصری، عبدالعزیز عوض، قاهره، دارالآفاق العربیة، ٢٠٠٤م.<br />
* '''تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة-الحج'''، فاضل لنکرانی، محمد، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۱۸ق.<br />
{{پایان}}<br />
<br />
==مقالههای مرتبط==<br />
*[[میقات]]<br />
*[[میقات (فتاوای مراجع)]]<br />
{{حج و عمره}}<br />
[[رده:مسجدهای مدینه]]<br />
[[رده:میقاتهای حج]]<br />
[[رده:مقالههای تکمیلشده]]</div>E.shahabihttps://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%B4%D8%AC%D8%B1%D9%87_(%D9%85%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%87)&diff=54181مسجد شجره (مدینه)2023-06-29T18:11:22Z<p>E.shahabi: /* منابع */</p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات بنا<br />
| عنوان = <br />
| تصویر = Tamame masjed shajare.jpg<br />
| اندازه تصویر = 300px<br />
| پیوند تصویر = <br />
| توضیح تصویر = <br />
| نامهای دیگر = <br />
| مکان = ذوالحلیفه در نزدیکی مدینه<br />
| کاربری = مسجد، میقات احرام<br />
| بزرگداشت نزد = <br />
| وابسته به دین/مذهب = اسلام<br />
| باورها = <br />
| آیینها = <br />
| احکام = اهل مدینه از این مکان [[احرام]] میبندند.<br />
| زیارت کنندگان = <br />
| بازدیدکنندگان = <br />
| زمان پایهگذاری = <br />
| بنیانگذار = <br />
| رویدادها = <br />
| بازسازیها = <br />
| بازسازی کنندگان = <br />
| بخشهای از میان رفته = <br />
| ویژگیهای تاریخی = <br />
| متولیان = <br />
| مساحت = <br />
| طول = <br />
| عرض = <br />
| ارتفاع = <br />
| وضعیت بنا = <br />
| گنجایش = <br />
| امکانات = <br />
| بخشهای بنا = <br />
| معمار = <br />
| سبک = <br />
| ویژگیها = <br />
| گنبدها = <br />
| منارهها = <br />
| درها = <br />
| رواقها = <br />
| صحنها = <br />
| ایوانها = <br />
| گرداننده = <br />
| نهاد وابسته = <br />
| نهاد نگهدارنده = <br />
| مدیر = <br />
| روحانی = <br />
| نهادهای زیر مجموعه = <br />
| ثبت در = <br />
| شماره ثبت = <br />
| تاریخ ثبت = <br />
| وبگاه = <br />
| عرض جغرافیایی =24.413697 <br />
| طول جغرافیایی = 39.542992<br />
}}<br />
'''مسجد شَجَره''' مسجدی بزرگ در [[مدینه]] و یکی از [[میقاتهای پنچگانه|میقاتهای پنجگانه]] است. این مکان میقات مردم [[مدینه]] و کسانی است که از مدینه به سوی [[مکه]] میروند. <br />
<br />
گفته شده در این مکان درختی وجود داشته است که [[پیامبر اسلام(ص)]] زیر سایه آن [[نماز]] خوانده و [[احرام]] بسته است. نامگذاری آن به «مسجد شجره» از همین روست. همچنین به این مکان «مسجد میقات» نیز گفته میشود چون این مسجد یکی از میقاتها بوده و زائران خانه خدا از آنجا [[مُحرم|مُحرِم]] (عملی که حاجی قبل از ورود به [[مکه]] و انجام دادن [[اعمال حج]] انجام میدهد) میشوند. <br />
== موقعیت جغرافیایی ==<br />
{{همچنین ببینید|مسجد شجره (مکه)}}<br />
مسجد شجره از مساجد تاریخی [[مدینه (شهر)|مدینه]]<ref name=":4">موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب، ۲۰۰۴م، ج۴، ص۸۱۱. </ref> و <br />
در حدود هشت كیلومتری جنوب این شهر، قرار گرفته است.<ref>البحر الرائق، 1418ق، ج2، ص341.</ref> [[پیامبر اسلام]] برای [[حج]] و [[عمره]] از این مکان ـ مسجد شجره (مدینه)ـ احرام میبست.<ref name=":4" /> [[امام علی(ع)]] در این مکان [[آیات برائت]] را از [[ابوبکر]]، خلیفه اول، گرفت و در [[مکه]] بر مشرکان ابلاغ کرد.<ref>دانشنامه کلام اسلامی، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۷۷.</ref><br />
<br />
به گزارش برخی مسجد دیگری با همین نام در شهر [[مکه]] وجود دارد که در شمار کهنترین مساجد این شهر است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۱۱۸.</ref><br />
<br />
== تاریخ بنای مسجد ==<br />
به گفته برخی بنای مسجد طبق روایتی از کتاب صحیح بخاری در زمان [[خلافت]] [[عمر بن خطاب]] شکل گرفته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> برخی تاریخنگاران نیز بر اساس احادیث و مستنداتی از ابن عمر، انس بن مالک و [[امام صادق(ع)]] از بنا و نمای ساختمان مسجد در دههای نخستینِ هجری قمری حکایت کردهاند.<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص183.</ref><br />
=== بازسازی در قرن نهم قمری ===<br />
بر اساس گزارش سمهودی (مورخ و درگذشته 911ق) دیوارهای مسجد بر اساس بنای قدیمی آن در سال 861 هجری قمری مورد بازسازی قرار گرفته و مساحت مسجد از شمال تا جنوب و از شرق تا غرب حدوداً 48 متر مربع بوده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref><br />
=== بازسازی در قرن چهارده قمری ===<br />
به گزارش أفندی، مسجد در اواخر قرن ۱۱ هجری قمری،<ref>مدینهشناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref> ویران شده و مسلمانى از اهالی هندوستان در اوایل قرن 14 هجری قمری با اجازه از دولت عثمانی به بازسازی آن پرداخته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref> ابراهیم عیاشی در گزارشی که از نخستین سفر خود در سال 1353 هجری قمری به این مسجد داشته میگوید: «بنایی مستطیل شکل که از خشت و گل و سقفی با چوب درخت خرما و برگ ساخته شده بود. که مورد توجه مسئولین وقت قرار گرفته و گسترش یافت؛ بهگونهای که زائران و حجاج و حتی ساکنین شهر مدینه به شکوه و عظمت آن نظاره میکردند.» <ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref><br />
<br />
=== آخرین بازسازی ===<br />
آخرین بازسازی آن در دوران حکومت سعودی و پادشاهی ملک عبدالعزيز شکل گرفته<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref> که در این بازسازی برای آن مأذنه (مناره) ساخته شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref> ملک فهد، پادشاه وقت [[عربستان|عربستان سعودی]] نیز در این بازسازی، حدود نود هزار متر مربع به مسجد و امکانات جانبی آن مانند پارکینگ به آن اختصاص داده و مساحت خود مسجد حدود ۲۶ هزار متر مربع شده است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۲۷۷؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص259.</ref><br />
<br />
=== موقعیت کنونی مسجد ===<br />
امروزه مسجد شجره به فاصله حدود سه کیلومتری شهر مدینه در مجاورت بزرگراه مدینه به مکه واقع شده<ref>«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]» خبرگزاری فارس.</ref> و شکل هندسی آن مربع و داری چهار ضلع به مساحت 2.770 متر مربع و گنجایش 5000 نمازگزار را دارد. مساحت کل مسجد با محیط اطراف آن حدود 290.000 متر مربع گزارش شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص259.</ref> همچنین در توسعه اخیر، امکانات رفاهی گوناگونی مانند حمام، سرویس بهداشتی، پارکینگ (برای خودرهای سبک و سنگین)، رستوران و بازارچه برای رفاه حجاج در نظر گرفته شده است که مساحتی بالغ بر 2.10022 متر مربع دارد و هزینهی این امکانات 200.000.000 ریال سعودی گزارش شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص260.</ref><br />
<br />
==نامها==<br />
منابع تاریخی نامهای مختلفی برای این مکان ذکر کردهاند:<br />
<br />
* '''مسجد شجره''': در این مکان درختی وجود داشت که پیامبر زیر سایه آن درخت استراحت کرده، [[نماز]] میخواند و [[احرام]] میبست. پس از آنکه در این مکان مسجدی بنا شد،<ref name=":1">آثار اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ص۲۷۵.</ref> نام آن را به دلیل وجود این درخت مسجد شجره (درخت) نامیدند.<ref>تاریخ مکه المشرفه والمسجد الحرام والمدینه الشریفه والقبر الشریف، ۲۰۰۸م، ج۱، ص۳۱۱؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> چنانکه برخی از فقها مانند [[شیخ مفید]]، [[سید مرتضی]]، [[ابوالصلاح حلبی]] هنگام نام بردن از میقاتها، نام مسجد شجره را ذکر نمودهاند.<ref>المقنعة، 1413ق، ص394؛ المسائل الناصریات، 1417ق، ص308؛ الكافی فی الفقه، 1403ق، ص202.</ref><br />
<br />
* '''ذُو الْحُلَیفة''': «حلیفه» نام آبی بوده که در آنجا قرار داشته است.<ref name=":0">تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه،۱۳۸۱ش، ص۴۰۹.</ref> به اعتقاد برخی از فقها مانند [[ابن ادریس حلی|ابن ادریس]]، [[شیخ صدوق]] و [[شیخ طوسی]] «ذُوالْحُلَیفة»، همان مسجد شجره است.<ref>السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى، 1410ق، ج1، ص528؛ المقنع، 1415ق، ص217؛ النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى، 1400ق، ص210.</ref> <br />
<br />
* '''مسجد میقات''': این مکان، یکی از [[میقات|میقاتهایی]] است که حاجیان در آنجا [[احرام]] میبندند و به همین جهت به مسجد میقات مشهور شده است.<ref name=":0" /><br />
<br />
* [[آبار علی|'''اَبیار علی''']]: در خصوص علت نامگذاری این مسجد، برخی علت آنرا به «[[امام علی(ع)]]» نسبت دادهاند و برخی دیگر علت آن را به فردی بهنام «علی بن دينار» نسبت دادهاند که وی در سال 1998م، در این [[میقات]] حاضر شده و چاههایی را برای حجاج حفر نموده است. برخی دیگر نیز علت را افراد دیگری به همین نام، دانستهاند.<ref>«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»، سایت عکاظ.</ref><br />
<br />
== میقات حج==<br />
{{همچنین ببینید|میقات}}<br />
به گزارش برخی تاریخ نویسان [[پیامبر اسلام|پیامبر اسلام(ص)]] وقتی برای اقامه [[حج]] عازم مکه بود، از این مکان، احرام بسته و عازم حج میشد.<ref name=":1" /> <br />
===میقات اهل مدینه===<br />
فقها مسجد شجره را از میقاتهای پنجگانه حج شمرده و معتقدند برخی از عمرهگزاران [[عمره تمتع|تمتّع]] و [[عمره مفرده|مفرده]] باید از این مکان مُحرِم شوند.<ref>مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۷۱۲.</ref> به گفته برخی میقاتِ مردمِ [[مدینه (شهر)|مدینه]] و کسانی که از این شهر به مکه میروند، مسجد شجره است.<ref name=":2">مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۷۱۲.</ref> چنانکه روایات فقهی، مسجد شجره را از این میقاتها دانستهاند.<ref>الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۳۱۹.</ref>{{سخ}}<br />
همچنین پرسشی مطرح است مبنی بر اینکه افرادی که از مدینه به زیارت [[مسجدالحرام]] میروند، میتوانند از [[جحفه|جُحفِه]] (میقاتی که در راه مدینه به سمت مکه قرار داشته و در روایات، میقات اهل [[شام]] دانسته شده است) محرم شوند؟ و در مسجد شجره محرم نشوند؟!{{سخ}}<br />
در پاسخ گفته شده طبق نظر مشهور [[فقهای شیعه]] جایز نیست مردم مدینه بدون احرام از میقات مسجد شجره حرکت کرده و به میقاتی دیگر مانند حُجفه رفته و در آنجا محرم شوند؛<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 64-65.»</ref> فقط در خصوص افرادی که عذری از قبیل ناتوانی یا بیماری دارند، فتوا به جواز احرام بستن در جحفه داده شده است.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 75.»</ref><br />
همچنین گفته شده که این حکم درباره افرادی است که از مدینه به ذوالحلیفه رفته و بدون احرام از آنجا عبور کنند و به جحفه برسند. اما اگر افرادی که در مدینه بوده از ذیالحلیفه عبور نکنند و از راه دیگری خارج شده و به میقاتِ دیگر برود،{{یادداشت|مثلا از مدینه با هواپیما به جده و از آنجا به جحفه برود یا از مدینه به ذی الحلیفه رفته و قبل از عبور از آنجا بار دیگر به مدینه برگشته و از میقاتی دیگر به مکه رود}} عملش بی اشکال است. زیرا تجاوز از میقات، عرفاً بر آن صدق نمیکند.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص65.»</ref><br />
===محل دقیق میقات===<br />
ذوالحلیفه نام منطقه وسیعی بوده که مسجد شجره در آن قرار داشته است.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص61 </ref> روایات گاهی «مسجد شجره» را محل میقات حج اهل مدینه دانستهاند و گاهی تعبیر «شجره» یا «ذوالحلیفه» را به کار بردهاند.<ref>تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله، ج3، ص20-24.</ref><br />
درخصوص اینکه احرام باید در مسجد بسته شود یا بیرون از مسجد نیز میتوان احرام بست، اختلاف نظر وجود دارد. گروهی احرام بستن را تنها از داخل مسجد شجره صحیح میدانند و گروهی دیگر احرام در بیرون از مسجد را نیز صحیح دانستهاند.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص62.</ref> بهگونهای که برخی معتقدند که طبق نظر مشهور فقها احرام بستن از بیرون مسجد و در مُحاذات (نزدیکیهای مسجد) جایز است.<ref>بررسی حکم احرام از محاذی مواقیت، از<br />
منظر مذاهب اسلامی، 1397ش، ص7-38.</ref><br />
<br />
==نگارخانه==<br />
<gallery heights="150px" mode="packed" style=""><br />
پرونده:تصویر قدیمی از مسجد شجره.jpg<br />
پرونده:Bakhshi az masjed shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare masjed.jpg<br />
پرونده:Darone masjed shajare.jpg<br />
پرونده:نمایی از بیرون مسجد شجره مدینه.jpg<br />
نمای بیرونی از مناره جدید مسجد شجره.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
== جستارهای وابسته ==<br />
[[حج]]<br />
<br />
[[میقاتهای پنچگانه]]<br />
<br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع ==<br />
{{منابع}}<br />
* '''الكافی فی الفقه'''، حلبى، ابوالصلاح، تقىالدين بن نجمالدين، اصفهان، كتابخانه عمومى امام اميرالمؤمنين(ع)، چاپ اول، 1403ق.<br />
* '''المقنع'''، شیخ صدوق، محمّد بن على بن بابويه، قم، مؤسسه امام هادى(ع)، چاپ اول، 1415ق.<br />
* '''[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html «احرام از جحفه وظیفه چه کسانی است»]'''، روزبه برکت رضایی، فصلنامه میقات حج، شماره 96، تیر 1395ش.<br />
* '''«[http://miqat.hajj.ir/article_37980.html میقات مسیر مدینه]»'''، سید مرتضی موسوی شاهرودی، فصلنامه میقات حج، شماره 68، تابستان 1388ش.<br />
* '''«[https://www.eshia.ir/feqh/archive/text/makarem/feqh/88/890204/ میقات ذو الحلیفة و مسجد شجرة]»'''، مکارم شیرازی، ناصر، سایت مدرسه فقاهت، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]»'''، علیپور، بهزاد، خبرگزاری فارس، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»'''، سایت عکاظ، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''آثار اسلامی مکه و مدینه'''، جعفریان، رسول، تهران، مشعر، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''البحر الرائق'''، المصری، ابونجیم، به کوشش زکریا عمیرات، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۸ق.<br />
* '''السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى'''، ابن ادريس حلّى، محمد بن منصور، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ دوم، 1410ق.<br />
* '''الکافی'''، کلینی، محمد بن یعقوب، تحقیق و تصحیح غفاری، علیاکبر، آخوندی، محمد، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.<br />
* '''المسائل الناصریات'''، سید مرتضی، على بن حسين، تحقیق مركز پژوهش و تحقيقات علمى فقه استدلالى تطبيقى، تهران، رابطة الثقافة و العلاقات الإسلامية، چاپ اول، 1417ق.<br />
* '''المساجد الأثریة فی المدینة النبویة'''، عبدالغنی، محمدالیاس، مدینه، مطابع الرشید، الطبعة الثانیة، 1419ق.<br />
* '''المقنعه'''، شیخ مفید، محمّد بن محمد بن نعمان، قم، كنگره جهانى هزاره شيخ مفيد، 1413ق.<br />
* '''النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى'''، شیخ طوسی، محمد بن حسن، بیروت، دار الكتاب العربی، چاپ دوم، 1400ق.<br />
* '''بررسی حکم احرام از محاذی مواقیت، از منظر مذاهب اسلامی'''، درافشان، محمدحسین، پژوهشنامه حج و زیارت، سال سوم، شماره اول، 1397ش.<br />
* '''تاريخ مكه المشرفه والمسجد الحرام والمدينه الشريفه والقبر الشريف'''، ابنالضيا، بینا، ۲۰۰۸م.<br />
* '''تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه'''، قائدان، اصغر، قم، الهادی، ۱۳۸۱ش.<br />
* '''دانشنامه کلام اسلامی'''، جمعی از محققین، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، زیر نظر جعفر سبحانی، ۱۳۸۸ش.<br />
* '''فرهنگ فقه فارسی'''، مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، زیر نظر محمود هاشمی شاهرودی. قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''مدینه شناسی'''، نجفی، محمدباقر، تهران، خرمایستان، چاپ اول، 1367ش.<br />
* '''موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب'''، صبری باشا، ایوب، ترجمه ماجده معروف، حسین مجیب المصری، عبدالعزیز عوض، قاهره، دارالآفاق العربیة، ٢٠٠٤م.<br />
* '''تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة-الحج'''، فاضل لنکرانی، محمد، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۱۸ق.<br />
{{پایان}}<br />
<br />
==مقالههای مرتبط==<br />
*[[میقات]]<br />
*[[میقات (فتاوای مراجع)]]<br />
{{حج و عمره}}<br />
[[رده:مسجدهای مدینه]]<br />
[[رده:میقاتهای حج]]<br />
[[رده:مقالههای تکمیلشده]]</div>E.shahabihttps://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%B4%D8%AC%D8%B1%D9%87_(%D9%85%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%87)&diff=54180مسجد شجره (مدینه)2023-06-29T18:08:38Z<p>E.shahabi: /* محل دقیق میقات */</p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات بنا<br />
| عنوان = <br />
| تصویر = Tamame masjed shajare.jpg<br />
| اندازه تصویر = 300px<br />
| پیوند تصویر = <br />
| توضیح تصویر = <br />
| نامهای دیگر = <br />
| مکان = ذوالحلیفه در نزدیکی مدینه<br />
| کاربری = مسجد، میقات احرام<br />
| بزرگداشت نزد = <br />
| وابسته به دین/مذهب = اسلام<br />
| باورها = <br />
| آیینها = <br />
| احکام = اهل مدینه از این مکان [[احرام]] میبندند.<br />
| زیارت کنندگان = <br />
| بازدیدکنندگان = <br />
| زمان پایهگذاری = <br />
| بنیانگذار = <br />
| رویدادها = <br />
| بازسازیها = <br />
| بازسازی کنندگان = <br />
| بخشهای از میان رفته = <br />
| ویژگیهای تاریخی = <br />
| متولیان = <br />
| مساحت = <br />
| طول = <br />
| عرض = <br />
| ارتفاع = <br />
| وضعیت بنا = <br />
| گنجایش = <br />
| امکانات = <br />
| بخشهای بنا = <br />
| معمار = <br />
| سبک = <br />
| ویژگیها = <br />
| گنبدها = <br />
| منارهها = <br />
| درها = <br />
| رواقها = <br />
| صحنها = <br />
| ایوانها = <br />
| گرداننده = <br />
| نهاد وابسته = <br />
| نهاد نگهدارنده = <br />
| مدیر = <br />
| روحانی = <br />
| نهادهای زیر مجموعه = <br />
| ثبت در = <br />
| شماره ثبت = <br />
| تاریخ ثبت = <br />
| وبگاه = <br />
| عرض جغرافیایی =24.413697 <br />
| طول جغرافیایی = 39.542992<br />
}}<br />
'''مسجد شَجَره''' مسجدی بزرگ در [[مدینه]] و یکی از [[میقاتهای پنچگانه|میقاتهای پنجگانه]] است. این مکان میقات مردم [[مدینه]] و کسانی است که از مدینه به سوی [[مکه]] میروند. <br />
<br />
گفته شده در این مکان درختی وجود داشته است که [[پیامبر اسلام(ص)]] زیر سایه آن [[نماز]] خوانده و [[احرام]] بسته است. نامگذاری آن به «مسجد شجره» از همین روست. همچنین به این مکان «مسجد میقات» نیز گفته میشود چون این مسجد یکی از میقاتها بوده و زائران خانه خدا از آنجا [[مُحرم|مُحرِم]] (عملی که حاجی قبل از ورود به [[مکه]] و انجام دادن [[اعمال حج]] انجام میدهد) میشوند. <br />
== موقعیت جغرافیایی ==<br />
{{همچنین ببینید|مسجد شجره (مکه)}}<br />
مسجد شجره از مساجد تاریخی [[مدینه (شهر)|مدینه]]<ref name=":4">موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب، ۲۰۰۴م، ج۴، ص۸۱۱. </ref> و <br />
در حدود هشت كیلومتری جنوب این شهر، قرار گرفته است.<ref>البحر الرائق، 1418ق، ج2، ص341.</ref> [[پیامبر اسلام]] برای [[حج]] و [[عمره]] از این مکان ـ مسجد شجره (مدینه)ـ احرام میبست.<ref name=":4" /> [[امام علی(ع)]] در این مکان [[آیات برائت]] را از [[ابوبکر]]، خلیفه اول، گرفت و در [[مکه]] بر مشرکان ابلاغ کرد.<ref>دانشنامه کلام اسلامی، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۷۷.</ref><br />
<br />
به گزارش برخی مسجد دیگری با همین نام در شهر [[مکه]] وجود دارد که در شمار کهنترین مساجد این شهر است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۱۱۸.</ref><br />
<br />
== تاریخ بنای مسجد ==<br />
به گفته برخی بنای مسجد طبق روایتی از کتاب صحیح بخاری در زمان [[خلافت]] [[عمر بن خطاب]] شکل گرفته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> برخی تاریخنگاران نیز بر اساس احادیث و مستنداتی از ابن عمر، انس بن مالک و [[امام صادق(ع)]] از بنا و نمای ساختمان مسجد در دههای نخستینِ هجری قمری حکایت کردهاند.<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص183.</ref><br />
=== بازسازی در قرن نهم قمری ===<br />
بر اساس گزارش سمهودی (مورخ و درگذشته 911ق) دیوارهای مسجد بر اساس بنای قدیمی آن در سال 861 هجری قمری مورد بازسازی قرار گرفته و مساحت مسجد از شمال تا جنوب و از شرق تا غرب حدوداً 48 متر مربع بوده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref><br />
=== بازسازی در قرن چهارده قمری ===<br />
به گزارش أفندی، مسجد در اواخر قرن ۱۱ هجری قمری،<ref>مدینهشناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref> ویران شده و مسلمانى از اهالی هندوستان در اوایل قرن 14 هجری قمری با اجازه از دولت عثمانی به بازسازی آن پرداخته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref> ابراهیم عیاشی در گزارشی که از نخستین سفر خود در سال 1353 هجری قمری به این مسجد داشته میگوید: «بنایی مستطیل شکل که از خشت و گل و سقفی با چوب درخت خرما و برگ ساخته شده بود. که مورد توجه مسئولین وقت قرار گرفته و گسترش یافت؛ بهگونهای که زائران و حجاج و حتی ساکنین شهر مدینه به شکوه و عظمت آن نظاره میکردند.» <ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref><br />
<br />
=== آخرین بازسازی ===<br />
آخرین بازسازی آن در دوران حکومت سعودی و پادشاهی ملک عبدالعزيز شکل گرفته<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref> که در این بازسازی برای آن مأذنه (مناره) ساخته شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref> ملک فهد، پادشاه وقت [[عربستان|عربستان سعودی]] نیز در این بازسازی، حدود نود هزار متر مربع به مسجد و امکانات جانبی آن مانند پارکینگ به آن اختصاص داده و مساحت خود مسجد حدود ۲۶ هزار متر مربع شده است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۲۷۷؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص259.</ref><br />
<br />
=== موقعیت کنونی مسجد ===<br />
امروزه مسجد شجره به فاصله حدود سه کیلومتری شهر مدینه در مجاورت بزرگراه مدینه به مکه واقع شده<ref>«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]» خبرگزاری فارس.</ref> و شکل هندسی آن مربع و داری چهار ضلع به مساحت 2.770 متر مربع و گنجایش 5000 نمازگزار را دارد. مساحت کل مسجد با محیط اطراف آن حدود 290.000 متر مربع گزارش شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص259.</ref> همچنین در توسعه اخیر، امکانات رفاهی گوناگونی مانند حمام، سرویس بهداشتی، پارکینگ (برای خودرهای سبک و سنگین)، رستوران و بازارچه برای رفاه حجاج در نظر گرفته شده است که مساحتی بالغ بر 2.10022 متر مربع دارد و هزینهی این امکانات 200.000.000 ریال سعودی گزارش شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص260.</ref><br />
<br />
==نامها==<br />
منابع تاریخی نامهای مختلفی برای این مکان ذکر کردهاند:<br />
<br />
* '''مسجد شجره''': در این مکان درختی وجود داشت که پیامبر زیر سایه آن درخت استراحت کرده، [[نماز]] میخواند و [[احرام]] میبست. پس از آنکه در این مکان مسجدی بنا شد،<ref name=":1">آثار اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ص۲۷۵.</ref> نام آن را به دلیل وجود این درخت مسجد شجره (درخت) نامیدند.<ref>تاریخ مکه المشرفه والمسجد الحرام والمدینه الشریفه والقبر الشریف، ۲۰۰۸م، ج۱، ص۳۱۱؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> چنانکه برخی از فقها مانند [[شیخ مفید]]، [[سید مرتضی]]، [[ابوالصلاح حلبی]] هنگام نام بردن از میقاتها، نام مسجد شجره را ذکر نمودهاند.<ref>المقنعة، 1413ق، ص394؛ المسائل الناصریات، 1417ق، ص308؛ الكافی فی الفقه، 1403ق، ص202.</ref><br />
<br />
* '''ذُو الْحُلَیفة''': «حلیفه» نام آبی بوده که در آنجا قرار داشته است.<ref name=":0">تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه،۱۳۸۱ش، ص۴۰۹.</ref> به اعتقاد برخی از فقها مانند [[ابن ادریس حلی|ابن ادریس]]، [[شیخ صدوق]] و [[شیخ طوسی]] «ذُوالْحُلَیفة»، همان مسجد شجره است.<ref>السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى، 1410ق، ج1، ص528؛ المقنع، 1415ق، ص217؛ النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى، 1400ق، ص210.</ref> <br />
<br />
* '''مسجد میقات''': این مکان، یکی از [[میقات|میقاتهایی]] است که حاجیان در آنجا [[احرام]] میبندند و به همین جهت به مسجد میقات مشهور شده است.<ref name=":0" /><br />
<br />
* [[آبار علی|'''اَبیار علی''']]: در خصوص علت نامگذاری این مسجد، برخی علت آنرا به «[[امام علی(ع)]]» نسبت دادهاند و برخی دیگر علت آن را به فردی بهنام «علی بن دينار» نسبت دادهاند که وی در سال 1998م، در این [[میقات]] حاضر شده و چاههایی را برای حجاج حفر نموده است. برخی دیگر نیز علت را افراد دیگری به همین نام، دانستهاند.<ref>«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»، سایت عکاظ.</ref><br />
<br />
== میقات حج==<br />
{{همچنین ببینید|میقات}}<br />
به گزارش برخی تاریخ نویسان [[پیامبر اسلام|پیامبر اسلام(ص)]] وقتی برای اقامه [[حج]] عازم مکه بود، از این مکان، احرام بسته و عازم حج میشد.<ref name=":1" /> <br />
===میقات اهل مدینه===<br />
فقها مسجد شجره را از میقاتهای پنجگانه حج شمرده و معتقدند برخی از عمرهگزاران [[عمره تمتع|تمتّع]] و [[عمره مفرده|مفرده]] باید از این مکان مُحرِم شوند.<ref>مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۷۱۲.</ref> به گفته برخی میقاتِ مردمِ [[مدینه (شهر)|مدینه]] و کسانی که از این شهر به مکه میروند، مسجد شجره است.<ref name=":2">مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۷۱۲.</ref> چنانکه روایات فقهی، مسجد شجره را از این میقاتها دانستهاند.<ref>الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۳۱۹.</ref>{{سخ}}<br />
همچنین پرسشی مطرح است مبنی بر اینکه افرادی که از مدینه به زیارت [[مسجدالحرام]] میروند، میتوانند از [[جحفه|جُحفِه]] (میقاتی که در راه مدینه به سمت مکه قرار داشته و در روایات، میقات اهل [[شام]] دانسته شده است) محرم شوند؟ و در مسجد شجره محرم نشوند؟!{{سخ}}<br />
در پاسخ گفته شده طبق نظر مشهور [[فقهای شیعه]] جایز نیست مردم مدینه بدون احرام از میقات مسجد شجره حرکت کرده و به میقاتی دیگر مانند حُجفه رفته و در آنجا محرم شوند؛<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 64-65.»</ref> فقط در خصوص افرادی که عذری از قبیل ناتوانی یا بیماری دارند، فتوا به جواز احرام بستن در جحفه داده شده است.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 75.»</ref><br />
همچنین گفته شده که این حکم درباره افرادی است که از مدینه به ذوالحلیفه رفته و بدون احرام از آنجا عبور کنند و به جحفه برسند. اما اگر افرادی که در مدینه بوده از ذیالحلیفه عبور نکنند و از راه دیگری خارج شده و به میقاتِ دیگر برود،{{یادداشت|مثلا از مدینه با هواپیما به جده و از آنجا به جحفه برود یا از مدینه به ذی الحلیفه رفته و قبل از عبور از آنجا بار دیگر به مدینه برگشته و از میقاتی دیگر به مکه رود}} عملش بی اشکال است. زیرا تجاوز از میقات، عرفاً بر آن صدق نمیکند.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص65.»</ref><br />
===محل دقیق میقات===<br />
ذوالحلیفه نام منطقه وسیعی بوده که مسجد شجره در آن قرار داشته است.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص61 </ref> روایات گاهی «مسجد شجره» را محل میقات حج اهل مدینه دانستهاند و گاهی تعبیر «شجره» یا «ذوالحلیفه» را به کار بردهاند.<ref>تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله، ج3، ص20-24.</ref><br />
درخصوص اینکه احرام باید در مسجد بسته شود یا بیرون از مسجد نیز میتوان احرام بست، اختلاف نظر وجود دارد. گروهی احرام بستن را تنها از داخل مسجد شجره صحیح میدانند و گروهی دیگر احرام در بیرون از مسجد را نیز صحیح دانستهاند.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص62.</ref> بهگونهای که برخی معتقدند که طبق نظر مشهور فقها احرام بستن از بیرون مسجد و در مُحاذات (نزدیکیهای مسجد) جایز است.<ref>بررسی حکم احرام از محاذی مواقیت، از<br />
منظر مذاهب اسلامی، 1397ش، ص7-38.</ref><br />
<br />
==نگارخانه==<br />
<gallery heights="150px" mode="packed" style=""><br />
پرونده:تصویر قدیمی از مسجد شجره.jpg<br />
پرونده:Bakhshi az masjed shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare masjed.jpg<br />
پرونده:Darone masjed shajare.jpg<br />
پرونده:نمایی از بیرون مسجد شجره مدینه.jpg<br />
نمای بیرونی از مناره جدید مسجد شجره.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
== جستارهای وابسته ==<br />
[[حج]]<br />
<br />
[[میقاتهای پنچگانه]]<br />
<br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع ==<br />
{{منابع}}<br />
* '''[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html «احرام از جحفه وظیفه چه کسانی است»]'''، روزبه برکت رضایی، فصلنامه میقات حج، شماره 96، تیر 1395ش.<br />
* '''«[http://miqat.hajj.ir/article_37980.html میقات مسیر مدینه]»'''، سید مرتضی موسوی شاهرودی، فصلنامه میقات حج، شماره 68، تابستان 1388ش.<br />
* '''«[https://www.eshia.ir/feqh/archive/text/makarem/feqh/88/890204/ میقات ذو الحلیفة و مسجد شجرة]»'''، مکارم شیرازی، ناصر، سایت مدرسه فقاهت، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]»'''، علیپور، بهزاد، خبرگزاری فارس، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»'''، سایت عکاظ، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''آثار اسلامی مکه و مدینه'''، جعفریان، رسول، تهران، مشعر، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''الکافی'''، کلینی، محمد بن یعقوب، تحقیق و تصحیح غفاری، علیاکبر، آخوندی، محمد، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.<br />
* '''المسائل الناصریات'''، سید مرتضی، على بن حسين، تحقیق مركز پژوهش و تحقيقات علمى فقه استدلالى تطبيقى، تهران، رابطة الثقافة و العلاقات الإسلامية، چاپ اول، 1417ق.<br />
* '''المساجد الأثریة فی المدینة النبویة'''، عبدالغنی، محمدالیاس، مدینه، مطابع الرشید، الطبعة الثانیة، 1419ق.<br />
* '''المقنعه'''، شیخ مفید، محمّد بن محمد بن نعمان، قم، كنگره جهانى هزاره شيخ مفيد، 1413ق.<br />
* '''تاريخ مكه المشرفه والمسجد الحرام والمدينه الشريفه والقبر الشريف'''، ابنالضيا، بینا، ۲۰۰۸م.<br />
* '''تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه'''، قائدان، اصغر، قم، الهادی، ۱۳۸۱ش.<br />
* '''دانشنامه کلام اسلامی'''، جمعی از محققین، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، زیر نظر جعفر سبحانی، ۱۳۸۸ش.<br />
* '''فرهنگ فقه فارسی'''، مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، زیر نظر محمود هاشمی شاهرودی. قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب'''، صبری باشا، ایوب، ترجمه ماجده معروف، حسین مجیب المصری، عبدالعزیز عوض، قاهره، دارالآفاق العربیة، ٢٠٠٤م.<br />
* '''تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة-الحج'''، فاضل لنکرانی، محمد، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۱۸ق.<br />
* '''الكافی فی الفقه'''، حلبى، ابوالصلاح، تقىالدين بن نجمالدين، اصفهان، كتابخانه عمومى امام اميرالمؤمنين(ع)، چاپ اول، 1403ق.<br />
* '''السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى'''، ابن ادريس حلّى، محمد بن منصور، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ دوم، 1410ق.<br />
* '''المقنع'''، شیخ صدوق، محمّد بن على بن بابويه، قم، مؤسسه امام هادى(ع)، چاپ اول، 1415ق.<br />
* '''النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى'''، شیخ طوسی، محمد بن حسن، بیروت، دار الكتاب العربی، چاپ دوم، 1400ق.<br />
* '''مدینه شناسی'''، نجفی، محمدباقر، تهران، خرمایستان، چاپ اول، 1367ش.<br />
* '''البحر الرائق'''، المصری، ابونجیم، به کوشش زکریا عمیرات، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۸ق.<br />
{{پایان}}<br />
<br />
==مقالههای مرتبط==<br />
*[[میقات]]<br />
*[[میقات (فتاوای مراجع)]]<br />
{{حج و عمره}}<br />
[[رده:مسجدهای مدینه]]<br />
[[رده:میقاتهای حج]]<br />
[[رده:مقالههای تکمیلشده]]</div>E.shahabihttps://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%B4%D8%AC%D8%B1%D9%87_(%D9%85%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%87)&diff=54179مسجد شجره (مدینه)2023-06-29T18:07:06Z<p>E.shahabi: /* محل دقیق میقات */ اصلاح نویسههای عربی</p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات بنا<br />
| عنوان = <br />
| تصویر = Tamame masjed shajare.jpg<br />
| اندازه تصویر = 300px<br />
| پیوند تصویر = <br />
| توضیح تصویر = <br />
| نامهای دیگر = <br />
| مکان = ذوالحلیفه در نزدیکی مدینه<br />
| کاربری = مسجد، میقات احرام<br />
| بزرگداشت نزد = <br />
| وابسته به دین/مذهب = اسلام<br />
| باورها = <br />
| آیینها = <br />
| احکام = اهل مدینه از این مکان [[احرام]] میبندند.<br />
| زیارت کنندگان = <br />
| بازدیدکنندگان = <br />
| زمان پایهگذاری = <br />
| بنیانگذار = <br />
| رویدادها = <br />
| بازسازیها = <br />
| بازسازی کنندگان = <br />
| بخشهای از میان رفته = <br />
| ویژگیهای تاریخی = <br />
| متولیان = <br />
| مساحت = <br />
| طول = <br />
| عرض = <br />
| ارتفاع = <br />
| وضعیت بنا = <br />
| گنجایش = <br />
| امکانات = <br />
| بخشهای بنا = <br />
| معمار = <br />
| سبک = <br />
| ویژگیها = <br />
| گنبدها = <br />
| منارهها = <br />
| درها = <br />
| رواقها = <br />
| صحنها = <br />
| ایوانها = <br />
| گرداننده = <br />
| نهاد وابسته = <br />
| نهاد نگهدارنده = <br />
| مدیر = <br />
| روحانی = <br />
| نهادهای زیر مجموعه = <br />
| ثبت در = <br />
| شماره ثبت = <br />
| تاریخ ثبت = <br />
| وبگاه = <br />
| عرض جغرافیایی =24.413697 <br />
| طول جغرافیایی = 39.542992<br />
}}<br />
'''مسجد شَجَره''' مسجدی بزرگ در [[مدینه]] و یکی از [[میقاتهای پنچگانه|میقاتهای پنجگانه]] است. این مکان میقات مردم [[مدینه]] و کسانی است که از مدینه به سوی [[مکه]] میروند. <br />
<br />
گفته شده در این مکان درختی وجود داشته است که [[پیامبر اسلام(ص)]] زیر سایه آن [[نماز]] خوانده و [[احرام]] بسته است. نامگذاری آن به «مسجد شجره» از همین روست. همچنین به این مکان «مسجد میقات» نیز گفته میشود چون این مسجد یکی از میقاتها بوده و زائران خانه خدا از آنجا [[مُحرم|مُحرِم]] (عملی که حاجی قبل از ورود به [[مکه]] و انجام دادن [[اعمال حج]] انجام میدهد) میشوند. <br />
== موقعیت جغرافیایی ==<br />
{{همچنین ببینید|مسجد شجره (مکه)}}<br />
مسجد شجره از مساجد تاریخی [[مدینه (شهر)|مدینه]]<ref name=":4">موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب، ۲۰۰۴م، ج۴، ص۸۱۱. </ref> و <br />
در حدود هشت كیلومتری جنوب این شهر، قرار گرفته است.<ref>البحر الرائق، 1418ق، ج2، ص341.</ref> [[پیامبر اسلام]] برای [[حج]] و [[عمره]] از این مکان ـ مسجد شجره (مدینه)ـ احرام میبست.<ref name=":4" /> [[امام علی(ع)]] در این مکان [[آیات برائت]] را از [[ابوبکر]]، خلیفه اول، گرفت و در [[مکه]] بر مشرکان ابلاغ کرد.<ref>دانشنامه کلام اسلامی، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۷۷.</ref><br />
<br />
به گزارش برخی مسجد دیگری با همین نام در شهر [[مکه]] وجود دارد که در شمار کهنترین مساجد این شهر است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۱۱۸.</ref><br />
<br />
== تاریخ بنای مسجد ==<br />
به گفته برخی بنای مسجد طبق روایتی از کتاب صحیح بخاری در زمان [[خلافت]] [[عمر بن خطاب]] شکل گرفته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> برخی تاریخنگاران نیز بر اساس احادیث و مستنداتی از ابن عمر، انس بن مالک و [[امام صادق(ع)]] از بنا و نمای ساختمان مسجد در دههای نخستینِ هجری قمری حکایت کردهاند.<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص183.</ref><br />
=== بازسازی در قرن نهم قمری ===<br />
بر اساس گزارش سمهودی (مورخ و درگذشته 911ق) دیوارهای مسجد بر اساس بنای قدیمی آن در سال 861 هجری قمری مورد بازسازی قرار گرفته و مساحت مسجد از شمال تا جنوب و از شرق تا غرب حدوداً 48 متر مربع بوده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref><br />
=== بازسازی در قرن چهارده قمری ===<br />
به گزارش أفندی، مسجد در اواخر قرن ۱۱ هجری قمری،<ref>مدینهشناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref> ویران شده و مسلمانى از اهالی هندوستان در اوایل قرن 14 هجری قمری با اجازه از دولت عثمانی به بازسازی آن پرداخته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref> ابراهیم عیاشی در گزارشی که از نخستین سفر خود در سال 1353 هجری قمری به این مسجد داشته میگوید: «بنایی مستطیل شکل که از خشت و گل و سقفی با چوب درخت خرما و برگ ساخته شده بود. که مورد توجه مسئولین وقت قرار گرفته و گسترش یافت؛ بهگونهای که زائران و حجاج و حتی ساکنین شهر مدینه به شکوه و عظمت آن نظاره میکردند.» <ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref><br />
<br />
=== آخرین بازسازی ===<br />
آخرین بازسازی آن در دوران حکومت سعودی و پادشاهی ملک عبدالعزيز شکل گرفته<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref> که در این بازسازی برای آن مأذنه (مناره) ساخته شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref> ملک فهد، پادشاه وقت [[عربستان|عربستان سعودی]] نیز در این بازسازی، حدود نود هزار متر مربع به مسجد و امکانات جانبی آن مانند پارکینگ به آن اختصاص داده و مساحت خود مسجد حدود ۲۶ هزار متر مربع شده است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۲۷۷؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص259.</ref><br />
<br />
=== موقعیت کنونی مسجد ===<br />
امروزه مسجد شجره به فاصله حدود سه کیلومتری شهر مدینه در مجاورت بزرگراه مدینه به مکه واقع شده<ref>«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]» خبرگزاری فارس.</ref> و شکل هندسی آن مربع و داری چهار ضلع به مساحت 2.770 متر مربع و گنجایش 5000 نمازگزار را دارد. مساحت کل مسجد با محیط اطراف آن حدود 290.000 متر مربع گزارش شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص259.</ref> همچنین در توسعه اخیر، امکانات رفاهی گوناگونی مانند حمام، سرویس بهداشتی، پارکینگ (برای خودرهای سبک و سنگین)، رستوران و بازارچه برای رفاه حجاج در نظر گرفته شده است که مساحتی بالغ بر 2.10022 متر مربع دارد و هزینهی این امکانات 200.000.000 ریال سعودی گزارش شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص260.</ref><br />
<br />
==نامها==<br />
منابع تاریخی نامهای مختلفی برای این مکان ذکر کردهاند:<br />
<br />
* '''مسجد شجره''': در این مکان درختی وجود داشت که پیامبر زیر سایه آن درخت استراحت کرده، [[نماز]] میخواند و [[احرام]] میبست. پس از آنکه در این مکان مسجدی بنا شد،<ref name=":1">آثار اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ص۲۷۵.</ref> نام آن را به دلیل وجود این درخت مسجد شجره (درخت) نامیدند.<ref>تاریخ مکه المشرفه والمسجد الحرام والمدینه الشریفه والقبر الشریف، ۲۰۰۸م، ج۱، ص۳۱۱؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> چنانکه برخی از فقها مانند [[شیخ مفید]]، [[سید مرتضی]]، [[ابوالصلاح حلبی]] هنگام نام بردن از میقاتها، نام مسجد شجره را ذکر نمودهاند.<ref>المقنعة، 1413ق، ص394؛ المسائل الناصریات، 1417ق، ص308؛ الكافی فی الفقه، 1403ق، ص202.</ref><br />
<br />
* '''ذُو الْحُلَیفة''': «حلیفه» نام آبی بوده که در آنجا قرار داشته است.<ref name=":0">تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه،۱۳۸۱ش، ص۴۰۹.</ref> به اعتقاد برخی از فقها مانند [[ابن ادریس حلی|ابن ادریس]]، [[شیخ صدوق]] و [[شیخ طوسی]] «ذُوالْحُلَیفة»، همان مسجد شجره است.<ref>السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى، 1410ق، ج1، ص528؛ المقنع، 1415ق، ص217؛ النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى، 1400ق، ص210.</ref> <br />
<br />
* '''مسجد میقات''': این مکان، یکی از [[میقات|میقاتهایی]] است که حاجیان در آنجا [[احرام]] میبندند و به همین جهت به مسجد میقات مشهور شده است.<ref name=":0" /><br />
<br />
* [[آبار علی|'''اَبیار علی''']]: در خصوص علت نامگذاری این مسجد، برخی علت آنرا به «[[امام علی(ع)]]» نسبت دادهاند و برخی دیگر علت آن را به فردی بهنام «علی بن دينار» نسبت دادهاند که وی در سال 1998م، در این [[میقات]] حاضر شده و چاههایی را برای حجاج حفر نموده است. برخی دیگر نیز علت را افراد دیگری به همین نام، دانستهاند.<ref>«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»، سایت عکاظ.</ref><br />
<br />
== میقات حج==<br />
{{همچنین ببینید|میقات}}<br />
به گزارش برخی تاریخ نویسان [[پیامبر اسلام|پیامبر اسلام(ص)]] وقتی برای اقامه [[حج]] عازم مکه بود، از این مکان، احرام بسته و عازم حج میشد.<ref name=":1" /> <br />
===میقات اهل مدینه===<br />
فقها مسجد شجره را از میقاتهای پنجگانه حج شمرده و معتقدند برخی از عمرهگزاران [[عمره تمتع|تمتّع]] و [[عمره مفرده|مفرده]] باید از این مکان مُحرِم شوند.<ref>مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۷۱۲.</ref> به گفته برخی میقاتِ مردمِ [[مدینه (شهر)|مدینه]] و کسانی که از این شهر به مکه میروند، مسجد شجره است.<ref name=":2">مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۷۱۲.</ref> چنانکه روایات فقهی، مسجد شجره را از این میقاتها دانستهاند.<ref>الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۳۱۹.</ref>{{سخ}}<br />
همچنین پرسشی مطرح است مبنی بر اینکه افرادی که از مدینه به زیارت [[مسجدالحرام]] میروند، میتوانند از [[جحفه|جُحفِه]] (میقاتی که در راه مدینه به سمت مکه قرار داشته و در روایات، میقات اهل [[شام]] دانسته شده است) محرم شوند؟ و در مسجد شجره محرم نشوند؟!{{سخ}}<br />
در پاسخ گفته شده طبق نظر مشهور [[فقهای شیعه]] جایز نیست مردم مدینه بدون احرام از میقات مسجد شجره حرکت کرده و به میقاتی دیگر مانند حُجفه رفته و در آنجا محرم شوند؛<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 64-65.»</ref> فقط در خصوص افرادی که عذری از قبیل ناتوانی یا بیماری دارند، فتوا به جواز احرام بستن در جحفه داده شده است.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 75.»</ref><br />
همچنین گفته شده که این حکم درباره افرادی است که از مدینه به ذوالحلیفه رفته و بدون احرام از آنجا عبور کنند و به جحفه برسند. اما اگر افرادی که در مدینه بوده از ذیالحلیفه عبور نکنند و از راه دیگری خارج شده و به میقاتِ دیگر برود،{{یادداشت|مثلا از مدینه با هواپیما به جده و از آنجا به جحفه برود یا از مدینه به ذی الحلیفه رفته و قبل از عبور از آنجا بار دیگر به مدینه برگشته و از میقاتی دیگر به مکه رود}} عملش بی اشکال است. زیرا تجاوز از میقات، عرفاً بر آن صدق نمیکند.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص65.»</ref><br />
===محل دقیق میقات===<br />
ذوالحلیفه نام منطقه وسیعی بوده که مسجد شجره در آن قرار داشته است.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص61 </ref> روایات گاهی «مسجد شجره» را محل میقات حج اهل مدینه دانستهاند و گاهی تعبیر «شجره» یا «ذوالحلیفه» را به کار بردهاند.<ref>تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله، ج3، ص20-24.</ref><br />
درخصوص اینکه احرام باید در مسجد بسته شود یا بیرون از مسجد نیز میتوان احرام بست، اختلاف نظر وجود دارد. گروهی احرام بستن را تنها از داخل مسجد شجره صحیح میدانند و گروهی دیگر احرام در بیرون از مسجد را نیز صحیح دانستهاند.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص62.</ref> بهگونهای که برخی معتقدند که مشهور فقها احرام بستن از بیرون مسجد و در مُحاذات (نزدیکیهای مسجد) را جایز دانسته اند.<ref>بررسی حکم احرام از محاذی مواقیت، از<br />
منظر مذاهب اسلامی، 1397ش، ص7-38.</ref><br />
<br />
==نگارخانه==<br />
<gallery heights="150px" mode="packed" style=""><br />
پرونده:تصویر قدیمی از مسجد شجره.jpg<br />
پرونده:Bakhshi az masjed shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare masjed.jpg<br />
پرونده:Darone masjed shajare.jpg<br />
پرونده:نمایی از بیرون مسجد شجره مدینه.jpg<br />
نمای بیرونی از مناره جدید مسجد شجره.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
== جستارهای وابسته ==<br />
[[حج]]<br />
<br />
[[میقاتهای پنچگانه]]<br />
<br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع ==<br />
{{منابع}}<br />
* '''[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html «احرام از جحفه وظیفه چه کسانی است»]'''، روزبه برکت رضایی، فصلنامه میقات حج، شماره 96، تیر 1395ش.<br />
* '''«[http://miqat.hajj.ir/article_37980.html میقات مسیر مدینه]»'''، سید مرتضی موسوی شاهرودی، فصلنامه میقات حج، شماره 68، تابستان 1388ش.<br />
* '''«[https://www.eshia.ir/feqh/archive/text/makarem/feqh/88/890204/ میقات ذو الحلیفة و مسجد شجرة]»'''، مکارم شیرازی، ناصر، سایت مدرسه فقاهت، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]»'''، علیپور، بهزاد، خبرگزاری فارس، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»'''، سایت عکاظ، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''آثار اسلامی مکه و مدینه'''، جعفریان، رسول، تهران، مشعر، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''الکافی'''، کلینی، محمد بن یعقوب، تحقیق و تصحیح غفاری، علیاکبر، آخوندی، محمد، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.<br />
* '''المسائل الناصریات'''، سید مرتضی، على بن حسين، تحقیق مركز پژوهش و تحقيقات علمى فقه استدلالى تطبيقى، تهران، رابطة الثقافة و العلاقات الإسلامية، چاپ اول، 1417ق.<br />
* '''المساجد الأثریة فی المدینة النبویة'''، عبدالغنی، محمدالیاس، مدینه، مطابع الرشید، الطبعة الثانیة، 1419ق.<br />
* '''المقنعه'''، شیخ مفید، محمّد بن محمد بن نعمان، قم، كنگره جهانى هزاره شيخ مفيد، 1413ق.<br />
* '''تاريخ مكه المشرفه والمسجد الحرام والمدينه الشريفه والقبر الشريف'''، ابنالضيا، بینا، ۲۰۰۸م.<br />
* '''تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه'''، قائدان، اصغر، قم، الهادی، ۱۳۸۱ش.<br />
* '''دانشنامه کلام اسلامی'''، جمعی از محققین، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، زیر نظر جعفر سبحانی، ۱۳۸۸ش.<br />
* '''فرهنگ فقه فارسی'''، مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، زیر نظر محمود هاشمی شاهرودی. قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب'''، صبری باشا، ایوب، ترجمه ماجده معروف، حسین مجیب المصری، عبدالعزیز عوض، قاهره، دارالآفاق العربیة، ٢٠٠٤م.<br />
* '''تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة-الحج'''، فاضل لنکرانی، محمد، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۱۸ق.<br />
* '''الكافی فی الفقه'''، حلبى، ابوالصلاح، تقىالدين بن نجمالدين، اصفهان، كتابخانه عمومى امام اميرالمؤمنين(ع)، چاپ اول، 1403ق.<br />
* '''السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى'''، ابن ادريس حلّى، محمد بن منصور، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ دوم، 1410ق.<br />
* '''المقنع'''، شیخ صدوق، محمّد بن على بن بابويه، قم، مؤسسه امام هادى(ع)، چاپ اول، 1415ق.<br />
* '''النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى'''، شیخ طوسی، محمد بن حسن، بیروت، دار الكتاب العربی، چاپ دوم، 1400ق.<br />
* '''مدینه شناسی'''، نجفی، محمدباقر، تهران، خرمایستان، چاپ اول، 1367ش.<br />
* '''البحر الرائق'''، المصری، ابونجیم، به کوشش زکریا عمیرات، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۸ق.<br />
{{پایان}}<br />
<br />
==مقالههای مرتبط==<br />
*[[میقات]]<br />
*[[میقات (فتاوای مراجع)]]<br />
{{حج و عمره}}<br />
[[رده:مسجدهای مدینه]]<br />
[[رده:میقاتهای حج]]<br />
[[رده:مقالههای تکمیلشده]]</div>E.shahabihttps://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%B4%D8%AC%D8%B1%D9%87_(%D9%85%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%87)&diff=54178مسجد شجره (مدینه)2023-06-29T17:55:00Z<p>E.shahabi: /* میقات حج */</p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات بنا<br />
| عنوان = <br />
| تصویر = Tamame masjed shajare.jpg<br />
| اندازه تصویر = 300px<br />
| پیوند تصویر = <br />
| توضیح تصویر = <br />
| نامهای دیگر = <br />
| مکان = ذوالحلیفه در نزدیکی مدینه<br />
| کاربری = مسجد، میقات احرام<br />
| بزرگداشت نزد = <br />
| وابسته به دین/مذهب = اسلام<br />
| باورها = <br />
| آیینها = <br />
| احکام = اهل مدینه از این مکان [[احرام]] میبندند.<br />
| زیارت کنندگان = <br />
| بازدیدکنندگان = <br />
| زمان پایهگذاری = <br />
| بنیانگذار = <br />
| رویدادها = <br />
| بازسازیها = <br />
| بازسازی کنندگان = <br />
| بخشهای از میان رفته = <br />
| ویژگیهای تاریخی = <br />
| متولیان = <br />
| مساحت = <br />
| طول = <br />
| عرض = <br />
| ارتفاع = <br />
| وضعیت بنا = <br />
| گنجایش = <br />
| امکانات = <br />
| بخشهای بنا = <br />
| معمار = <br />
| سبک = <br />
| ویژگیها = <br />
| گنبدها = <br />
| منارهها = <br />
| درها = <br />
| رواقها = <br />
| صحنها = <br />
| ایوانها = <br />
| گرداننده = <br />
| نهاد وابسته = <br />
| نهاد نگهدارنده = <br />
| مدیر = <br />
| روحانی = <br />
| نهادهای زیر مجموعه = <br />
| ثبت در = <br />
| شماره ثبت = <br />
| تاریخ ثبت = <br />
| وبگاه = <br />
| عرض جغرافیایی =24.413697 <br />
| طول جغرافیایی = 39.542992<br />
}}<br />
'''مسجد شَجَره''' مسجدی بزرگ در [[مدینه]] و یکی از [[میقاتهای پنچگانه|میقاتهای پنجگانه]] است. این مکان میقات مردم [[مدینه]] و کسانی است که از مدینه به سوی [[مکه]] میروند. <br />
<br />
گفته شده در این مکان درختی وجود داشته است که [[پیامبر اسلام(ص)]] زیر سایه آن [[نماز]] خوانده و [[احرام]] بسته است. نامگذاری آن به «مسجد شجره» از همین روست. همچنین به این مکان «مسجد میقات» نیز گفته میشود چون این مسجد یکی از میقاتها بوده و زائران خانه خدا از آنجا [[مُحرم|مُحرِم]] (عملی که حاجی قبل از ورود به [[مکه]] و انجام دادن [[اعمال حج]] انجام میدهد) میشوند. <br />
== موقعیت جغرافیایی ==<br />
{{همچنین ببینید|مسجد شجره (مکه)}}<br />
مسجد شجره از مساجد تاریخی [[مدینه (شهر)|مدینه]]<ref name=":4">موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب، ۲۰۰۴م، ج۴، ص۸۱۱. </ref> و <br />
در حدود هشت كیلومتری جنوب این شهر، قرار گرفته است.<ref>البحر الرائق، 1418ق، ج2، ص341.</ref> [[پیامبر اسلام]] برای [[حج]] و [[عمره]] از این مکان ـ مسجد شجره (مدینه)ـ احرام میبست.<ref name=":4" /> [[امام علی(ع)]] در این مکان [[آیات برائت]] را از [[ابوبکر]]، خلیفه اول، گرفت و در [[مکه]] بر مشرکان ابلاغ کرد.<ref>دانشنامه کلام اسلامی، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۷۷.</ref><br />
<br />
به گزارش برخی مسجد دیگری با همین نام در شهر [[مکه]] وجود دارد که در شمار کهنترین مساجد این شهر است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۱۱۸.</ref><br />
<br />
== تاریخ بنای مسجد ==<br />
به گفته برخی بنای مسجد طبق روایتی از کتاب صحیح بخاری در زمان [[خلافت]] [[عمر بن خطاب]] شکل گرفته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> برخی تاریخنگاران نیز بر اساس احادیث و مستنداتی از ابن عمر، انس بن مالک و [[امام صادق(ع)]] از بنا و نمای ساختمان مسجد در دههای نخستینِ هجری قمری حکایت کردهاند.<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص183.</ref><br />
=== بازسازی در قرن نهم قمری ===<br />
بر اساس گزارش سمهودی (مورخ و درگذشته 911ق) دیوارهای مسجد بر اساس بنای قدیمی آن در سال 861 هجری قمری مورد بازسازی قرار گرفته و مساحت مسجد از شمال تا جنوب و از شرق تا غرب حدوداً 48 متر مربع بوده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref><br />
=== بازسازی در قرن چهارده قمری ===<br />
به گزارش أفندی، مسجد در اواخر قرن ۱۱ هجری قمری،<ref>مدینهشناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref> ویران شده و مسلمانى از اهالی هندوستان در اوایل قرن 14 هجری قمری با اجازه از دولت عثمانی به بازسازی آن پرداخته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref> ابراهیم عیاشی در گزارشی که از نخستین سفر خود در سال 1353 هجری قمری به این مسجد داشته میگوید: «بنایی مستطیل شکل که از خشت و گل و سقفی با چوب درخت خرما و برگ ساخته شده بود. که مورد توجه مسئولین وقت قرار گرفته و گسترش یافت؛ بهگونهای که زائران و حجاج و حتی ساکنین شهر مدینه به شکوه و عظمت آن نظاره میکردند.» <ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref><br />
<br />
=== آخرین بازسازی ===<br />
آخرین بازسازی آن در دوران حکومت سعودی و پادشاهی ملک عبدالعزيز شکل گرفته<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref> که در این بازسازی برای آن مأذنه (مناره) ساخته شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref> ملک فهد، پادشاه وقت [[عربستان|عربستان سعودی]] نیز در این بازسازی، حدود نود هزار متر مربع به مسجد و امکانات جانبی آن مانند پارکینگ به آن اختصاص داده و مساحت خود مسجد حدود ۲۶ هزار متر مربع شده است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۲۷۷؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص259.</ref><br />
<br />
=== موقعیت کنونی مسجد ===<br />
امروزه مسجد شجره به فاصله حدود سه کیلومتری شهر مدینه در مجاورت بزرگراه مدینه به مکه واقع شده<ref>«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]» خبرگزاری فارس.</ref> و شکل هندسی آن مربع و داری چهار ضلع به مساحت 2.770 متر مربع و گنجایش 5000 نمازگزار را دارد. مساحت کل مسجد با محیط اطراف آن حدود 290.000 متر مربع گزارش شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص259.</ref> همچنین در توسعه اخیر، امکانات رفاهی گوناگونی مانند حمام، سرویس بهداشتی، پارکینگ (برای خودرهای سبک و سنگین)، رستوران و بازارچه برای رفاه حجاج در نظر گرفته شده است که مساحتی بالغ بر 2.10022 متر مربع دارد و هزینهی این امکانات 200.000.000 ریال سعودی گزارش شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص260.</ref><br />
<br />
==نامها==<br />
منابع تاریخی نامهای مختلفی برای این مکان ذکر کردهاند:<br />
<br />
* '''مسجد شجره''': در این مکان درختی وجود داشت که پیامبر زیر سایه آن درخت استراحت کرده، [[نماز]] میخواند و [[احرام]] میبست. پس از آنکه در این مکان مسجدی بنا شد،<ref name=":1">آثار اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ص۲۷۵.</ref> نام آن را به دلیل وجود این درخت مسجد شجره (درخت) نامیدند.<ref>تاریخ مکه المشرفه والمسجد الحرام والمدینه الشریفه والقبر الشریف، ۲۰۰۸م، ج۱، ص۳۱۱؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> چنانکه برخی از فقها مانند [[شیخ مفید]]، [[سید مرتضی]]، [[ابوالصلاح حلبی]] هنگام نام بردن از میقاتها، نام مسجد شجره را ذکر نمودهاند.<ref>المقنعة، 1413ق، ص394؛ المسائل الناصریات، 1417ق، ص308؛ الكافی فی الفقه، 1403ق، ص202.</ref><br />
<br />
* '''ذُو الْحُلَیفة''': «حلیفه» نام آبی بوده که در آنجا قرار داشته است.<ref name=":0">تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه،۱۳۸۱ش، ص۴۰۹.</ref> به اعتقاد برخی از فقها مانند [[ابن ادریس حلی|ابن ادریس]]، [[شیخ صدوق]] و [[شیخ طوسی]] «ذُوالْحُلَیفة»، همان مسجد شجره است.<ref>السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى، 1410ق، ج1، ص528؛ المقنع، 1415ق، ص217؛ النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى، 1400ق، ص210.</ref> <br />
<br />
* '''مسجد میقات''': این مکان، یکی از [[میقات|میقاتهایی]] است که حاجیان در آنجا [[احرام]] میبندند و به همین جهت به مسجد میقات مشهور شده است.<ref name=":0" /><br />
<br />
* [[آبار علی|'''اَبیار علی''']]: در خصوص علت نامگذاری این مسجد، برخی علت آنرا به «[[امام علی(ع)]]» نسبت دادهاند و برخی دیگر علت آن را به فردی بهنام «علی بن دينار» نسبت دادهاند که وی در سال 1998م، در این [[میقات]] حاضر شده و چاههایی را برای حجاج حفر نموده است. برخی دیگر نیز علت را افراد دیگری به همین نام، دانستهاند.<ref>«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»، سایت عکاظ.</ref><br />
<br />
== میقات حج==<br />
{{همچنین ببینید|میقات}}<br />
به گزارش برخی تاریخ نویسان [[پیامبر اسلام|پیامبر اسلام(ص)]] وقتی برای اقامه [[حج]] عازم مکه بود، از این مکان، احرام بسته و عازم حج میشد.<ref name=":1" /> <br />
===میقات اهل مدینه===<br />
فقها مسجد شجره را از میقاتهای پنجگانه حج شمرده و معتقدند برخی از عمرهگزاران [[عمره تمتع|تمتّع]] و [[عمره مفرده|مفرده]] باید از این مکان مُحرِم شوند.<ref>مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۷۱۲.</ref> به گفته برخی میقاتِ مردمِ [[مدینه (شهر)|مدینه]] و کسانی که از این شهر به مکه میروند، مسجد شجره است.<ref name=":2">مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۷۱۲.</ref> چنانکه روایات فقهی، مسجد شجره را از این میقاتها دانستهاند.<ref>الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۳۱۹.</ref>{{سخ}}<br />
همچنین پرسشی مطرح است مبنی بر اینکه افرادی که از مدینه به زیارت [[مسجدالحرام]] میروند، میتوانند از [[جحفه|جُحفِه]] (میقاتی که در راه مدینه به سمت مکه قرار داشته و در روایات، میقات اهل [[شام]] دانسته شده است) محرم شوند؟ و در مسجد شجره محرم نشوند؟!{{سخ}}<br />
در پاسخ گفته شده طبق نظر مشهور [[فقهای شیعه]] جایز نیست مردم مدینه بدون احرام از میقات مسجد شجره حرکت کرده و به میقاتی دیگر مانند حُجفه رفته و در آنجا محرم شوند؛<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 64-65.»</ref> فقط در خصوص افرادی که عذری از قبیل ناتوانی یا بیماری دارند، فتوا به جواز احرام بستن در جحفه داده شده است.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 75.»</ref><br />
همچنین گفته شده که این حکم درباره افرادی است که از مدینه به ذوالحلیفه رفته و بدون احرام از آنجا عبور کنند و به جحفه برسند. اما اگر افرادی که در مدینه بوده از ذیالحلیفه عبور نکنند و از راه دیگری خارج شده و به میقاتِ دیگر برود،{{یادداشت|مثلا از مدینه با هواپیما به جده و از آنجا به جحفه برود یا از مدینه به ذی الحلیفه رفته و قبل از عبور از آنجا بار دیگر به مدینه برگشته و از میقاتی دیگر به مکه رود}} عملش بی اشکال است. زیرا تجاوز از میقات، عرفاً بر آن صدق نمیکند.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص65.»</ref><br />
===محل دقیق میقات===<br />
ذوالحلیفه نام منطقه وسیعی بوده که مسجد شجره در آن قرار داشته است.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص61 </ref> روایات گاهی «مسجد شجره» را محل میقات حج اهل مدینه دانستهاند و گاهی تعبیر «شجره» یا «ذوالحلیفه» را به کار بردهاند.<ref>نک: تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله، ج3، ص 20- 24.</ref><br />
درخصوص اینکه احرام باید در مسجد بسته شود یا بیرون از مسجد نیز میتوان احرام بست، اختلاف نظر وجود دارد. گروهی احرام بستن را تنها از داخل مسجد شجره صحیح میدانند و گروهی دیگر احرام در بیرون از مسجد را نیز صحیح دانستهاند.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص62.</ref><br />
<br />
==نگارخانه==<br />
<gallery heights="150px" mode="packed" style=""><br />
پرونده:تصویر قدیمی از مسجد شجره.jpg<br />
پرونده:Bakhshi az masjed shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare masjed.jpg<br />
پرونده:Darone masjed shajare.jpg<br />
پرونده:نمایی از بیرون مسجد شجره مدینه.jpg<br />
نمای بیرونی از مناره جدید مسجد شجره.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
== جستارهای وابسته ==<br />
[[حج]]<br />
<br />
[[میقاتهای پنچگانه]]<br />
<br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع ==<br />
{{منابع}}<br />
* '''[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html «احرام از جحفه وظیفه چه کسانی است»]'''، روزبه برکت رضایی، فصلنامه میقات حج، شماره 96، تیر 1395ش.<br />
* '''«[http://miqat.hajj.ir/article_37980.html میقات مسیر مدینه]»'''، سید مرتضی موسوی شاهرودی، فصلنامه میقات حج، شماره 68، تابستان 1388ش.<br />
* '''«[https://www.eshia.ir/feqh/archive/text/makarem/feqh/88/890204/ میقات ذو الحلیفة و مسجد شجرة]»'''، مکارم شیرازی، ناصر، سایت مدرسه فقاهت، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]»'''، علیپور، بهزاد، خبرگزاری فارس، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»'''، سایت عکاظ، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''آثار اسلامی مکه و مدینه'''، جعفریان، رسول، تهران، مشعر، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''الکافی'''، کلینی، محمد بن یعقوب، تحقیق و تصحیح غفاری، علیاکبر، آخوندی، محمد، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.<br />
* '''المسائل الناصریات'''، سید مرتضی، على بن حسين، تحقیق مركز پژوهش و تحقيقات علمى فقه استدلالى تطبيقى، تهران، رابطة الثقافة و العلاقات الإسلامية، چاپ اول، 1417ق.<br />
* '''المساجد الأثریة فی المدینة النبویة'''، عبدالغنی، محمدالیاس، مدینه، مطابع الرشید، الطبعة الثانیة، 1419ق.<br />
* '''المقنعه'''، شیخ مفید، محمّد بن محمد بن نعمان، قم، كنگره جهانى هزاره شيخ مفيد، 1413ق.<br />
* '''تاريخ مكه المشرفه والمسجد الحرام والمدينه الشريفه والقبر الشريف'''، ابنالضيا، بینا، ۲۰۰۸م.<br />
* '''تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه'''، قائدان، اصغر، قم، الهادی، ۱۳۸۱ش.<br />
* '''دانشنامه کلام اسلامی'''، جمعی از محققین، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، زیر نظر جعفر سبحانی، ۱۳۸۸ش.<br />
* '''فرهنگ فقه فارسی'''، مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، زیر نظر محمود هاشمی شاهرودی. قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب'''، صبری باشا، ایوب، ترجمه ماجده معروف، حسین مجیب المصری، عبدالعزیز عوض، قاهره، دارالآفاق العربیة، ٢٠٠٤م.<br />
* '''تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة-الحج'''، فاضل لنکرانی، محمد، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۱۸ق.<br />
* '''الكافی فی الفقه'''، حلبى، ابوالصلاح، تقىالدين بن نجمالدين، اصفهان، كتابخانه عمومى امام اميرالمؤمنين(ع)، چاپ اول، 1403ق.<br />
* '''السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى'''، ابن ادريس حلّى، محمد بن منصور، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ دوم، 1410ق.<br />
* '''المقنع'''، شیخ صدوق، محمّد بن على بن بابويه، قم، مؤسسه امام هادى(ع)، چاپ اول، 1415ق.<br />
* '''النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى'''، شیخ طوسی، محمد بن حسن، بیروت، دار الكتاب العربی، چاپ دوم، 1400ق.<br />
* '''مدینه شناسی'''، نجفی، محمدباقر، تهران، خرمایستان، چاپ اول، 1367ش.<br />
* '''البحر الرائق'''، المصری، ابونجیم، به کوشش زکریا عمیرات، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۸ق.<br />
{{پایان}}<br />
<br />
==مقالههای مرتبط==<br />
*[[میقات]]<br />
*[[میقات (فتاوای مراجع)]]<br />
{{حج و عمره}}<br />
[[رده:مسجدهای مدینه]]<br />
[[رده:میقاتهای حج]]<br />
[[رده:مقالههای تکمیلشده]]</div>E.shahabihttps://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%B4%D8%AC%D8%B1%D9%87_(%D9%85%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%87)&diff=54177مسجد شجره (مدینه)2023-06-29T17:22:59Z<p>E.shahabi: /* نگارخانه */</p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات بنا<br />
| عنوان = <br />
| تصویر = Tamame masjed shajare.jpg<br />
| اندازه تصویر = 300px<br />
| پیوند تصویر = <br />
| توضیح تصویر = <br />
| نامهای دیگر = <br />
| مکان = ذوالحلیفه در نزدیکی مدینه<br />
| کاربری = مسجد، میقات احرام<br />
| بزرگداشت نزد = <br />
| وابسته به دین/مذهب = اسلام<br />
| باورها = <br />
| آیینها = <br />
| احکام = اهل مدینه از این مکان [[احرام]] میبندند.<br />
| زیارت کنندگان = <br />
| بازدیدکنندگان = <br />
| زمان پایهگذاری = <br />
| بنیانگذار = <br />
| رویدادها = <br />
| بازسازیها = <br />
| بازسازی کنندگان = <br />
| بخشهای از میان رفته = <br />
| ویژگیهای تاریخی = <br />
| متولیان = <br />
| مساحت = <br />
| طول = <br />
| عرض = <br />
| ارتفاع = <br />
| وضعیت بنا = <br />
| گنجایش = <br />
| امکانات = <br />
| بخشهای بنا = <br />
| معمار = <br />
| سبک = <br />
| ویژگیها = <br />
| گنبدها = <br />
| منارهها = <br />
| درها = <br />
| رواقها = <br />
| صحنها = <br />
| ایوانها = <br />
| گرداننده = <br />
| نهاد وابسته = <br />
| نهاد نگهدارنده = <br />
| مدیر = <br />
| روحانی = <br />
| نهادهای زیر مجموعه = <br />
| ثبت در = <br />
| شماره ثبت = <br />
| تاریخ ثبت = <br />
| وبگاه = <br />
| عرض جغرافیایی =24.413697 <br />
| طول جغرافیایی = 39.542992<br />
}}<br />
'''مسجد شَجَره''' مسجدی بزرگ در [[مدینه]] و یکی از [[میقاتهای پنچگانه|میقاتهای پنجگانه]] است. این مکان میقات مردم [[مدینه]] و کسانی است که از مدینه به سوی [[مکه]] میروند. <br />
<br />
گفته شده در این مکان درختی وجود داشته است که [[پیامبر اسلام(ص)]] زیر سایه آن [[نماز]] خوانده و [[احرام]] بسته است. نامگذاری آن به «مسجد شجره» از همین روست. همچنین به این مکان «مسجد میقات» نیز گفته میشود چون این مسجد یکی از میقاتها بوده و زائران خانه خدا از آنجا [[مُحرم|مُحرِم]] (عملی که حاجی قبل از ورود به [[مکه]] و انجام دادن [[اعمال حج]] انجام میدهد) میشوند. <br />
== موقعیت جغرافیایی ==<br />
{{همچنین ببینید|مسجد شجره (مکه)}}<br />
مسجد شجره از مساجد تاریخی [[مدینه (شهر)|مدینه]]<ref name=":4">موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب، ۲۰۰۴م، ج۴، ص۸۱۱. </ref> و <br />
در حدود هشت كیلومتری جنوب این شهر، قرار گرفته است.<ref>البحر الرائق، 1418ق، ج2، ص341.</ref> [[پیامبر اسلام]] برای [[حج]] و [[عمره]] از این مکان ـ مسجد شجره (مدینه)ـ احرام میبست.<ref name=":4" /> [[امام علی(ع)]] در این مکان [[آیات برائت]] را از [[ابوبکر]]، خلیفه اول، گرفت و در [[مکه]] بر مشرکان ابلاغ کرد.<ref>دانشنامه کلام اسلامی، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۷۷.</ref><br />
<br />
به گزارش برخی مسجد دیگری با همین نام در شهر [[مکه]] وجود دارد که در شمار کهنترین مساجد این شهر است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۱۱۸.</ref><br />
<br />
== تاریخ بنای مسجد ==<br />
به گفته برخی بنای مسجد طبق روایتی از کتاب صحیح بخاری در زمان [[خلافت]] [[عمر بن خطاب]] شکل گرفته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> برخی تاریخنگاران نیز بر اساس احادیث و مستنداتی از ابن عمر، انس بن مالک و [[امام صادق(ع)]] از بنا و نمای ساختمان مسجد در دههای نخستینِ هجری قمری حکایت کردهاند.<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص183.</ref><br />
=== بازسازی در قرن نهم قمری ===<br />
بر اساس گزارش سمهودی (مورخ و درگذشته 911ق) دیوارهای مسجد بر اساس بنای قدیمی آن در سال 861 هجری قمری مورد بازسازی قرار گرفته و مساحت مسجد از شمال تا جنوب و از شرق تا غرب حدوداً 48 متر مربع بوده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref><br />
=== بازسازی در قرن چهارده قمری ===<br />
به گزارش أفندی، مسجد در اواخر قرن ۱۱ هجری قمری،<ref>مدینهشناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref> ویران شده و مسلمانى از اهالی هندوستان در اوایل قرن 14 هجری قمری با اجازه از دولت عثمانی به بازسازی آن پرداخته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref> ابراهیم عیاشی در گزارشی که از نخستین سفر خود در سال 1353 هجری قمری به این مسجد داشته میگوید: «بنایی مستطیل شکل که از خشت و گل و سقفی با چوب درخت خرما و برگ ساخته شده بود. که مورد توجه مسئولین وقت قرار گرفته و گسترش یافت؛ بهگونهای که زائران و حجاج و حتی ساکنین شهر مدینه به شکوه و عظمت آن نظاره میکردند.» <ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref><br />
<br />
=== آخرین بازسازی ===<br />
آخرین بازسازی آن در دوران حکومت سعودی و پادشاهی ملک عبدالعزيز شکل گرفته<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref> که در این بازسازی برای آن مأذنه (مناره) ساخته شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref> ملک فهد، پادشاه وقت [[عربستان|عربستان سعودی]] نیز در این بازسازی، حدود نود هزار متر مربع به مسجد و امکانات جانبی آن مانند پارکینگ به آن اختصاص داده و مساحت خود مسجد حدود ۲۶ هزار متر مربع شده است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۲۷۷؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص259.</ref><br />
<br />
=== موقعیت کنونی مسجد ===<br />
امروزه مسجد شجره به فاصله حدود سه کیلومتری شهر مدینه در مجاورت بزرگراه مدینه به مکه واقع شده<ref>«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]» خبرگزاری فارس.</ref> و شکل هندسی آن مربع و داری چهار ضلع به مساحت 2.770 متر مربع و گنجایش 5000 نمازگزار را دارد. مساحت کل مسجد با محیط اطراف آن حدود 290.000 متر مربع گزارش شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص259.</ref> همچنین در توسعه اخیر، امکانات رفاهی گوناگونی مانند حمام، سرویس بهداشتی، پارکینگ (برای خودرهای سبک و سنگین)، رستوران و بازارچه برای رفاه حجاج در نظر گرفته شده است که مساحتی بالغ بر 2.10022 متر مربع دارد و هزینهی این امکانات 200.000.000 ریال سعودی گزارش شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص260.</ref><br />
<br />
==نامها==<br />
منابع تاریخی نامهای مختلفی برای این مکان ذکر کردهاند:<br />
<br />
* '''مسجد شجره''': در این مکان درختی وجود داشت که پیامبر زیر سایه آن درخت استراحت کرده، [[نماز]] میخواند و [[احرام]] میبست. پس از آنکه در این مکان مسجدی بنا شد،<ref name=":1">آثار اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ص۲۷۵.</ref> نام آن را به دلیل وجود این درخت مسجد شجره (درخت) نامیدند.<ref>تاریخ مکه المشرفه والمسجد الحرام والمدینه الشریفه والقبر الشریف، ۲۰۰۸م، ج۱، ص۳۱۱؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> چنانکه برخی از فقها مانند [[شیخ مفید]]، [[سید مرتضی]]، [[ابوالصلاح حلبی]] هنگام نام بردن از میقاتها، نام مسجد شجره را ذکر نمودهاند.<ref>المقنعة، 1413ق، ص394؛ المسائل الناصریات، 1417ق، ص308؛ الكافی فی الفقه، 1403ق، ص202.</ref><br />
<br />
* '''ذُو الْحُلَیفة''': «حلیفه» نام آبی بوده که در آنجا قرار داشته است.<ref name=":0">تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه،۱۳۸۱ش، ص۴۰۹.</ref> به اعتقاد برخی از فقها مانند [[ابن ادریس حلی|ابن ادریس]]، [[شیخ صدوق]] و [[شیخ طوسی]] «ذُوالْحُلَیفة»، همان مسجد شجره است.<ref>السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى، 1410ق، ج1، ص528؛ المقنع، 1415ق، ص217؛ النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى، 1400ق، ص210.</ref> <br />
<br />
* '''مسجد میقات''': این مکان، یکی از [[میقات|میقاتهایی]] است که حاجیان در آنجا [[احرام]] میبندند و به همین جهت به مسجد میقات مشهور شده است.<ref name=":0" /><br />
<br />
* [[آبار علی|'''اَبیار علی''']]: در خصوص علت نامگذاری این مسجد، برخی علت آنرا به «[[امام علی(ع)]]» نسبت دادهاند و برخی دیگر علت آن را به فردی بهنام «علی بن دينار» نسبت دادهاند که وی در سال 1998م، در این [[میقات]] حاضر شده و چاههایی را برای حجاج حفر نموده است. برخی دیگر نیز علت را افراد دیگری به همین نام، دانستهاند.<ref>«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»، سایت عکاظ.</ref><br />
<br />
== میقات حج==<br />
{{همچنین ببینید|میقات}}<br />
مردم [[مدینه (شهر)|مدینه]] و کسانی که از این شهر به [[عمره تمتع|عمره تمتّع]] و [[عمره مفرده]] میروند، میقات آنها مسجد شجره است.<ref name=":2">مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۷۱۲.</ref> مطابق روایات فقهی کسانی که عازم مکّه هستند باید در یکی از میقاتها، [[احرام]] ببندند؛ که مسجد شجره از این میقاتها است.<ref>الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۳۱۹.</ref> به گزارش برخی تاریخ نویسان [[پیامبر اسلام|پیامبر اسلام(ص)]] نیز وقتی برای اقامه [[حج]] عازم مکه بود، از این مکان، احرام بسته و عازم حج میشد.<ref name=":1" /> <br />
<br />
===محل دقیق میقات===<br />
ذوالحلیفه نام منطقه وسیعی بوده که مسجد شجره در آن قرار داشته است.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص61 </ref> روایات گاهی «مسجد شجره» را محل میقات حج اهل مدینه دانستهاند و گاهی تعبیر «شجره» یا «ذوالحلیفه» را به کار بردهاند.<ref>نک: تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله، ج3، ص 20- 24.</ref><br />
درخصوص اینکه احرام باید در مسجد بسته شود یا بیرون از مسجد نیز میتوان احرام بست، اختلاف نظر وجود دارد. گروهی احرام بستن را تنها از داخل مسجد شجره صحیح میدانند و گروهی دیگر احرام در بیرون از مسجد را نیز صحیح دانستهاند.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص62.</ref><br />
<br />
===میقات اهل مدینه===<br />
درباره میقات اهل مدینه و کسانی که در مدینه اقامت میکنند این پرسش مطرح شده است که آیا افرادی که از مدینه به زیارت [[مسجدالحرام]] میروند، میتوانند از [[جحفه|جُحفِه]] (میقاتی که در راه مدینه به سمت مکه قرار داشته و در روایات، میقات اهل [[شام]] دانسته شده است) محرم شوند؟ و در ذوالحلیفه (مسجد شجره) محرم نشوند؟{{سخ}}<br />
به تصریح برخی از پژوهشگران، طبق نظر مشهور فقهای شیعه جایز نیست مردم مدینه بدون احرام از میقات مسجد شجره حرکت کرده و به میقاتی دیگر مانند حُجفه رفته و در آنجا محرم شوند؛<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 64-65.»</ref> فقط در خصوص افرادی که عذری از قبیل ناتوانی یا بیماری دارند، فتوا به جواز احرام بستن در جحفه داده شده است.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 75.»</ref><br />
<br />
گفته شده که این حکم درباره فردی است که از مدینه به ذوالحلیفه رفته و بدون احرام از آنجا عبور کند و به جحفه برسد. اما اگر کسی که در مدینه بوده از ذی الحلیفه عبور نکند و از راهی دیگر خارج و به میقاتی دیگر برود{{یادداشت|مثلا از مدینه با هواپیما به جده و از آنجا به جحفه برود یا از مدینه به ذی الحلیفه رفته و قبل از عبور از آنجا بار دیگر به مدینه برگشته و از میقاتی دیگر به مکه رود}} عملش حکماً و تکلیفاً بی اشکال است؛ زیرا عرفاً تجاوز از میقات بر آن صدق نمیکند.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 65»</ref><br />
<br />
==نگارخانه==<br />
<gallery heights="150px" mode="packed" style=""><br />
پرونده:تصویر قدیمی از مسجد شجره.jpg<br />
پرونده:Bakhshi az masjed shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare masjed.jpg<br />
پرونده:Darone masjed shajare.jpg<br />
پرونده:نمایی از بیرون مسجد شجره مدینه.jpg<br />
نمای بیرونی از مناره جدید مسجد شجره.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
== جستارهای وابسته ==<br />
[[حج]]<br />
<br />
[[میقاتهای پنچگانه]]<br />
<br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع ==<br />
{{منابع}}<br />
* '''[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html «احرام از جحفه وظیفه چه کسانی است»]'''، روزبه برکت رضایی، فصلنامه میقات حج، شماره 96، تیر 1395ش.<br />
* '''«[http://miqat.hajj.ir/article_37980.html میقات مسیر مدینه]»'''، سید مرتضی موسوی شاهرودی، فصلنامه میقات حج، شماره 68، تابستان 1388ش.<br />
* '''«[https://www.eshia.ir/feqh/archive/text/makarem/feqh/88/890204/ میقات ذو الحلیفة و مسجد شجرة]»'''، مکارم شیرازی، ناصر، سایت مدرسه فقاهت، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]»'''، علیپور، بهزاد، خبرگزاری فارس، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»'''، سایت عکاظ، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''آثار اسلامی مکه و مدینه'''، جعفریان، رسول، تهران، مشعر، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''الکافی'''، کلینی، محمد بن یعقوب، تحقیق و تصحیح غفاری، علیاکبر، آخوندی، محمد، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.<br />
* '''المسائل الناصریات'''، سید مرتضی، على بن حسين، تحقیق مركز پژوهش و تحقيقات علمى فقه استدلالى تطبيقى، تهران، رابطة الثقافة و العلاقات الإسلامية، چاپ اول، 1417ق.<br />
* '''المساجد الأثریة فی المدینة النبویة'''، عبدالغنی، محمدالیاس، مدینه، مطابع الرشید، الطبعة الثانیة، 1419ق.<br />
* '''المقنعه'''، شیخ مفید، محمّد بن محمد بن نعمان، قم، كنگره جهانى هزاره شيخ مفيد، 1413ق.<br />
* '''تاريخ مكه المشرفه والمسجد الحرام والمدينه الشريفه والقبر الشريف'''، ابنالضيا، بینا، ۲۰۰۸م.<br />
* '''تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه'''، قائدان، اصغر، قم، الهادی، ۱۳۸۱ش.<br />
* '''دانشنامه کلام اسلامی'''، جمعی از محققین، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، زیر نظر جعفر سبحانی، ۱۳۸۸ش.<br />
* '''فرهنگ فقه فارسی'''، مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، زیر نظر محمود هاشمی شاهرودی. قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب'''، صبری باشا، ایوب، ترجمه ماجده معروف، حسین مجیب المصری، عبدالعزیز عوض، قاهره، دارالآفاق العربیة، ٢٠٠٤م.<br />
* '''تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة-الحج'''، فاضل لنکرانی، محمد، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۱۸ق.<br />
* '''الكافی فی الفقه'''، حلبى، ابوالصلاح، تقىالدين بن نجمالدين، اصفهان، كتابخانه عمومى امام اميرالمؤمنين(ع)، چاپ اول، 1403ق.<br />
* '''السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى'''، ابن ادريس حلّى، محمد بن منصور، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ دوم، 1410ق.<br />
* '''المقنع'''، شیخ صدوق، محمّد بن على بن بابويه، قم، مؤسسه امام هادى(ع)، چاپ اول، 1415ق.<br />
* '''النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى'''، شیخ طوسی، محمد بن حسن، بیروت، دار الكتاب العربی، چاپ دوم، 1400ق.<br />
* '''مدینه شناسی'''، نجفی، محمدباقر، تهران، خرمایستان، چاپ اول، 1367ش.<br />
* '''البحر الرائق'''، المصری، ابونجیم، به کوشش زکریا عمیرات، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۸ق.<br />
{{پایان}}<br />
<br />
==مقالههای مرتبط==<br />
*[[میقات]]<br />
*[[میقات (فتاوای مراجع)]]<br />
{{حج و عمره}}<br />
[[رده:مسجدهای مدینه]]<br />
[[رده:میقاتهای حج]]<br />
[[رده:مقالههای تکمیلشده]]</div>E.shahabihttps://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%B4%D8%AC%D8%B1%D9%87_(%D9%85%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%87)&diff=54176مسجد شجره (مدینه)2023-06-29T17:19:39Z<p>E.shahabi: /* میقات حج */</p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات بنا<br />
| عنوان = <br />
| تصویر = Tamame masjed shajare.jpg<br />
| اندازه تصویر = 300px<br />
| پیوند تصویر = <br />
| توضیح تصویر = <br />
| نامهای دیگر = <br />
| مکان = ذوالحلیفه در نزدیکی مدینه<br />
| کاربری = مسجد، میقات احرام<br />
| بزرگداشت نزد = <br />
| وابسته به دین/مذهب = اسلام<br />
| باورها = <br />
| آیینها = <br />
| احکام = اهل مدینه از این مکان [[احرام]] میبندند.<br />
| زیارت کنندگان = <br />
| بازدیدکنندگان = <br />
| زمان پایهگذاری = <br />
| بنیانگذار = <br />
| رویدادها = <br />
| بازسازیها = <br />
| بازسازی کنندگان = <br />
| بخشهای از میان رفته = <br />
| ویژگیهای تاریخی = <br />
| متولیان = <br />
| مساحت = <br />
| طول = <br />
| عرض = <br />
| ارتفاع = <br />
| وضعیت بنا = <br />
| گنجایش = <br />
| امکانات = <br />
| بخشهای بنا = <br />
| معمار = <br />
| سبک = <br />
| ویژگیها = <br />
| گنبدها = <br />
| منارهها = <br />
| درها = <br />
| رواقها = <br />
| صحنها = <br />
| ایوانها = <br />
| گرداننده = <br />
| نهاد وابسته = <br />
| نهاد نگهدارنده = <br />
| مدیر = <br />
| روحانی = <br />
| نهادهای زیر مجموعه = <br />
| ثبت در = <br />
| شماره ثبت = <br />
| تاریخ ثبت = <br />
| وبگاه = <br />
| عرض جغرافیایی =24.413697 <br />
| طول جغرافیایی = 39.542992<br />
}}<br />
'''مسجد شَجَره''' مسجدی بزرگ در [[مدینه]] و یکی از [[میقاتهای پنچگانه|میقاتهای پنجگانه]] است. این مکان میقات مردم [[مدینه]] و کسانی است که از مدینه به سوی [[مکه]] میروند. <br />
<br />
گفته شده در این مکان درختی وجود داشته است که [[پیامبر اسلام(ص)]] زیر سایه آن [[نماز]] خوانده و [[احرام]] بسته است. نامگذاری آن به «مسجد شجره» از همین روست. همچنین به این مکان «مسجد میقات» نیز گفته میشود چون این مسجد یکی از میقاتها بوده و زائران خانه خدا از آنجا [[مُحرم|مُحرِم]] (عملی که حاجی قبل از ورود به [[مکه]] و انجام دادن [[اعمال حج]] انجام میدهد) میشوند. <br />
== موقعیت جغرافیایی ==<br />
{{همچنین ببینید|مسجد شجره (مکه)}}<br />
مسجد شجره از مساجد تاریخی [[مدینه (شهر)|مدینه]]<ref name=":4">موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب، ۲۰۰۴م، ج۴، ص۸۱۱. </ref> و <br />
در حدود هشت كیلومتری جنوب این شهر، قرار گرفته است.<ref>البحر الرائق، 1418ق، ج2، ص341.</ref> [[پیامبر اسلام]] برای [[حج]] و [[عمره]] از این مکان ـ مسجد شجره (مدینه)ـ احرام میبست.<ref name=":4" /> [[امام علی(ع)]] در این مکان [[آیات برائت]] را از [[ابوبکر]]، خلیفه اول، گرفت و در [[مکه]] بر مشرکان ابلاغ کرد.<ref>دانشنامه کلام اسلامی، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۷۷.</ref><br />
<br />
به گزارش برخی مسجد دیگری با همین نام در شهر [[مکه]] وجود دارد که در شمار کهنترین مساجد این شهر است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۱۱۸.</ref><br />
<br />
== تاریخ بنای مسجد ==<br />
به گفته برخی بنای مسجد طبق روایتی از کتاب صحیح بخاری در زمان [[خلافت]] [[عمر بن خطاب]] شکل گرفته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> برخی تاریخنگاران نیز بر اساس احادیث و مستنداتی از ابن عمر، انس بن مالک و [[امام صادق(ع)]] از بنا و نمای ساختمان مسجد در دههای نخستینِ هجری قمری حکایت کردهاند.<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص183.</ref><br />
=== بازسازی در قرن نهم قمری ===<br />
بر اساس گزارش سمهودی (مورخ و درگذشته 911ق) دیوارهای مسجد بر اساس بنای قدیمی آن در سال 861 هجری قمری مورد بازسازی قرار گرفته و مساحت مسجد از شمال تا جنوب و از شرق تا غرب حدوداً 48 متر مربع بوده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref><br />
=== بازسازی در قرن چهارده قمری ===<br />
به گزارش أفندی، مسجد در اواخر قرن ۱۱ هجری قمری،<ref>مدینهشناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref> ویران شده و مسلمانى از اهالی هندوستان در اوایل قرن 14 هجری قمری با اجازه از دولت عثمانی به بازسازی آن پرداخته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref> ابراهیم عیاشی در گزارشی که از نخستین سفر خود در سال 1353 هجری قمری به این مسجد داشته میگوید: «بنایی مستطیل شکل که از خشت و گل و سقفی با چوب درخت خرما و برگ ساخته شده بود. که مورد توجه مسئولین وقت قرار گرفته و گسترش یافت؛ بهگونهای که زائران و حجاج و حتی ساکنین شهر مدینه به شکوه و عظمت آن نظاره میکردند.» <ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref><br />
<br />
=== آخرین بازسازی ===<br />
آخرین بازسازی آن در دوران حکومت سعودی و پادشاهی ملک عبدالعزيز شکل گرفته<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref> که در این بازسازی برای آن مأذنه (مناره) ساخته شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref> ملک فهد، پادشاه وقت [[عربستان|عربستان سعودی]] نیز در این بازسازی، حدود نود هزار متر مربع به مسجد و امکانات جانبی آن مانند پارکینگ به آن اختصاص داده و مساحت خود مسجد حدود ۲۶ هزار متر مربع شده است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۲۷۷؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص259.</ref><br />
<br />
=== موقعیت کنونی مسجد ===<br />
امروزه مسجد شجره به فاصله حدود سه کیلومتری شهر مدینه در مجاورت بزرگراه مدینه به مکه واقع شده<ref>«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]» خبرگزاری فارس.</ref> و شکل هندسی آن مربع و داری چهار ضلع به مساحت 2.770 متر مربع و گنجایش 5000 نمازگزار را دارد. مساحت کل مسجد با محیط اطراف آن حدود 290.000 متر مربع گزارش شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص259.</ref> همچنین در توسعه اخیر، امکانات رفاهی گوناگونی مانند حمام، سرویس بهداشتی، پارکینگ (برای خودرهای سبک و سنگین)، رستوران و بازارچه برای رفاه حجاج در نظر گرفته شده است که مساحتی بالغ بر 2.10022 متر مربع دارد و هزینهی این امکانات 200.000.000 ریال سعودی گزارش شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص260.</ref><br />
<br />
==نامها==<br />
منابع تاریخی نامهای مختلفی برای این مکان ذکر کردهاند:<br />
<br />
* '''مسجد شجره''': در این مکان درختی وجود داشت که پیامبر زیر سایه آن درخت استراحت کرده، [[نماز]] میخواند و [[احرام]] میبست. پس از آنکه در این مکان مسجدی بنا شد،<ref name=":1">آثار اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ص۲۷۵.</ref> نام آن را به دلیل وجود این درخت مسجد شجره (درخت) نامیدند.<ref>تاریخ مکه المشرفه والمسجد الحرام والمدینه الشریفه والقبر الشریف، ۲۰۰۸م، ج۱، ص۳۱۱؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> چنانکه برخی از فقها مانند [[شیخ مفید]]، [[سید مرتضی]]، [[ابوالصلاح حلبی]] هنگام نام بردن از میقاتها، نام مسجد شجره را ذکر نمودهاند.<ref>المقنعة، 1413ق، ص394؛ المسائل الناصریات، 1417ق، ص308؛ الكافی فی الفقه، 1403ق، ص202.</ref><br />
<br />
* '''ذُو الْحُلَیفة''': «حلیفه» نام آبی بوده که در آنجا قرار داشته است.<ref name=":0">تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه،۱۳۸۱ش، ص۴۰۹.</ref> به اعتقاد برخی از فقها مانند [[ابن ادریس حلی|ابن ادریس]]، [[شیخ صدوق]] و [[شیخ طوسی]] «ذُوالْحُلَیفة»، همان مسجد شجره است.<ref>السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى، 1410ق، ج1، ص528؛ المقنع، 1415ق، ص217؛ النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى، 1400ق، ص210.</ref> <br />
<br />
* '''مسجد میقات''': این مکان، یکی از [[میقات|میقاتهایی]] است که حاجیان در آنجا [[احرام]] میبندند و به همین جهت به مسجد میقات مشهور شده است.<ref name=":0" /><br />
<br />
* [[آبار علی|'''اَبیار علی''']]: در خصوص علت نامگذاری این مسجد، برخی علت آنرا به «[[امام علی(ع)]]» نسبت دادهاند و برخی دیگر علت آن را به فردی بهنام «علی بن دينار» نسبت دادهاند که وی در سال 1998م، در این [[میقات]] حاضر شده و چاههایی را برای حجاج حفر نموده است. برخی دیگر نیز علت را افراد دیگری به همین نام، دانستهاند.<ref>«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»، سایت عکاظ.</ref><br />
<br />
== میقات حج==<br />
{{همچنین ببینید|میقات}}<br />
مردم [[مدینه (شهر)|مدینه]] و کسانی که از این شهر به [[عمره تمتع|عمره تمتّع]] و [[عمره مفرده]] میروند، میقات آنها مسجد شجره است.<ref name=":2">مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۷۱۲.</ref> مطابق روایات فقهی کسانی که عازم مکّه هستند باید در یکی از میقاتها، [[احرام]] ببندند؛ که مسجد شجره از این میقاتها است.<ref>الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۳۱۹.</ref> به گزارش برخی تاریخ نویسان [[پیامبر اسلام|پیامبر اسلام(ص)]] نیز وقتی برای اقامه [[حج]] عازم مکه بود، از این مکان، احرام بسته و عازم حج میشد.<ref name=":1" /> <br />
<br />
===محل دقیق میقات===<br />
ذوالحلیفه نام منطقه وسیعی بوده که مسجد شجره در آن قرار داشته است.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص61 </ref> روایات گاهی «مسجد شجره» را محل میقات حج اهل مدینه دانستهاند و گاهی تعبیر «شجره» یا «ذوالحلیفه» را به کار بردهاند.<ref>نک: تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله، ج3، ص 20- 24.</ref><br />
درخصوص اینکه احرام باید در مسجد بسته شود یا بیرون از مسجد نیز میتوان احرام بست، اختلاف نظر وجود دارد. گروهی احرام بستن را تنها از داخل مسجد شجره صحیح میدانند و گروهی دیگر احرام در بیرون از مسجد را نیز صحیح دانستهاند.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص62.</ref><br />
<br />
===میقات اهل مدینه===<br />
درباره میقات اهل مدینه و کسانی که در مدینه اقامت میکنند این پرسش مطرح شده است که آیا افرادی که از مدینه به زیارت [[مسجدالحرام]] میروند، میتوانند از [[جحفه|جُحفِه]] (میقاتی که در راه مدینه به سمت مکه قرار داشته و در روایات، میقات اهل [[شام]] دانسته شده است) محرم شوند؟ و در ذوالحلیفه (مسجد شجره) محرم نشوند؟{{سخ}}<br />
به تصریح برخی از پژوهشگران، طبق نظر مشهور فقهای شیعه جایز نیست مردم مدینه بدون احرام از میقات مسجد شجره حرکت کرده و به میقاتی دیگر مانند حُجفه رفته و در آنجا محرم شوند؛<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 64-65.»</ref> فقط در خصوص افرادی که عذری از قبیل ناتوانی یا بیماری دارند، فتوا به جواز احرام بستن در جحفه داده شده است.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 75.»</ref><br />
<br />
گفته شده که این حکم درباره فردی است که از مدینه به ذوالحلیفه رفته و بدون احرام از آنجا عبور کند و به جحفه برسد. اما اگر کسی که در مدینه بوده از ذی الحلیفه عبور نکند و از راهی دیگر خارج و به میقاتی دیگر برود{{یادداشت|مثلا از مدینه با هواپیما به جده و از آنجا به جحفه برود یا از مدینه به ذی الحلیفه رفته و قبل از عبور از آنجا بار دیگر به مدینه برگشته و از میقاتی دیگر به مکه رود}} عملش حکماً و تکلیفاً بی اشکال است؛ زیرا عرفاً تجاوز از میقات بر آن صدق نمیکند.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 65»</ref><br />
<br />
==نگارخانه==<br />
<gallery heights="150px" mode="packed" style=""><br />
پرونده:Bakhshi az masjed shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare masjed.jpg<br />
پرونده:Darone masjed shajare.jpg<br />
پرونده:نمایی از بیرون مسجد شجره مدینه.jpg<br />
پرونده:تصویر قدیمی از مسجد شجره.jpg<br />
نمای بیرونی از مناره جدید مسجد شجره.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
== جستارهای وابسته ==<br />
[[حج]]<br />
<br />
[[میقاتهای پنچگانه]]<br />
<br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع ==<br />
{{منابع}}<br />
* '''[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html «احرام از جحفه وظیفه چه کسانی است»]'''، روزبه برکت رضایی، فصلنامه میقات حج، شماره 96، تیر 1395ش.<br />
* '''«[http://miqat.hajj.ir/article_37980.html میقات مسیر مدینه]»'''، سید مرتضی موسوی شاهرودی، فصلنامه میقات حج، شماره 68، تابستان 1388ش.<br />
* '''«[https://www.eshia.ir/feqh/archive/text/makarem/feqh/88/890204/ میقات ذو الحلیفة و مسجد شجرة]»'''، مکارم شیرازی، ناصر، سایت مدرسه فقاهت، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]»'''، علیپور، بهزاد، خبرگزاری فارس، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»'''، سایت عکاظ، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''آثار اسلامی مکه و مدینه'''، جعفریان، رسول، تهران، مشعر، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''الکافی'''، کلینی، محمد بن یعقوب، تحقیق و تصحیح غفاری، علیاکبر، آخوندی، محمد، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.<br />
* '''المسائل الناصریات'''، سید مرتضی، على بن حسين، تحقیق مركز پژوهش و تحقيقات علمى فقه استدلالى تطبيقى، تهران، رابطة الثقافة و العلاقات الإسلامية، چاپ اول، 1417ق.<br />
* '''المساجد الأثریة فی المدینة النبویة'''، عبدالغنی، محمدالیاس، مدینه، مطابع الرشید، الطبعة الثانیة، 1419ق.<br />
* '''المقنعه'''، شیخ مفید، محمّد بن محمد بن نعمان، قم، كنگره جهانى هزاره شيخ مفيد، 1413ق.<br />
* '''تاريخ مكه المشرفه والمسجد الحرام والمدينه الشريفه والقبر الشريف'''، ابنالضيا، بینا، ۲۰۰۸م.<br />
* '''تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه'''، قائدان، اصغر، قم، الهادی، ۱۳۸۱ش.<br />
* '''دانشنامه کلام اسلامی'''، جمعی از محققین، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، زیر نظر جعفر سبحانی، ۱۳۸۸ش.<br />
* '''فرهنگ فقه فارسی'''، مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، زیر نظر محمود هاشمی شاهرودی. قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب'''، صبری باشا، ایوب، ترجمه ماجده معروف، حسین مجیب المصری، عبدالعزیز عوض، قاهره، دارالآفاق العربیة، ٢٠٠٤م.<br />
* '''تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة-الحج'''، فاضل لنکرانی، محمد، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۱۸ق.<br />
* '''الكافی فی الفقه'''، حلبى، ابوالصلاح، تقىالدين بن نجمالدين، اصفهان، كتابخانه عمومى امام اميرالمؤمنين(ع)، چاپ اول، 1403ق.<br />
* '''السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى'''، ابن ادريس حلّى، محمد بن منصور، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ دوم، 1410ق.<br />
* '''المقنع'''، شیخ صدوق، محمّد بن على بن بابويه، قم، مؤسسه امام هادى(ع)، چاپ اول، 1415ق.<br />
* '''النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى'''، شیخ طوسی، محمد بن حسن، بیروت، دار الكتاب العربی، چاپ دوم، 1400ق.<br />
* '''مدینه شناسی'''، نجفی، محمدباقر، تهران، خرمایستان، چاپ اول، 1367ش.<br />
* '''البحر الرائق'''، المصری، ابونجیم، به کوشش زکریا عمیرات، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۸ق.<br />
{{پایان}}<br />
<br />
==مقالههای مرتبط==<br />
*[[میقات]]<br />
*[[میقات (فتاوای مراجع)]]<br />
{{حج و عمره}}<br />
[[رده:مسجدهای مدینه]]<br />
[[رده:میقاتهای حج]]<br />
[[رده:مقالههای تکمیلشده]]</div>E.shahabihttps://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%B4%D8%AC%D8%B1%D9%87_(%D9%85%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%87)&diff=54175مسجد شجره (مدینه)2023-06-29T17:18:59Z<p>E.shahabi: /* میقات حج */</p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات بنا<br />
| عنوان = <br />
| تصویر = Tamame masjed shajare.jpg<br />
| اندازه تصویر = 300px<br />
| پیوند تصویر = <br />
| توضیح تصویر = <br />
| نامهای دیگر = <br />
| مکان = ذوالحلیفه در نزدیکی مدینه<br />
| کاربری = مسجد، میقات احرام<br />
| بزرگداشت نزد = <br />
| وابسته به دین/مذهب = اسلام<br />
| باورها = <br />
| آیینها = <br />
| احکام = اهل مدینه از این مکان [[احرام]] میبندند.<br />
| زیارت کنندگان = <br />
| بازدیدکنندگان = <br />
| زمان پایهگذاری = <br />
| بنیانگذار = <br />
| رویدادها = <br />
| بازسازیها = <br />
| بازسازی کنندگان = <br />
| بخشهای از میان رفته = <br />
| ویژگیهای تاریخی = <br />
| متولیان = <br />
| مساحت = <br />
| طول = <br />
| عرض = <br />
| ارتفاع = <br />
| وضعیت بنا = <br />
| گنجایش = <br />
| امکانات = <br />
| بخشهای بنا = <br />
| معمار = <br />
| سبک = <br />
| ویژگیها = <br />
| گنبدها = <br />
| منارهها = <br />
| درها = <br />
| رواقها = <br />
| صحنها = <br />
| ایوانها = <br />
| گرداننده = <br />
| نهاد وابسته = <br />
| نهاد نگهدارنده = <br />
| مدیر = <br />
| روحانی = <br />
| نهادهای زیر مجموعه = <br />
| ثبت در = <br />
| شماره ثبت = <br />
| تاریخ ثبت = <br />
| وبگاه = <br />
| عرض جغرافیایی =24.413697 <br />
| طول جغرافیایی = 39.542992<br />
}}<br />
'''مسجد شَجَره''' مسجدی بزرگ در [[مدینه]] و یکی از [[میقاتهای پنچگانه|میقاتهای پنجگانه]] است. این مکان میقات مردم [[مدینه]] و کسانی است که از مدینه به سوی [[مکه]] میروند. <br />
<br />
گفته شده در این مکان درختی وجود داشته است که [[پیامبر اسلام(ص)]] زیر سایه آن [[نماز]] خوانده و [[احرام]] بسته است. نامگذاری آن به «مسجد شجره» از همین روست. همچنین به این مکان «مسجد میقات» نیز گفته میشود چون این مسجد یکی از میقاتها بوده و زائران خانه خدا از آنجا [[مُحرم|مُحرِم]] (عملی که حاجی قبل از ورود به [[مکه]] و انجام دادن [[اعمال حج]] انجام میدهد) میشوند. <br />
== موقعیت جغرافیایی ==<br />
{{همچنین ببینید|مسجد شجره (مکه)}}<br />
مسجد شجره از مساجد تاریخی [[مدینه (شهر)|مدینه]]<ref name=":4">موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب، ۲۰۰۴م، ج۴، ص۸۱۱. </ref> و <br />
در حدود هشت كیلومتری جنوب این شهر، قرار گرفته است.<ref>البحر الرائق، 1418ق، ج2، ص341.</ref> [[پیامبر اسلام]] برای [[حج]] و [[عمره]] از این مکان ـ مسجد شجره (مدینه)ـ احرام میبست.<ref name=":4" /> [[امام علی(ع)]] در این مکان [[آیات برائت]] را از [[ابوبکر]]، خلیفه اول، گرفت و در [[مکه]] بر مشرکان ابلاغ کرد.<ref>دانشنامه کلام اسلامی، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۷۷.</ref><br />
<br />
به گزارش برخی مسجد دیگری با همین نام در شهر [[مکه]] وجود دارد که در شمار کهنترین مساجد این شهر است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۱۱۸.</ref><br />
<br />
== تاریخ بنای مسجد ==<br />
به گفته برخی بنای مسجد طبق روایتی از کتاب صحیح بخاری در زمان [[خلافت]] [[عمر بن خطاب]] شکل گرفته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> برخی تاریخنگاران نیز بر اساس احادیث و مستنداتی از ابن عمر، انس بن مالک و [[امام صادق(ع)]] از بنا و نمای ساختمان مسجد در دههای نخستینِ هجری قمری حکایت کردهاند.<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص183.</ref><br />
=== بازسازی در قرن نهم قمری ===<br />
بر اساس گزارش سمهودی (مورخ و درگذشته 911ق) دیوارهای مسجد بر اساس بنای قدیمی آن در سال 861 هجری قمری مورد بازسازی قرار گرفته و مساحت مسجد از شمال تا جنوب و از شرق تا غرب حدوداً 48 متر مربع بوده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref><br />
=== بازسازی در قرن چهارده قمری ===<br />
به گزارش أفندی، مسجد در اواخر قرن ۱۱ هجری قمری،<ref>مدینهشناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref> ویران شده و مسلمانى از اهالی هندوستان در اوایل قرن 14 هجری قمری با اجازه از دولت عثمانی به بازسازی آن پرداخته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref> ابراهیم عیاشی در گزارشی که از نخستین سفر خود در سال 1353 هجری قمری به این مسجد داشته میگوید: «بنایی مستطیل شکل که از خشت و گل و سقفی با چوب درخت خرما و برگ ساخته شده بود. که مورد توجه مسئولین وقت قرار گرفته و گسترش یافت؛ بهگونهای که زائران و حجاج و حتی ساکنین شهر مدینه به شکوه و عظمت آن نظاره میکردند.» <ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref><br />
<br />
=== آخرین بازسازی ===<br />
آخرین بازسازی آن در دوران حکومت سعودی و پادشاهی ملک عبدالعزيز شکل گرفته<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref> که در این بازسازی برای آن مأذنه (مناره) ساخته شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref> ملک فهد، پادشاه وقت [[عربستان|عربستان سعودی]] نیز در این بازسازی، حدود نود هزار متر مربع به مسجد و امکانات جانبی آن مانند پارکینگ به آن اختصاص داده و مساحت خود مسجد حدود ۲۶ هزار متر مربع شده است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۲۷۷؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص259.</ref><br />
<br />
=== موقعیت کنونی مسجد ===<br />
امروزه مسجد شجره به فاصله حدود سه کیلومتری شهر مدینه در مجاورت بزرگراه مدینه به مکه واقع شده<ref>«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]» خبرگزاری فارس.</ref> و شکل هندسی آن مربع و داری چهار ضلع به مساحت 2.770 متر مربع و گنجایش 5000 نمازگزار را دارد. مساحت کل مسجد با محیط اطراف آن حدود 290.000 متر مربع گزارش شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص259.</ref> همچنین در توسعه اخیر، امکانات رفاهی گوناگونی مانند حمام، سرویس بهداشتی، پارکینگ (برای خودرهای سبک و سنگین)، رستوران و بازارچه برای رفاه حجاج در نظر گرفته شده است که مساحتی بالغ بر 2.10022 متر مربع دارد و هزینهی این امکانات 200.000.000 ریال سعودی گزارش شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص260.</ref><br />
<br />
==نامها==<br />
منابع تاریخی نامهای مختلفی برای این مکان ذکر کردهاند:<br />
<br />
* '''مسجد شجره''': در این مکان درختی وجود داشت که پیامبر زیر سایه آن درخت استراحت کرده، [[نماز]] میخواند و [[احرام]] میبست. پس از آنکه در این مکان مسجدی بنا شد،<ref name=":1">آثار اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ص۲۷۵.</ref> نام آن را به دلیل وجود این درخت مسجد شجره (درخت) نامیدند.<ref>تاریخ مکه المشرفه والمسجد الحرام والمدینه الشریفه والقبر الشریف، ۲۰۰۸م، ج۱، ص۳۱۱؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> چنانکه برخی از فقها مانند [[شیخ مفید]]، [[سید مرتضی]]، [[ابوالصلاح حلبی]] هنگام نام بردن از میقاتها، نام مسجد شجره را ذکر نمودهاند.<ref>المقنعة، 1413ق، ص394؛ المسائل الناصریات، 1417ق، ص308؛ الكافی فی الفقه، 1403ق، ص202.</ref><br />
<br />
* '''ذُو الْحُلَیفة''': «حلیفه» نام آبی بوده که در آنجا قرار داشته است.<ref name=":0">تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه،۱۳۸۱ش، ص۴۰۹.</ref> به اعتقاد برخی از فقها مانند [[ابن ادریس حلی|ابن ادریس]]، [[شیخ صدوق]] و [[شیخ طوسی]] «ذُوالْحُلَیفة»، همان مسجد شجره است.<ref>السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى، 1410ق، ج1، ص528؛ المقنع، 1415ق، ص217؛ النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى، 1400ق، ص210.</ref> <br />
<br />
* '''مسجد میقات''': این مکان، یکی از [[میقات|میقاتهایی]] است که حاجیان در آنجا [[احرام]] میبندند و به همین جهت به مسجد میقات مشهور شده است.<ref name=":0" /><br />
<br />
* [[آبار علی|'''اَبیار علی''']]: در خصوص علت نامگذاری این مسجد، برخی علت آنرا به «[[امام علی(ع)]]» نسبت دادهاند و برخی دیگر علت آن را به فردی بهنام «علی بن دينار» نسبت دادهاند که وی در سال 1998م، در این [[میقات]] حاضر شده و چاههایی را برای حجاج حفر نموده است. برخی دیگر نیز علت را افراد دیگری به همین نام، دانستهاند.<ref>«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»، سایت عکاظ.</ref><br />
<br />
== میقات حج==<br />
{{همچنین ببینید|میقات}}<br />
مردم [[مدینه (شهر)|مدینه]] و کسانی که از این شهر به [[عمره تمتع|عمره تمتّع]] و [[عمره مفرده]] میروند، میقات آنها مسجد شجره است.<ref name=":2">مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۷۱۲.</ref> مطابق روایات فقهی کسانی که عازم مکّه هستند باید در یکی از میقاتها، [[احرام]] ببندند که مسجد شجره از این میقاتها است.<ref>الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۳۱۹.</ref> به گزارش برخی تاریخ نویسان [[پیامبر اسلام|پیامبر اسلام(ص)]] نیز وقتی برای اقامه [[حج]] عازم مکه بود، از این مکان، احرام بسته و عازم حج میشد.<ref name=":1" /> <br />
<br />
===محل دقیق میقات===<br />
ذوالحلیفه نام منطقه وسیعی بوده که مسجد شجره در آن قرار داشته است.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص61 </ref> روایات گاهی «مسجد شجره» را محل میقات حج اهل مدینه دانستهاند و گاهی تعبیر «شجره» یا «ذوالحلیفه» را به کار بردهاند.<ref>نک: تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله، ج3، ص 20- 24.</ref><br />
درخصوص اینکه احرام باید در مسجد بسته شود یا بیرون از مسجد نیز میتوان احرام بست، اختلاف نظر وجود دارد. گروهی احرام بستن را تنها از داخل مسجد شجره صحیح میدانند و گروهی دیگر احرام در بیرون از مسجد را نیز صحیح دانستهاند.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص62.</ref><br />
<br />
===میقات اهل مدینه===<br />
درباره میقات اهل مدینه و کسانی که در مدینه اقامت میکنند این پرسش مطرح شده است که آیا افرادی که از مدینه به زیارت [[مسجدالحرام]] میروند، میتوانند از [[جحفه|جُحفِه]] (میقاتی که در راه مدینه به سمت مکه قرار داشته و در روایات، میقات اهل [[شام]] دانسته شده است) محرم شوند؟ و در ذوالحلیفه (مسجد شجره) محرم نشوند؟{{سخ}}<br />
به تصریح برخی از پژوهشگران، طبق نظر مشهور فقهای شیعه جایز نیست مردم مدینه بدون احرام از میقات مسجد شجره حرکت کرده و به میقاتی دیگر مانند حُجفه رفته و در آنجا محرم شوند؛<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 64-65.»</ref> فقط در خصوص افرادی که عذری از قبیل ناتوانی یا بیماری دارند، فتوا به جواز احرام بستن در جحفه داده شده است.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 75.»</ref><br />
<br />
گفته شده که این حکم درباره فردی است که از مدینه به ذوالحلیفه رفته و بدون احرام از آنجا عبور کند و به جحفه برسد. اما اگر کسی که در مدینه بوده از ذی الحلیفه عبور نکند و از راهی دیگر خارج و به میقاتی دیگر برود{{یادداشت|مثلا از مدینه با هواپیما به جده و از آنجا به جحفه برود یا از مدینه به ذی الحلیفه رفته و قبل از عبور از آنجا بار دیگر به مدینه برگشته و از میقاتی دیگر به مکه رود}} عملش حکماً و تکلیفاً بی اشکال است؛ زیرا عرفاً تجاوز از میقات بر آن صدق نمیکند.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 65»</ref><br />
<br />
==نگارخانه==<br />
<gallery heights="150px" mode="packed" style=""><br />
پرونده:Bakhshi az masjed shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare masjed.jpg<br />
پرونده:Darone masjed shajare.jpg<br />
پرونده:نمایی از بیرون مسجد شجره مدینه.jpg<br />
پرونده:تصویر قدیمی از مسجد شجره.jpg<br />
نمای بیرونی از مناره جدید مسجد شجره.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
== جستارهای وابسته ==<br />
[[حج]]<br />
<br />
[[میقاتهای پنچگانه]]<br />
<br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع ==<br />
{{منابع}}<br />
* '''[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html «احرام از جحفه وظیفه چه کسانی است»]'''، روزبه برکت رضایی، فصلنامه میقات حج، شماره 96، تیر 1395ش.<br />
* '''«[http://miqat.hajj.ir/article_37980.html میقات مسیر مدینه]»'''، سید مرتضی موسوی شاهرودی، فصلنامه میقات حج، شماره 68، تابستان 1388ش.<br />
* '''«[https://www.eshia.ir/feqh/archive/text/makarem/feqh/88/890204/ میقات ذو الحلیفة و مسجد شجرة]»'''، مکارم شیرازی، ناصر، سایت مدرسه فقاهت، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]»'''، علیپور، بهزاد، خبرگزاری فارس، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»'''، سایت عکاظ، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''آثار اسلامی مکه و مدینه'''، جعفریان، رسول، تهران، مشعر، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''الکافی'''، کلینی، محمد بن یعقوب، تحقیق و تصحیح غفاری، علیاکبر، آخوندی، محمد، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.<br />
* '''المسائل الناصریات'''، سید مرتضی، على بن حسين، تحقیق مركز پژوهش و تحقيقات علمى فقه استدلالى تطبيقى، تهران، رابطة الثقافة و العلاقات الإسلامية، چاپ اول، 1417ق.<br />
* '''المساجد الأثریة فی المدینة النبویة'''، عبدالغنی، محمدالیاس، مدینه، مطابع الرشید، الطبعة الثانیة، 1419ق.<br />
* '''المقنعه'''، شیخ مفید، محمّد بن محمد بن نعمان، قم، كنگره جهانى هزاره شيخ مفيد، 1413ق.<br />
* '''تاريخ مكه المشرفه والمسجد الحرام والمدينه الشريفه والقبر الشريف'''، ابنالضيا، بینا، ۲۰۰۸م.<br />
* '''تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه'''، قائدان، اصغر، قم، الهادی، ۱۳۸۱ش.<br />
* '''دانشنامه کلام اسلامی'''، جمعی از محققین، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، زیر نظر جعفر سبحانی، ۱۳۸۸ش.<br />
* '''فرهنگ فقه فارسی'''، مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، زیر نظر محمود هاشمی شاهرودی. قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب'''، صبری باشا، ایوب، ترجمه ماجده معروف، حسین مجیب المصری، عبدالعزیز عوض، قاهره، دارالآفاق العربیة، ٢٠٠٤م.<br />
* '''تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة-الحج'''، فاضل لنکرانی، محمد، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۱۸ق.<br />
* '''الكافی فی الفقه'''، حلبى، ابوالصلاح، تقىالدين بن نجمالدين، اصفهان، كتابخانه عمومى امام اميرالمؤمنين(ع)، چاپ اول، 1403ق.<br />
* '''السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى'''، ابن ادريس حلّى، محمد بن منصور، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ دوم، 1410ق.<br />
* '''المقنع'''، شیخ صدوق، محمّد بن على بن بابويه، قم، مؤسسه امام هادى(ع)، چاپ اول، 1415ق.<br />
* '''النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى'''، شیخ طوسی، محمد بن حسن، بیروت، دار الكتاب العربی، چاپ دوم، 1400ق.<br />
* '''مدینه شناسی'''، نجفی، محمدباقر، تهران، خرمایستان، چاپ اول، 1367ش.<br />
* '''البحر الرائق'''، المصری، ابونجیم، به کوشش زکریا عمیرات، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۸ق.<br />
{{پایان}}<br />
<br />
==مقالههای مرتبط==<br />
*[[میقات]]<br />
*[[میقات (فتاوای مراجع)]]<br />
{{حج و عمره}}<br />
[[رده:مسجدهای مدینه]]<br />
[[رده:میقاتهای حج]]<br />
[[رده:مقالههای تکمیلشده]]</div>E.shahabihttps://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%B4%D8%AC%D8%B1%D9%87_(%D9%85%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%87)&diff=54174مسجد شجره (مدینه)2023-06-29T17:18:12Z<p>E.shahabi: /* میقات حج */</p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات بنا<br />
| عنوان = <br />
| تصویر = Tamame masjed shajare.jpg<br />
| اندازه تصویر = 300px<br />
| پیوند تصویر = <br />
| توضیح تصویر = <br />
| نامهای دیگر = <br />
| مکان = ذوالحلیفه در نزدیکی مدینه<br />
| کاربری = مسجد، میقات احرام<br />
| بزرگداشت نزد = <br />
| وابسته به دین/مذهب = اسلام<br />
| باورها = <br />
| آیینها = <br />
| احکام = اهل مدینه از این مکان [[احرام]] میبندند.<br />
| زیارت کنندگان = <br />
| بازدیدکنندگان = <br />
| زمان پایهگذاری = <br />
| بنیانگذار = <br />
| رویدادها = <br />
| بازسازیها = <br />
| بازسازی کنندگان = <br />
| بخشهای از میان رفته = <br />
| ویژگیهای تاریخی = <br />
| متولیان = <br />
| مساحت = <br />
| طول = <br />
| عرض = <br />
| ارتفاع = <br />
| وضعیت بنا = <br />
| گنجایش = <br />
| امکانات = <br />
| بخشهای بنا = <br />
| معمار = <br />
| سبک = <br />
| ویژگیها = <br />
| گنبدها = <br />
| منارهها = <br />
| درها = <br />
| رواقها = <br />
| صحنها = <br />
| ایوانها = <br />
| گرداننده = <br />
| نهاد وابسته = <br />
| نهاد نگهدارنده = <br />
| مدیر = <br />
| روحانی = <br />
| نهادهای زیر مجموعه = <br />
| ثبت در = <br />
| شماره ثبت = <br />
| تاریخ ثبت = <br />
| وبگاه = <br />
| عرض جغرافیایی =24.413697 <br />
| طول جغرافیایی = 39.542992<br />
}}<br />
'''مسجد شَجَره''' مسجدی بزرگ در [[مدینه]] و یکی از [[میقاتهای پنچگانه|میقاتهای پنجگانه]] است. این مکان میقات مردم [[مدینه]] و کسانی است که از مدینه به سوی [[مکه]] میروند. <br />
<br />
گفته شده در این مکان درختی وجود داشته است که [[پیامبر اسلام(ص)]] زیر سایه آن [[نماز]] خوانده و [[احرام]] بسته است. نامگذاری آن به «مسجد شجره» از همین روست. همچنین به این مکان «مسجد میقات» نیز گفته میشود چون این مسجد یکی از میقاتها بوده و زائران خانه خدا از آنجا [[مُحرم|مُحرِم]] (عملی که حاجی قبل از ورود به [[مکه]] و انجام دادن [[اعمال حج]] انجام میدهد) میشوند. <br />
== موقعیت جغرافیایی ==<br />
{{همچنین ببینید|مسجد شجره (مکه)}}<br />
مسجد شجره از مساجد تاریخی [[مدینه (شهر)|مدینه]]<ref name=":4">موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب، ۲۰۰۴م، ج۴، ص۸۱۱. </ref> و <br />
در حدود هشت كیلومتری جنوب این شهر، قرار گرفته است.<ref>البحر الرائق، 1418ق، ج2، ص341.</ref> [[پیامبر اسلام]] برای [[حج]] و [[عمره]] از این مکان ـ مسجد شجره (مدینه)ـ احرام میبست.<ref name=":4" /> [[امام علی(ع)]] در این مکان [[آیات برائت]] را از [[ابوبکر]]، خلیفه اول، گرفت و در [[مکه]] بر مشرکان ابلاغ کرد.<ref>دانشنامه کلام اسلامی، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۷۷.</ref><br />
<br />
به گزارش برخی مسجد دیگری با همین نام در شهر [[مکه]] وجود دارد که در شمار کهنترین مساجد این شهر است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۱۱۸.</ref><br />
<br />
== تاریخ بنای مسجد ==<br />
به گفته برخی بنای مسجد طبق روایتی از کتاب صحیح بخاری در زمان [[خلافت]] [[عمر بن خطاب]] شکل گرفته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> برخی تاریخنگاران نیز بر اساس احادیث و مستنداتی از ابن عمر، انس بن مالک و [[امام صادق(ع)]] از بنا و نمای ساختمان مسجد در دههای نخستینِ هجری قمری حکایت کردهاند.<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص183.</ref><br />
=== بازسازی در قرن نهم قمری ===<br />
بر اساس گزارش سمهودی (مورخ و درگذشته 911ق) دیوارهای مسجد بر اساس بنای قدیمی آن در سال 861 هجری قمری مورد بازسازی قرار گرفته و مساحت مسجد از شمال تا جنوب و از شرق تا غرب حدوداً 48 متر مربع بوده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref><br />
=== بازسازی در قرن چهارده قمری ===<br />
به گزارش أفندی، مسجد در اواخر قرن ۱۱ هجری قمری،<ref>مدینهشناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref> ویران شده و مسلمانى از اهالی هندوستان در اوایل قرن 14 هجری قمری با اجازه از دولت عثمانی به بازسازی آن پرداخته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref> ابراهیم عیاشی در گزارشی که از نخستین سفر خود در سال 1353 هجری قمری به این مسجد داشته میگوید: «بنایی مستطیل شکل که از خشت و گل و سقفی با چوب درخت خرما و برگ ساخته شده بود. که مورد توجه مسئولین وقت قرار گرفته و گسترش یافت؛ بهگونهای که زائران و حجاج و حتی ساکنین شهر مدینه به شکوه و عظمت آن نظاره میکردند.» <ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref><br />
<br />
=== آخرین بازسازی ===<br />
آخرین بازسازی آن در دوران حکومت سعودی و پادشاهی ملک عبدالعزيز شکل گرفته<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref> که در این بازسازی برای آن مأذنه (مناره) ساخته شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref> ملک فهد، پادشاه وقت [[عربستان|عربستان سعودی]] نیز در این بازسازی، حدود نود هزار متر مربع به مسجد و امکانات جانبی آن مانند پارکینگ به آن اختصاص داده و مساحت خود مسجد حدود ۲۶ هزار متر مربع شده است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۲۷۷؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص259.</ref><br />
<br />
=== موقعیت کنونی مسجد ===<br />
امروزه مسجد شجره به فاصله حدود سه کیلومتری شهر مدینه در مجاورت بزرگراه مدینه به مکه واقع شده<ref>«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]» خبرگزاری فارس.</ref> و شکل هندسی آن مربع و داری چهار ضلع به مساحت 2.770 متر مربع و گنجایش 5000 نمازگزار را دارد. مساحت کل مسجد با محیط اطراف آن حدود 290.000 متر مربع گزارش شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص259.</ref> همچنین در توسعه اخیر، امکانات رفاهی گوناگونی مانند حمام، سرویس بهداشتی، پارکینگ (برای خودرهای سبک و سنگین)، رستوران و بازارچه برای رفاه حجاج در نظر گرفته شده است که مساحتی بالغ بر 2.10022 متر مربع دارد و هزینهی این امکانات 200.000.000 ریال سعودی گزارش شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص260.</ref><br />
<br />
==نامها==<br />
منابع تاریخی نامهای مختلفی برای این مکان ذکر کردهاند:<br />
<br />
* '''مسجد شجره''': در این مکان درختی وجود داشت که پیامبر زیر سایه آن درخت استراحت کرده، [[نماز]] میخواند و [[احرام]] میبست. پس از آنکه در این مکان مسجدی بنا شد،<ref name=":1">آثار اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ص۲۷۵.</ref> نام آن را به دلیل وجود این درخت مسجد شجره (درخت) نامیدند.<ref>تاریخ مکه المشرفه والمسجد الحرام والمدینه الشریفه والقبر الشریف، ۲۰۰۸م، ج۱، ص۳۱۱؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> چنانکه برخی از فقها مانند [[شیخ مفید]]، [[سید مرتضی]]، [[ابوالصلاح حلبی]] هنگام نام بردن از میقاتها، نام مسجد شجره را ذکر نمودهاند.<ref>المقنعة، 1413ق، ص394؛ المسائل الناصریات، 1417ق، ص308؛ الكافی فی الفقه، 1403ق، ص202.</ref><br />
<br />
* '''ذُو الْحُلَیفة''': «حلیفه» نام آبی بوده که در آنجا قرار داشته است.<ref name=":0">تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه،۱۳۸۱ش، ص۴۰۹.</ref> به اعتقاد برخی از فقها مانند [[ابن ادریس حلی|ابن ادریس]]، [[شیخ صدوق]] و [[شیخ طوسی]] «ذُوالْحُلَیفة»، همان مسجد شجره است.<ref>السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى، 1410ق، ج1، ص528؛ المقنع، 1415ق، ص217؛ النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى، 1400ق، ص210.</ref> <br />
<br />
* '''مسجد میقات''': این مکان، یکی از [[میقات|میقاتهایی]] است که حاجیان در آنجا [[احرام]] میبندند و به همین جهت به مسجد میقات مشهور شده است.<ref name=":0" /><br />
<br />
* [[آبار علی|'''اَبیار علی''']]: در خصوص علت نامگذاری این مسجد، برخی علت آنرا به «[[امام علی(ع)]]» نسبت دادهاند و برخی دیگر علت آن را به فردی بهنام «علی بن دينار» نسبت دادهاند که وی در سال 1998م، در این [[میقات]] حاضر شده و چاههایی را برای حجاج حفر نموده است. برخی دیگر نیز علت را افراد دیگری به همین نام، دانستهاند.<ref>«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»، سایت عکاظ.</ref><br />
<br />
== میقات حج==<br />
{{همچنین ببینید|میقات}}<br />
مردم [[مدینه (شهر)|مدینه]] و کسانی که از این شهر به [[عمره تمتع|عمره تمتّع]] و [[عمره مفرده]] میروند، میقات آنها مسجد شجره است.<ref name=":2">مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۷۱۲.</ref> مطابق روایات فقهی کسانی که عازم مکّه هستند باید در یکی از میقاتها، [[احرام]] ببندند که مسجد شجره از این میقاتها است.<ref>الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۳۱۹.</ref> به گزارش ... [[پیامبر اسلام|پیامبر اسلام(ص)]] نیز وقتی برای اقامه [[حج]] عازم مکه بود، از این مکان، احرام بسته و عازم حج میشد.<ref name=":1" /> <br />
<br />
===محل دقیق میقات===<br />
ذوالحلیفه نام منطقه وسیعی بوده که مسجد شجره در آن قرار داشته است.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص61 </ref> روایات گاهی «مسجد شجره» را محل میقات حج اهل مدینه دانستهاند و گاهی تعبیر «شجره» یا «ذوالحلیفه» را به کار بردهاند.<ref>نک: تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله، ج3، ص 20- 24.</ref><br />
درخصوص اینکه احرام باید در مسجد بسته شود یا بیرون از مسجد نیز میتوان احرام بست، اختلاف نظر وجود دارد. گروهی احرام بستن را تنها از داخل مسجد شجره صحیح میدانند و گروهی دیگر احرام در بیرون از مسجد را نیز صحیح دانستهاند.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص62.</ref><br />
<br />
===میقات اهل مدینه===<br />
درباره میقات اهل مدینه و کسانی که در مدینه اقامت میکنند این پرسش مطرح شده است که آیا افرادی که از مدینه به زیارت [[مسجدالحرام]] میروند، میتوانند از [[جحفه|جُحفِه]] (میقاتی که در راه مدینه به سمت مکه قرار داشته و در روایات، میقات اهل [[شام]] دانسته شده است) محرم شوند؟ و در ذوالحلیفه (مسجد شجره) محرم نشوند؟{{سخ}}<br />
به تصریح برخی از پژوهشگران، طبق نظر مشهور فقهای شیعه جایز نیست مردم مدینه بدون احرام از میقات مسجد شجره حرکت کرده و به میقاتی دیگر مانند حُجفه رفته و در آنجا محرم شوند؛<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 64-65.»</ref> فقط در خصوص افرادی که عذری از قبیل ناتوانی یا بیماری دارند، فتوا به جواز احرام بستن در جحفه داده شده است.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 75.»</ref><br />
<br />
گفته شده که این حکم درباره فردی است که از مدینه به ذوالحلیفه رفته و بدون احرام از آنجا عبور کند و به جحفه برسد. اما اگر کسی که در مدینه بوده از ذی الحلیفه عبور نکند و از راهی دیگر خارج و به میقاتی دیگر برود{{یادداشت|مثلا از مدینه با هواپیما به جده و از آنجا به جحفه برود یا از مدینه به ذی الحلیفه رفته و قبل از عبور از آنجا بار دیگر به مدینه برگشته و از میقاتی دیگر به مکه رود}} عملش حکماً و تکلیفاً بی اشکال است؛ زیرا عرفاً تجاوز از میقات بر آن صدق نمیکند.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 65»</ref><br />
<br />
==نگارخانه==<br />
<gallery heights="150px" mode="packed" style=""><br />
پرونده:Bakhshi az masjed shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare masjed.jpg<br />
پرونده:Darone masjed shajare.jpg<br />
پرونده:نمایی از بیرون مسجد شجره مدینه.jpg<br />
پرونده:تصویر قدیمی از مسجد شجره.jpg<br />
نمای بیرونی از مناره جدید مسجد شجره.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
== جستارهای وابسته ==<br />
[[حج]]<br />
<br />
[[میقاتهای پنچگانه]]<br />
<br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع ==<br />
{{منابع}}<br />
* '''[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html «احرام از جحفه وظیفه چه کسانی است»]'''، روزبه برکت رضایی، فصلنامه میقات حج، شماره 96، تیر 1395ش.<br />
* '''«[http://miqat.hajj.ir/article_37980.html میقات مسیر مدینه]»'''، سید مرتضی موسوی شاهرودی، فصلنامه میقات حج، شماره 68، تابستان 1388ش.<br />
* '''«[https://www.eshia.ir/feqh/archive/text/makarem/feqh/88/890204/ میقات ذو الحلیفة و مسجد شجرة]»'''، مکارم شیرازی، ناصر، سایت مدرسه فقاهت، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]»'''، علیپور، بهزاد، خبرگزاری فارس، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»'''، سایت عکاظ، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''آثار اسلامی مکه و مدینه'''، جعفریان، رسول، تهران، مشعر، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''الکافی'''، کلینی، محمد بن یعقوب، تحقیق و تصحیح غفاری، علیاکبر، آخوندی، محمد، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.<br />
* '''المسائل الناصریات'''، سید مرتضی، على بن حسين، تحقیق مركز پژوهش و تحقيقات علمى فقه استدلالى تطبيقى، تهران، رابطة الثقافة و العلاقات الإسلامية، چاپ اول، 1417ق.<br />
* '''المساجد الأثریة فی المدینة النبویة'''، عبدالغنی، محمدالیاس، مدینه، مطابع الرشید، الطبعة الثانیة، 1419ق.<br />
* '''المقنعه'''، شیخ مفید، محمّد بن محمد بن نعمان، قم، كنگره جهانى هزاره شيخ مفيد، 1413ق.<br />
* '''تاريخ مكه المشرفه والمسجد الحرام والمدينه الشريفه والقبر الشريف'''، ابنالضيا، بینا، ۲۰۰۸م.<br />
* '''تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه'''، قائدان، اصغر، قم، الهادی، ۱۳۸۱ش.<br />
* '''دانشنامه کلام اسلامی'''، جمعی از محققین، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، زیر نظر جعفر سبحانی، ۱۳۸۸ش.<br />
* '''فرهنگ فقه فارسی'''، مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، زیر نظر محمود هاشمی شاهرودی. قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب'''، صبری باشا، ایوب، ترجمه ماجده معروف، حسین مجیب المصری، عبدالعزیز عوض، قاهره، دارالآفاق العربیة، ٢٠٠٤م.<br />
* '''تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة-الحج'''، فاضل لنکرانی، محمد، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۱۸ق.<br />
* '''الكافی فی الفقه'''، حلبى، ابوالصلاح، تقىالدين بن نجمالدين، اصفهان، كتابخانه عمومى امام اميرالمؤمنين(ع)، چاپ اول، 1403ق.<br />
* '''السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى'''، ابن ادريس حلّى، محمد بن منصور، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ دوم، 1410ق.<br />
* '''المقنع'''، شیخ صدوق، محمّد بن على بن بابويه، قم، مؤسسه امام هادى(ع)، چاپ اول، 1415ق.<br />
* '''النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى'''، شیخ طوسی، محمد بن حسن، بیروت، دار الكتاب العربی، چاپ دوم، 1400ق.<br />
* '''مدینه شناسی'''، نجفی، محمدباقر، تهران، خرمایستان، چاپ اول، 1367ش.<br />
* '''البحر الرائق'''، المصری، ابونجیم، به کوشش زکریا عمیرات، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۸ق.<br />
{{پایان}}<br />
<br />
==مقالههای مرتبط==<br />
*[[میقات]]<br />
*[[میقات (فتاوای مراجع)]]<br />
{{حج و عمره}}<br />
[[رده:مسجدهای مدینه]]<br />
[[رده:میقاتهای حج]]<br />
[[رده:مقالههای تکمیلشده]]</div>E.shahabihttps://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%B4%D8%AC%D8%B1%D9%87_(%D9%85%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%87)&diff=54173مسجد شجره (مدینه)2023-06-29T11:38:31Z<p>E.shahabi: /* نگارخانه */</p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات بنا<br />
| عنوان = <br />
| تصویر = Tamame masjed shajare.jpg<br />
| اندازه تصویر = 300px<br />
| پیوند تصویر = <br />
| توضیح تصویر = <br />
| نامهای دیگر = <br />
| مکان = ذوالحلیفه در نزدیکی مدینه<br />
| کاربری = مسجد، میقات احرام<br />
| بزرگداشت نزد = <br />
| وابسته به دین/مذهب = اسلام<br />
| باورها = <br />
| آیینها = <br />
| احکام = اهل مدینه از این مکان [[احرام]] میبندند.<br />
| زیارت کنندگان = <br />
| بازدیدکنندگان = <br />
| زمان پایهگذاری = <br />
| بنیانگذار = <br />
| رویدادها = <br />
| بازسازیها = <br />
| بازسازی کنندگان = <br />
| بخشهای از میان رفته = <br />
| ویژگیهای تاریخی = <br />
| متولیان = <br />
| مساحت = <br />
| طول = <br />
| عرض = <br />
| ارتفاع = <br />
| وضعیت بنا = <br />
| گنجایش = <br />
| امکانات = <br />
| بخشهای بنا = <br />
| معمار = <br />
| سبک = <br />
| ویژگیها = <br />
| گنبدها = <br />
| منارهها = <br />
| درها = <br />
| رواقها = <br />
| صحنها = <br />
| ایوانها = <br />
| گرداننده = <br />
| نهاد وابسته = <br />
| نهاد نگهدارنده = <br />
| مدیر = <br />
| روحانی = <br />
| نهادهای زیر مجموعه = <br />
| ثبت در = <br />
| شماره ثبت = <br />
| تاریخ ثبت = <br />
| وبگاه = <br />
| عرض جغرافیایی =24.413697 <br />
| طول جغرافیایی = 39.542992<br />
}}<br />
'''مسجد شَجَره''' مسجدی بزرگ در [[مدینه]] و یکی از [[میقاتهای پنچگانه|میقاتهای پنجگانه]] است. این مکان میقات مردم [[مدینه]] و کسانی است که از مدینه به سوی [[مکه]] میروند. <br />
<br />
گفته شده در این مکان درختی وجود داشته است که [[پیامبر اسلام(ص)]] زیر سایه آن [[نماز]] خوانده و [[احرام]] بسته است. نامگذاری آن به «مسجد شجره» از همین روست. همچنین به این مکان «مسجد میقات» نیز گفته میشود چون این مسجد یکی از میقاتها بوده و زائران خانه خدا از آنجا [[مُحرم|مُحرِم]] (عملی که حاجی قبل از ورود به [[مکه]] و انجام دادن [[اعمال حج]] انجام میدهد) میشوند. <br />
== موقعیت جغرافیایی ==<br />
{{همچنین ببینید|مسجد شجره (مکه)}}<br />
مسجد شجره از مساجد تاریخی [[مدینه (شهر)|مدینه]]<ref name=":4">موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب، ۲۰۰۴م، ج۴، ص۸۱۱. </ref> و <br />
در حدود هشت كیلومتری جنوب این شهر، قرار گرفته است.<ref>البحر الرائق، 1418ق، ج2، ص341.</ref> [[پیامبر اسلام]] برای [[حج]] و [[عمره]] از این مکان ـ مسجد شجره (مدینه)ـ احرام میبست.<ref name=":4" /> [[امام علی(ع)]] در این مکان [[آیات برائت]] را از [[ابوبکر]]، خلیفه اول، گرفت و در [[مکه]] بر مشرکان ابلاغ کرد.<ref>دانشنامه کلام اسلامی، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۷۷.</ref><br />
<br />
به گزارش برخی مسجد دیگری با همین نام در شهر [[مکه]] وجود دارد که در شمار کهنترین مساجد این شهر است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۱۱۸.</ref><br />
<br />
== تاریخ بنای مسجد ==<br />
به گفته برخی بنای مسجد طبق روایتی از کتاب صحیح بخاری در زمان [[خلافت]] [[عمر بن خطاب]] شکل گرفته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> برخی تاریخنگاران نیز بر اساس احادیث و مستنداتی از ابن عمر، انس بن مالک و [[امام صادق(ع)]] از بنا و نمای ساختمان مسجد در دههای نخستینِ هجری قمری حکایت کردهاند.<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص183.</ref><br />
=== بازسازی در قرن نهم قمری ===<br />
بر اساس گزارش سمهودی (مورخ و درگذشته 911ق) دیوارهای مسجد بر اساس بنای قدیمی آن در سال 861 هجری قمری مورد بازسازی قرار گرفته و مساحت مسجد از شمال تا جنوب و از شرق تا غرب حدوداً 48 متر مربع بوده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref><br />
=== بازسازی در قرن چهارده قمری ===<br />
به گزارش أفندی، مسجد در اواخر قرن ۱۱ هجری قمری،<ref>مدینهشناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref> ویران شده و مسلمانى از اهالی هندوستان در اوایل قرن 14 هجری قمری با اجازه از دولت عثمانی به بازسازی آن پرداخته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref> ابراهیم عیاشی در گزارشی که از نخستین سفر خود در سال 1353 هجری قمری به این مسجد داشته میگوید: «بنایی مستطیل شکل که از خشت و گل و سقفی با چوب درخت خرما و برگ ساخته شده بود. که مورد توجه مسئولین وقت قرار گرفته و گسترش یافت؛ بهگونهای که زائران و حجاج و حتی ساکنین شهر مدینه به شکوه و عظمت آن نظاره میکردند.» <ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref><br />
<br />
=== آخرین بازسازی ===<br />
آخرین بازسازی آن در دوران حکومت سعودی و پادشاهی ملک عبدالعزيز شکل گرفته<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref> که در این بازسازی برای آن مأذنه (مناره) ساخته شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref> ملک فهد، پادشاه وقت [[عربستان|عربستان سعودی]] نیز در این بازسازی، حدود نود هزار متر مربع به مسجد و امکانات جانبی آن مانند پارکینگ به آن اختصاص داده و مساحت خود مسجد حدود ۲۶ هزار متر مربع شده است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۲۷۷؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص259.</ref><br />
<br />
=== موقعیت کنونی مسجد ===<br />
امروزه مسجد شجره به فاصله حدود سه کیلومتری شهر مدینه در مجاورت بزرگراه مدینه به مکه واقع شده<ref>«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]» خبرگزاری فارس.</ref> و شکل هندسی آن مربع و داری چهار ضلع به مساحت 2.770 متر مربع و گنجایش 5000 نمازگزار را دارد. مساحت کل مسجد با محیط اطراف آن حدود 290.000 متر مربع گزارش شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص259.</ref> همچنین در توسعه اخیر، امکانات رفاهی گوناگونی مانند حمام، سرویس بهداشتی، پارکینگ (برای خودرهای سبک و سنگین)، رستوران و بازارچه برای رفاه حجاج در نظر گرفته شده است که مساحتی بالغ بر 2.10022 متر مربع دارد و هزینهی این امکانات 200.000.000 ریال سعودی گزارش شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص260.</ref><br />
<br />
==نامها==<br />
منابع تاریخی نامهای مختلفی برای این مکان ذکر کردهاند:<br />
<br />
* '''مسجد شجره''': در این مکان درختی وجود داشت که پیامبر زیر سایه آن درخت استراحت کرده، [[نماز]] میخواند و [[احرام]] میبست. پس از آنکه در این مکان مسجدی بنا شد،<ref name=":1">آثار اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ص۲۷۵.</ref> نام آن را به دلیل وجود این درخت مسجد شجره (درخت) نامیدند.<ref>تاریخ مکه المشرفه والمسجد الحرام والمدینه الشریفه والقبر الشریف، ۲۰۰۸م، ج۱، ص۳۱۱؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> چنانکه برخی از فقها مانند [[شیخ مفید]]، [[سید مرتضی]]، [[ابوالصلاح حلبی]] هنگام نام بردن از میقاتها، نام مسجد شجره را ذکر نمودهاند.<ref>المقنعة، 1413ق، ص394؛ المسائل الناصریات، 1417ق، ص308؛ الكافی فی الفقه، 1403ق، ص202.</ref><br />
<br />
* '''ذُو الْحُلَیفة''': «حلیفه» نام آبی بوده که در آنجا قرار داشته است.<ref name=":0">تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه،۱۳۸۱ش، ص۴۰۹.</ref> به اعتقاد برخی از فقها مانند [[ابن ادریس حلی|ابن ادریس]]، [[شیخ صدوق]] و [[شیخ طوسی]] «ذُوالْحُلَیفة»، همان مسجد شجره است.<ref>السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى، 1410ق، ج1، ص528؛ المقنع، 1415ق، ص217؛ النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى، 1400ق، ص210.</ref> <br />
<br />
* '''مسجد میقات''': این مکان، یکی از [[میقات|میقاتهایی]] است که حاجیان در آنجا [[احرام]] میبندند و به همین جهت به مسجد میقات مشهور شده است.<ref name=":0" /><br />
<br />
* [[آبار علی|'''اَبیار علی''']]: در خصوص علت نامگذاری این مسجد، برخی علت آنرا به «[[امام علی(ع)]]» نسبت دادهاند و برخی دیگر علت آن را به فردی بهنام «علی بن دينار» نسبت دادهاند که وی در سال 1998م، در این [[میقات]] حاضر شده و چاههایی را برای حجاج حفر نموده است. برخی دیگر نیز علت را افراد دیگری به همین نام، دانستهاند.<ref>«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»، سایت عکاظ.</ref><br />
<br />
== میقات حج==<br />
{{همچنین ببینید|میقات}}<br />
مسجد شجره، میقات [[عمره تمتع|عمره تمتّع]] و [[عمره مفرده]] برای مردم مدینه و کسانی است که از مدینه به مکه میروند.<ref name=":2">مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۷۱۲.</ref> روایات بر این نکته دلالت دارند که باید در یکی از میقاتها، احرام بست و مسجد شجره از این میقاتها است.<ref>الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۳۱۹.</ref> [[پیامبر اسلام|پیامبر اسلام(ص)]] نیز وقتی برای اقامه [[حج]] عازم مکه بود، از این مکان، احرام بسته و عازم حج میشد.<ref name=":1" /> <br />
===محل دقیق میقات===<br />
ذوالحلیفه نام منطقه وسیعی بوده که مسجد شجره در آن قرار داشته است.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص61 </ref> روایات گاهی «مسجد شجره» را محل میقات حج اهل مدینه دانستهاند و گاهی تعبیر «شجره» یا «ذوالحلیفه» را به کار بردهاند.<ref>نک: تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله، ج3، ص 20- 24.</ref><br />
درخصوص اینکه احرام باید در مسجد بسته شود یا بیرون از مسجد نیز میتوان احرام بست، اختلاف نظر وجود دارد. گروهی احرام بستن را تنها از داخل مسجد شجره صحیح میدانند و گروهی دیگر احرام در بیرون از مسجد را نیز صحیح دانستهاند.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص62.</ref><br />
<br />
===میقات اهل مدینه===<br />
درباره میقات اهل مدینه و کسانی که در مدینه اقامت میکنند این پرسش مطرح شده است که آیا افرادی که از مدینه به زیارت [[مسجدالحرام]] میروند، میتوانند از [[جحفه|جُحفِه]] (میقاتی که در راه مدینه به سمت مکه قرار داشته و در روایات، میقات اهل [[شام]] دانسته شده است) محرم شوند؟ و در ذوالحلیفه (مسجد شجره) محرم نشوند؟{{سخ}}<br />
به تصریح برخی از پژوهشگران، طبق نظر مشهور فقهای شیعه جایز نیست مردم مدینه بدون احرام از میقات مسجد شجره حرکت کرده و به میقاتی دیگر مانند حُجفه رفته و در آنجا محرم شوند؛<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 64-65.»</ref> فقط در خصوص افرادی که عذری از قبیل ناتوانی یا بیماری دارند، فتوا به جواز احرام بستن در جحفه داده شده است.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 75.»</ref><br />
<br />
گفته شده که این حکم درباره فردی است که از مدینه به ذوالحلیفه رفته و بدون احرام از آنجا عبور کند و به جحفه برسد. اما اگر کسی که در مدینه بوده از ذی الحلیفه عبور نکند و از راهی دیگر خارج و به میقاتی دیگر برود{{یادداشت|مثلا از مدینه با هواپیما به جده و از آنجا به جحفه برود یا از مدینه به ذی الحلیفه رفته و قبل از عبور از آنجا بار دیگر به مدینه برگشته و از میقاتی دیگر به مکه رود}} عملش حکماً و تکلیفاً بی اشکال است؛ زیرا عرفاً تجاوز از میقات بر آن صدق نمیکند.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 65»</ref><br />
<br />
==نگارخانه==<br />
<gallery heights="150px" mode="packed" style=""><br />
پرونده:Bakhshi az masjed shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare masjed.jpg<br />
پرونده:Darone masjed shajare.jpg<br />
پرونده:نمایی از بیرون مسجد شجره مدینه.jpg<br />
پرونده:تصویر قدیمی از مسجد شجره.jpg<br />
نمای بیرونی از مناره جدید مسجد شجره.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
== جستارهای وابسته ==<br />
[[حج]]<br />
<br />
[[میقاتهای پنچگانه]]<br />
<br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع ==<br />
{{منابع}}<br />
* '''[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html «احرام از جحفه وظیفه چه کسانی است»]'''، روزبه برکت رضایی، فصلنامه میقات حج، شماره 96، تیر 1395ش.<br />
* '''«[http://miqat.hajj.ir/article_37980.html میقات مسیر مدینه]»'''، سید مرتضی موسوی شاهرودی، فصلنامه میقات حج، شماره 68، تابستان 1388ش.<br />
* '''«[https://www.eshia.ir/feqh/archive/text/makarem/feqh/88/890204/ میقات ذو الحلیفة و مسجد شجرة]»'''، مکارم شیرازی، ناصر، سایت مدرسه فقاهت، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]»'''، علیپور، بهزاد، خبرگزاری فارس، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»'''، سایت عکاظ، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''آثار اسلامی مکه و مدینه'''، جعفریان، رسول، تهران، مشعر، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''الکافی'''، کلینی، محمد بن یعقوب، تحقیق و تصحیح غفاری، علیاکبر، آخوندی، محمد، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.<br />
* '''المسائل الناصریات'''، سید مرتضی، على بن حسين، تحقیق مركز پژوهش و تحقيقات علمى فقه استدلالى تطبيقى، تهران، رابطة الثقافة و العلاقات الإسلامية، چاپ اول، 1417ق.<br />
* '''المساجد الأثریة فی المدینة النبویة'''، عبدالغنی، محمدالیاس، مدینه، مطابع الرشید، الطبعة الثانیة، 1419ق.<br />
* '''المقنعه'''، شیخ مفید، محمّد بن محمد بن نعمان، قم، كنگره جهانى هزاره شيخ مفيد، 1413ق.<br />
* '''تاريخ مكه المشرفه والمسجد الحرام والمدينه الشريفه والقبر الشريف'''، ابنالضيا، بینا، ۲۰۰۸م.<br />
* '''تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه'''، قائدان، اصغر، قم، الهادی، ۱۳۸۱ش.<br />
* '''دانشنامه کلام اسلامی'''، جمعی از محققین، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، زیر نظر جعفر سبحانی، ۱۳۸۸ش.<br />
* '''فرهنگ فقه فارسی'''، مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، زیر نظر محمود هاشمی شاهرودی. قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب'''، صبری باشا، ایوب، ترجمه ماجده معروف، حسین مجیب المصری، عبدالعزیز عوض، قاهره، دارالآفاق العربیة، ٢٠٠٤م.<br />
* '''تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة-الحج'''، فاضل لنکرانی، محمد، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۱۸ق.<br />
* '''الكافی فی الفقه'''، حلبى، ابوالصلاح، تقىالدين بن نجمالدين، اصفهان، كتابخانه عمومى امام اميرالمؤمنين(ع)، چاپ اول، 1403ق.<br />
* '''السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى'''، ابن ادريس حلّى، محمد بن منصور، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ دوم، 1410ق.<br />
* '''المقنع'''، شیخ صدوق، محمّد بن على بن بابويه، قم، مؤسسه امام هادى(ع)، چاپ اول، 1415ق.<br />
* '''النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى'''، شیخ طوسی، محمد بن حسن، بیروت، دار الكتاب العربی، چاپ دوم، 1400ق.<br />
* '''مدینه شناسی'''، نجفی، محمدباقر، تهران، خرمایستان، چاپ اول، 1367ش.<br />
* '''البحر الرائق'''، المصری، ابونجیم، به کوشش زکریا عمیرات، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۸ق.<br />
{{پایان}}<br />
<br />
==مقالههای مرتبط==<br />
*[[میقات]]<br />
*[[میقات (فتاوای مراجع)]]<br />
{{حج و عمره}}<br />
[[رده:مسجدهای مدینه]]<br />
[[رده:میقاتهای حج]]<br />
[[رده:مقالههای تکمیلشده]]</div>E.shahabihttps://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C_%D8%A8%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%86%DB%8C_%D8%A7%D8%B2_%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B1%D9%87_%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF_%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%B4%D8%AC%D8%B1%D9%87.jpg&diff=54172پرونده:نمای بیرونی از مناره جدید مسجد شجره.jpg2023-06-29T11:37:59Z<p>E.shahabi: </p>
<hr />
<div></div>E.shahabihttps://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%B4%D8%AC%D8%B1%D9%87_(%D9%85%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%87)&diff=54085مسجد شجره (مدینه)2023-06-24T11:44:07Z<p>E.shahabi: /* نگارخانه */</p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات بنا<br />
| عنوان = <br />
| تصویر = Tamame masjed shajare.jpg<br />
| اندازه تصویر = 300px<br />
| پیوند تصویر = <br />
| توضیح تصویر = <br />
| نامهای دیگر = <br />
| مکان = ذوالحلیفه در نزدیکی مدینه<br />
| کاربری = مسجد، میقات احرام<br />
| بزرگداشت نزد = <br />
| وابسته به دین/مذهب = اسلام<br />
| باورها = <br />
| آیینها = <br />
| احکام = اهل مدینه از این مکان [[احرام]] میبندند.<br />
| زیارت کنندگان = <br />
| بازدیدکنندگان = <br />
| زمان پایهگذاری = <br />
| بنیانگذار = <br />
| رویدادها = <br />
| بازسازیها = <br />
| بازسازی کنندگان = <br />
| بخشهای از میان رفته = <br />
| ویژگیهای تاریخی = <br />
| متولیان = <br />
| مساحت = <br />
| طول = <br />
| عرض = <br />
| ارتفاع = <br />
| وضعیت بنا = <br />
| گنجایش = <br />
| امکانات = <br />
| بخشهای بنا = <br />
| معمار = <br />
| سبک = <br />
| ویژگیها = <br />
| گنبدها = <br />
| منارهها = <br />
| درها = <br />
| رواقها = <br />
| صحنها = <br />
| ایوانها = <br />
| گرداننده = <br />
| نهاد وابسته = <br />
| نهاد نگهدارنده = <br />
| مدیر = <br />
| روحانی = <br />
| نهادهای زیر مجموعه = <br />
| ثبت در = <br />
| شماره ثبت = <br />
| تاریخ ثبت = <br />
| وبگاه = <br />
| عرض جغرافیایی =24.413697 <br />
| طول جغرافیایی = 39.542992<br />
}}<br />
'''مسجد شَجَره''' مسجدی بزرگ در [[مدینه]] و یکی از [[میقاتهای پنچگانه|میقاتهای پنجگانه]] است. این مکان میقات مردم [[مدینه]] و کسانی است که از مدینه به سوی [[مکه]] میروند. <br />
<br />
گفته شده در این مکان درختی وجود داشته است که [[پیامبر اسلام(ص)]] زیر سایه آن [[نماز]] خوانده و [[احرام]] بسته است. نامگذاری آن به «مسجد شجره» از همین روست. همچنین به این مکان «مسجد میقات» نیز گفته میشود چون این مسجد یکی از میقاتها بوده و زائران خانه خدا از آنجا [[مُحرم|مُحرِم]] (عملی که حاجی قبل از ورود به [[مکه]] و انجام دادن [[اعمال حج]] انجام میدهد) میشوند. <br />
== موقعیت جغرافیایی ==<br />
{{همچنین ببینید|مسجد شجره (مکه)}}<br />
مسجد شجره از مساجد تاریخی [[مدینه (شهر)|مدینه]]<ref name=":4">موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب، ۲۰۰۴م، ج۴، ص۸۱۱. </ref> و <br />
در حدود هشت كیلومتری جنوب این شهر، قرار گرفته است.<ref>البحر الرائق، 1418ق، ج2، ص341.</ref> [[پیامبر اسلام]] برای [[حج]] و [[عمره]] از این مکان ـ مسجد شجره (مدینه)ـ احرام میبست.<ref name=":4" /> [[امام علی(ع)]] در این مکان [[آیات برائت]] را از [[ابوبکر]]، خلیفه اول، گرفت و در [[مکه]] بر مشرکان ابلاغ کرد.<ref>دانشنامه کلام اسلامی، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۷۷.</ref><br />
<br />
به گزارش برخی مسجد دیگری با همین نام در شهر [[مکه]] وجود دارد که در شمار کهنترین مساجد این شهر است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۱۱۸.</ref><br />
<br />
== تاریخ بنای مسجد ==<br />
به گفته برخی بنای مسجد طبق روایتی از کتاب صحیح بخاری در زمان [[خلافت]] [[عمر بن خطاب]] شکل گرفته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> برخی تاریخنگاران نیز بر اساس احادیث و مستنداتی از ابن عمر، انس بن مالک و [[امام صادق(ع)]] از بنا و نمای ساختمان مسجد در دههای نخستینِ هجری قمری حکایت کردهاند.<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص183.</ref><br />
=== بازسازی در قرن نهم قمری ===<br />
بر اساس گزارش سمهودی (مورخ و درگذشته 911ق) دیوارهای مسجد بر اساس بنای قدیمی آن در سال 861 هجری قمری مورد بازسازی قرار گرفته و مساحت مسجد از شمال تا جنوب و از شرق تا غرب حدوداً 48 متر مربع بوده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref><br />
=== بازسازی در قرن چهارده قمری ===<br />
به گزارش أفندی، مسجد در اواخر قرن ۱۱ هجری قمری،<ref>مدینهشناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref> ویران شده و مسلمانى از اهالی هندوستان در اوایل قرن 14 هجری قمری با اجازه از دولت عثمانی به بازسازی آن پرداخته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref> ابراهیم عیاشی در گزارشی که از نخستین سفر خود در سال 1353 هجری قمری به این مسجد داشته میگوید: «بنایی مستطیل شکل که از خشت و گل و سقفی با چوب درخت خرما و برگ ساخته شده بود. که مورد توجه مسئولین وقت قرار گرفته و گسترش یافت؛ بهگونهای که زائران و حجاج و حتی ساکنین شهر مدینه به شکوه و عظمت آن نظاره میکردند.» <ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref><br />
<br />
=== آخرین بازسازی ===<br />
آخرین بازسازی آن در دوران حکومت سعودی و پادشاهی ملک عبدالعزيز شکل گرفته<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref> که در این بازسازی برای آن مأذنه (مناره) ساخته شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref> ملک فهد، پادشاه وقت [[عربستان|عربستان سعودی]] نیز در این بازسازی، حدود نود هزار متر مربع به مسجد و امکانات جانبی آن مانند پارکینگ به آن اختصاص داده و مساحت خود مسجد حدود ۲۶ هزار متر مربع شده است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۲۷۷؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص259.</ref><br />
<br />
=== موقعیت کنونی مسجد ===<br />
امروزه مسجد شجره به فاصله حدود سه کیلومتری شهر مدینه در مجاورت بزرگراه مدینه به مکه واقع شده<ref>«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]» خبرگزاری فارس.</ref> و شکل هندسی آن مربع و داری چهار ضلع به مساحت 2.770 متر مربع و گنجایش 5000 نمازگزار را دارد. مساحت کل مسجد با محیط اطراف آن حدود 290.000 متر مربع گزارش شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص259.</ref> همچنین در توسعه اخیر، امکانات رفاهی گوناگونی مانند حمام، سرویس بهداشتی، پارکینگ (برای خودرهای سبک و سنگین)، رستوران و بازارچه برای رفاه حجاج در نظر گرفته شده است که مساحتی بالغ بر 2.10022 متر مربع دارد و هزینهی این امکانات 200.000.000 ریال سعودی گزارش شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص260.</ref><br />
<br />
==نامها==<br />
منابع تاریخی نامهای مختلفی برای این مکان ذکر کردهاند:<br />
<br />
* '''مسجد شجره''': در این مکان درختی وجود داشت که پیامبر زیر سایه آن درخت استراحت کرده، [[نماز]] میخواند و [[احرام]] میبست. پس از آنکه در این مکان مسجدی بنا شد،<ref name=":1">آثار اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ص۲۷۵.</ref> نام آن را به دلیل وجود این درخت مسجد شجره (درخت) نامیدند.<ref>تاریخ مکه المشرفه والمسجد الحرام والمدینه الشریفه والقبر الشریف، ۲۰۰۸م، ج۱، ص۳۱۱؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> چنانکه برخی از فقها مانند [[شیخ مفید]]، [[سید مرتضی]]، [[ابوالصلاح حلبی]] هنگام نام بردن از میقاتها، نام مسجد شجره را ذکر نمودهاند.<ref>المقنعة، 1413ق، ص394؛ المسائل الناصریات، 1417ق، ص308؛ الكافی فی الفقه، 1403ق، ص202.</ref><br />
<br />
* '''ذُو الْحُلَیفة''': «حلیفه» نام آبی بوده که در آنجا قرار داشته است.<ref name=":0">تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه،۱۳۸۱ش، ص۴۰۹.</ref> به اعتقاد برخی از فقها مانند [[ابن ادریس حلی|ابن ادریس]]، [[شیخ صدوق]] و [[شیخ طوسی]] «ذُوالْحُلَیفة»، همان مسجد شجره است.<ref>السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى، 1410ق، ج1، ص528؛ المقنع، 1415ق، ص217؛ النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى، 1400ق، ص210.</ref> <br />
<br />
* '''مسجد میقات''': این مکان، یکی از [[میقات|میقاتهایی]] است که حاجیان در آنجا [[احرام]] میبندند و به همین جهت به مسجد میقات مشهور شده است.<ref name=":0" /><br />
<br />
* [[آبار علی|'''اَبیار علی''']]: در خصوص علت نامگذاری این مسجد، برخی علت آنرا به «[[امام علی(ع)]]» نسبت دادهاند و برخی دیگر علت آن را به فردی بهنام «علی بن دينار» نسبت دادهاند که وی در سال 1998م، در این [[میقات]] حاضر شده و چاههایی را برای حجاج حفر نموده است. برخی دیگر نیز علت را افراد دیگری به همین نام، دانستهاند.<ref>«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»، سایت عکاظ.</ref><br />
<br />
== میقات حج==<br />
{{همچنین ببینید|میقات}}<br />
مسجد شجره، میقات [[عمره تمتع|عمره تمتّع]] و [[عمره مفرده]] برای مردم مدینه و کسانی است که از مدینه به مکه میروند.<ref name=":2">مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۷۱۲.</ref> روایات بر این نکته دلالت دارند که باید در یکی از میقاتها، احرام بست و مسجد شجره از این میقاتها است.<ref>الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۳۱۹.</ref> [[پیامبر اسلام|پیامبر اسلام(ص)]] نیز وقتی برای اقامه [[حج]] عازم مکه بود، از این مکان، احرام بسته و عازم حج میشد.<ref name=":1" /> <br />
===محل دقیق میقات===<br />
ذوالحلیفه نام منطقه وسیعی بوده که مسجد شجره در آن قرار داشته است.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص61 </ref> روایات گاهی «مسجد شجره» را محل میقات حج اهل مدینه دانستهاند و گاهی تعبیر «شجره» یا «ذوالحلیفه» را به کار بردهاند.<ref>نک: تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله، ج3، ص 20- 24.</ref><br />
درخصوص اینکه احرام باید در مسجد بسته شود یا بیرون از مسجد نیز میتوان احرام بست، اختلاف نظر وجود دارد. گروهی احرام بستن را تنها از داخل مسجد شجره صحیح میدانند و گروهی دیگر احرام در بیرون از مسجد را نیز صحیح دانستهاند.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص62.</ref><br />
<br />
===میقات اهل مدینه===<br />
درباره میقات اهل مدینه و کسانی که در مدینه اقامت میکنند این پرسش مطرح شده است که آیا افرادی که از مدینه به زیارت [[مسجدالحرام]] میروند، میتوانند از [[جحفه|جُحفِه]] (میقاتی که در راه مدینه به سمت مکه قرار داشته و در روایات، میقات اهل [[شام]] دانسته شده است) محرم شوند؟ و در ذوالحلیفه (مسجد شجره) محرم نشوند؟{{سخ}}<br />
به تصریح برخی از پژوهشگران، طبق نظر مشهور فقهای شیعه جایز نیست مردم مدینه بدون احرام از میقات مسجد شجره حرکت کرده و به میقاتی دیگر مانند حُجفه رفته و در آنجا محرم شوند؛<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 64-65.»</ref> فقط در خصوص افرادی که عذری از قبیل ناتوانی یا بیماری دارند، فتوا به جواز احرام بستن در جحفه داده شده است.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 75.»</ref><br />
<br />
گفته شده که این حکم درباره فردی است که از مدینه به ذوالحلیفه رفته و بدون احرام از آنجا عبور کند و به جحفه برسد. اما اگر کسی که در مدینه بوده از ذی الحلیفه عبور نکند و از راهی دیگر خارج و به میقاتی دیگر برود{{یادداشت|مثلا از مدینه با هواپیما به جده و از آنجا به جحفه برود یا از مدینه به ذی الحلیفه رفته و قبل از عبور از آنجا بار دیگر به مدینه برگشته و از میقاتی دیگر به مکه رود}} عملش حکماً و تکلیفاً بی اشکال است؛ زیرا عرفاً تجاوز از میقات بر آن صدق نمیکند.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 65»</ref><br />
<br />
==نگارخانه==<br />
<gallery heights="150px" mode="packed" style=""><br />
پرونده:Bakhshi az masjed shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare masjed.jpg<br />
پرونده:Darone masjed shajare.jpg<br />
پرونده:نمایی از بیرون مسجد شجره مدینه.jpg<br />
پرونده:تصویر قدیمی از مسجد شجره.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
== جستارهای وابسته ==<br />
[[حج]]<br />
<br />
[[میقاتهای پنچگانه]]<br />
<br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع ==<br />
{{منابع}}<br />
* '''[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html «احرام از جحفه وظیفه چه کسانی است»]'''، روزبه برکت رضایی، فصلنامه میقات حج، شماره 96، تیر 1395ش.<br />
* '''«[http://miqat.hajj.ir/article_37980.html میقات مسیر مدینه]»'''، سید مرتضی موسوی شاهرودی، فصلنامه میقات حج، شماره 68، تابستان 1388ش.<br />
* '''«[https://www.eshia.ir/feqh/archive/text/makarem/feqh/88/890204/ میقات ذو الحلیفة و مسجد شجرة]»'''، مکارم شیرازی، ناصر، سایت مدرسه فقاهت، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]»'''، علیپور، بهزاد، خبرگزاری فارس، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»'''، سایت عکاظ، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''آثار اسلامی مکه و مدینه'''، جعفریان، رسول، تهران، مشعر، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''الکافی'''، کلینی، محمد بن یعقوب، تحقیق و تصحیح غفاری، علیاکبر، آخوندی، محمد، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.<br />
* '''المسائل الناصریات'''، سید مرتضی، على بن حسين، تحقیق مركز پژوهش و تحقيقات علمى فقه استدلالى تطبيقى، تهران، رابطة الثقافة و العلاقات الإسلامية، چاپ اول، 1417ق.<br />
* '''المساجد الأثریة فی المدینة النبویة'''، عبدالغنی، محمدالیاس، مدینه، مطابع الرشید، الطبعة الثانیة، 1419ق.<br />
* '''المقنعه'''، شیخ مفید، محمّد بن محمد بن نعمان، قم، كنگره جهانى هزاره شيخ مفيد، 1413ق.<br />
* '''تاريخ مكه المشرفه والمسجد الحرام والمدينه الشريفه والقبر الشريف'''، ابنالضيا، بینا، ۲۰۰۸م.<br />
* '''تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه'''، قائدان، اصغر، قم، الهادی، ۱۳۸۱ش.<br />
* '''دانشنامه کلام اسلامی'''، جمعی از محققین، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، زیر نظر جعفر سبحانی، ۱۳۸۸ش.<br />
* '''فرهنگ فقه فارسی'''، مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، زیر نظر محمود هاشمی شاهرودی. قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب'''، صبری باشا، ایوب، ترجمه ماجده معروف، حسین مجیب المصری، عبدالعزیز عوض، قاهره، دارالآفاق العربیة، ٢٠٠٤م.<br />
* '''تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة-الحج'''، فاضل لنکرانی، محمد، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۱۸ق.<br />
* '''الكافی فی الفقه'''، حلبى، ابوالصلاح، تقىالدين بن نجمالدين، اصفهان، كتابخانه عمومى امام اميرالمؤمنين(ع)، چاپ اول، 1403ق.<br />
* '''السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى'''، ابن ادريس حلّى، محمد بن منصور، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ دوم، 1410ق.<br />
* '''المقنع'''، شیخ صدوق، محمّد بن على بن بابويه، قم، مؤسسه امام هادى(ع)، چاپ اول، 1415ق.<br />
* '''النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى'''، شیخ طوسی، محمد بن حسن، بیروت، دار الكتاب العربی، چاپ دوم، 1400ق.<br />
* '''مدینه شناسی'''، نجفی، محمدباقر، تهران، خرمایستان، چاپ اول، 1367ش.<br />
* '''البحر الرائق'''، المصری، ابونجیم، به کوشش زکریا عمیرات، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۸ق.<br />
{{پایان}}<br />
<br />
==مقالههای مرتبط==<br />
*[[میقات]]<br />
*[[میقات (فتاوای مراجع)]]<br />
{{حج و عمره}}<br />
[[رده:مسجدهای مدینه]]<br />
[[رده:میقاتهای حج]]<br />
[[رده:مقالههای تکمیلشده]]</div>E.shahabihttps://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%B4%D8%AC%D8%B1%D9%87_(%D9%85%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%87)&diff=54084مسجد شجره (مدینه)2023-06-24T11:43:49Z<p>E.shahabi: /* موقعیت جغرافیایی */</p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات بنا<br />
| عنوان = <br />
| تصویر = Tamame masjed shajare.jpg<br />
| اندازه تصویر = 300px<br />
| پیوند تصویر = <br />
| توضیح تصویر = <br />
| نامهای دیگر = <br />
| مکان = ذوالحلیفه در نزدیکی مدینه<br />
| کاربری = مسجد، میقات احرام<br />
| بزرگداشت نزد = <br />
| وابسته به دین/مذهب = اسلام<br />
| باورها = <br />
| آیینها = <br />
| احکام = اهل مدینه از این مکان [[احرام]] میبندند.<br />
| زیارت کنندگان = <br />
| بازدیدکنندگان = <br />
| زمان پایهگذاری = <br />
| بنیانگذار = <br />
| رویدادها = <br />
| بازسازیها = <br />
| بازسازی کنندگان = <br />
| بخشهای از میان رفته = <br />
| ویژگیهای تاریخی = <br />
| متولیان = <br />
| مساحت = <br />
| طول = <br />
| عرض = <br />
| ارتفاع = <br />
| وضعیت بنا = <br />
| گنجایش = <br />
| امکانات = <br />
| بخشهای بنا = <br />
| معمار = <br />
| سبک = <br />
| ویژگیها = <br />
| گنبدها = <br />
| منارهها = <br />
| درها = <br />
| رواقها = <br />
| صحنها = <br />
| ایوانها = <br />
| گرداننده = <br />
| نهاد وابسته = <br />
| نهاد نگهدارنده = <br />
| مدیر = <br />
| روحانی = <br />
| نهادهای زیر مجموعه = <br />
| ثبت در = <br />
| شماره ثبت = <br />
| تاریخ ثبت = <br />
| وبگاه = <br />
| عرض جغرافیایی =24.413697 <br />
| طول جغرافیایی = 39.542992<br />
}}<br />
'''مسجد شَجَره''' مسجدی بزرگ در [[مدینه]] و یکی از [[میقاتهای پنچگانه|میقاتهای پنجگانه]] است. این مکان میقات مردم [[مدینه]] و کسانی است که از مدینه به سوی [[مکه]] میروند. <br />
<br />
گفته شده در این مکان درختی وجود داشته است که [[پیامبر اسلام(ص)]] زیر سایه آن [[نماز]] خوانده و [[احرام]] بسته است. نامگذاری آن به «مسجد شجره» از همین روست. همچنین به این مکان «مسجد میقات» نیز گفته میشود چون این مسجد یکی از میقاتها بوده و زائران خانه خدا از آنجا [[مُحرم|مُحرِم]] (عملی که حاجی قبل از ورود به [[مکه]] و انجام دادن [[اعمال حج]] انجام میدهد) میشوند. <br />
== موقعیت جغرافیایی ==<br />
{{همچنین ببینید|مسجد شجره (مکه)}}<br />
مسجد شجره از مساجد تاریخی [[مدینه (شهر)|مدینه]]<ref name=":4">موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب، ۲۰۰۴م، ج۴، ص۸۱۱. </ref> و <br />
در حدود هشت كیلومتری جنوب این شهر، قرار گرفته است.<ref>البحر الرائق، 1418ق، ج2، ص341.</ref> [[پیامبر اسلام]] برای [[حج]] و [[عمره]] از این مکان ـ مسجد شجره (مدینه)ـ احرام میبست.<ref name=":4" /> [[امام علی(ع)]] در این مکان [[آیات برائت]] را از [[ابوبکر]]، خلیفه اول، گرفت و در [[مکه]] بر مشرکان ابلاغ کرد.<ref>دانشنامه کلام اسلامی، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۷۷.</ref><br />
<br />
به گزارش برخی مسجد دیگری با همین نام در شهر [[مکه]] وجود دارد که در شمار کهنترین مساجد این شهر است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۱۱۸.</ref><br />
<br />
== تاریخ بنای مسجد ==<br />
به گفته برخی بنای مسجد طبق روایتی از کتاب صحیح بخاری در زمان [[خلافت]] [[عمر بن خطاب]] شکل گرفته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> برخی تاریخنگاران نیز بر اساس احادیث و مستنداتی از ابن عمر، انس بن مالک و [[امام صادق(ع)]] از بنا و نمای ساختمان مسجد در دههای نخستینِ هجری قمری حکایت کردهاند.<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص183.</ref><br />
=== بازسازی در قرن نهم قمری ===<br />
بر اساس گزارش سمهودی (مورخ و درگذشته 911ق) دیوارهای مسجد بر اساس بنای قدیمی آن در سال 861 هجری قمری مورد بازسازی قرار گرفته و مساحت مسجد از شمال تا جنوب و از شرق تا غرب حدوداً 48 متر مربع بوده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref><br />
=== بازسازی در قرن چهارده قمری ===<br />
به گزارش أفندی، مسجد در اواخر قرن ۱۱ هجری قمری،<ref>مدینهشناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref> ویران شده و مسلمانى از اهالی هندوستان در اوایل قرن 14 هجری قمری با اجازه از دولت عثمانی به بازسازی آن پرداخته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref> ابراهیم عیاشی در گزارشی که از نخستین سفر خود در سال 1353 هجری قمری به این مسجد داشته میگوید: «بنایی مستطیل شکل که از خشت و گل و سقفی با چوب درخت خرما و برگ ساخته شده بود. که مورد توجه مسئولین وقت قرار گرفته و گسترش یافت؛ بهگونهای که زائران و حجاج و حتی ساکنین شهر مدینه به شکوه و عظمت آن نظاره میکردند.» <ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref><br />
<br />
=== آخرین بازسازی ===<br />
آخرین بازسازی آن در دوران حکومت سعودی و پادشاهی ملک عبدالعزيز شکل گرفته<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref> که در این بازسازی برای آن مأذنه (مناره) ساخته شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref> ملک فهد، پادشاه وقت [[عربستان|عربستان سعودی]] نیز در این بازسازی، حدود نود هزار متر مربع به مسجد و امکانات جانبی آن مانند پارکینگ به آن اختصاص داده و مساحت خود مسجد حدود ۲۶ هزار متر مربع شده است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۲۷۷؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص259.</ref><br />
<br />
=== موقعیت کنونی مسجد ===<br />
امروزه مسجد شجره به فاصله حدود سه کیلومتری شهر مدینه در مجاورت بزرگراه مدینه به مکه واقع شده<ref>«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]» خبرگزاری فارس.</ref> و شکل هندسی آن مربع و داری چهار ضلع به مساحت 2.770 متر مربع و گنجایش 5000 نمازگزار را دارد. مساحت کل مسجد با محیط اطراف آن حدود 290.000 متر مربع گزارش شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص259.</ref> همچنین در توسعه اخیر، امکانات رفاهی گوناگونی مانند حمام، سرویس بهداشتی، پارکینگ (برای خودرهای سبک و سنگین)، رستوران و بازارچه برای رفاه حجاج در نظر گرفته شده است که مساحتی بالغ بر 2.10022 متر مربع دارد و هزینهی این امکانات 200.000.000 ریال سعودی گزارش شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص260.</ref><br />
<br />
==نامها==<br />
منابع تاریخی نامهای مختلفی برای این مکان ذکر کردهاند:<br />
<br />
* '''مسجد شجره''': در این مکان درختی وجود داشت که پیامبر زیر سایه آن درخت استراحت کرده، [[نماز]] میخواند و [[احرام]] میبست. پس از آنکه در این مکان مسجدی بنا شد،<ref name=":1">آثار اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ص۲۷۵.</ref> نام آن را به دلیل وجود این درخت مسجد شجره (درخت) نامیدند.<ref>تاریخ مکه المشرفه والمسجد الحرام والمدینه الشریفه والقبر الشریف، ۲۰۰۸م، ج۱، ص۳۱۱؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> چنانکه برخی از فقها مانند [[شیخ مفید]]، [[سید مرتضی]]، [[ابوالصلاح حلبی]] هنگام نام بردن از میقاتها، نام مسجد شجره را ذکر نمودهاند.<ref>المقنعة، 1413ق، ص394؛ المسائل الناصریات، 1417ق، ص308؛ الكافی فی الفقه، 1403ق، ص202.</ref><br />
<br />
* '''ذُو الْحُلَیفة''': «حلیفه» نام آبی بوده که در آنجا قرار داشته است.<ref name=":0">تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه،۱۳۸۱ش، ص۴۰۹.</ref> به اعتقاد برخی از فقها مانند [[ابن ادریس حلی|ابن ادریس]]، [[شیخ صدوق]] و [[شیخ طوسی]] «ذُوالْحُلَیفة»، همان مسجد شجره است.<ref>السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى، 1410ق، ج1، ص528؛ المقنع، 1415ق، ص217؛ النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى، 1400ق، ص210.</ref> <br />
<br />
* '''مسجد میقات''': این مکان، یکی از [[میقات|میقاتهایی]] است که حاجیان در آنجا [[احرام]] میبندند و به همین جهت به مسجد میقات مشهور شده است.<ref name=":0" /><br />
<br />
* [[آبار علی|'''اَبیار علی''']]: در خصوص علت نامگذاری این مسجد، برخی علت آنرا به «[[امام علی(ع)]]» نسبت دادهاند و برخی دیگر علت آن را به فردی بهنام «علی بن دينار» نسبت دادهاند که وی در سال 1998م، در این [[میقات]] حاضر شده و چاههایی را برای حجاج حفر نموده است. برخی دیگر نیز علت را افراد دیگری به همین نام، دانستهاند.<ref>«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»، سایت عکاظ.</ref><br />
<br />
== میقات حج==<br />
{{همچنین ببینید|میقات}}<br />
مسجد شجره، میقات [[عمره تمتع|عمره تمتّع]] و [[عمره مفرده]] برای مردم مدینه و کسانی است که از مدینه به مکه میروند.<ref name=":2">مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۷۱۲.</ref> روایات بر این نکته دلالت دارند که باید در یکی از میقاتها، احرام بست و مسجد شجره از این میقاتها است.<ref>الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۳۱۹.</ref> [[پیامبر اسلام|پیامبر اسلام(ص)]] نیز وقتی برای اقامه [[حج]] عازم مکه بود، از این مکان، احرام بسته و عازم حج میشد.<ref name=":1" /> <br />
===محل دقیق میقات===<br />
ذوالحلیفه نام منطقه وسیعی بوده که مسجد شجره در آن قرار داشته است.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص61 </ref> روایات گاهی «مسجد شجره» را محل میقات حج اهل مدینه دانستهاند و گاهی تعبیر «شجره» یا «ذوالحلیفه» را به کار بردهاند.<ref>نک: تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله، ج3، ص 20- 24.</ref><br />
درخصوص اینکه احرام باید در مسجد بسته شود یا بیرون از مسجد نیز میتوان احرام بست، اختلاف نظر وجود دارد. گروهی احرام بستن را تنها از داخل مسجد شجره صحیح میدانند و گروهی دیگر احرام در بیرون از مسجد را نیز صحیح دانستهاند.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص62.</ref><br />
<br />
===میقات اهل مدینه===<br />
درباره میقات اهل مدینه و کسانی که در مدینه اقامت میکنند این پرسش مطرح شده است که آیا افرادی که از مدینه به زیارت [[مسجدالحرام]] میروند، میتوانند از [[جحفه|جُحفِه]] (میقاتی که در راه مدینه به سمت مکه قرار داشته و در روایات، میقات اهل [[شام]] دانسته شده است) محرم شوند؟ و در ذوالحلیفه (مسجد شجره) محرم نشوند؟{{سخ}}<br />
به تصریح برخی از پژوهشگران، طبق نظر مشهور فقهای شیعه جایز نیست مردم مدینه بدون احرام از میقات مسجد شجره حرکت کرده و به میقاتی دیگر مانند حُجفه رفته و در آنجا محرم شوند؛<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 64-65.»</ref> فقط در خصوص افرادی که عذری از قبیل ناتوانی یا بیماری دارند، فتوا به جواز احرام بستن در جحفه داده شده است.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 75.»</ref><br />
<br />
گفته شده که این حکم درباره فردی است که از مدینه به ذوالحلیفه رفته و بدون احرام از آنجا عبور کند و به جحفه برسد. اما اگر کسی که در مدینه بوده از ذی الحلیفه عبور نکند و از راهی دیگر خارج و به میقاتی دیگر برود{{یادداشت|مثلا از مدینه با هواپیما به جده و از آنجا به جحفه برود یا از مدینه به ذی الحلیفه رفته و قبل از عبور از آنجا بار دیگر به مدینه برگشته و از میقاتی دیگر به مکه رود}} عملش حکماً و تکلیفاً بی اشکال است؛ زیرا عرفاً تجاوز از میقات بر آن صدق نمیکند.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 65»</ref><br />
<br />
==نگارخانه==<br />
<gallery heights="150px" mode="packed" style=""><br />
پرونده:Bakhshi az masjed shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare masjed.jpg<br />
پرونده:Darone masjed shajare.jpg<br />
پرونده:نمایی از بیرون مسجد شجره مدینه.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
== جستارهای وابسته ==<br />
[[حج]]<br />
<br />
[[میقاتهای پنچگانه]]<br />
<br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع ==<br />
{{منابع}}<br />
* '''[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html «احرام از جحفه وظیفه چه کسانی است»]'''، روزبه برکت رضایی، فصلنامه میقات حج، شماره 96، تیر 1395ش.<br />
* '''«[http://miqat.hajj.ir/article_37980.html میقات مسیر مدینه]»'''، سید مرتضی موسوی شاهرودی، فصلنامه میقات حج، شماره 68، تابستان 1388ش.<br />
* '''«[https://www.eshia.ir/feqh/archive/text/makarem/feqh/88/890204/ میقات ذو الحلیفة و مسجد شجرة]»'''، مکارم شیرازی، ناصر، سایت مدرسه فقاهت، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]»'''، علیپور، بهزاد، خبرگزاری فارس، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»'''، سایت عکاظ، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''آثار اسلامی مکه و مدینه'''، جعفریان، رسول، تهران، مشعر، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''الکافی'''، کلینی، محمد بن یعقوب، تحقیق و تصحیح غفاری، علیاکبر، آخوندی، محمد، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.<br />
* '''المسائل الناصریات'''، سید مرتضی، على بن حسين، تحقیق مركز پژوهش و تحقيقات علمى فقه استدلالى تطبيقى، تهران، رابطة الثقافة و العلاقات الإسلامية، چاپ اول، 1417ق.<br />
* '''المساجد الأثریة فی المدینة النبویة'''، عبدالغنی، محمدالیاس، مدینه، مطابع الرشید، الطبعة الثانیة، 1419ق.<br />
* '''المقنعه'''، شیخ مفید، محمّد بن محمد بن نعمان، قم، كنگره جهانى هزاره شيخ مفيد، 1413ق.<br />
* '''تاريخ مكه المشرفه والمسجد الحرام والمدينه الشريفه والقبر الشريف'''، ابنالضيا، بینا، ۲۰۰۸م.<br />
* '''تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه'''، قائدان، اصغر، قم، الهادی، ۱۳۸۱ش.<br />
* '''دانشنامه کلام اسلامی'''، جمعی از محققین، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، زیر نظر جعفر سبحانی، ۱۳۸۸ش.<br />
* '''فرهنگ فقه فارسی'''، مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، زیر نظر محمود هاشمی شاهرودی. قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب'''، صبری باشا، ایوب، ترجمه ماجده معروف، حسین مجیب المصری، عبدالعزیز عوض، قاهره، دارالآفاق العربیة، ٢٠٠٤م.<br />
* '''تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة-الحج'''، فاضل لنکرانی، محمد، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۱۸ق.<br />
* '''الكافی فی الفقه'''، حلبى، ابوالصلاح، تقىالدين بن نجمالدين، اصفهان، كتابخانه عمومى امام اميرالمؤمنين(ع)، چاپ اول، 1403ق.<br />
* '''السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى'''، ابن ادريس حلّى، محمد بن منصور، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ دوم، 1410ق.<br />
* '''المقنع'''، شیخ صدوق، محمّد بن على بن بابويه، قم، مؤسسه امام هادى(ع)، چاپ اول، 1415ق.<br />
* '''النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى'''، شیخ طوسی، محمد بن حسن، بیروت، دار الكتاب العربی، چاپ دوم، 1400ق.<br />
* '''مدینه شناسی'''، نجفی، محمدباقر، تهران، خرمایستان، چاپ اول، 1367ش.<br />
* '''البحر الرائق'''، المصری، ابونجیم، به کوشش زکریا عمیرات، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۸ق.<br />
{{پایان}}<br />
<br />
==مقالههای مرتبط==<br />
*[[میقات]]<br />
*[[میقات (فتاوای مراجع)]]<br />
{{حج و عمره}}<br />
[[رده:مسجدهای مدینه]]<br />
[[رده:میقاتهای حج]]<br />
[[رده:مقالههای تکمیلشده]]</div>E.shahabihttps://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%B4%D8%AC%D8%B1%D9%87_(%D9%85%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%87)&diff=54083مسجد شجره (مدینه)2023-06-24T11:42:41Z<p>E.shahabi: /* موقعیت جغرافیایی */</p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات بنا<br />
| عنوان = <br />
| تصویر = Tamame masjed shajare.jpg<br />
| اندازه تصویر = 300px<br />
| پیوند تصویر = <br />
| توضیح تصویر = <br />
| نامهای دیگر = <br />
| مکان = ذوالحلیفه در نزدیکی مدینه<br />
| کاربری = مسجد، میقات احرام<br />
| بزرگداشت نزد = <br />
| وابسته به دین/مذهب = اسلام<br />
| باورها = <br />
| آیینها = <br />
| احکام = اهل مدینه از این مکان [[احرام]] میبندند.<br />
| زیارت کنندگان = <br />
| بازدیدکنندگان = <br />
| زمان پایهگذاری = <br />
| بنیانگذار = <br />
| رویدادها = <br />
| بازسازیها = <br />
| بازسازی کنندگان = <br />
| بخشهای از میان رفته = <br />
| ویژگیهای تاریخی = <br />
| متولیان = <br />
| مساحت = <br />
| طول = <br />
| عرض = <br />
| ارتفاع = <br />
| وضعیت بنا = <br />
| گنجایش = <br />
| امکانات = <br />
| بخشهای بنا = <br />
| معمار = <br />
| سبک = <br />
| ویژگیها = <br />
| گنبدها = <br />
| منارهها = <br />
| درها = <br />
| رواقها = <br />
| صحنها = <br />
| ایوانها = <br />
| گرداننده = <br />
| نهاد وابسته = <br />
| نهاد نگهدارنده = <br />
| مدیر = <br />
| روحانی = <br />
| نهادهای زیر مجموعه = <br />
| ثبت در = <br />
| شماره ثبت = <br />
| تاریخ ثبت = <br />
| وبگاه = <br />
| عرض جغرافیایی =24.413697 <br />
| طول جغرافیایی = 39.542992<br />
}}<br />
'''مسجد شَجَره''' مسجدی بزرگ در [[مدینه]] و یکی از [[میقاتهای پنچگانه|میقاتهای پنجگانه]] است. این مکان میقات مردم [[مدینه]] و کسانی است که از مدینه به سوی [[مکه]] میروند. <br />
<br />
گفته شده در این مکان درختی وجود داشته است که [[پیامبر اسلام(ص)]] زیر سایه آن [[نماز]] خوانده و [[احرام]] بسته است. نامگذاری آن به «مسجد شجره» از همین روست. همچنین به این مکان «مسجد میقات» نیز گفته میشود چون این مسجد یکی از میقاتها بوده و زائران خانه خدا از آنجا [[مُحرم|مُحرِم]] (عملی که حاجی قبل از ورود به [[مکه]] و انجام دادن [[اعمال حج]] انجام میدهد) میشوند. <br />
== موقعیت جغرافیایی ==<br />
{{همچنین ببینید|مسجد شجره (مکه)}}<br />
[[پرونده:تصویر قدیمی از مسجد شجره.jpg|بندانگشتی|جایگزین=تصویر قدیمی از مسجد شجره (مدینه)]]<br />
مسجد شجره از مساجد تاریخی [[مدینه (شهر)|مدینه]]<ref name=":4">موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب، ۲۰۰۴م، ج۴، ص۸۱۱. </ref> و <br />
در حدود هشت كیلومتری جنوب این شهر، قرار گرفته است.<ref>البحر الرائق، 1418ق، ج2، ص341.</ref> [[پیامبر اسلام]] برای [[حج]] و [[عمره]] از این مکان ـ مسجد شجره (مدینه)ـ احرام میبست.<ref name=":4" /> [[امام علی(ع)]] در این مکان [[آیات برائت]] را از [[ابوبکر]]، خلیفه اول، گرفت و در [[مکه]] بر مشرکان ابلاغ کرد.<ref>دانشنامه کلام اسلامی، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۷۷.</ref><br />
<br />
به گزارش برخی مسجد دیگری با همین نام در شهر [[مکه]] وجود دارد که در شمار کهنترین مساجد این شهر است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۱۱۸.</ref><br />
<br />
== تاریخ بنای مسجد ==<br />
به گفته برخی بنای مسجد طبق روایتی از کتاب صحیح بخاری در زمان [[خلافت]] [[عمر بن خطاب]] شکل گرفته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> برخی تاریخنگاران نیز بر اساس احادیث و مستنداتی از ابن عمر، انس بن مالک و [[امام صادق(ع)]] از بنا و نمای ساختمان مسجد در دههای نخستینِ هجری قمری حکایت کردهاند.<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص183.</ref><br />
=== بازسازی در قرن نهم قمری ===<br />
بر اساس گزارش سمهودی (مورخ و درگذشته 911ق) دیوارهای مسجد بر اساس بنای قدیمی آن در سال 861 هجری قمری مورد بازسازی قرار گرفته و مساحت مسجد از شمال تا جنوب و از شرق تا غرب حدوداً 48 متر مربع بوده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref><br />
=== بازسازی در قرن چهارده قمری ===<br />
به گزارش أفندی، مسجد در اواخر قرن ۱۱ هجری قمری،<ref>مدینهشناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref> ویران شده و مسلمانى از اهالی هندوستان در اوایل قرن 14 هجری قمری با اجازه از دولت عثمانی به بازسازی آن پرداخته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref> ابراهیم عیاشی در گزارشی که از نخستین سفر خود در سال 1353 هجری قمری به این مسجد داشته میگوید: «بنایی مستطیل شکل که از خشت و گل و سقفی با چوب درخت خرما و برگ ساخته شده بود. که مورد توجه مسئولین وقت قرار گرفته و گسترش یافت؛ بهگونهای که زائران و حجاج و حتی ساکنین شهر مدینه به شکوه و عظمت آن نظاره میکردند.» <ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref><br />
<br />
=== آخرین بازسازی ===<br />
آخرین بازسازی آن در دوران حکومت سعودی و پادشاهی ملک عبدالعزيز شکل گرفته<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref> که در این بازسازی برای آن مأذنه (مناره) ساخته شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref> ملک فهد، پادشاه وقت [[عربستان|عربستان سعودی]] نیز در این بازسازی، حدود نود هزار متر مربع به مسجد و امکانات جانبی آن مانند پارکینگ به آن اختصاص داده و مساحت خود مسجد حدود ۲۶ هزار متر مربع شده است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۲۷۷؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص259.</ref><br />
<br />
=== موقعیت کنونی مسجد ===<br />
امروزه مسجد شجره به فاصله حدود سه کیلومتری شهر مدینه در مجاورت بزرگراه مدینه به مکه واقع شده<ref>«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]» خبرگزاری فارس.</ref> و شکل هندسی آن مربع و داری چهار ضلع به مساحت 2.770 متر مربع و گنجایش 5000 نمازگزار را دارد. مساحت کل مسجد با محیط اطراف آن حدود 290.000 متر مربع گزارش شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص259.</ref> همچنین در توسعه اخیر، امکانات رفاهی گوناگونی مانند حمام، سرویس بهداشتی، پارکینگ (برای خودرهای سبک و سنگین)، رستوران و بازارچه برای رفاه حجاج در نظر گرفته شده است که مساحتی بالغ بر 2.10022 متر مربع دارد و هزینهی این امکانات 200.000.000 ریال سعودی گزارش شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص260.</ref><br />
<br />
==نامها==<br />
منابع تاریخی نامهای مختلفی برای این مکان ذکر کردهاند:<br />
<br />
* '''مسجد شجره''': در این مکان درختی وجود داشت که پیامبر زیر سایه آن درخت استراحت کرده، [[نماز]] میخواند و [[احرام]] میبست. پس از آنکه در این مکان مسجدی بنا شد،<ref name=":1">آثار اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ص۲۷۵.</ref> نام آن را به دلیل وجود این درخت مسجد شجره (درخت) نامیدند.<ref>تاریخ مکه المشرفه والمسجد الحرام والمدینه الشریفه والقبر الشریف، ۲۰۰۸م، ج۱، ص۳۱۱؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> چنانکه برخی از فقها مانند [[شیخ مفید]]، [[سید مرتضی]]، [[ابوالصلاح حلبی]] هنگام نام بردن از میقاتها، نام مسجد شجره را ذکر نمودهاند.<ref>المقنعة، 1413ق، ص394؛ المسائل الناصریات، 1417ق، ص308؛ الكافی فی الفقه، 1403ق، ص202.</ref><br />
<br />
* '''ذُو الْحُلَیفة''': «حلیفه» نام آبی بوده که در آنجا قرار داشته است.<ref name=":0">تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه،۱۳۸۱ش، ص۴۰۹.</ref> به اعتقاد برخی از فقها مانند [[ابن ادریس حلی|ابن ادریس]]، [[شیخ صدوق]] و [[شیخ طوسی]] «ذُوالْحُلَیفة»، همان مسجد شجره است.<ref>السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى، 1410ق، ج1، ص528؛ المقنع، 1415ق، ص217؛ النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى، 1400ق، ص210.</ref> <br />
<br />
* '''مسجد میقات''': این مکان، یکی از [[میقات|میقاتهایی]] است که حاجیان در آنجا [[احرام]] میبندند و به همین جهت به مسجد میقات مشهور شده است.<ref name=":0" /><br />
<br />
* [[آبار علی|'''اَبیار علی''']]: در خصوص علت نامگذاری این مسجد، برخی علت آنرا به «[[امام علی(ع)]]» نسبت دادهاند و برخی دیگر علت آن را به فردی بهنام «علی بن دينار» نسبت دادهاند که وی در سال 1998م، در این [[میقات]] حاضر شده و چاههایی را برای حجاج حفر نموده است. برخی دیگر نیز علت را افراد دیگری به همین نام، دانستهاند.<ref>«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»، سایت عکاظ.</ref><br />
<br />
== میقات حج==<br />
{{همچنین ببینید|میقات}}<br />
مسجد شجره، میقات [[عمره تمتع|عمره تمتّع]] و [[عمره مفرده]] برای مردم مدینه و کسانی است که از مدینه به مکه میروند.<ref name=":2">مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۷۱۲.</ref> روایات بر این نکته دلالت دارند که باید در یکی از میقاتها، احرام بست و مسجد شجره از این میقاتها است.<ref>الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۳۱۹.</ref> [[پیامبر اسلام|پیامبر اسلام(ص)]] نیز وقتی برای اقامه [[حج]] عازم مکه بود، از این مکان، احرام بسته و عازم حج میشد.<ref name=":1" /> <br />
===محل دقیق میقات===<br />
ذوالحلیفه نام منطقه وسیعی بوده که مسجد شجره در آن قرار داشته است.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص61 </ref> روایات گاهی «مسجد شجره» را محل میقات حج اهل مدینه دانستهاند و گاهی تعبیر «شجره» یا «ذوالحلیفه» را به کار بردهاند.<ref>نک: تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله، ج3، ص 20- 24.</ref><br />
درخصوص اینکه احرام باید در مسجد بسته شود یا بیرون از مسجد نیز میتوان احرام بست، اختلاف نظر وجود دارد. گروهی احرام بستن را تنها از داخل مسجد شجره صحیح میدانند و گروهی دیگر احرام در بیرون از مسجد را نیز صحیح دانستهاند.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص62.</ref><br />
<br />
===میقات اهل مدینه===<br />
درباره میقات اهل مدینه و کسانی که در مدینه اقامت میکنند این پرسش مطرح شده است که آیا افرادی که از مدینه به زیارت [[مسجدالحرام]] میروند، میتوانند از [[جحفه|جُحفِه]] (میقاتی که در راه مدینه به سمت مکه قرار داشته و در روایات، میقات اهل [[شام]] دانسته شده است) محرم شوند؟ و در ذوالحلیفه (مسجد شجره) محرم نشوند؟{{سخ}}<br />
به تصریح برخی از پژوهشگران، طبق نظر مشهور فقهای شیعه جایز نیست مردم مدینه بدون احرام از میقات مسجد شجره حرکت کرده و به میقاتی دیگر مانند حُجفه رفته و در آنجا محرم شوند؛<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 64-65.»</ref> فقط در خصوص افرادی که عذری از قبیل ناتوانی یا بیماری دارند، فتوا به جواز احرام بستن در جحفه داده شده است.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 75.»</ref><br />
<br />
گفته شده که این حکم درباره فردی است که از مدینه به ذوالحلیفه رفته و بدون احرام از آنجا عبور کند و به جحفه برسد. اما اگر کسی که در مدینه بوده از ذی الحلیفه عبور نکند و از راهی دیگر خارج و به میقاتی دیگر برود{{یادداشت|مثلا از مدینه با هواپیما به جده و از آنجا به جحفه برود یا از مدینه به ذی الحلیفه رفته و قبل از عبور از آنجا بار دیگر به مدینه برگشته و از میقاتی دیگر به مکه رود}} عملش حکماً و تکلیفاً بی اشکال است؛ زیرا عرفاً تجاوز از میقات بر آن صدق نمیکند.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 65»</ref><br />
<br />
==نگارخانه==<br />
<gallery heights="150px" mode="packed" style=""><br />
پرونده:Bakhshi az masjed shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare masjed.jpg<br />
پرونده:Darone masjed shajare.jpg<br />
پرونده:نمایی از بیرون مسجد شجره مدینه.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
== جستارهای وابسته ==<br />
[[حج]]<br />
<br />
[[میقاتهای پنچگانه]]<br />
<br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع ==<br />
{{منابع}}<br />
* '''[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html «احرام از جحفه وظیفه چه کسانی است»]'''، روزبه برکت رضایی، فصلنامه میقات حج، شماره 96، تیر 1395ش.<br />
* '''«[http://miqat.hajj.ir/article_37980.html میقات مسیر مدینه]»'''، سید مرتضی موسوی شاهرودی، فصلنامه میقات حج، شماره 68، تابستان 1388ش.<br />
* '''«[https://www.eshia.ir/feqh/archive/text/makarem/feqh/88/890204/ میقات ذو الحلیفة و مسجد شجرة]»'''، مکارم شیرازی، ناصر، سایت مدرسه فقاهت، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]»'''، علیپور، بهزاد، خبرگزاری فارس، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»'''، سایت عکاظ، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''آثار اسلامی مکه و مدینه'''، جعفریان، رسول، تهران، مشعر، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''الکافی'''، کلینی، محمد بن یعقوب، تحقیق و تصحیح غفاری، علیاکبر، آخوندی، محمد، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.<br />
* '''المسائل الناصریات'''، سید مرتضی، على بن حسين، تحقیق مركز پژوهش و تحقيقات علمى فقه استدلالى تطبيقى، تهران، رابطة الثقافة و العلاقات الإسلامية، چاپ اول، 1417ق.<br />
* '''المساجد الأثریة فی المدینة النبویة'''، عبدالغنی، محمدالیاس، مدینه، مطابع الرشید، الطبعة الثانیة، 1419ق.<br />
* '''المقنعه'''، شیخ مفید، محمّد بن محمد بن نعمان، قم، كنگره جهانى هزاره شيخ مفيد، 1413ق.<br />
* '''تاريخ مكه المشرفه والمسجد الحرام والمدينه الشريفه والقبر الشريف'''، ابنالضيا، بینا، ۲۰۰۸م.<br />
* '''تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه'''، قائدان، اصغر، قم، الهادی، ۱۳۸۱ش.<br />
* '''دانشنامه کلام اسلامی'''، جمعی از محققین، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، زیر نظر جعفر سبحانی، ۱۳۸۸ش.<br />
* '''فرهنگ فقه فارسی'''، مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، زیر نظر محمود هاشمی شاهرودی. قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب'''، صبری باشا، ایوب، ترجمه ماجده معروف، حسین مجیب المصری، عبدالعزیز عوض، قاهره، دارالآفاق العربیة، ٢٠٠٤م.<br />
* '''تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة-الحج'''، فاضل لنکرانی، محمد، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۱۸ق.<br />
* '''الكافی فی الفقه'''، حلبى، ابوالصلاح، تقىالدين بن نجمالدين، اصفهان، كتابخانه عمومى امام اميرالمؤمنين(ع)، چاپ اول، 1403ق.<br />
* '''السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى'''، ابن ادريس حلّى، محمد بن منصور، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ دوم، 1410ق.<br />
* '''المقنع'''، شیخ صدوق، محمّد بن على بن بابويه، قم، مؤسسه امام هادى(ع)، چاپ اول، 1415ق.<br />
* '''النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى'''، شیخ طوسی، محمد بن حسن، بیروت، دار الكتاب العربی، چاپ دوم، 1400ق.<br />
* '''مدینه شناسی'''، نجفی، محمدباقر، تهران، خرمایستان، چاپ اول، 1367ش.<br />
* '''البحر الرائق'''، المصری، ابونجیم، به کوشش زکریا عمیرات، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۸ق.<br />
{{پایان}}<br />
<br />
==مقالههای مرتبط==<br />
*[[میقات]]<br />
*[[میقات (فتاوای مراجع)]]<br />
{{حج و عمره}}<br />
[[رده:مسجدهای مدینه]]<br />
[[رده:میقاتهای حج]]<br />
[[رده:مقالههای تکمیلشده]]</div>E.shahabihttps://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%B4%D8%AC%D8%B1%D9%87_(%D9%85%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%87)&diff=54082مسجد شجره (مدینه)2023-06-24T11:41:36Z<p>E.shahabi: /* موقعیت جغرافیایی */</p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات بنا<br />
| عنوان = <br />
| تصویر = Tamame masjed shajare.jpg<br />
| اندازه تصویر = 300px<br />
| پیوند تصویر = <br />
| توضیح تصویر = <br />
| نامهای دیگر = <br />
| مکان = ذوالحلیفه در نزدیکی مدینه<br />
| کاربری = مسجد، میقات احرام<br />
| بزرگداشت نزد = <br />
| وابسته به دین/مذهب = اسلام<br />
| باورها = <br />
| آیینها = <br />
| احکام = اهل مدینه از این مکان [[احرام]] میبندند.<br />
| زیارت کنندگان = <br />
| بازدیدکنندگان = <br />
| زمان پایهگذاری = <br />
| بنیانگذار = <br />
| رویدادها = <br />
| بازسازیها = <br />
| بازسازی کنندگان = <br />
| بخشهای از میان رفته = <br />
| ویژگیهای تاریخی = <br />
| متولیان = <br />
| مساحت = <br />
| طول = <br />
| عرض = <br />
| ارتفاع = <br />
| وضعیت بنا = <br />
| گنجایش = <br />
| امکانات = <br />
| بخشهای بنا = <br />
| معمار = <br />
| سبک = <br />
| ویژگیها = <br />
| گنبدها = <br />
| منارهها = <br />
| درها = <br />
| رواقها = <br />
| صحنها = <br />
| ایوانها = <br />
| گرداننده = <br />
| نهاد وابسته = <br />
| نهاد نگهدارنده = <br />
| مدیر = <br />
| روحانی = <br />
| نهادهای زیر مجموعه = <br />
| ثبت در = <br />
| شماره ثبت = <br />
| تاریخ ثبت = <br />
| وبگاه = <br />
| عرض جغرافیایی =24.413697 <br />
| طول جغرافیایی = 39.542992<br />
}}<br />
'''مسجد شَجَره''' مسجدی بزرگ در [[مدینه]] و یکی از [[میقاتهای پنچگانه|میقاتهای پنجگانه]] است. این مکان میقات مردم [[مدینه]] و کسانی است که از مدینه به سوی [[مکه]] میروند. <br />
<br />
گفته شده در این مکان درختی وجود داشته است که [[پیامبر اسلام(ص)]] زیر سایه آن [[نماز]] خوانده و [[احرام]] بسته است. نامگذاری آن به «مسجد شجره» از همین روست. همچنین به این مکان «مسجد میقات» نیز گفته میشود چون این مسجد یکی از میقاتها بوده و زائران خانه خدا از آنجا [[مُحرم|مُحرِم]] (عملی که حاجی قبل از ورود به [[مکه]] و انجام دادن [[اعمال حج]] انجام میدهد) میشوند. <br />
== موقعیت جغرافیایی ==<br />
{{همچنین ببینید|مسجد شجره (مکه)}}<br />
مسجد شجره از مساجد تاریخی [[مدینه (شهر)|مدینه]]<ref name=":4">موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب، ۲۰۰۴م، ج۴، ص۸۱۱. </ref> و <br />
در حدود هشت كیلومتری جنوب این شهر، قرار گرفته است.<ref>البحر الرائق، 1418ق، ج2، ص341.</ref> [[پیامبر اسلام]] برای [[حج]] و [[عمره]] از این مکان ـ مسجد شجره (مدینه)ـ احرام میبست.<ref name=":4" /> [[امام علی(ع)]] در این مکان [[آیات برائت]] را از [[ابوبکر]]، خلیفه اول، گرفت و در [[مکه]] بر مشرکان ابلاغ کرد.<ref>دانشنامه کلام اسلامی، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۷۷.</ref><br />
<br />
به گزارش برخی مسجد دیگری با همین نام در شهر [[مکه]] وجود دارد که در شمار کهنترین مساجد این شهر است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۱۱۸.</ref><br />
[[پرونده:تصویر قدیمی از مسجد شجره.jpg|بندانگشتی|جایگزین=تصویر قدیمی از مسجد شجره (مدینه)]]<br />
<br />
== تاریخ بنای مسجد ==<br />
به گفته برخی بنای مسجد طبق روایتی از کتاب صحیح بخاری در زمان [[خلافت]] [[عمر بن خطاب]] شکل گرفته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> برخی تاریخنگاران نیز بر اساس احادیث و مستنداتی از ابن عمر، انس بن مالک و [[امام صادق(ع)]] از بنا و نمای ساختمان مسجد در دههای نخستینِ هجری قمری حکایت کردهاند.<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص183.</ref><br />
=== بازسازی در قرن نهم قمری ===<br />
بر اساس گزارش سمهودی (مورخ و درگذشته 911ق) دیوارهای مسجد بر اساس بنای قدیمی آن در سال 861 هجری قمری مورد بازسازی قرار گرفته و مساحت مسجد از شمال تا جنوب و از شرق تا غرب حدوداً 48 متر مربع بوده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref><br />
=== بازسازی در قرن چهارده قمری ===<br />
به گزارش أفندی، مسجد در اواخر قرن ۱۱ هجری قمری،<ref>مدینهشناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref> ویران شده و مسلمانى از اهالی هندوستان در اوایل قرن 14 هجری قمری با اجازه از دولت عثمانی به بازسازی آن پرداخته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref> ابراهیم عیاشی در گزارشی که از نخستین سفر خود در سال 1353 هجری قمری به این مسجد داشته میگوید: «بنایی مستطیل شکل که از خشت و گل و سقفی با چوب درخت خرما و برگ ساخته شده بود. که مورد توجه مسئولین وقت قرار گرفته و گسترش یافت؛ بهگونهای که زائران و حجاج و حتی ساکنین شهر مدینه به شکوه و عظمت آن نظاره میکردند.» <ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref><br />
<br />
=== آخرین بازسازی ===<br />
آخرین بازسازی آن در دوران حکومت سعودی و پادشاهی ملک عبدالعزيز شکل گرفته<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref> که در این بازسازی برای آن مأذنه (مناره) ساخته شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref> ملک فهد، پادشاه وقت [[عربستان|عربستان سعودی]] نیز در این بازسازی، حدود نود هزار متر مربع به مسجد و امکانات جانبی آن مانند پارکینگ به آن اختصاص داده و مساحت خود مسجد حدود ۲۶ هزار متر مربع شده است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۲۷۷؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص259.</ref><br />
<br />
=== موقعیت کنونی مسجد ===<br />
امروزه مسجد شجره به فاصله حدود سه کیلومتری شهر مدینه در مجاورت بزرگراه مدینه به مکه واقع شده<ref>«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]» خبرگزاری فارس.</ref> و شکل هندسی آن مربع و داری چهار ضلع به مساحت 2.770 متر مربع و گنجایش 5000 نمازگزار را دارد. مساحت کل مسجد با محیط اطراف آن حدود 290.000 متر مربع گزارش شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص259.</ref> همچنین در توسعه اخیر، امکانات رفاهی گوناگونی مانند حمام، سرویس بهداشتی، پارکینگ (برای خودرهای سبک و سنگین)، رستوران و بازارچه برای رفاه حجاج در نظر گرفته شده است که مساحتی بالغ بر 2.10022 متر مربع دارد و هزینهی این امکانات 200.000.000 ریال سعودی گزارش شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص260.</ref><br />
<br />
==نامها==<br />
منابع تاریخی نامهای مختلفی برای این مکان ذکر کردهاند:<br />
<br />
* '''مسجد شجره''': در این مکان درختی وجود داشت که پیامبر زیر سایه آن درخت استراحت کرده، [[نماز]] میخواند و [[احرام]] میبست. پس از آنکه در این مکان مسجدی بنا شد،<ref name=":1">آثار اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ص۲۷۵.</ref> نام آن را به دلیل وجود این درخت مسجد شجره (درخت) نامیدند.<ref>تاریخ مکه المشرفه والمسجد الحرام والمدینه الشریفه والقبر الشریف، ۲۰۰۸م، ج۱، ص۳۱۱؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> چنانکه برخی از فقها مانند [[شیخ مفید]]، [[سید مرتضی]]، [[ابوالصلاح حلبی]] هنگام نام بردن از میقاتها، نام مسجد شجره را ذکر نمودهاند.<ref>المقنعة، 1413ق، ص394؛ المسائل الناصریات، 1417ق، ص308؛ الكافی فی الفقه، 1403ق، ص202.</ref><br />
<br />
* '''ذُو الْحُلَیفة''': «حلیفه» نام آبی بوده که در آنجا قرار داشته است.<ref name=":0">تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه،۱۳۸۱ش، ص۴۰۹.</ref> به اعتقاد برخی از فقها مانند [[ابن ادریس حلی|ابن ادریس]]، [[شیخ صدوق]] و [[شیخ طوسی]] «ذُوالْحُلَیفة»، همان مسجد شجره است.<ref>السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى، 1410ق، ج1، ص528؛ المقنع، 1415ق، ص217؛ النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى، 1400ق، ص210.</ref> <br />
<br />
* '''مسجد میقات''': این مکان، یکی از [[میقات|میقاتهایی]] است که حاجیان در آنجا [[احرام]] میبندند و به همین جهت به مسجد میقات مشهور شده است.<ref name=":0" /><br />
<br />
* [[آبار علی|'''اَبیار علی''']]: در خصوص علت نامگذاری این مسجد، برخی علت آنرا به «[[امام علی(ع)]]» نسبت دادهاند و برخی دیگر علت آن را به فردی بهنام «علی بن دينار» نسبت دادهاند که وی در سال 1998م، در این [[میقات]] حاضر شده و چاههایی را برای حجاج حفر نموده است. برخی دیگر نیز علت را افراد دیگری به همین نام، دانستهاند.<ref>«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»، سایت عکاظ.</ref><br />
<br />
== میقات حج==<br />
{{همچنین ببینید|میقات}}<br />
مسجد شجره، میقات [[عمره تمتع|عمره تمتّع]] و [[عمره مفرده]] برای مردم مدینه و کسانی است که از مدینه به مکه میروند.<ref name=":2">مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۷۱۲.</ref> روایات بر این نکته دلالت دارند که باید در یکی از میقاتها، احرام بست و مسجد شجره از این میقاتها است.<ref>الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۳۱۹.</ref> [[پیامبر اسلام|پیامبر اسلام(ص)]] نیز وقتی برای اقامه [[حج]] عازم مکه بود، از این مکان، احرام بسته و عازم حج میشد.<ref name=":1" /> <br />
===محل دقیق میقات===<br />
ذوالحلیفه نام منطقه وسیعی بوده که مسجد شجره در آن قرار داشته است.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص61 </ref> روایات گاهی «مسجد شجره» را محل میقات حج اهل مدینه دانستهاند و گاهی تعبیر «شجره» یا «ذوالحلیفه» را به کار بردهاند.<ref>نک: تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله، ج3، ص 20- 24.</ref><br />
درخصوص اینکه احرام باید در مسجد بسته شود یا بیرون از مسجد نیز میتوان احرام بست، اختلاف نظر وجود دارد. گروهی احرام بستن را تنها از داخل مسجد شجره صحیح میدانند و گروهی دیگر احرام در بیرون از مسجد را نیز صحیح دانستهاند.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص62.</ref><br />
<br />
===میقات اهل مدینه===<br />
درباره میقات اهل مدینه و کسانی که در مدینه اقامت میکنند این پرسش مطرح شده است که آیا افرادی که از مدینه به زیارت [[مسجدالحرام]] میروند، میتوانند از [[جحفه|جُحفِه]] (میقاتی که در راه مدینه به سمت مکه قرار داشته و در روایات، میقات اهل [[شام]] دانسته شده است) محرم شوند؟ و در ذوالحلیفه (مسجد شجره) محرم نشوند؟{{سخ}}<br />
به تصریح برخی از پژوهشگران، طبق نظر مشهور فقهای شیعه جایز نیست مردم مدینه بدون احرام از میقات مسجد شجره حرکت کرده و به میقاتی دیگر مانند حُجفه رفته و در آنجا محرم شوند؛<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 64-65.»</ref> فقط در خصوص افرادی که عذری از قبیل ناتوانی یا بیماری دارند، فتوا به جواز احرام بستن در جحفه داده شده است.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 75.»</ref><br />
<br />
گفته شده که این حکم درباره فردی است که از مدینه به ذوالحلیفه رفته و بدون احرام از آنجا عبور کند و به جحفه برسد. اما اگر کسی که در مدینه بوده از ذی الحلیفه عبور نکند و از راهی دیگر خارج و به میقاتی دیگر برود{{یادداشت|مثلا از مدینه با هواپیما به جده و از آنجا به جحفه برود یا از مدینه به ذی الحلیفه رفته و قبل از عبور از آنجا بار دیگر به مدینه برگشته و از میقاتی دیگر به مکه رود}} عملش حکماً و تکلیفاً بی اشکال است؛ زیرا عرفاً تجاوز از میقات بر آن صدق نمیکند.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 65»</ref><br />
<br />
==نگارخانه==<br />
<gallery heights="150px" mode="packed" style=""><br />
پرونده:Bakhshi az masjed shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare masjed.jpg<br />
پرونده:Darone masjed shajare.jpg<br />
پرونده:نمایی از بیرون مسجد شجره مدینه.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
== جستارهای وابسته ==<br />
[[حج]]<br />
<br />
[[میقاتهای پنچگانه]]<br />
<br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع ==<br />
{{منابع}}<br />
* '''[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html «احرام از جحفه وظیفه چه کسانی است»]'''، روزبه برکت رضایی، فصلنامه میقات حج، شماره 96، تیر 1395ش.<br />
* '''«[http://miqat.hajj.ir/article_37980.html میقات مسیر مدینه]»'''، سید مرتضی موسوی شاهرودی، فصلنامه میقات حج، شماره 68، تابستان 1388ش.<br />
* '''«[https://www.eshia.ir/feqh/archive/text/makarem/feqh/88/890204/ میقات ذو الحلیفة و مسجد شجرة]»'''، مکارم شیرازی، ناصر، سایت مدرسه فقاهت، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]»'''، علیپور، بهزاد، خبرگزاری فارس، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»'''، سایت عکاظ، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''آثار اسلامی مکه و مدینه'''، جعفریان، رسول، تهران، مشعر، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''الکافی'''، کلینی، محمد بن یعقوب، تحقیق و تصحیح غفاری، علیاکبر، آخوندی، محمد، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.<br />
* '''المسائل الناصریات'''، سید مرتضی، على بن حسين، تحقیق مركز پژوهش و تحقيقات علمى فقه استدلالى تطبيقى، تهران، رابطة الثقافة و العلاقات الإسلامية، چاپ اول، 1417ق.<br />
* '''المساجد الأثریة فی المدینة النبویة'''، عبدالغنی، محمدالیاس، مدینه، مطابع الرشید، الطبعة الثانیة، 1419ق.<br />
* '''المقنعه'''، شیخ مفید، محمّد بن محمد بن نعمان، قم، كنگره جهانى هزاره شيخ مفيد، 1413ق.<br />
* '''تاريخ مكه المشرفه والمسجد الحرام والمدينه الشريفه والقبر الشريف'''، ابنالضيا، بینا، ۲۰۰۸م.<br />
* '''تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه'''، قائدان، اصغر، قم، الهادی، ۱۳۸۱ش.<br />
* '''دانشنامه کلام اسلامی'''، جمعی از محققین، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، زیر نظر جعفر سبحانی، ۱۳۸۸ش.<br />
* '''فرهنگ فقه فارسی'''، مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، زیر نظر محمود هاشمی شاهرودی. قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب'''، صبری باشا، ایوب، ترجمه ماجده معروف، حسین مجیب المصری، عبدالعزیز عوض، قاهره، دارالآفاق العربیة، ٢٠٠٤م.<br />
* '''تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة-الحج'''، فاضل لنکرانی، محمد، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۱۸ق.<br />
* '''الكافی فی الفقه'''، حلبى، ابوالصلاح، تقىالدين بن نجمالدين، اصفهان، كتابخانه عمومى امام اميرالمؤمنين(ع)، چاپ اول، 1403ق.<br />
* '''السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى'''، ابن ادريس حلّى، محمد بن منصور، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ دوم، 1410ق.<br />
* '''المقنع'''، شیخ صدوق، محمّد بن على بن بابويه، قم، مؤسسه امام هادى(ع)، چاپ اول، 1415ق.<br />
* '''النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى'''، شیخ طوسی، محمد بن حسن، بیروت، دار الكتاب العربی، چاپ دوم، 1400ق.<br />
* '''مدینه شناسی'''، نجفی، محمدباقر، تهران، خرمایستان، چاپ اول، 1367ش.<br />
* '''البحر الرائق'''، المصری، ابونجیم، به کوشش زکریا عمیرات، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۸ق.<br />
{{پایان}}<br />
<br />
==مقالههای مرتبط==<br />
*[[میقات]]<br />
*[[میقات (فتاوای مراجع)]]<br />
{{حج و عمره}}<br />
[[رده:مسجدهای مدینه]]<br />
[[رده:میقاتهای حج]]<br />
[[رده:مقالههای تکمیلشده]]</div>E.shahabihttps://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%B4%D8%AC%D8%B1%D9%87_(%D9%85%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%87)&diff=54081مسجد شجره (مدینه)2023-06-24T11:24:46Z<p>E.shahabi: /* بازسازی در قرن چهارده قمری */</p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات بنا<br />
| عنوان = <br />
| تصویر = Tamame masjed shajare.jpg<br />
| اندازه تصویر = 300px<br />
| پیوند تصویر = <br />
| توضیح تصویر = <br />
| نامهای دیگر = <br />
| مکان = ذوالحلیفه در نزدیکی مدینه<br />
| کاربری = مسجد، میقات احرام<br />
| بزرگداشت نزد = <br />
| وابسته به دین/مذهب = اسلام<br />
| باورها = <br />
| آیینها = <br />
| احکام = اهل مدینه از این مکان [[احرام]] میبندند.<br />
| زیارت کنندگان = <br />
| بازدیدکنندگان = <br />
| زمان پایهگذاری = <br />
| بنیانگذار = <br />
| رویدادها = <br />
| بازسازیها = <br />
| بازسازی کنندگان = <br />
| بخشهای از میان رفته = <br />
| ویژگیهای تاریخی = <br />
| متولیان = <br />
| مساحت = <br />
| طول = <br />
| عرض = <br />
| ارتفاع = <br />
| وضعیت بنا = <br />
| گنجایش = <br />
| امکانات = <br />
| بخشهای بنا = <br />
| معمار = <br />
| سبک = <br />
| ویژگیها = <br />
| گنبدها = <br />
| منارهها = <br />
| درها = <br />
| رواقها = <br />
| صحنها = <br />
| ایوانها = <br />
| گرداننده = <br />
| نهاد وابسته = <br />
| نهاد نگهدارنده = <br />
| مدیر = <br />
| روحانی = <br />
| نهادهای زیر مجموعه = <br />
| ثبت در = <br />
| شماره ثبت = <br />
| تاریخ ثبت = <br />
| وبگاه = <br />
| عرض جغرافیایی =24.413697 <br />
| طول جغرافیایی = 39.542992<br />
}}<br />
'''مسجد شَجَره''' مسجدی بزرگ در [[مدینه]] و یکی از [[میقاتهای پنچگانه|میقاتهای پنجگانه]] است. این مکان میقات مردم [[مدینه]] و کسانی است که از مدینه به سوی [[مکه]] میروند. <br />
<br />
گفته شده در این مکان درختی وجود داشته است که [[پیامبر اسلام(ص)]] زیر سایه آن [[نماز]] خوانده و [[احرام]] بسته است. نامگذاری آن به «مسجد شجره» از همین روست. همچنین به این مکان «مسجد میقات» نیز گفته میشود چون این مسجد یکی از میقاتها بوده و زائران خانه خدا از آنجا [[مُحرم|مُحرِم]] (عملی که حاجی قبل از ورود به [[مکه]] و انجام دادن [[اعمال حج]] انجام میدهد) میشوند. <br />
== موقعیت جغرافیایی ==<br />
{{همچنین ببینید|مسجد شجره (مکه)}}<br />
مسجد شجره از مساجد تاریخی [[مدینه (شهر)|مدینه]]<ref name=":4">موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب، ۲۰۰۴م، ج۴، ص۸۱۱. </ref> و <br />
در حدود هشت كیلومتری جنوب این شهر، قرار گرفته است.<ref>البحر الرائق، 1418ق، ج2، ص341.</ref> به گزارش برخی مسجد دیگری با همین نام در شهر [[مکه]] وجود دارد که در شمار کهنترین مساجد این شهر است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۱۱۸.</ref><br />
[[پیامبر اسلام]] برای [[حج]] و [[عمره]] از این مکان ـ مسجد شجره (مدینه)ـ احرام میبست.<ref name=":4" /> [[امام علی(ع)]] در این مکان [[آیات برائت]] را از [[ابوبکر]]، خلیفه اول، گرفت و در [[مکه]] بر مشرکان ابلاغ کرد.<ref>دانشنامه کلام اسلامی، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۷۷.</ref><br />
[[پرونده:تصویر قدیمی از مسجد شجره.jpg|بندانگشتی|جایگزین=تصویر قدیمی از مسجد شجره (مدینه)]]<br />
<br />
== تاریخ بنای مسجد ==<br />
به گفته برخی بنای مسجد طبق روایتی از کتاب صحیح بخاری در زمان [[خلافت]] [[عمر بن خطاب]] شکل گرفته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> برخی تاریخنگاران نیز بر اساس احادیث و مستنداتی از ابن عمر، انس بن مالک و [[امام صادق(ع)]] از بنا و نمای ساختمان مسجد در دههای نخستینِ هجری قمری حکایت کردهاند.<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص183.</ref><br />
=== بازسازی در قرن نهم قمری ===<br />
بر اساس گزارش سمهودی (مورخ و درگذشته 911ق) دیوارهای مسجد بر اساس بنای قدیمی آن در سال 861 هجری قمری مورد بازسازی قرار گرفته و مساحت مسجد از شمال تا جنوب و از شرق تا غرب حدوداً 48 متر مربع بوده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref><br />
=== بازسازی در قرن چهارده قمری ===<br />
به گزارش أفندی، مسجد در اواخر قرن ۱۱ هجری قمری،<ref>مدینهشناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref> ویران شده و مسلمانى از اهالی هندوستان در اوایل قرن 14 هجری قمری با اجازه از دولت عثمانی به بازسازی آن پرداخته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref> ابراهیم عیاشی در گزارشی که از نخستین سفر خود در سال 1353 هجری قمری به این مسجد داشته میگوید: «بنایی مستطیل شکل که از خشت و گل و سقفی با چوب درخت خرما و برگ ساخته شده بود. که مورد توجه مسئولین وقت قرار گرفته و گسترش یافت؛ بهگونهای که زائران و حجاج و حتی ساکنین شهر مدینه به شکوه و عظمت آن نظاره میکردند.» <ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref><br />
<br />
=== آخرین بازسازی ===<br />
آخرین بازسازی آن در دوران حکومت سعودی و پادشاهی ملک عبدالعزيز شکل گرفته<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref> که در این بازسازی برای آن مأذنه (مناره) ساخته شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref> ملک فهد، پادشاه وقت [[عربستان|عربستان سعودی]] نیز در این بازسازی، حدود نود هزار متر مربع به مسجد و امکانات جانبی آن مانند پارکینگ به آن اختصاص داده و مساحت خود مسجد حدود ۲۶ هزار متر مربع شده است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۲۷۷؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص259.</ref><br />
<br />
=== موقعیت کنونی مسجد ===<br />
امروزه مسجد شجره به فاصله حدود سه کیلومتری شهر مدینه در مجاورت بزرگراه مدینه به مکه واقع شده<ref>«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]» خبرگزاری فارس.</ref> و شکل هندسی آن مربع و داری چهار ضلع به مساحت 2.770 متر مربع و گنجایش 5000 نمازگزار را دارد. مساحت کل مسجد با محیط اطراف آن حدود 290.000 متر مربع گزارش شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص259.</ref> همچنین در توسعه اخیر، امکانات رفاهی گوناگونی مانند حمام، سرویس بهداشتی، پارکینگ (برای خودرهای سبک و سنگین)، رستوران و بازارچه برای رفاه حجاج در نظر گرفته شده است که مساحتی بالغ بر 2.10022 متر مربع دارد و هزینهی این امکانات 200.000.000 ریال سعودی گزارش شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص260.</ref><br />
<br />
==نامها==<br />
منابع تاریخی نامهای مختلفی برای این مکان ذکر کردهاند:<br />
<br />
* '''مسجد شجره''': در این مکان درختی وجود داشت که پیامبر زیر سایه آن درخت استراحت کرده، [[نماز]] میخواند و [[احرام]] میبست. پس از آنکه در این مکان مسجدی بنا شد،<ref name=":1">آثار اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ص۲۷۵.</ref> نام آن را به دلیل وجود این درخت مسجد شجره (درخت) نامیدند.<ref>تاریخ مکه المشرفه والمسجد الحرام والمدینه الشریفه والقبر الشریف، ۲۰۰۸م، ج۱، ص۳۱۱؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> چنانکه برخی از فقها مانند [[شیخ مفید]]، [[سید مرتضی]]، [[ابوالصلاح حلبی]] هنگام نام بردن از میقاتها، نام مسجد شجره را ذکر نمودهاند.<ref>المقنعة، 1413ق، ص394؛ المسائل الناصریات، 1417ق، ص308؛ الكافی فی الفقه، 1403ق، ص202.</ref><br />
<br />
* '''ذُو الْحُلَیفة''': «حلیفه» نام آبی بوده که در آنجا قرار داشته است.<ref name=":0">تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه،۱۳۸۱ش، ص۴۰۹.</ref> به اعتقاد برخی از فقها مانند [[ابن ادریس حلی|ابن ادریس]]، [[شیخ صدوق]] و [[شیخ طوسی]] «ذُوالْحُلَیفة»، همان مسجد شجره است.<ref>السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى، 1410ق، ج1، ص528؛ المقنع، 1415ق، ص217؛ النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى، 1400ق، ص210.</ref> <br />
<br />
* '''مسجد میقات''': این مکان، یکی از [[میقات|میقاتهایی]] است که حاجیان در آنجا [[احرام]] میبندند و به همین جهت به مسجد میقات مشهور شده است.<ref name=":0" /><br />
<br />
* [[آبار علی|'''اَبیار علی''']]: در خصوص علت نامگذاری این مسجد، برخی علت آنرا به «[[امام علی(ع)]]» نسبت دادهاند و برخی دیگر علت آن را به فردی بهنام «علی بن دينار» نسبت دادهاند که وی در سال 1998م، در این [[میقات]] حاضر شده و چاههایی را برای حجاج حفر نموده است. برخی دیگر نیز علت را افراد دیگری به همین نام، دانستهاند.<ref>«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»، سایت عکاظ.</ref><br />
<br />
== میقات حج==<br />
{{همچنین ببینید|میقات}}<br />
مسجد شجره، میقات [[عمره تمتع|عمره تمتّع]] و [[عمره مفرده]] برای مردم مدینه و کسانی است که از مدینه به مکه میروند.<ref name=":2">مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۷۱۲.</ref> روایات بر این نکته دلالت دارند که باید در یکی از میقاتها، احرام بست و مسجد شجره از این میقاتها است.<ref>الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۳۱۹.</ref> [[پیامبر اسلام|پیامبر اسلام(ص)]] نیز وقتی برای اقامه [[حج]] عازم مکه بود، از این مکان، احرام بسته و عازم حج میشد.<ref name=":1" /> <br />
===محل دقیق میقات===<br />
ذوالحلیفه نام منطقه وسیعی بوده که مسجد شجره در آن قرار داشته است.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص61 </ref> روایات گاهی «مسجد شجره» را محل میقات حج اهل مدینه دانستهاند و گاهی تعبیر «شجره» یا «ذوالحلیفه» را به کار بردهاند.<ref>نک: تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله، ج3، ص 20- 24.</ref><br />
درخصوص اینکه احرام باید در مسجد بسته شود یا بیرون از مسجد نیز میتوان احرام بست، اختلاف نظر وجود دارد. گروهی احرام بستن را تنها از داخل مسجد شجره صحیح میدانند و گروهی دیگر احرام در بیرون از مسجد را نیز صحیح دانستهاند.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص62.</ref><br />
<br />
===میقات اهل مدینه===<br />
درباره میقات اهل مدینه و کسانی که در مدینه اقامت میکنند این پرسش مطرح شده است که آیا افرادی که از مدینه به زیارت [[مسجدالحرام]] میروند، میتوانند از [[جحفه|جُحفِه]] (میقاتی که در راه مدینه به سمت مکه قرار داشته و در روایات، میقات اهل [[شام]] دانسته شده است) محرم شوند؟ و در ذوالحلیفه (مسجد شجره) محرم نشوند؟{{سخ}}<br />
به تصریح برخی از پژوهشگران، طبق نظر مشهور فقهای شیعه جایز نیست مردم مدینه بدون احرام از میقات مسجد شجره حرکت کرده و به میقاتی دیگر مانند حُجفه رفته و در آنجا محرم شوند؛<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 64-65.»</ref> فقط در خصوص افرادی که عذری از قبیل ناتوانی یا بیماری دارند، فتوا به جواز احرام بستن در جحفه داده شده است.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 75.»</ref><br />
<br />
گفته شده که این حکم درباره فردی است که از مدینه به ذوالحلیفه رفته و بدون احرام از آنجا عبور کند و به جحفه برسد. اما اگر کسی که در مدینه بوده از ذی الحلیفه عبور نکند و از راهی دیگر خارج و به میقاتی دیگر برود{{یادداشت|مثلا از مدینه با هواپیما به جده و از آنجا به جحفه برود یا از مدینه به ذی الحلیفه رفته و قبل از عبور از آنجا بار دیگر به مدینه برگشته و از میقاتی دیگر به مکه رود}} عملش حکماً و تکلیفاً بی اشکال است؛ زیرا عرفاً تجاوز از میقات بر آن صدق نمیکند.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 65»</ref><br />
<br />
==نگارخانه==<br />
<gallery heights="150px" mode="packed" style=""><br />
پرونده:Bakhshi az masjed shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare masjed.jpg<br />
پرونده:Darone masjed shajare.jpg<br />
پرونده:نمایی از بیرون مسجد شجره مدینه.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
== جستارهای وابسته ==<br />
[[حج]]<br />
<br />
[[میقاتهای پنچگانه]]<br />
<br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع ==<br />
{{منابع}}<br />
* '''[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html «احرام از جحفه وظیفه چه کسانی است»]'''، روزبه برکت رضایی، فصلنامه میقات حج، شماره 96، تیر 1395ش.<br />
* '''«[http://miqat.hajj.ir/article_37980.html میقات مسیر مدینه]»'''، سید مرتضی موسوی شاهرودی، فصلنامه میقات حج، شماره 68، تابستان 1388ش.<br />
* '''«[https://www.eshia.ir/feqh/archive/text/makarem/feqh/88/890204/ میقات ذو الحلیفة و مسجد شجرة]»'''، مکارم شیرازی، ناصر، سایت مدرسه فقاهت، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]»'''، علیپور، بهزاد، خبرگزاری فارس، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»'''، سایت عکاظ، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''آثار اسلامی مکه و مدینه'''، جعفریان، رسول، تهران، مشعر، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''الکافی'''، کلینی، محمد بن یعقوب، تحقیق و تصحیح غفاری، علیاکبر، آخوندی، محمد، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.<br />
* '''المسائل الناصریات'''، سید مرتضی، على بن حسين، تحقیق مركز پژوهش و تحقيقات علمى فقه استدلالى تطبيقى، تهران، رابطة الثقافة و العلاقات الإسلامية، چاپ اول، 1417ق.<br />
* '''المساجد الأثریة فی المدینة النبویة'''، عبدالغنی، محمدالیاس، مدینه، مطابع الرشید، الطبعة الثانیة، 1419ق.<br />
* '''المقنعه'''، شیخ مفید، محمّد بن محمد بن نعمان، قم، كنگره جهانى هزاره شيخ مفيد، 1413ق.<br />
* '''تاريخ مكه المشرفه والمسجد الحرام والمدينه الشريفه والقبر الشريف'''، ابنالضيا، بینا، ۲۰۰۸م.<br />
* '''تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه'''، قائدان، اصغر، قم، الهادی، ۱۳۸۱ش.<br />
* '''دانشنامه کلام اسلامی'''، جمعی از محققین، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، زیر نظر جعفر سبحانی، ۱۳۸۸ش.<br />
* '''فرهنگ فقه فارسی'''، مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، زیر نظر محمود هاشمی شاهرودی. قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب'''، صبری باشا، ایوب، ترجمه ماجده معروف، حسین مجیب المصری، عبدالعزیز عوض، قاهره، دارالآفاق العربیة، ٢٠٠٤م.<br />
* '''تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة-الحج'''، فاضل لنکرانی، محمد، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۱۸ق.<br />
* '''الكافی فی الفقه'''، حلبى، ابوالصلاح، تقىالدين بن نجمالدين، اصفهان، كتابخانه عمومى امام اميرالمؤمنين(ع)، چاپ اول، 1403ق.<br />
* '''السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى'''، ابن ادريس حلّى، محمد بن منصور، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ دوم، 1410ق.<br />
* '''المقنع'''، شیخ صدوق، محمّد بن على بن بابويه، قم، مؤسسه امام هادى(ع)، چاپ اول، 1415ق.<br />
* '''النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى'''، شیخ طوسی، محمد بن حسن، بیروت، دار الكتاب العربی، چاپ دوم، 1400ق.<br />
* '''مدینه شناسی'''، نجفی، محمدباقر، تهران، خرمایستان، چاپ اول، 1367ش.<br />
* '''البحر الرائق'''، المصری، ابونجیم، به کوشش زکریا عمیرات، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۸ق.<br />
{{پایان}}<br />
<br />
==مقالههای مرتبط==<br />
*[[میقات]]<br />
*[[میقات (فتاوای مراجع)]]<br />
{{حج و عمره}}<br />
[[رده:مسجدهای مدینه]]<br />
[[رده:میقاتهای حج]]<br />
[[رده:مقالههای تکمیلشده]]</div>E.shahabihttps://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%B4%D8%AC%D8%B1%D9%87_(%D9%85%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%87)&diff=54080مسجد شجره (مدینه)2023-06-24T10:59:55Z<p>E.shahabi: /* موقعیت کنونی مسجد */</p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات بنا<br />
| عنوان = <br />
| تصویر = Tamame masjed shajare.jpg<br />
| اندازه تصویر = 300px<br />
| پیوند تصویر = <br />
| توضیح تصویر = <br />
| نامهای دیگر = <br />
| مکان = ذوالحلیفه در نزدیکی مدینه<br />
| کاربری = مسجد، میقات احرام<br />
| بزرگداشت نزد = <br />
| وابسته به دین/مذهب = اسلام<br />
| باورها = <br />
| آیینها = <br />
| احکام = اهل مدینه از این مکان [[احرام]] میبندند.<br />
| زیارت کنندگان = <br />
| بازدیدکنندگان = <br />
| زمان پایهگذاری = <br />
| بنیانگذار = <br />
| رویدادها = <br />
| بازسازیها = <br />
| بازسازی کنندگان = <br />
| بخشهای از میان رفته = <br />
| ویژگیهای تاریخی = <br />
| متولیان = <br />
| مساحت = <br />
| طول = <br />
| عرض = <br />
| ارتفاع = <br />
| وضعیت بنا = <br />
| گنجایش = <br />
| امکانات = <br />
| بخشهای بنا = <br />
| معمار = <br />
| سبک = <br />
| ویژگیها = <br />
| گنبدها = <br />
| منارهها = <br />
| درها = <br />
| رواقها = <br />
| صحنها = <br />
| ایوانها = <br />
| گرداننده = <br />
| نهاد وابسته = <br />
| نهاد نگهدارنده = <br />
| مدیر = <br />
| روحانی = <br />
| نهادهای زیر مجموعه = <br />
| ثبت در = <br />
| شماره ثبت = <br />
| تاریخ ثبت = <br />
| وبگاه = <br />
| عرض جغرافیایی =24.413697 <br />
| طول جغرافیایی = 39.542992<br />
}}<br />
'''مسجد شَجَره''' مسجدی بزرگ در [[مدینه]] و یکی از [[میقاتهای پنچگانه|میقاتهای پنجگانه]] است. این مکان میقات مردم [[مدینه]] و کسانی است که از مدینه به سوی [[مکه]] میروند. <br />
<br />
گفته شده در این مکان درختی وجود داشته است که [[پیامبر اسلام(ص)]] زیر سایه آن [[نماز]] خوانده و [[احرام]] بسته است. نامگذاری آن به «مسجد شجره» از همین روست. همچنین به این مکان «مسجد میقات» نیز گفته میشود چون این مسجد یکی از میقاتها بوده و زائران خانه خدا از آنجا [[مُحرم|مُحرِم]] (عملی که حاجی قبل از ورود به [[مکه]] و انجام دادن [[اعمال حج]] انجام میدهد) میشوند. <br />
== موقعیت جغرافیایی ==<br />
{{همچنین ببینید|مسجد شجره (مکه)}}<br />
مسجد شجره از مساجد تاریخی [[مدینه (شهر)|مدینه]]<ref name=":4">موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب، ۲۰۰۴م، ج۴، ص۸۱۱. </ref> و <br />
در حدود هشت كیلومتری جنوب این شهر، قرار گرفته است.<ref>البحر الرائق، 1418ق، ج2، ص341.</ref> به گزارش برخی مسجد دیگری با همین نام در شهر [[مکه]] وجود دارد که در شمار کهنترین مساجد این شهر است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۱۱۸.</ref><br />
[[پیامبر اسلام]] برای [[حج]] و [[عمره]] از این مکان ـ مسجد شجره (مدینه)ـ احرام میبست.<ref name=":4" /> [[امام علی(ع)]] در این مکان [[آیات برائت]] را از [[ابوبکر]]، خلیفه اول، گرفت و در [[مکه]] بر مشرکان ابلاغ کرد.<ref>دانشنامه کلام اسلامی، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۷۷.</ref><br />
[[پرونده:تصویر قدیمی از مسجد شجره.jpg|بندانگشتی|جایگزین=تصویر قدیمی از مسجد شجره (مدینه)]]<br />
<br />
== تاریخ بنای مسجد ==<br />
به گفته برخی بنای مسجد طبق روایتی از کتاب صحیح بخاری در زمان [[خلافت]] [[عمر بن خطاب]] شکل گرفته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> برخی تاریخنگاران نیز بر اساس احادیث و مستنداتی از ابن عمر، انس بن مالک و [[امام صادق(ع)]] از بنا و نمای ساختمان مسجد در دههای نخستینِ هجری قمری حکایت کردهاند.<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص183.</ref><br />
=== بازسازی در قرن نهم قمری ===<br />
بر اساس گزارش سمهودی (مورخ و درگذشته 911ق) دیوارهای مسجد بر اساس بنای قدیمی آن در سال 861 هجری قمری مورد بازسازی قرار گرفته و مساحت مسجد از شمال تا جنوب و از شرق تا غرب حدوداً 48 متر مربع بوده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref><br />
=== بازسازی در قرن چهارده قمری ===<br />
به گزارش أفندی، مسجد در اواخر قرن ۱۱ هجری قمری،<ref>مدینهشناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref> ویران شده و مسلمانى از اهالی هندوستان در اوایل قرن 14 هجری قمری با اجازه از دولت عثمانی به بازسازی آن پرداخته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref><br />
<br />
=== آخرین بازسازی ===<br />
آخرین بازسازی آن در دوران حکومت سعودی و پادشاهی ملک عبدالعزيز شکل گرفته<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref> که در این بازسازی برای آن مأذنه (مناره) ساخته شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref> ملک فهد، پادشاه وقت [[عربستان|عربستان سعودی]] نیز در این بازسازی، حدود نود هزار متر مربع به مسجد و امکانات جانبی آن مانند پارکینگ به آن اختصاص داده و مساحت خود مسجد حدود ۲۶ هزار متر مربع شده است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۲۷۷؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص259.</ref><br />
<br />
=== موقعیت کنونی مسجد ===<br />
امروزه مسجد شجره به فاصله حدود سه کیلومتری شهر مدینه در مجاورت بزرگراه مدینه به مکه واقع شده<ref>«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]» خبرگزاری فارس.</ref> و شکل هندسی آن مربع و داری چهار ضلع به مساحت 2.770 متر مربع و گنجایش 5000 نمازگزار را دارد. مساحت کل مسجد با محیط اطراف آن حدود 290.000 متر مربع گزارش شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص259.</ref> همچنین در توسعه اخیر، امکانات رفاهی گوناگونی مانند حمام، سرویس بهداشتی، پارکینگ (برای خودرهای سبک و سنگین)، رستوران و بازارچه برای رفاه حجاج در نظر گرفته شده است که مساحتی بالغ بر 2.10022 متر مربع دارد و هزینهی این امکانات 200.000.000 ریال سعودی گزارش شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص260.</ref><br />
<br />
==نامها==<br />
منابع تاریخی نامهای مختلفی برای این مکان ذکر کردهاند:<br />
<br />
* '''مسجد شجره''': در این مکان درختی وجود داشت که پیامبر زیر سایه آن درخت استراحت کرده، [[نماز]] میخواند و [[احرام]] میبست. پس از آنکه در این مکان مسجدی بنا شد،<ref name=":1">آثار اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ص۲۷۵.</ref> نام آن را به دلیل وجود این درخت مسجد شجره (درخت) نامیدند.<ref>تاریخ مکه المشرفه والمسجد الحرام والمدینه الشریفه والقبر الشریف، ۲۰۰۸م، ج۱، ص۳۱۱؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> چنانکه برخی از فقها مانند [[شیخ مفید]]، [[سید مرتضی]]، [[ابوالصلاح حلبی]] هنگام نام بردن از میقاتها، نام مسجد شجره را ذکر نمودهاند.<ref>المقنعة، 1413ق، ص394؛ المسائل الناصریات، 1417ق، ص308؛ الكافی فی الفقه، 1403ق، ص202.</ref><br />
<br />
* '''ذُو الْحُلَیفة''': «حلیفه» نام آبی بوده که در آنجا قرار داشته است.<ref name=":0">تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه،۱۳۸۱ش، ص۴۰۹.</ref> به اعتقاد برخی از فقها مانند [[ابن ادریس حلی|ابن ادریس]]، [[شیخ صدوق]] و [[شیخ طوسی]] «ذُوالْحُلَیفة»، همان مسجد شجره است.<ref>السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى، 1410ق، ج1، ص528؛ المقنع، 1415ق، ص217؛ النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى، 1400ق، ص210.</ref> <br />
<br />
* '''مسجد میقات''': این مکان، یکی از [[میقات|میقاتهایی]] است که حاجیان در آنجا [[احرام]] میبندند و به همین جهت به مسجد میقات مشهور شده است.<ref name=":0" /><br />
<br />
* [[آبار علی|'''اَبیار علی''']]: در خصوص علت نامگذاری این مسجد، برخی علت آنرا به «[[امام علی(ع)]]» نسبت دادهاند و برخی دیگر علت آن را به فردی بهنام «علی بن دينار» نسبت دادهاند که وی در سال 1998م، در این [[میقات]] حاضر شده و چاههایی را برای حجاج حفر نموده است. برخی دیگر نیز علت را افراد دیگری به همین نام، دانستهاند.<ref>«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»، سایت عکاظ.</ref><br />
<br />
== میقات حج==<br />
{{همچنین ببینید|میقات}}<br />
مسجد شجره، میقات [[عمره تمتع|عمره تمتّع]] و [[عمره مفرده]] برای مردم مدینه و کسانی است که از مدینه به مکه میروند.<ref name=":2">مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۷۱۲.</ref> روایات بر این نکته دلالت دارند که باید در یکی از میقاتها، احرام بست و مسجد شجره از این میقاتها است.<ref>الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۳۱۹.</ref> [[پیامبر اسلام|پیامبر اسلام(ص)]] نیز وقتی برای اقامه [[حج]] عازم مکه بود، از این مکان، احرام بسته و عازم حج میشد.<ref name=":1" /> <br />
===محل دقیق میقات===<br />
ذوالحلیفه نام منطقه وسیعی بوده که مسجد شجره در آن قرار داشته است.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص61 </ref> روایات گاهی «مسجد شجره» را محل میقات حج اهل مدینه دانستهاند و گاهی تعبیر «شجره» یا «ذوالحلیفه» را به کار بردهاند.<ref>نک: تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله، ج3، ص 20- 24.</ref><br />
درخصوص اینکه احرام باید در مسجد بسته شود یا بیرون از مسجد نیز میتوان احرام بست، اختلاف نظر وجود دارد. گروهی احرام بستن را تنها از داخل مسجد شجره صحیح میدانند و گروهی دیگر احرام در بیرون از مسجد را نیز صحیح دانستهاند.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص62.</ref><br />
<br />
===میقات اهل مدینه===<br />
درباره میقات اهل مدینه و کسانی که در مدینه اقامت میکنند این پرسش مطرح شده است که آیا افرادی که از مدینه به زیارت [[مسجدالحرام]] میروند، میتوانند از [[جحفه|جُحفِه]] (میقاتی که در راه مدینه به سمت مکه قرار داشته و در روایات، میقات اهل [[شام]] دانسته شده است) محرم شوند؟ و در ذوالحلیفه (مسجد شجره) محرم نشوند؟{{سخ}}<br />
به تصریح برخی از پژوهشگران، طبق نظر مشهور فقهای شیعه جایز نیست مردم مدینه بدون احرام از میقات مسجد شجره حرکت کرده و به میقاتی دیگر مانند حُجفه رفته و در آنجا محرم شوند؛<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 64-65.»</ref> فقط در خصوص افرادی که عذری از قبیل ناتوانی یا بیماری دارند، فتوا به جواز احرام بستن در جحفه داده شده است.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 75.»</ref><br />
<br />
گفته شده که این حکم درباره فردی است که از مدینه به ذوالحلیفه رفته و بدون احرام از آنجا عبور کند و به جحفه برسد. اما اگر کسی که در مدینه بوده از ذی الحلیفه عبور نکند و از راهی دیگر خارج و به میقاتی دیگر برود{{یادداشت|مثلا از مدینه با هواپیما به جده و از آنجا به جحفه برود یا از مدینه به ذی الحلیفه رفته و قبل از عبور از آنجا بار دیگر به مدینه برگشته و از میقاتی دیگر به مکه رود}} عملش حکماً و تکلیفاً بی اشکال است؛ زیرا عرفاً تجاوز از میقات بر آن صدق نمیکند.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 65»</ref><br />
<br />
==نگارخانه==<br />
<gallery heights="150px" mode="packed" style=""><br />
پرونده:Bakhshi az masjed shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare masjed.jpg<br />
پرونده:Darone masjed shajare.jpg<br />
پرونده:نمایی از بیرون مسجد شجره مدینه.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
== جستارهای وابسته ==<br />
[[حج]]<br />
<br />
[[میقاتهای پنچگانه]]<br />
<br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع ==<br />
{{منابع}}<br />
* '''[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html «احرام از جحفه وظیفه چه کسانی است»]'''، روزبه برکت رضایی، فصلنامه میقات حج، شماره 96، تیر 1395ش.<br />
* '''«[http://miqat.hajj.ir/article_37980.html میقات مسیر مدینه]»'''، سید مرتضی موسوی شاهرودی، فصلنامه میقات حج، شماره 68، تابستان 1388ش.<br />
* '''«[https://www.eshia.ir/feqh/archive/text/makarem/feqh/88/890204/ میقات ذو الحلیفة و مسجد شجرة]»'''، مکارم شیرازی، ناصر، سایت مدرسه فقاهت، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]»'''، علیپور، بهزاد، خبرگزاری فارس، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»'''، سایت عکاظ، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''آثار اسلامی مکه و مدینه'''، جعفریان، رسول، تهران، مشعر، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''الکافی'''، کلینی، محمد بن یعقوب، تحقیق و تصحیح غفاری، علیاکبر، آخوندی، محمد، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.<br />
* '''المسائل الناصریات'''، سید مرتضی، على بن حسين، تحقیق مركز پژوهش و تحقيقات علمى فقه استدلالى تطبيقى، تهران، رابطة الثقافة و العلاقات الإسلامية، چاپ اول، 1417ق.<br />
* '''المساجد الأثریة فی المدینة النبویة'''، عبدالغنی، محمدالیاس، مدینه، مطابع الرشید، الطبعة الثانیة، 1419ق.<br />
* '''المقنعه'''، شیخ مفید، محمّد بن محمد بن نعمان، قم، كنگره جهانى هزاره شيخ مفيد، 1413ق.<br />
* '''تاريخ مكه المشرفه والمسجد الحرام والمدينه الشريفه والقبر الشريف'''، ابنالضيا، بینا، ۲۰۰۸م.<br />
* '''تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه'''، قائدان، اصغر، قم، الهادی، ۱۳۸۱ش.<br />
* '''دانشنامه کلام اسلامی'''، جمعی از محققین، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، زیر نظر جعفر سبحانی، ۱۳۸۸ش.<br />
* '''فرهنگ فقه فارسی'''، مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، زیر نظر محمود هاشمی شاهرودی. قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب'''، صبری باشا، ایوب، ترجمه ماجده معروف، حسین مجیب المصری، عبدالعزیز عوض، قاهره، دارالآفاق العربیة، ٢٠٠٤م.<br />
* '''تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة-الحج'''، فاضل لنکرانی، محمد، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۱۸ق.<br />
* '''الكافی فی الفقه'''، حلبى، ابوالصلاح، تقىالدين بن نجمالدين، اصفهان، كتابخانه عمومى امام اميرالمؤمنين(ع)، چاپ اول، 1403ق.<br />
* '''السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى'''، ابن ادريس حلّى، محمد بن منصور، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ دوم، 1410ق.<br />
* '''المقنع'''، شیخ صدوق، محمّد بن على بن بابويه، قم، مؤسسه امام هادى(ع)، چاپ اول، 1415ق.<br />
* '''النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى'''، شیخ طوسی، محمد بن حسن، بیروت، دار الكتاب العربی، چاپ دوم، 1400ق.<br />
* '''مدینه شناسی'''، نجفی، محمدباقر، تهران، خرمایستان، چاپ اول، 1367ش.<br />
* '''البحر الرائق'''، المصری، ابونجیم، به کوشش زکریا عمیرات، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۸ق.<br />
{{پایان}}<br />
<br />
==مقالههای مرتبط==<br />
*[[میقات]]<br />
*[[میقات (فتاوای مراجع)]]<br />
{{حج و عمره}}<br />
[[رده:مسجدهای مدینه]]<br />
[[رده:میقاتهای حج]]<br />
[[رده:مقالههای تکمیلشده]]</div>E.shahabihttps://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%B4%D8%AC%D8%B1%D9%87_(%D9%85%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%87)&diff=54079مسجد شجره (مدینه)2023-06-24T10:59:34Z<p>E.shahabi: /* موقعیت کنونی مسجد */</p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات بنا<br />
| عنوان = <br />
| تصویر = Tamame masjed shajare.jpg<br />
| اندازه تصویر = 300px<br />
| پیوند تصویر = <br />
| توضیح تصویر = <br />
| نامهای دیگر = <br />
| مکان = ذوالحلیفه در نزدیکی مدینه<br />
| کاربری = مسجد، میقات احرام<br />
| بزرگداشت نزد = <br />
| وابسته به دین/مذهب = اسلام<br />
| باورها = <br />
| آیینها = <br />
| احکام = اهل مدینه از این مکان [[احرام]] میبندند.<br />
| زیارت کنندگان = <br />
| بازدیدکنندگان = <br />
| زمان پایهگذاری = <br />
| بنیانگذار = <br />
| رویدادها = <br />
| بازسازیها = <br />
| بازسازی کنندگان = <br />
| بخشهای از میان رفته = <br />
| ویژگیهای تاریخی = <br />
| متولیان = <br />
| مساحت = <br />
| طول = <br />
| عرض = <br />
| ارتفاع = <br />
| وضعیت بنا = <br />
| گنجایش = <br />
| امکانات = <br />
| بخشهای بنا = <br />
| معمار = <br />
| سبک = <br />
| ویژگیها = <br />
| گنبدها = <br />
| منارهها = <br />
| درها = <br />
| رواقها = <br />
| صحنها = <br />
| ایوانها = <br />
| گرداننده = <br />
| نهاد وابسته = <br />
| نهاد نگهدارنده = <br />
| مدیر = <br />
| روحانی = <br />
| نهادهای زیر مجموعه = <br />
| ثبت در = <br />
| شماره ثبت = <br />
| تاریخ ثبت = <br />
| وبگاه = <br />
| عرض جغرافیایی =24.413697 <br />
| طول جغرافیایی = 39.542992<br />
}}<br />
'''مسجد شَجَره''' مسجدی بزرگ در [[مدینه]] و یکی از [[میقاتهای پنچگانه|میقاتهای پنجگانه]] است. این مکان میقات مردم [[مدینه]] و کسانی است که از مدینه به سوی [[مکه]] میروند. <br />
<br />
گفته شده در این مکان درختی وجود داشته است که [[پیامبر اسلام(ص)]] زیر سایه آن [[نماز]] خوانده و [[احرام]] بسته است. نامگذاری آن به «مسجد شجره» از همین روست. همچنین به این مکان «مسجد میقات» نیز گفته میشود چون این مسجد یکی از میقاتها بوده و زائران خانه خدا از آنجا [[مُحرم|مُحرِم]] (عملی که حاجی قبل از ورود به [[مکه]] و انجام دادن [[اعمال حج]] انجام میدهد) میشوند. <br />
== موقعیت جغرافیایی ==<br />
{{همچنین ببینید|مسجد شجره (مکه)}}<br />
مسجد شجره از مساجد تاریخی [[مدینه (شهر)|مدینه]]<ref name=":4">موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب، ۲۰۰۴م، ج۴، ص۸۱۱. </ref> و <br />
در حدود هشت كیلومتری جنوب این شهر، قرار گرفته است.<ref>البحر الرائق، 1418ق، ج2، ص341.</ref> به گزارش برخی مسجد دیگری با همین نام در شهر [[مکه]] وجود دارد که در شمار کهنترین مساجد این شهر است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۱۱۸.</ref><br />
[[پیامبر اسلام]] برای [[حج]] و [[عمره]] از این مکان ـ مسجد شجره (مدینه)ـ احرام میبست.<ref name=":4" /> [[امام علی(ع)]] در این مکان [[آیات برائت]] را از [[ابوبکر]]، خلیفه اول، گرفت و در [[مکه]] بر مشرکان ابلاغ کرد.<ref>دانشنامه کلام اسلامی، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۷۷.</ref><br />
[[پرونده:تصویر قدیمی از مسجد شجره.jpg|بندانگشتی|جایگزین=تصویر قدیمی از مسجد شجره (مدینه)]]<br />
<br />
== تاریخ بنای مسجد ==<br />
به گفته برخی بنای مسجد طبق روایتی از کتاب صحیح بخاری در زمان [[خلافت]] [[عمر بن خطاب]] شکل گرفته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> برخی تاریخنگاران نیز بر اساس احادیث و مستنداتی از ابن عمر، انس بن مالک و [[امام صادق(ع)]] از بنا و نمای ساختمان مسجد در دههای نخستینِ هجری قمری حکایت کردهاند.<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص183.</ref><br />
=== بازسازی در قرن نهم قمری ===<br />
بر اساس گزارش سمهودی (مورخ و درگذشته 911ق) دیوارهای مسجد بر اساس بنای قدیمی آن در سال 861 هجری قمری مورد بازسازی قرار گرفته و مساحت مسجد از شمال تا جنوب و از شرق تا غرب حدوداً 48 متر مربع بوده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref><br />
=== بازسازی در قرن چهارده قمری ===<br />
به گزارش أفندی، مسجد در اواخر قرن ۱۱ هجری قمری،<ref>مدینهشناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref> ویران شده و مسلمانى از اهالی هندوستان در اوایل قرن 14 هجری قمری با اجازه از دولت عثمانی به بازسازی آن پرداخته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref><br />
<br />
=== آخرین بازسازی ===<br />
آخرین بازسازی آن در دوران حکومت سعودی و پادشاهی ملک عبدالعزيز شکل گرفته<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref> که در این بازسازی برای آن مأذنه (مناره) ساخته شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref> ملک فهد، پادشاه وقت [[عربستان|عربستان سعودی]] نیز در این بازسازی، حدود نود هزار متر مربع به مسجد و امکانات جانبی آن مانند پارکینگ به آن اختصاص داده و مساحت خود مسجد حدود ۲۶ هزار متر مربع شده است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۲۷۷؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص259.</ref><br />
<br />
=== موقعیت کنونی مسجد ===<br />
امروزه مسجد شجره به فاصله حدود سه کیلومتری شهر مدینه در مجاورت بزرگراه مدینه به مکه واقع شده <ref>«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]» خبرگزاری فارس.</ref> و شکل هندسی آن مربع و داری چهار ضلع به مساحت 2.770 متر مربع و گنجایش 5000 نمازگزار را دارد. مساحت کل مسجد با محیط اطراف آن حدود 290.000 متر مربع گزارش شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص259.</ref> همچنین در توسعه اخیر، امکانات رفاهی گوناگونی مانند حمام، سرویس بهداشتی، پارکینگ (برای خودرهای سبک و سنگین)، رستوران و بازارچه برای رفاه حجاج در نظر گرفته شده است که مساحتی بالغ بر 2.10022 متر مربع دارد و هزینهی این امکانات 200.000.000 ریال سعودی گزارش شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص260.</ref><br />
<br />
==نامها==<br />
منابع تاریخی نامهای مختلفی برای این مکان ذکر کردهاند:<br />
<br />
* '''مسجد شجره''': در این مکان درختی وجود داشت که پیامبر زیر سایه آن درخت استراحت کرده، [[نماز]] میخواند و [[احرام]] میبست. پس از آنکه در این مکان مسجدی بنا شد،<ref name=":1">آثار اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ص۲۷۵.</ref> نام آن را به دلیل وجود این درخت مسجد شجره (درخت) نامیدند.<ref>تاریخ مکه المشرفه والمسجد الحرام والمدینه الشریفه والقبر الشریف، ۲۰۰۸م، ج۱، ص۳۱۱؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> چنانکه برخی از فقها مانند [[شیخ مفید]]، [[سید مرتضی]]، [[ابوالصلاح حلبی]] هنگام نام بردن از میقاتها، نام مسجد شجره را ذکر نمودهاند.<ref>المقنعة، 1413ق، ص394؛ المسائل الناصریات، 1417ق، ص308؛ الكافی فی الفقه، 1403ق، ص202.</ref><br />
<br />
* '''ذُو الْحُلَیفة''': «حلیفه» نام آبی بوده که در آنجا قرار داشته است.<ref name=":0">تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه،۱۳۸۱ش، ص۴۰۹.</ref> به اعتقاد برخی از فقها مانند [[ابن ادریس حلی|ابن ادریس]]، [[شیخ صدوق]] و [[شیخ طوسی]] «ذُوالْحُلَیفة»، همان مسجد شجره است.<ref>السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى، 1410ق، ج1، ص528؛ المقنع، 1415ق، ص217؛ النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى، 1400ق، ص210.</ref> <br />
<br />
* '''مسجد میقات''': این مکان، یکی از [[میقات|میقاتهایی]] است که حاجیان در آنجا [[احرام]] میبندند و به همین جهت به مسجد میقات مشهور شده است.<ref name=":0" /><br />
<br />
* [[آبار علی|'''اَبیار علی''']]: در خصوص علت نامگذاری این مسجد، برخی علت آنرا به «[[امام علی(ع)]]» نسبت دادهاند و برخی دیگر علت آن را به فردی بهنام «علی بن دينار» نسبت دادهاند که وی در سال 1998م، در این [[میقات]] حاضر شده و چاههایی را برای حجاج حفر نموده است. برخی دیگر نیز علت را افراد دیگری به همین نام، دانستهاند.<ref>«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»، سایت عکاظ.</ref><br />
<br />
== میقات حج==<br />
{{همچنین ببینید|میقات}}<br />
مسجد شجره، میقات [[عمره تمتع|عمره تمتّع]] و [[عمره مفرده]] برای مردم مدینه و کسانی است که از مدینه به مکه میروند.<ref name=":2">مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۷۱۲.</ref> روایات بر این نکته دلالت دارند که باید در یکی از میقاتها، احرام بست و مسجد شجره از این میقاتها است.<ref>الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۳۱۹.</ref> [[پیامبر اسلام|پیامبر اسلام(ص)]] نیز وقتی برای اقامه [[حج]] عازم مکه بود، از این مکان، احرام بسته و عازم حج میشد.<ref name=":1" /> <br />
===محل دقیق میقات===<br />
ذوالحلیفه نام منطقه وسیعی بوده که مسجد شجره در آن قرار داشته است.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص61 </ref> روایات گاهی «مسجد شجره» را محل میقات حج اهل مدینه دانستهاند و گاهی تعبیر «شجره» یا «ذوالحلیفه» را به کار بردهاند.<ref>نک: تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله، ج3، ص 20- 24.</ref><br />
درخصوص اینکه احرام باید در مسجد بسته شود یا بیرون از مسجد نیز میتوان احرام بست، اختلاف نظر وجود دارد. گروهی احرام بستن را تنها از داخل مسجد شجره صحیح میدانند و گروهی دیگر احرام در بیرون از مسجد را نیز صحیح دانستهاند.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص62.</ref><br />
<br />
===میقات اهل مدینه===<br />
درباره میقات اهل مدینه و کسانی که در مدینه اقامت میکنند این پرسش مطرح شده است که آیا افرادی که از مدینه به زیارت [[مسجدالحرام]] میروند، میتوانند از [[جحفه|جُحفِه]] (میقاتی که در راه مدینه به سمت مکه قرار داشته و در روایات، میقات اهل [[شام]] دانسته شده است) محرم شوند؟ و در ذوالحلیفه (مسجد شجره) محرم نشوند؟{{سخ}}<br />
به تصریح برخی از پژوهشگران، طبق نظر مشهور فقهای شیعه جایز نیست مردم مدینه بدون احرام از میقات مسجد شجره حرکت کرده و به میقاتی دیگر مانند حُجفه رفته و در آنجا محرم شوند؛<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 64-65.»</ref> فقط در خصوص افرادی که عذری از قبیل ناتوانی یا بیماری دارند، فتوا به جواز احرام بستن در جحفه داده شده است.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 75.»</ref><br />
<br />
گفته شده که این حکم درباره فردی است که از مدینه به ذوالحلیفه رفته و بدون احرام از آنجا عبور کند و به جحفه برسد. اما اگر کسی که در مدینه بوده از ذی الحلیفه عبور نکند و از راهی دیگر خارج و به میقاتی دیگر برود{{یادداشت|مثلا از مدینه با هواپیما به جده و از آنجا به جحفه برود یا از مدینه به ذی الحلیفه رفته و قبل از عبور از آنجا بار دیگر به مدینه برگشته و از میقاتی دیگر به مکه رود}} عملش حکماً و تکلیفاً بی اشکال است؛ زیرا عرفاً تجاوز از میقات بر آن صدق نمیکند.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 65»</ref><br />
<br />
==نگارخانه==<br />
<gallery heights="150px" mode="packed" style=""><br />
پرونده:Bakhshi az masjed shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare masjed.jpg<br />
پرونده:Darone masjed shajare.jpg<br />
پرونده:نمایی از بیرون مسجد شجره مدینه.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
== جستارهای وابسته ==<br />
[[حج]]<br />
<br />
[[میقاتهای پنچگانه]]<br />
<br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع ==<br />
{{منابع}}<br />
* '''[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html «احرام از جحفه وظیفه چه کسانی است»]'''، روزبه برکت رضایی، فصلنامه میقات حج، شماره 96، تیر 1395ش.<br />
* '''«[http://miqat.hajj.ir/article_37980.html میقات مسیر مدینه]»'''، سید مرتضی موسوی شاهرودی، فصلنامه میقات حج، شماره 68، تابستان 1388ش.<br />
* '''«[https://www.eshia.ir/feqh/archive/text/makarem/feqh/88/890204/ میقات ذو الحلیفة و مسجد شجرة]»'''، مکارم شیرازی، ناصر، سایت مدرسه فقاهت، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]»'''، علیپور، بهزاد، خبرگزاری فارس، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»'''، سایت عکاظ، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''آثار اسلامی مکه و مدینه'''، جعفریان، رسول، تهران، مشعر، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''الکافی'''، کلینی، محمد بن یعقوب، تحقیق و تصحیح غفاری، علیاکبر، آخوندی، محمد، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.<br />
* '''المسائل الناصریات'''، سید مرتضی، على بن حسين، تحقیق مركز پژوهش و تحقيقات علمى فقه استدلالى تطبيقى، تهران، رابطة الثقافة و العلاقات الإسلامية، چاپ اول، 1417ق.<br />
* '''المساجد الأثریة فی المدینة النبویة'''، عبدالغنی، محمدالیاس، مدینه، مطابع الرشید، الطبعة الثانیة، 1419ق.<br />
* '''المقنعه'''، شیخ مفید، محمّد بن محمد بن نعمان، قم، كنگره جهانى هزاره شيخ مفيد، 1413ق.<br />
* '''تاريخ مكه المشرفه والمسجد الحرام والمدينه الشريفه والقبر الشريف'''، ابنالضيا، بینا، ۲۰۰۸م.<br />
* '''تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه'''، قائدان، اصغر، قم، الهادی، ۱۳۸۱ش.<br />
* '''دانشنامه کلام اسلامی'''، جمعی از محققین، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، زیر نظر جعفر سبحانی، ۱۳۸۸ش.<br />
* '''فرهنگ فقه فارسی'''، مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، زیر نظر محمود هاشمی شاهرودی. قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب'''، صبری باشا، ایوب، ترجمه ماجده معروف، حسین مجیب المصری، عبدالعزیز عوض، قاهره، دارالآفاق العربیة، ٢٠٠٤م.<br />
* '''تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة-الحج'''، فاضل لنکرانی، محمد، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۱۸ق.<br />
* '''الكافی فی الفقه'''، حلبى، ابوالصلاح، تقىالدين بن نجمالدين، اصفهان، كتابخانه عمومى امام اميرالمؤمنين(ع)، چاپ اول، 1403ق.<br />
* '''السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى'''، ابن ادريس حلّى، محمد بن منصور، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ دوم، 1410ق.<br />
* '''المقنع'''، شیخ صدوق، محمّد بن على بن بابويه، قم، مؤسسه امام هادى(ع)، چاپ اول، 1415ق.<br />
* '''النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى'''، شیخ طوسی، محمد بن حسن، بیروت، دار الكتاب العربی، چاپ دوم، 1400ق.<br />
* '''مدینه شناسی'''، نجفی، محمدباقر، تهران، خرمایستان، چاپ اول، 1367ش.<br />
* '''البحر الرائق'''، المصری، ابونجیم، به کوشش زکریا عمیرات، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۸ق.<br />
{{پایان}}<br />
<br />
==مقالههای مرتبط==<br />
*[[میقات]]<br />
*[[میقات (فتاوای مراجع)]]<br />
{{حج و عمره}}<br />
[[رده:مسجدهای مدینه]]<br />
[[رده:میقاتهای حج]]<br />
[[رده:مقالههای تکمیلشده]]</div>E.shahabihttps://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%B4%D8%AC%D8%B1%D9%87_(%D9%85%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%87)&diff=54078مسجد شجره (مدینه)2023-06-24T10:50:58Z<p>E.shahabi: /* موقعیت کنونی مسجد */</p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات بنا<br />
| عنوان = <br />
| تصویر = Tamame masjed shajare.jpg<br />
| اندازه تصویر = 300px<br />
| پیوند تصویر = <br />
| توضیح تصویر = <br />
| نامهای دیگر = <br />
| مکان = ذوالحلیفه در نزدیکی مدینه<br />
| کاربری = مسجد، میقات احرام<br />
| بزرگداشت نزد = <br />
| وابسته به دین/مذهب = اسلام<br />
| باورها = <br />
| آیینها = <br />
| احکام = اهل مدینه از این مکان [[احرام]] میبندند.<br />
| زیارت کنندگان = <br />
| بازدیدکنندگان = <br />
| زمان پایهگذاری = <br />
| بنیانگذار = <br />
| رویدادها = <br />
| بازسازیها = <br />
| بازسازی کنندگان = <br />
| بخشهای از میان رفته = <br />
| ویژگیهای تاریخی = <br />
| متولیان = <br />
| مساحت = <br />
| طول = <br />
| عرض = <br />
| ارتفاع = <br />
| وضعیت بنا = <br />
| گنجایش = <br />
| امکانات = <br />
| بخشهای بنا = <br />
| معمار = <br />
| سبک = <br />
| ویژگیها = <br />
| گنبدها = <br />
| منارهها = <br />
| درها = <br />
| رواقها = <br />
| صحنها = <br />
| ایوانها = <br />
| گرداننده = <br />
| نهاد وابسته = <br />
| نهاد نگهدارنده = <br />
| مدیر = <br />
| روحانی = <br />
| نهادهای زیر مجموعه = <br />
| ثبت در = <br />
| شماره ثبت = <br />
| تاریخ ثبت = <br />
| وبگاه = <br />
| عرض جغرافیایی =24.413697 <br />
| طول جغرافیایی = 39.542992<br />
}}<br />
'''مسجد شَجَره''' مسجدی بزرگ در [[مدینه]] و یکی از [[میقاتهای پنچگانه|میقاتهای پنجگانه]] است. این مکان میقات مردم [[مدینه]] و کسانی است که از مدینه به سوی [[مکه]] میروند. <br />
<br />
گفته شده در این مکان درختی وجود داشته است که [[پیامبر اسلام(ص)]] زیر سایه آن [[نماز]] خوانده و [[احرام]] بسته است. نامگذاری آن به «مسجد شجره» از همین روست. همچنین به این مکان «مسجد میقات» نیز گفته میشود چون این مسجد یکی از میقاتها بوده و زائران خانه خدا از آنجا [[مُحرم|مُحرِم]] (عملی که حاجی قبل از ورود به [[مکه]] و انجام دادن [[اعمال حج]] انجام میدهد) میشوند. <br />
== موقعیت جغرافیایی ==<br />
{{همچنین ببینید|مسجد شجره (مکه)}}<br />
مسجد شجره از مساجد تاریخی [[مدینه (شهر)|مدینه]]<ref name=":4">موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب، ۲۰۰۴م، ج۴، ص۸۱۱. </ref> و <br />
در حدود هشت كیلومتری جنوب این شهر، قرار گرفته است.<ref>البحر الرائق، 1418ق، ج2، ص341.</ref> به گزارش برخی مسجد دیگری با همین نام در شهر [[مکه]] وجود دارد که در شمار کهنترین مساجد این شهر است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۱۱۸.</ref><br />
[[پیامبر اسلام]] برای [[حج]] و [[عمره]] از این مکان ـ مسجد شجره (مدینه)ـ احرام میبست.<ref name=":4" /> [[امام علی(ع)]] در این مکان [[آیات برائت]] را از [[ابوبکر]]، خلیفه اول، گرفت و در [[مکه]] بر مشرکان ابلاغ کرد.<ref>دانشنامه کلام اسلامی، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۷۷.</ref><br />
[[پرونده:تصویر قدیمی از مسجد شجره.jpg|بندانگشتی|جایگزین=تصویر قدیمی از مسجد شجره (مدینه)]]<br />
<br />
== تاریخ بنای مسجد ==<br />
به گفته برخی بنای مسجد طبق روایتی از کتاب صحیح بخاری در زمان [[خلافت]] [[عمر بن خطاب]] شکل گرفته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> برخی تاریخنگاران نیز بر اساس احادیث و مستنداتی از ابن عمر، انس بن مالک و [[امام صادق(ع)]] از بنا و نمای ساختمان مسجد در دههای نخستینِ هجری قمری حکایت کردهاند.<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص183.</ref><br />
=== بازسازی در قرن نهم قمری ===<br />
بر اساس گزارش سمهودی (مورخ و درگذشته 911ق) دیوارهای مسجد بر اساس بنای قدیمی آن در سال 861 هجری قمری مورد بازسازی قرار گرفته و مساحت مسجد از شمال تا جنوب و از شرق تا غرب حدوداً 48 متر مربع بوده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref><br />
=== بازسازی در قرن چهارده قمری ===<br />
به گزارش أفندی، مسجد در اواخر قرن ۱۱ هجری قمری،<ref>مدینهشناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref> ویران شده و مسلمانى از اهالی هندوستان در اوایل قرن 14 هجری قمری با اجازه از دولت عثمانی به بازسازی آن پرداخته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref><br />
<br />
=== آخرین بازسازی ===<br />
آخرین بازسازی آن در دوران حکومت سعودی و پادشاهی ملک عبدالعزيز شکل گرفته<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref> که در این بازسازی برای آن مأذنه (مناره) ساخته شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref> ملک فهد، پادشاه وقت [[عربستان|عربستان سعودی]] نیز در این بازسازی، حدود نود هزار متر مربع به مسجد و امکانات جانبی آن مانند پارکینگ به آن اختصاص داده و مساحت خود مسجد حدود ۲۶ هزار متر مربع شده است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۲۷۷؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص259.</ref><br />
<br />
=== موقعیت کنونی مسجد ===<br />
امروزه مسجد شجره به فاصله حدود سه کیلومتری شهر مدینه در مجاورت بزرگراه مدینه به مکه واقع شده <ref>«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]» خبرگزاری فارس.</ref> و شکل هندسی آن مربع و داری چهار ضلع به مساحت 2.770 متر مربع و مساحت کل مسجد 290.000 متر مربع است.{{مدرک}} همچنین امکانات رفاهی گوناگونی مانند حمام، سرویس بهداشتی، پارکینگ، رستوران و بازارچه برای رفاه حجاج در نظر گرفته شده است که مساحتی بالغ بر 2.10022 متر مربع دارد و هزینهی این امکانات 200.000.000 ریال سعودی شده است.{{مدرک}}<br />
<br />
==نامها==<br />
منابع تاریخی نامهای مختلفی برای این مکان ذکر کردهاند:<br />
<br />
* '''مسجد شجره''': در این مکان درختی وجود داشت که پیامبر زیر سایه آن درخت استراحت کرده، [[نماز]] میخواند و [[احرام]] میبست. پس از آنکه در این مکان مسجدی بنا شد،<ref name=":1">آثار اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ص۲۷۵.</ref> نام آن را به دلیل وجود این درخت مسجد شجره (درخت) نامیدند.<ref>تاریخ مکه المشرفه والمسجد الحرام والمدینه الشریفه والقبر الشریف، ۲۰۰۸م، ج۱، ص۳۱۱؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> چنانکه برخی از فقها مانند [[شیخ مفید]]، [[سید مرتضی]]، [[ابوالصلاح حلبی]] هنگام نام بردن از میقاتها، نام مسجد شجره را ذکر نمودهاند.<ref>المقنعة، 1413ق، ص394؛ المسائل الناصریات، 1417ق، ص308؛ الكافی فی الفقه، 1403ق، ص202.</ref><br />
<br />
* '''ذُو الْحُلَیفة''': «حلیفه» نام آبی بوده که در آنجا قرار داشته است.<ref name=":0">تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه،۱۳۸۱ش، ص۴۰۹.</ref> به اعتقاد برخی از فقها مانند [[ابن ادریس حلی|ابن ادریس]]، [[شیخ صدوق]] و [[شیخ طوسی]] «ذُوالْحُلَیفة»، همان مسجد شجره است.<ref>السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى، 1410ق، ج1، ص528؛ المقنع، 1415ق، ص217؛ النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى، 1400ق، ص210.</ref> <br />
<br />
* '''مسجد میقات''': این مکان، یکی از [[میقات|میقاتهایی]] است که حاجیان در آنجا [[احرام]] میبندند و به همین جهت به مسجد میقات مشهور شده است.<ref name=":0" /><br />
<br />
* [[آبار علی|'''اَبیار علی''']]: در خصوص علت نامگذاری این مسجد، برخی علت آنرا به «[[امام علی(ع)]]» نسبت دادهاند و برخی دیگر علت آن را به فردی بهنام «علی بن دينار» نسبت دادهاند که وی در سال 1998م، در این [[میقات]] حاضر شده و چاههایی را برای حجاج حفر نموده است. برخی دیگر نیز علت را افراد دیگری به همین نام، دانستهاند.<ref>«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»، سایت عکاظ.</ref><br />
<br />
== میقات حج==<br />
{{همچنین ببینید|میقات}}<br />
مسجد شجره، میقات [[عمره تمتع|عمره تمتّع]] و [[عمره مفرده]] برای مردم مدینه و کسانی است که از مدینه به مکه میروند.<ref name=":2">مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۷۱۲.</ref> روایات بر این نکته دلالت دارند که باید در یکی از میقاتها، احرام بست و مسجد شجره از این میقاتها است.<ref>الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۳۱۹.</ref> [[پیامبر اسلام|پیامبر اسلام(ص)]] نیز وقتی برای اقامه [[حج]] عازم مکه بود، از این مکان، احرام بسته و عازم حج میشد.<ref name=":1" /> <br />
===محل دقیق میقات===<br />
ذوالحلیفه نام منطقه وسیعی بوده که مسجد شجره در آن قرار داشته است.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص61 </ref> روایات گاهی «مسجد شجره» را محل میقات حج اهل مدینه دانستهاند و گاهی تعبیر «شجره» یا «ذوالحلیفه» را به کار بردهاند.<ref>نک: تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله، ج3، ص 20- 24.</ref><br />
درخصوص اینکه احرام باید در مسجد بسته شود یا بیرون از مسجد نیز میتوان احرام بست، اختلاف نظر وجود دارد. گروهی احرام بستن را تنها از داخل مسجد شجره صحیح میدانند و گروهی دیگر احرام در بیرون از مسجد را نیز صحیح دانستهاند.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص62.</ref><br />
<br />
===میقات اهل مدینه===<br />
درباره میقات اهل مدینه و کسانی که در مدینه اقامت میکنند این پرسش مطرح شده است که آیا افرادی که از مدینه به زیارت [[مسجدالحرام]] میروند، میتوانند از [[جحفه|جُحفِه]] (میقاتی که در راه مدینه به سمت مکه قرار داشته و در روایات، میقات اهل [[شام]] دانسته شده است) محرم شوند؟ و در ذوالحلیفه (مسجد شجره) محرم نشوند؟{{سخ}}<br />
به تصریح برخی از پژوهشگران، طبق نظر مشهور فقهای شیعه جایز نیست مردم مدینه بدون احرام از میقات مسجد شجره حرکت کرده و به میقاتی دیگر مانند حُجفه رفته و در آنجا محرم شوند؛<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 64-65.»</ref> فقط در خصوص افرادی که عذری از قبیل ناتوانی یا بیماری دارند، فتوا به جواز احرام بستن در جحفه داده شده است.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 75.»</ref><br />
<br />
گفته شده که این حکم درباره فردی است که از مدینه به ذوالحلیفه رفته و بدون احرام از آنجا عبور کند و به جحفه برسد. اما اگر کسی که در مدینه بوده از ذی الحلیفه عبور نکند و از راهی دیگر خارج و به میقاتی دیگر برود{{یادداشت|مثلا از مدینه با هواپیما به جده و از آنجا به جحفه برود یا از مدینه به ذی الحلیفه رفته و قبل از عبور از آنجا بار دیگر به مدینه برگشته و از میقاتی دیگر به مکه رود}} عملش حکماً و تکلیفاً بی اشکال است؛ زیرا عرفاً تجاوز از میقات بر آن صدق نمیکند.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 65»</ref><br />
<br />
==نگارخانه==<br />
<gallery heights="150px" mode="packed" style=""><br />
پرونده:Bakhshi az masjed shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare masjed.jpg<br />
پرونده:Darone masjed shajare.jpg<br />
پرونده:نمایی از بیرون مسجد شجره مدینه.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
== جستارهای وابسته ==<br />
[[حج]]<br />
<br />
[[میقاتهای پنچگانه]]<br />
<br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع ==<br />
{{منابع}}<br />
* '''[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html «احرام از جحفه وظیفه چه کسانی است»]'''، روزبه برکت رضایی، فصلنامه میقات حج، شماره 96، تیر 1395ش.<br />
* '''«[http://miqat.hajj.ir/article_37980.html میقات مسیر مدینه]»'''، سید مرتضی موسوی شاهرودی، فصلنامه میقات حج، شماره 68، تابستان 1388ش.<br />
* '''«[https://www.eshia.ir/feqh/archive/text/makarem/feqh/88/890204/ میقات ذو الحلیفة و مسجد شجرة]»'''، مکارم شیرازی، ناصر، سایت مدرسه فقاهت، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]»'''، علیپور، بهزاد، خبرگزاری فارس، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»'''، سایت عکاظ، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''آثار اسلامی مکه و مدینه'''، جعفریان، رسول، تهران، مشعر، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''الکافی'''، کلینی، محمد بن یعقوب، تحقیق و تصحیح غفاری، علیاکبر، آخوندی، محمد، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.<br />
* '''المسائل الناصریات'''، سید مرتضی، على بن حسين، تحقیق مركز پژوهش و تحقيقات علمى فقه استدلالى تطبيقى، تهران، رابطة الثقافة و العلاقات الإسلامية، چاپ اول، 1417ق.<br />
* '''المساجد الأثریة فی المدینة النبویة'''، عبدالغنی، محمدالیاس، مدینه، مطابع الرشید، الطبعة الثانیة، 1419ق.<br />
* '''المقنعه'''، شیخ مفید، محمّد بن محمد بن نعمان، قم، كنگره جهانى هزاره شيخ مفيد، 1413ق.<br />
* '''تاريخ مكه المشرفه والمسجد الحرام والمدينه الشريفه والقبر الشريف'''، ابنالضيا، بینا، ۲۰۰۸م.<br />
* '''تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه'''، قائدان، اصغر، قم، الهادی، ۱۳۸۱ش.<br />
* '''دانشنامه کلام اسلامی'''، جمعی از محققین، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، زیر نظر جعفر سبحانی، ۱۳۸۸ش.<br />
* '''فرهنگ فقه فارسی'''، مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، زیر نظر محمود هاشمی شاهرودی. قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب'''، صبری باشا، ایوب، ترجمه ماجده معروف، حسین مجیب المصری، عبدالعزیز عوض، قاهره، دارالآفاق العربیة، ٢٠٠٤م.<br />
* '''تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة-الحج'''، فاضل لنکرانی، محمد، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۱۸ق.<br />
* '''الكافی فی الفقه'''، حلبى، ابوالصلاح، تقىالدين بن نجمالدين، اصفهان، كتابخانه عمومى امام اميرالمؤمنين(ع)، چاپ اول، 1403ق.<br />
* '''السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى'''، ابن ادريس حلّى، محمد بن منصور، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ دوم، 1410ق.<br />
* '''المقنع'''، شیخ صدوق، محمّد بن على بن بابويه، قم، مؤسسه امام هادى(ع)، چاپ اول، 1415ق.<br />
* '''النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى'''، شیخ طوسی، محمد بن حسن، بیروت، دار الكتاب العربی، چاپ دوم، 1400ق.<br />
* '''مدینه شناسی'''، نجفی، محمدباقر، تهران، خرمایستان، چاپ اول، 1367ش.<br />
* '''البحر الرائق'''، المصری، ابونجیم، به کوشش زکریا عمیرات، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۸ق.<br />
{{پایان}}<br />
<br />
==مقالههای مرتبط==<br />
*[[میقات]]<br />
*[[میقات (فتاوای مراجع)]]<br />
{{حج و عمره}}<br />
[[رده:مسجدهای مدینه]]<br />
[[رده:میقاتهای حج]]<br />
[[رده:مقالههای تکمیلشده]]</div>E.shahabihttps://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%B4%D8%AC%D8%B1%D9%87_(%D9%85%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%87)&diff=54077مسجد شجره (مدینه)2023-06-24T10:36:07Z<p>E.shahabi: /* آخرین بازسازی */ اصلاح نویسههای عربی</p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات بنا<br />
| عنوان = <br />
| تصویر = Tamame masjed shajare.jpg<br />
| اندازه تصویر = 300px<br />
| پیوند تصویر = <br />
| توضیح تصویر = <br />
| نامهای دیگر = <br />
| مکان = ذوالحلیفه در نزدیکی مدینه<br />
| کاربری = مسجد، میقات احرام<br />
| بزرگداشت نزد = <br />
| وابسته به دین/مذهب = اسلام<br />
| باورها = <br />
| آیینها = <br />
| احکام = اهل مدینه از این مکان [[احرام]] میبندند.<br />
| زیارت کنندگان = <br />
| بازدیدکنندگان = <br />
| زمان پایهگذاری = <br />
| بنیانگذار = <br />
| رویدادها = <br />
| بازسازیها = <br />
| بازسازی کنندگان = <br />
| بخشهای از میان رفته = <br />
| ویژگیهای تاریخی = <br />
| متولیان = <br />
| مساحت = <br />
| طول = <br />
| عرض = <br />
| ارتفاع = <br />
| وضعیت بنا = <br />
| گنجایش = <br />
| امکانات = <br />
| بخشهای بنا = <br />
| معمار = <br />
| سبک = <br />
| ویژگیها = <br />
| گنبدها = <br />
| منارهها = <br />
| درها = <br />
| رواقها = <br />
| صحنها = <br />
| ایوانها = <br />
| گرداننده = <br />
| نهاد وابسته = <br />
| نهاد نگهدارنده = <br />
| مدیر = <br />
| روحانی = <br />
| نهادهای زیر مجموعه = <br />
| ثبت در = <br />
| شماره ثبت = <br />
| تاریخ ثبت = <br />
| وبگاه = <br />
| عرض جغرافیایی =24.413697 <br />
| طول جغرافیایی = 39.542992<br />
}}<br />
'''مسجد شَجَره''' مسجدی بزرگ در [[مدینه]] و یکی از [[میقاتهای پنچگانه|میقاتهای پنجگانه]] است. این مکان میقات مردم [[مدینه]] و کسانی است که از مدینه به سوی [[مکه]] میروند. <br />
<br />
گفته شده در این مکان درختی وجود داشته است که [[پیامبر اسلام(ص)]] زیر سایه آن [[نماز]] خوانده و [[احرام]] بسته است. نامگذاری آن به «مسجد شجره» از همین روست. همچنین به این مکان «مسجد میقات» نیز گفته میشود چون این مسجد یکی از میقاتها بوده و زائران خانه خدا از آنجا [[مُحرم|مُحرِم]] (عملی که حاجی قبل از ورود به [[مکه]] و انجام دادن [[اعمال حج]] انجام میدهد) میشوند. <br />
== موقعیت جغرافیایی ==<br />
{{همچنین ببینید|مسجد شجره (مکه)}}<br />
مسجد شجره از مساجد تاریخی [[مدینه (شهر)|مدینه]]<ref name=":4">موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب، ۲۰۰۴م، ج۴، ص۸۱۱. </ref> و <br />
در حدود هشت كیلومتری جنوب این شهر، قرار گرفته است.<ref>البحر الرائق، 1418ق، ج2، ص341.</ref> به گزارش برخی مسجد دیگری با همین نام در شهر [[مکه]] وجود دارد که در شمار کهنترین مساجد این شهر است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۱۱۸.</ref><br />
[[پیامبر اسلام]] برای [[حج]] و [[عمره]] از این مکان ـ مسجد شجره (مدینه)ـ احرام میبست.<ref name=":4" /> [[امام علی(ع)]] در این مکان [[آیات برائت]] را از [[ابوبکر]]، خلیفه اول، گرفت و در [[مکه]] بر مشرکان ابلاغ کرد.<ref>دانشنامه کلام اسلامی، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۷۷.</ref><br />
[[پرونده:تصویر قدیمی از مسجد شجره.jpg|بندانگشتی|جایگزین=تصویر قدیمی از مسجد شجره (مدینه)]]<br />
<br />
== تاریخ بنای مسجد ==<br />
به گفته برخی بنای مسجد طبق روایتی از کتاب صحیح بخاری در زمان [[خلافت]] [[عمر بن خطاب]] شکل گرفته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> برخی تاریخنگاران نیز بر اساس احادیث و مستنداتی از ابن عمر، انس بن مالک و [[امام صادق(ع)]] از بنا و نمای ساختمان مسجد در دههای نخستینِ هجری قمری حکایت کردهاند.<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص183.</ref><br />
=== بازسازی در قرن نهم قمری ===<br />
بر اساس گزارش سمهودی (مورخ و درگذشته 911ق) دیوارهای مسجد بر اساس بنای قدیمی آن در سال 861 هجری قمری مورد بازسازی قرار گرفته و مساحت مسجد از شمال تا جنوب و از شرق تا غرب حدوداً 48 متر مربع بوده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref><br />
=== بازسازی در قرن چهارده قمری ===<br />
به گزارش أفندی، مسجد در اواخر قرن ۱۱ هجری قمری،<ref>مدینهشناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref> ویران شده و مسلمانى از اهالی هندوستان در اوایل قرن 14 هجری قمری با اجازه از دولت عثمانی به بازسازی آن پرداخته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref><br />
<br />
=== آخرین بازسازی ===<br />
آخرین بازسازی آن در دوران حکومت سعودی و پادشاهی ملک عبدالعزيز شکل گرفته<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref> که در این بازسازی برای آن مأذنه (مناره) ساخته شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref> ملک فهد، پادشاه وقت [[عربستان|عربستان سعودی]] نیز در این بازسازی، حدود نود هزار متر مربع به مسجد و امکانات جانبی آن مانند پارکینگ به آن اختصاص داده و مساحت خود مسجد حدود ۲۶ هزار متر مربع شده است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۲۷۷؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص259.</ref><br />
<br />
=== موقعیت کنونی مسجد ===<br />
امروزه مسجد شجره به فاصله حدود سه کیلومتری شهر مدینه در مجاورت بزرگراه مدینه به مکه واقع شده <ref>«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]» خبرگزاری فارس.</ref> و شکل هندسی آن مربع و داری چهار ضلع به مساحت 2.770 متر مربع و مساحت کل مسجد 290.000 متر مربع است.{{مدرک}}<br />
<br />
==نامها==<br />
منابع تاریخی نامهای مختلفی برای این مکان ذکر کردهاند:<br />
<br />
* '''مسجد شجره''': در این مکان درختی وجود داشت که پیامبر زیر سایه آن درخت استراحت کرده، [[نماز]] میخواند و [[احرام]] میبست. پس از آنکه در این مکان مسجدی بنا شد،<ref name=":1">آثار اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ص۲۷۵.</ref> نام آن را به دلیل وجود این درخت مسجد شجره (درخت) نامیدند.<ref>تاریخ مکه المشرفه والمسجد الحرام والمدینه الشریفه والقبر الشریف، ۲۰۰۸م، ج۱، ص۳۱۱؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> چنانکه برخی از فقها مانند [[شیخ مفید]]، [[سید مرتضی]]، [[ابوالصلاح حلبی]] هنگام نام بردن از میقاتها، نام مسجد شجره را ذکر نمودهاند.<ref>المقنعة، 1413ق، ص394؛ المسائل الناصریات، 1417ق، ص308؛ الكافی فی الفقه، 1403ق، ص202.</ref><br />
<br />
* '''ذُو الْحُلَیفة''': «حلیفه» نام آبی بوده که در آنجا قرار داشته است.<ref name=":0">تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه،۱۳۸۱ش، ص۴۰۹.</ref> به اعتقاد برخی از فقها مانند [[ابن ادریس حلی|ابن ادریس]]، [[شیخ صدوق]] و [[شیخ طوسی]] «ذُوالْحُلَیفة»، همان مسجد شجره است.<ref>السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى، 1410ق، ج1، ص528؛ المقنع، 1415ق، ص217؛ النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى، 1400ق، ص210.</ref> <br />
<br />
* '''مسجد میقات''': این مکان، یکی از [[میقات|میقاتهایی]] است که حاجیان در آنجا [[احرام]] میبندند و به همین جهت به مسجد میقات مشهور شده است.<ref name=":0" /><br />
<br />
* [[آبار علی|'''اَبیار علی''']]: در خصوص علت نامگذاری این مسجد، برخی علت آنرا به «[[امام علی(ع)]]» نسبت دادهاند و برخی دیگر علت آن را به فردی بهنام «علی بن دينار» نسبت دادهاند که وی در سال 1998م، در این [[میقات]] حاضر شده و چاههایی را برای حجاج حفر نموده است. برخی دیگر نیز علت را افراد دیگری به همین نام، دانستهاند.<ref>«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»، سایت عکاظ.</ref><br />
<br />
== میقات حج==<br />
{{همچنین ببینید|میقات}}<br />
مسجد شجره، میقات [[عمره تمتع|عمره تمتّع]] و [[عمره مفرده]] برای مردم مدینه و کسانی است که از مدینه به مکه میروند.<ref name=":2">مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۷۱۲.</ref> روایات بر این نکته دلالت دارند که باید در یکی از میقاتها، احرام بست و مسجد شجره از این میقاتها است.<ref>الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۳۱۹.</ref> [[پیامبر اسلام|پیامبر اسلام(ص)]] نیز وقتی برای اقامه [[حج]] عازم مکه بود، از این مکان، احرام بسته و عازم حج میشد.<ref name=":1" /> <br />
===محل دقیق میقات===<br />
ذوالحلیفه نام منطقه وسیعی بوده که مسجد شجره در آن قرار داشته است.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص61 </ref> روایات گاهی «مسجد شجره» را محل میقات حج اهل مدینه دانستهاند و گاهی تعبیر «شجره» یا «ذوالحلیفه» را به کار بردهاند.<ref>نک: تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله، ج3، ص 20- 24.</ref><br />
درخصوص اینکه احرام باید در مسجد بسته شود یا بیرون از مسجد نیز میتوان احرام بست، اختلاف نظر وجود دارد. گروهی احرام بستن را تنها از داخل مسجد شجره صحیح میدانند و گروهی دیگر احرام در بیرون از مسجد را نیز صحیح دانستهاند.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص62.</ref><br />
<br />
===میقات اهل مدینه===<br />
درباره میقات اهل مدینه و کسانی که در مدینه اقامت میکنند این پرسش مطرح شده است که آیا افرادی که از مدینه به زیارت [[مسجدالحرام]] میروند، میتوانند از [[جحفه|جُحفِه]] (میقاتی که در راه مدینه به سمت مکه قرار داشته و در روایات، میقات اهل [[شام]] دانسته شده است) محرم شوند؟ و در ذوالحلیفه (مسجد شجره) محرم نشوند؟{{سخ}}<br />
به تصریح برخی از پژوهشگران، طبق نظر مشهور فقهای شیعه جایز نیست مردم مدینه بدون احرام از میقات مسجد شجره حرکت کرده و به میقاتی دیگر مانند حُجفه رفته و در آنجا محرم شوند؛<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 64-65.»</ref> فقط در خصوص افرادی که عذری از قبیل ناتوانی یا بیماری دارند، فتوا به جواز احرام بستن در جحفه داده شده است.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 75.»</ref><br />
<br />
گفته شده که این حکم درباره فردی است که از مدینه به ذوالحلیفه رفته و بدون احرام از آنجا عبور کند و به جحفه برسد. اما اگر کسی که در مدینه بوده از ذی الحلیفه عبور نکند و از راهی دیگر خارج و به میقاتی دیگر برود{{یادداشت|مثلا از مدینه با هواپیما به جده و از آنجا به جحفه برود یا از مدینه به ذی الحلیفه رفته و قبل از عبور از آنجا بار دیگر به مدینه برگشته و از میقاتی دیگر به مکه رود}} عملش حکماً و تکلیفاً بی اشکال است؛ زیرا عرفاً تجاوز از میقات بر آن صدق نمیکند.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 65»</ref><br />
<br />
==نگارخانه==<br />
<gallery heights="150px" mode="packed" style=""><br />
پرونده:Bakhshi az masjed shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare masjed.jpg<br />
پرونده:Darone masjed shajare.jpg<br />
پرونده:نمایی از بیرون مسجد شجره مدینه.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
== جستارهای وابسته ==<br />
[[حج]]<br />
<br />
[[میقاتهای پنچگانه]]<br />
<br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع ==<br />
{{منابع}}<br />
* '''[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html «احرام از جحفه وظیفه چه کسانی است»]'''، روزبه برکت رضایی، فصلنامه میقات حج، شماره 96، تیر 1395ش.<br />
* '''«[http://miqat.hajj.ir/article_37980.html میقات مسیر مدینه]»'''، سید مرتضی موسوی شاهرودی، فصلنامه میقات حج، شماره 68، تابستان 1388ش.<br />
* '''«[https://www.eshia.ir/feqh/archive/text/makarem/feqh/88/890204/ میقات ذو الحلیفة و مسجد شجرة]»'''، مکارم شیرازی، ناصر، سایت مدرسه فقاهت، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]»'''، علیپور، بهزاد، خبرگزاری فارس، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»'''، سایت عکاظ، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''آثار اسلامی مکه و مدینه'''، جعفریان، رسول، تهران، مشعر، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''الکافی'''، کلینی، محمد بن یعقوب، تحقیق و تصحیح غفاری، علیاکبر، آخوندی، محمد، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.<br />
* '''المسائل الناصریات'''، سید مرتضی، على بن حسين، تحقیق مركز پژوهش و تحقيقات علمى فقه استدلالى تطبيقى، تهران، رابطة الثقافة و العلاقات الإسلامية، چاپ اول، 1417ق.<br />
* '''المساجد الأثریة فی المدینة النبویة'''، عبدالغنی، محمدالیاس، مدینه، مطابع الرشید، الطبعة الثانیة، 1419ق.<br />
* '''المقنعه'''، شیخ مفید، محمّد بن محمد بن نعمان، قم، كنگره جهانى هزاره شيخ مفيد، 1413ق.<br />
* '''تاريخ مكه المشرفه والمسجد الحرام والمدينه الشريفه والقبر الشريف'''، ابنالضيا، بینا، ۲۰۰۸م.<br />
* '''تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه'''، قائدان، اصغر، قم، الهادی، ۱۳۸۱ش.<br />
* '''دانشنامه کلام اسلامی'''، جمعی از محققین، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، زیر نظر جعفر سبحانی، ۱۳۸۸ش.<br />
* '''فرهنگ فقه فارسی'''، مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، زیر نظر محمود هاشمی شاهرودی. قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب'''، صبری باشا، ایوب، ترجمه ماجده معروف، حسین مجیب المصری، عبدالعزیز عوض، قاهره، دارالآفاق العربیة، ٢٠٠٤م.<br />
* '''تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة-الحج'''، فاضل لنکرانی، محمد، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۱۸ق.<br />
* '''الكافی فی الفقه'''، حلبى، ابوالصلاح، تقىالدين بن نجمالدين، اصفهان، كتابخانه عمومى امام اميرالمؤمنين(ع)، چاپ اول، 1403ق.<br />
* '''السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى'''، ابن ادريس حلّى، محمد بن منصور، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ دوم، 1410ق.<br />
* '''المقنع'''، شیخ صدوق، محمّد بن على بن بابويه، قم، مؤسسه امام هادى(ع)، چاپ اول، 1415ق.<br />
* '''النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى'''، شیخ طوسی، محمد بن حسن، بیروت، دار الكتاب العربی، چاپ دوم، 1400ق.<br />
* '''مدینه شناسی'''، نجفی، محمدباقر، تهران، خرمایستان، چاپ اول، 1367ش.<br />
* '''البحر الرائق'''، المصری، ابونجیم، به کوشش زکریا عمیرات، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۸ق.<br />
{{پایان}}<br />
<br />
==مقالههای مرتبط==<br />
*[[میقات]]<br />
*[[میقات (فتاوای مراجع)]]<br />
{{حج و عمره}}<br />
[[رده:مسجدهای مدینه]]<br />
[[رده:میقاتهای حج]]<br />
[[رده:مقالههای تکمیلشده]]</div>E.shahabihttps://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%B4%D8%AC%D8%B1%D9%87_(%D9%85%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%87)&diff=54076مسجد شجره (مدینه)2023-06-24T10:32:41Z<p>E.shahabi: /* موقعیت کنونی مسجد */</p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات بنا<br />
| عنوان = <br />
| تصویر = Tamame masjed shajare.jpg<br />
| اندازه تصویر = 300px<br />
| پیوند تصویر = <br />
| توضیح تصویر = <br />
| نامهای دیگر = <br />
| مکان = ذوالحلیفه در نزدیکی مدینه<br />
| کاربری = مسجد، میقات احرام<br />
| بزرگداشت نزد = <br />
| وابسته به دین/مذهب = اسلام<br />
| باورها = <br />
| آیینها = <br />
| احکام = اهل مدینه از این مکان [[احرام]] میبندند.<br />
| زیارت کنندگان = <br />
| بازدیدکنندگان = <br />
| زمان پایهگذاری = <br />
| بنیانگذار = <br />
| رویدادها = <br />
| بازسازیها = <br />
| بازسازی کنندگان = <br />
| بخشهای از میان رفته = <br />
| ویژگیهای تاریخی = <br />
| متولیان = <br />
| مساحت = <br />
| طول = <br />
| عرض = <br />
| ارتفاع = <br />
| وضعیت بنا = <br />
| گنجایش = <br />
| امکانات = <br />
| بخشهای بنا = <br />
| معمار = <br />
| سبک = <br />
| ویژگیها = <br />
| گنبدها = <br />
| منارهها = <br />
| درها = <br />
| رواقها = <br />
| صحنها = <br />
| ایوانها = <br />
| گرداننده = <br />
| نهاد وابسته = <br />
| نهاد نگهدارنده = <br />
| مدیر = <br />
| روحانی = <br />
| نهادهای زیر مجموعه = <br />
| ثبت در = <br />
| شماره ثبت = <br />
| تاریخ ثبت = <br />
| وبگاه = <br />
| عرض جغرافیایی =24.413697 <br />
| طول جغرافیایی = 39.542992<br />
}}<br />
'''مسجد شَجَره''' مسجدی بزرگ در [[مدینه]] و یکی از [[میقاتهای پنچگانه|میقاتهای پنجگانه]] است. این مکان میقات مردم [[مدینه]] و کسانی است که از مدینه به سوی [[مکه]] میروند. <br />
<br />
گفته شده در این مکان درختی وجود داشته است که [[پیامبر اسلام(ص)]] زیر سایه آن [[نماز]] خوانده و [[احرام]] بسته است. نامگذاری آن به «مسجد شجره» از همین روست. همچنین به این مکان «مسجد میقات» نیز گفته میشود چون این مسجد یکی از میقاتها بوده و زائران خانه خدا از آنجا [[مُحرم|مُحرِم]] (عملی که حاجی قبل از ورود به [[مکه]] و انجام دادن [[اعمال حج]] انجام میدهد) میشوند. <br />
== موقعیت جغرافیایی ==<br />
{{همچنین ببینید|مسجد شجره (مکه)}}<br />
مسجد شجره از مساجد تاریخی [[مدینه (شهر)|مدینه]]<ref name=":4">موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب، ۲۰۰۴م، ج۴، ص۸۱۱. </ref> و <br />
در حدود هشت كیلومتری جنوب این شهر، قرار گرفته است.<ref>البحر الرائق، 1418ق، ج2، ص341.</ref> به گزارش برخی مسجد دیگری با همین نام در شهر [[مکه]] وجود دارد که در شمار کهنترین مساجد این شهر است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۱۱۸.</ref><br />
[[پیامبر اسلام]] برای [[حج]] و [[عمره]] از این مکان ـ مسجد شجره (مدینه)ـ احرام میبست.<ref name=":4" /> [[امام علی(ع)]] در این مکان [[آیات برائت]] را از [[ابوبکر]]، خلیفه اول، گرفت و در [[مکه]] بر مشرکان ابلاغ کرد.<ref>دانشنامه کلام اسلامی، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۷۷.</ref><br />
[[پرونده:تصویر قدیمی از مسجد شجره.jpg|بندانگشتی|جایگزین=تصویر قدیمی از مسجد شجره (مدینه)]]<br />
<br />
== تاریخ بنای مسجد ==<br />
به گفته برخی بنای مسجد طبق روایتی از کتاب صحیح بخاری در زمان [[خلافت]] [[عمر بن خطاب]] شکل گرفته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> برخی تاریخنگاران نیز بر اساس احادیث و مستنداتی از ابن عمر، انس بن مالک و [[امام صادق(ع)]] از بنا و نمای ساختمان مسجد در دههای نخستینِ هجری قمری حکایت کردهاند.<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص183.</ref><br />
=== بازسازی در قرن نهم قمری ===<br />
بر اساس گزارش سمهودی (مورخ و درگذشته 911ق) دیوارهای مسجد بر اساس بنای قدیمی آن در سال 861 هجری قمری مورد بازسازی قرار گرفته و مساحت مسجد از شمال تا جنوب و از شرق تا غرب حدوداً 48 متر مربع بوده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref><br />
=== بازسازی در قرن چهارده قمری ===<br />
به گزارش أفندی، مسجد در اواخر قرن ۱۱ هجری قمری،<ref>مدینهشناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref> ویران شده و مسلمانى از اهالی هندوستان در اوایل قرن 14 هجری قمری با اجازه از دولت عثمانی به بازسازی آن پرداخته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref><br />
<br />
=== آخرین بازسازی ===<br />
آخرین بازسازی آن در دوران حکومت سعودی شکل گرفته و در این بازسازی برای آن مأذنه (مناره) ساخته شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref> ملک فهد، پادشاه وقت [[عربستان|عربستان سعودی]] نیز در این بازسازی، حدود نود هزار متر مربع به مسجد و امکانات جانبی آن مانند پارکینگ به آن اختصاص داده و مساحت خود مسجد حدود ۲۶ هزار متر مربع شده است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۲۷۷؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص259.</ref><br />
<br />
=== موقعیت کنونی مسجد ===<br />
امروزه مسجد شجره به فاصله حدود سه کیلومتری شهر مدینه در مجاورت بزرگراه مدینه به مکه واقع شده <ref>«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]» خبرگزاری فارس.</ref> و شکل هندسی آن مربع و داری چهار ضلع به مساحت 2.770 متر مربع و مساحت کل مسجد 290.000 متر مربع است.{{مدرک}}<br />
<br />
==نامها==<br />
منابع تاریخی نامهای مختلفی برای این مکان ذکر کردهاند:<br />
<br />
* '''مسجد شجره''': در این مکان درختی وجود داشت که پیامبر زیر سایه آن درخت استراحت کرده، [[نماز]] میخواند و [[احرام]] میبست. پس از آنکه در این مکان مسجدی بنا شد،<ref name=":1">آثار اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ص۲۷۵.</ref> نام آن را به دلیل وجود این درخت مسجد شجره (درخت) نامیدند.<ref>تاریخ مکه المشرفه والمسجد الحرام والمدینه الشریفه والقبر الشریف، ۲۰۰۸م، ج۱، ص۳۱۱؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> چنانکه برخی از فقها مانند [[شیخ مفید]]، [[سید مرتضی]]، [[ابوالصلاح حلبی]] هنگام نام بردن از میقاتها، نام مسجد شجره را ذکر نمودهاند.<ref>المقنعة، 1413ق، ص394؛ المسائل الناصریات، 1417ق، ص308؛ الكافی فی الفقه، 1403ق، ص202.</ref><br />
<br />
* '''ذُو الْحُلَیفة''': «حلیفه» نام آبی بوده که در آنجا قرار داشته است.<ref name=":0">تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه،۱۳۸۱ش، ص۴۰۹.</ref> به اعتقاد برخی از فقها مانند [[ابن ادریس حلی|ابن ادریس]]، [[شیخ صدوق]] و [[شیخ طوسی]] «ذُوالْحُلَیفة»، همان مسجد شجره است.<ref>السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى، 1410ق، ج1، ص528؛ المقنع، 1415ق، ص217؛ النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى، 1400ق، ص210.</ref> <br />
<br />
* '''مسجد میقات''': این مکان، یکی از [[میقات|میقاتهایی]] است که حاجیان در آنجا [[احرام]] میبندند و به همین جهت به مسجد میقات مشهور شده است.<ref name=":0" /><br />
<br />
* [[آبار علی|'''اَبیار علی''']]: در خصوص علت نامگذاری این مسجد، برخی علت آنرا به «[[امام علی(ع)]]» نسبت دادهاند و برخی دیگر علت آن را به فردی بهنام «علی بن دينار» نسبت دادهاند که وی در سال 1998م، در این [[میقات]] حاضر شده و چاههایی را برای حجاج حفر نموده است. برخی دیگر نیز علت را افراد دیگری به همین نام، دانستهاند.<ref>«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»، سایت عکاظ.</ref><br />
<br />
== میقات حج==<br />
{{همچنین ببینید|میقات}}<br />
مسجد شجره، میقات [[عمره تمتع|عمره تمتّع]] و [[عمره مفرده]] برای مردم مدینه و کسانی است که از مدینه به مکه میروند.<ref name=":2">مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۷۱۲.</ref> روایات بر این نکته دلالت دارند که باید در یکی از میقاتها، احرام بست و مسجد شجره از این میقاتها است.<ref>الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۳۱۹.</ref> [[پیامبر اسلام|پیامبر اسلام(ص)]] نیز وقتی برای اقامه [[حج]] عازم مکه بود، از این مکان، احرام بسته و عازم حج میشد.<ref name=":1" /> <br />
===محل دقیق میقات===<br />
ذوالحلیفه نام منطقه وسیعی بوده که مسجد شجره در آن قرار داشته است.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص61 </ref> روایات گاهی «مسجد شجره» را محل میقات حج اهل مدینه دانستهاند و گاهی تعبیر «شجره» یا «ذوالحلیفه» را به کار بردهاند.<ref>نک: تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله، ج3، ص 20- 24.</ref><br />
درخصوص اینکه احرام باید در مسجد بسته شود یا بیرون از مسجد نیز میتوان احرام بست، اختلاف نظر وجود دارد. گروهی احرام بستن را تنها از داخل مسجد شجره صحیح میدانند و گروهی دیگر احرام در بیرون از مسجد را نیز صحیح دانستهاند.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص62.</ref><br />
<br />
===میقات اهل مدینه===<br />
درباره میقات اهل مدینه و کسانی که در مدینه اقامت میکنند این پرسش مطرح شده است که آیا افرادی که از مدینه به زیارت [[مسجدالحرام]] میروند، میتوانند از [[جحفه|جُحفِه]] (میقاتی که در راه مدینه به سمت مکه قرار داشته و در روایات، میقات اهل [[شام]] دانسته شده است) محرم شوند؟ و در ذوالحلیفه (مسجد شجره) محرم نشوند؟{{سخ}}<br />
به تصریح برخی از پژوهشگران، طبق نظر مشهور فقهای شیعه جایز نیست مردم مدینه بدون احرام از میقات مسجد شجره حرکت کرده و به میقاتی دیگر مانند حُجفه رفته و در آنجا محرم شوند؛<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 64-65.»</ref> فقط در خصوص افرادی که عذری از قبیل ناتوانی یا بیماری دارند، فتوا به جواز احرام بستن در جحفه داده شده است.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 75.»</ref><br />
<br />
گفته شده که این حکم درباره فردی است که از مدینه به ذوالحلیفه رفته و بدون احرام از آنجا عبور کند و به جحفه برسد. اما اگر کسی که در مدینه بوده از ذی الحلیفه عبور نکند و از راهی دیگر خارج و به میقاتی دیگر برود{{یادداشت|مثلا از مدینه با هواپیما به جده و از آنجا به جحفه برود یا از مدینه به ذی الحلیفه رفته و قبل از عبور از آنجا بار دیگر به مدینه برگشته و از میقاتی دیگر به مکه رود}} عملش حکماً و تکلیفاً بی اشکال است؛ زیرا عرفاً تجاوز از میقات بر آن صدق نمیکند.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 65»</ref><br />
<br />
==نگارخانه==<br />
<gallery heights="150px" mode="packed" style=""><br />
پرونده:Bakhshi az masjed shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare masjed.jpg<br />
پرونده:Darone masjed shajare.jpg<br />
پرونده:نمایی از بیرون مسجد شجره مدینه.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
== جستارهای وابسته ==<br />
[[حج]]<br />
<br />
[[میقاتهای پنچگانه]]<br />
<br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع ==<br />
{{منابع}}<br />
* '''[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html «احرام از جحفه وظیفه چه کسانی است»]'''، روزبه برکت رضایی، فصلنامه میقات حج، شماره 96، تیر 1395ش.<br />
* '''«[http://miqat.hajj.ir/article_37980.html میقات مسیر مدینه]»'''، سید مرتضی موسوی شاهرودی، فصلنامه میقات حج، شماره 68، تابستان 1388ش.<br />
* '''«[https://www.eshia.ir/feqh/archive/text/makarem/feqh/88/890204/ میقات ذو الحلیفة و مسجد شجرة]»'''، مکارم شیرازی، ناصر، سایت مدرسه فقاهت، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]»'''، علیپور، بهزاد، خبرگزاری فارس، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»'''، سایت عکاظ، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''آثار اسلامی مکه و مدینه'''، جعفریان، رسول، تهران، مشعر، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''الکافی'''، کلینی، محمد بن یعقوب، تحقیق و تصحیح غفاری، علیاکبر، آخوندی، محمد، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.<br />
* '''المسائل الناصریات'''، سید مرتضی، على بن حسين، تحقیق مركز پژوهش و تحقيقات علمى فقه استدلالى تطبيقى، تهران، رابطة الثقافة و العلاقات الإسلامية، چاپ اول، 1417ق.<br />
* '''المساجد الأثریة فی المدینة النبویة'''، عبدالغنی، محمدالیاس، مدینه، مطابع الرشید، الطبعة الثانیة، 1419ق.<br />
* '''المقنعه'''، شیخ مفید، محمّد بن محمد بن نعمان، قم، كنگره جهانى هزاره شيخ مفيد، 1413ق.<br />
* '''تاريخ مكه المشرفه والمسجد الحرام والمدينه الشريفه والقبر الشريف'''، ابنالضيا، بینا، ۲۰۰۸م.<br />
* '''تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه'''، قائدان، اصغر، قم، الهادی، ۱۳۸۱ش.<br />
* '''دانشنامه کلام اسلامی'''، جمعی از محققین، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، زیر نظر جعفر سبحانی، ۱۳۸۸ش.<br />
* '''فرهنگ فقه فارسی'''، مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، زیر نظر محمود هاشمی شاهرودی. قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب'''، صبری باشا، ایوب، ترجمه ماجده معروف، حسین مجیب المصری، عبدالعزیز عوض، قاهره، دارالآفاق العربیة، ٢٠٠٤م.<br />
* '''تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة-الحج'''، فاضل لنکرانی، محمد، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۱۸ق.<br />
* '''الكافی فی الفقه'''، حلبى، ابوالصلاح، تقىالدين بن نجمالدين، اصفهان، كتابخانه عمومى امام اميرالمؤمنين(ع)، چاپ اول، 1403ق.<br />
* '''السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى'''، ابن ادريس حلّى، محمد بن منصور، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ دوم، 1410ق.<br />
* '''المقنع'''، شیخ صدوق، محمّد بن على بن بابويه، قم، مؤسسه امام هادى(ع)، چاپ اول، 1415ق.<br />
* '''النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى'''، شیخ طوسی، محمد بن حسن، بیروت، دار الكتاب العربی، چاپ دوم، 1400ق.<br />
* '''مدینه شناسی'''، نجفی، محمدباقر، تهران، خرمایستان، چاپ اول، 1367ش.<br />
* '''البحر الرائق'''، المصری، ابونجیم، به کوشش زکریا عمیرات، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۸ق.<br />
{{پایان}}<br />
<br />
==مقالههای مرتبط==<br />
*[[میقات]]<br />
*[[میقات (فتاوای مراجع)]]<br />
{{حج و عمره}}<br />
[[رده:مسجدهای مدینه]]<br />
[[رده:میقاتهای حج]]<br />
[[رده:مقالههای تکمیلشده]]</div>E.shahabihttps://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%B4%D8%AC%D8%B1%D9%87_(%D9%85%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%87)&diff=54075مسجد شجره (مدینه)2023-06-24T10:25:29Z<p>E.shahabi: /* آخرین بازسازی */</p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات بنا<br />
| عنوان = <br />
| تصویر = Tamame masjed shajare.jpg<br />
| اندازه تصویر = 300px<br />
| پیوند تصویر = <br />
| توضیح تصویر = <br />
| نامهای دیگر = <br />
| مکان = ذوالحلیفه در نزدیکی مدینه<br />
| کاربری = مسجد، میقات احرام<br />
| بزرگداشت نزد = <br />
| وابسته به دین/مذهب = اسلام<br />
| باورها = <br />
| آیینها = <br />
| احکام = اهل مدینه از این مکان [[احرام]] میبندند.<br />
| زیارت کنندگان = <br />
| بازدیدکنندگان = <br />
| زمان پایهگذاری = <br />
| بنیانگذار = <br />
| رویدادها = <br />
| بازسازیها = <br />
| بازسازی کنندگان = <br />
| بخشهای از میان رفته = <br />
| ویژگیهای تاریخی = <br />
| متولیان = <br />
| مساحت = <br />
| طول = <br />
| عرض = <br />
| ارتفاع = <br />
| وضعیت بنا = <br />
| گنجایش = <br />
| امکانات = <br />
| بخشهای بنا = <br />
| معمار = <br />
| سبک = <br />
| ویژگیها = <br />
| گنبدها = <br />
| منارهها = <br />
| درها = <br />
| رواقها = <br />
| صحنها = <br />
| ایوانها = <br />
| گرداننده = <br />
| نهاد وابسته = <br />
| نهاد نگهدارنده = <br />
| مدیر = <br />
| روحانی = <br />
| نهادهای زیر مجموعه = <br />
| ثبت در = <br />
| شماره ثبت = <br />
| تاریخ ثبت = <br />
| وبگاه = <br />
| عرض جغرافیایی =24.413697 <br />
| طول جغرافیایی = 39.542992<br />
}}<br />
'''مسجد شَجَره''' مسجدی بزرگ در [[مدینه]] و یکی از [[میقاتهای پنچگانه|میقاتهای پنجگانه]] است. این مکان میقات مردم [[مدینه]] و کسانی است که از مدینه به سوی [[مکه]] میروند. <br />
<br />
گفته شده در این مکان درختی وجود داشته است که [[پیامبر اسلام(ص)]] زیر سایه آن [[نماز]] خوانده و [[احرام]] بسته است. نامگذاری آن به «مسجد شجره» از همین روست. همچنین به این مکان «مسجد میقات» نیز گفته میشود چون این مسجد یکی از میقاتها بوده و زائران خانه خدا از آنجا [[مُحرم|مُحرِم]] (عملی که حاجی قبل از ورود به [[مکه]] و انجام دادن [[اعمال حج]] انجام میدهد) میشوند. <br />
== موقعیت جغرافیایی ==<br />
{{همچنین ببینید|مسجد شجره (مکه)}}<br />
مسجد شجره از مساجد تاریخی [[مدینه (شهر)|مدینه]]<ref name=":4">موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب، ۲۰۰۴م، ج۴، ص۸۱۱. </ref> و <br />
در حدود هشت كیلومتری جنوب این شهر، قرار گرفته است.<ref>البحر الرائق، 1418ق، ج2، ص341.</ref> به گزارش برخی مسجد دیگری با همین نام در شهر [[مکه]] وجود دارد که در شمار کهنترین مساجد این شهر است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۱۱۸.</ref><br />
[[پیامبر اسلام]] برای [[حج]] و [[عمره]] از این مکان ـ مسجد شجره (مدینه)ـ احرام میبست.<ref name=":4" /> [[امام علی(ع)]] در این مکان [[آیات برائت]] را از [[ابوبکر]]، خلیفه اول، گرفت و در [[مکه]] بر مشرکان ابلاغ کرد.<ref>دانشنامه کلام اسلامی، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۷۷.</ref><br />
[[پرونده:تصویر قدیمی از مسجد شجره.jpg|بندانگشتی|جایگزین=تصویر قدیمی از مسجد شجره (مدینه)]]<br />
<br />
== تاریخ بنای مسجد ==<br />
به گفته برخی بنای مسجد طبق روایتی از کتاب صحیح بخاری در زمان [[خلافت]] [[عمر بن خطاب]] شکل گرفته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> برخی تاریخنگاران نیز بر اساس احادیث و مستنداتی از ابن عمر، انس بن مالک و [[امام صادق(ع)]] از بنا و نمای ساختمان مسجد در دههای نخستینِ هجری قمری حکایت کردهاند.<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص183.</ref><br />
=== بازسازی در قرن نهم قمری ===<br />
بر اساس گزارش سمهودی (مورخ و درگذشته 911ق) دیوارهای مسجد بر اساس بنای قدیمی آن در سال 861 هجری قمری مورد بازسازی قرار گرفته و مساحت مسجد از شمال تا جنوب و از شرق تا غرب حدوداً 48 متر مربع بوده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref><br />
=== بازسازی در قرن چهارده قمری ===<br />
به گزارش أفندی، مسجد در اواخر قرن ۱۱ هجری قمری،<ref>مدینهشناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref> ویران شده و مسلمانى از اهالی هندوستان در اوایل قرن 14 هجری قمری با اجازه از دولت عثمانی به بازسازی آن پرداخته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref><br />
<br />
=== آخرین بازسازی ===<br />
آخرین بازسازی آن در دوران حکومت سعودی شکل گرفته و در این بازسازی برای آن مأذنه (مناره) ساخته شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref> ملک فهد، پادشاه وقت [[عربستان|عربستان سعودی]] نیز در این بازسازی، حدود نود هزار متر مربع به مسجد و امکانات جانبی آن مانند پارکینگ به آن اختصاص داده و مساحت خود مسجد حدود ۲۶ هزار متر مربع شده است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۲۷۷؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص259.</ref><br />
<br />
=== موقعیت کنونی مسجد ===<br />
امروزه مسجد شجره به فاصله حدود سه کیلومتری شهر مدینه در مجاورت بزرگراه مدینه به مکه واقع شده است.<ref>«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]» خبرگزاری فارس.</ref><br />
<br />
==نامها==<br />
منابع تاریخی نامهای مختلفی برای این مکان ذکر کردهاند:<br />
<br />
* '''مسجد شجره''': در این مکان درختی وجود داشت که پیامبر زیر سایه آن درخت استراحت کرده، [[نماز]] میخواند و [[احرام]] میبست. پس از آنکه در این مکان مسجدی بنا شد،<ref name=":1">آثار اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ص۲۷۵.</ref> نام آن را به دلیل وجود این درخت مسجد شجره (درخت) نامیدند.<ref>تاریخ مکه المشرفه والمسجد الحرام والمدینه الشریفه والقبر الشریف، ۲۰۰۸م، ج۱، ص۳۱۱؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> چنانکه برخی از فقها مانند [[شیخ مفید]]، [[سید مرتضی]]، [[ابوالصلاح حلبی]] هنگام نام بردن از میقاتها، نام مسجد شجره را ذکر نمودهاند.<ref>المقنعة، 1413ق، ص394؛ المسائل الناصریات، 1417ق، ص308؛ الكافی فی الفقه، 1403ق، ص202.</ref><br />
<br />
* '''ذُو الْحُلَیفة''': «حلیفه» نام آبی بوده که در آنجا قرار داشته است.<ref name=":0">تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه،۱۳۸۱ش، ص۴۰۹.</ref> به اعتقاد برخی از فقها مانند [[ابن ادریس حلی|ابن ادریس]]، [[شیخ صدوق]] و [[شیخ طوسی]] «ذُوالْحُلَیفة»، همان مسجد شجره است.<ref>السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى، 1410ق، ج1، ص528؛ المقنع، 1415ق، ص217؛ النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى، 1400ق، ص210.</ref> <br />
<br />
* '''مسجد میقات''': این مکان، یکی از [[میقات|میقاتهایی]] است که حاجیان در آنجا [[احرام]] میبندند و به همین جهت به مسجد میقات مشهور شده است.<ref name=":0" /><br />
<br />
* [[آبار علی|'''اَبیار علی''']]: در خصوص علت نامگذاری این مسجد، برخی علت آنرا به «[[امام علی(ع)]]» نسبت دادهاند و برخی دیگر علت آن را به فردی بهنام «علی بن دينار» نسبت دادهاند که وی در سال 1998م، در این [[میقات]] حاضر شده و چاههایی را برای حجاج حفر نموده است. برخی دیگر نیز علت را افراد دیگری به همین نام، دانستهاند.<ref>«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»، سایت عکاظ.</ref><br />
<br />
== میقات حج==<br />
{{همچنین ببینید|میقات}}<br />
مسجد شجره، میقات [[عمره تمتع|عمره تمتّع]] و [[عمره مفرده]] برای مردم مدینه و کسانی است که از مدینه به مکه میروند.<ref name=":2">مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۷۱۲.</ref> روایات بر این نکته دلالت دارند که باید در یکی از میقاتها، احرام بست و مسجد شجره از این میقاتها است.<ref>الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۳۱۹.</ref> [[پیامبر اسلام|پیامبر اسلام(ص)]] نیز وقتی برای اقامه [[حج]] عازم مکه بود، از این مکان، احرام بسته و عازم حج میشد.<ref name=":1" /> <br />
===محل دقیق میقات===<br />
ذوالحلیفه نام منطقه وسیعی بوده که مسجد شجره در آن قرار داشته است.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص61 </ref> روایات گاهی «مسجد شجره» را محل میقات حج اهل مدینه دانستهاند و گاهی تعبیر «شجره» یا «ذوالحلیفه» را به کار بردهاند.<ref>نک: تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله، ج3، ص 20- 24.</ref><br />
درخصوص اینکه احرام باید در مسجد بسته شود یا بیرون از مسجد نیز میتوان احرام بست، اختلاف نظر وجود دارد. گروهی احرام بستن را تنها از داخل مسجد شجره صحیح میدانند و گروهی دیگر احرام در بیرون از مسجد را نیز صحیح دانستهاند.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص62.</ref><br />
<br />
===میقات اهل مدینه===<br />
درباره میقات اهل مدینه و کسانی که در مدینه اقامت میکنند این پرسش مطرح شده است که آیا افرادی که از مدینه به زیارت [[مسجدالحرام]] میروند، میتوانند از [[جحفه|جُحفِه]] (میقاتی که در راه مدینه به سمت مکه قرار داشته و در روایات، میقات اهل [[شام]] دانسته شده است) محرم شوند؟ و در ذوالحلیفه (مسجد شجره) محرم نشوند؟{{سخ}}<br />
به تصریح برخی از پژوهشگران، طبق نظر مشهور فقهای شیعه جایز نیست مردم مدینه بدون احرام از میقات مسجد شجره حرکت کرده و به میقاتی دیگر مانند حُجفه رفته و در آنجا محرم شوند؛<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 64-65.»</ref> فقط در خصوص افرادی که عذری از قبیل ناتوانی یا بیماری دارند، فتوا به جواز احرام بستن در جحفه داده شده است.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 75.»</ref><br />
<br />
گفته شده که این حکم درباره فردی است که از مدینه به ذوالحلیفه رفته و بدون احرام از آنجا عبور کند و به جحفه برسد. اما اگر کسی که در مدینه بوده از ذی الحلیفه عبور نکند و از راهی دیگر خارج و به میقاتی دیگر برود{{یادداشت|مثلا از مدینه با هواپیما به جده و از آنجا به جحفه برود یا از مدینه به ذی الحلیفه رفته و قبل از عبور از آنجا بار دیگر به مدینه برگشته و از میقاتی دیگر به مکه رود}} عملش حکماً و تکلیفاً بی اشکال است؛ زیرا عرفاً تجاوز از میقات بر آن صدق نمیکند.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 65»</ref><br />
<br />
==نگارخانه==<br />
<gallery heights="150px" mode="packed" style=""><br />
پرونده:Bakhshi az masjed shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare masjed.jpg<br />
پرونده:Darone masjed shajare.jpg<br />
پرونده:نمایی از بیرون مسجد شجره مدینه.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
== جستارهای وابسته ==<br />
[[حج]]<br />
<br />
[[میقاتهای پنچگانه]]<br />
<br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع ==<br />
{{منابع}}<br />
* '''[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html «احرام از جحفه وظیفه چه کسانی است»]'''، روزبه برکت رضایی، فصلنامه میقات حج، شماره 96، تیر 1395ش.<br />
* '''«[http://miqat.hajj.ir/article_37980.html میقات مسیر مدینه]»'''، سید مرتضی موسوی شاهرودی، فصلنامه میقات حج، شماره 68، تابستان 1388ش.<br />
* '''«[https://www.eshia.ir/feqh/archive/text/makarem/feqh/88/890204/ میقات ذو الحلیفة و مسجد شجرة]»'''، مکارم شیرازی، ناصر، سایت مدرسه فقاهت، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]»'''، علیپور، بهزاد، خبرگزاری فارس، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»'''، سایت عکاظ، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''آثار اسلامی مکه و مدینه'''، جعفریان، رسول، تهران، مشعر، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''الکافی'''، کلینی، محمد بن یعقوب، تحقیق و تصحیح غفاری، علیاکبر، آخوندی، محمد، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.<br />
* '''المسائل الناصریات'''، سید مرتضی، على بن حسين، تحقیق مركز پژوهش و تحقيقات علمى فقه استدلالى تطبيقى، تهران، رابطة الثقافة و العلاقات الإسلامية، چاپ اول، 1417ق.<br />
* '''المساجد الأثریة فی المدینة النبویة'''، عبدالغنی، محمدالیاس، مدینه، مطابع الرشید، الطبعة الثانیة، 1419ق.<br />
* '''المقنعه'''، شیخ مفید، محمّد بن محمد بن نعمان، قم، كنگره جهانى هزاره شيخ مفيد، 1413ق.<br />
* '''تاريخ مكه المشرفه والمسجد الحرام والمدينه الشريفه والقبر الشريف'''، ابنالضيا، بینا، ۲۰۰۸م.<br />
* '''تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه'''، قائدان، اصغر، قم، الهادی، ۱۳۸۱ش.<br />
* '''دانشنامه کلام اسلامی'''، جمعی از محققین، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، زیر نظر جعفر سبحانی، ۱۳۸۸ش.<br />
* '''فرهنگ فقه فارسی'''، مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، زیر نظر محمود هاشمی شاهرودی. قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب'''، صبری باشا، ایوب، ترجمه ماجده معروف، حسین مجیب المصری، عبدالعزیز عوض، قاهره، دارالآفاق العربیة، ٢٠٠٤م.<br />
* '''تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة-الحج'''، فاضل لنکرانی، محمد، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۱۸ق.<br />
* '''الكافی فی الفقه'''، حلبى، ابوالصلاح، تقىالدين بن نجمالدين، اصفهان، كتابخانه عمومى امام اميرالمؤمنين(ع)، چاپ اول، 1403ق.<br />
* '''السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى'''، ابن ادريس حلّى، محمد بن منصور، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ دوم، 1410ق.<br />
* '''المقنع'''، شیخ صدوق، محمّد بن على بن بابويه، قم، مؤسسه امام هادى(ع)، چاپ اول، 1415ق.<br />
* '''النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى'''، شیخ طوسی، محمد بن حسن، بیروت، دار الكتاب العربی، چاپ دوم، 1400ق.<br />
* '''مدینه شناسی'''، نجفی، محمدباقر، تهران، خرمایستان، چاپ اول، 1367ش.<br />
* '''البحر الرائق'''، المصری، ابونجیم، به کوشش زکریا عمیرات، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۸ق.<br />
{{پایان}}<br />
<br />
==مقالههای مرتبط==<br />
*[[میقات]]<br />
*[[میقات (فتاوای مراجع)]]<br />
{{حج و عمره}}<br />
[[رده:مسجدهای مدینه]]<br />
[[رده:میقاتهای حج]]<br />
[[رده:مقالههای تکمیلشده]]</div>E.shahabihttps://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%B4%D8%AC%D8%B1%D9%87_(%D9%85%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%87)&diff=54074مسجد شجره (مدینه)2023-06-24T10:20:42Z<p>E.shahabi: /* آخرین بازسازی */</p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات بنا<br />
| عنوان = <br />
| تصویر = Tamame masjed shajare.jpg<br />
| اندازه تصویر = 300px<br />
| پیوند تصویر = <br />
| توضیح تصویر = <br />
| نامهای دیگر = <br />
| مکان = ذوالحلیفه در نزدیکی مدینه<br />
| کاربری = مسجد، میقات احرام<br />
| بزرگداشت نزد = <br />
| وابسته به دین/مذهب = اسلام<br />
| باورها = <br />
| آیینها = <br />
| احکام = اهل مدینه از این مکان [[احرام]] میبندند.<br />
| زیارت کنندگان = <br />
| بازدیدکنندگان = <br />
| زمان پایهگذاری = <br />
| بنیانگذار = <br />
| رویدادها = <br />
| بازسازیها = <br />
| بازسازی کنندگان = <br />
| بخشهای از میان رفته = <br />
| ویژگیهای تاریخی = <br />
| متولیان = <br />
| مساحت = <br />
| طول = <br />
| عرض = <br />
| ارتفاع = <br />
| وضعیت بنا = <br />
| گنجایش = <br />
| امکانات = <br />
| بخشهای بنا = <br />
| معمار = <br />
| سبک = <br />
| ویژگیها = <br />
| گنبدها = <br />
| منارهها = <br />
| درها = <br />
| رواقها = <br />
| صحنها = <br />
| ایوانها = <br />
| گرداننده = <br />
| نهاد وابسته = <br />
| نهاد نگهدارنده = <br />
| مدیر = <br />
| روحانی = <br />
| نهادهای زیر مجموعه = <br />
| ثبت در = <br />
| شماره ثبت = <br />
| تاریخ ثبت = <br />
| وبگاه = <br />
| عرض جغرافیایی =24.413697 <br />
| طول جغرافیایی = 39.542992<br />
}}<br />
'''مسجد شَجَره''' مسجدی بزرگ در [[مدینه]] و یکی از [[میقاتهای پنچگانه|میقاتهای پنجگانه]] است. این مکان میقات مردم [[مدینه]] و کسانی است که از مدینه به سوی [[مکه]] میروند. <br />
<br />
گفته شده در این مکان درختی وجود داشته است که [[پیامبر اسلام(ص)]] زیر سایه آن [[نماز]] خوانده و [[احرام]] بسته است. نامگذاری آن به «مسجد شجره» از همین روست. همچنین به این مکان «مسجد میقات» نیز گفته میشود چون این مسجد یکی از میقاتها بوده و زائران خانه خدا از آنجا [[مُحرم|مُحرِم]] (عملی که حاجی قبل از ورود به [[مکه]] و انجام دادن [[اعمال حج]] انجام میدهد) میشوند. <br />
== موقعیت جغرافیایی ==<br />
{{همچنین ببینید|مسجد شجره (مکه)}}<br />
مسجد شجره از مساجد تاریخی [[مدینه (شهر)|مدینه]]<ref name=":4">موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب، ۲۰۰۴م، ج۴، ص۸۱۱. </ref> و <br />
در حدود هشت كیلومتری جنوب این شهر، قرار گرفته است.<ref>البحر الرائق، 1418ق، ج2، ص341.</ref> به گزارش برخی مسجد دیگری با همین نام در شهر [[مکه]] وجود دارد که در شمار کهنترین مساجد این شهر است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۱۱۸.</ref><br />
[[پیامبر اسلام]] برای [[حج]] و [[عمره]] از این مکان ـ مسجد شجره (مدینه)ـ احرام میبست.<ref name=":4" /> [[امام علی(ع)]] در این مکان [[آیات برائت]] را از [[ابوبکر]]، خلیفه اول، گرفت و در [[مکه]] بر مشرکان ابلاغ کرد.<ref>دانشنامه کلام اسلامی، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۷۷.</ref><br />
[[پرونده:تصویر قدیمی از مسجد شجره.jpg|بندانگشتی|جایگزین=تصویر قدیمی از مسجد شجره (مدینه)]]<br />
<br />
== تاریخ بنای مسجد ==<br />
به گفته برخی بنای مسجد طبق روایتی از کتاب صحیح بخاری در زمان [[خلافت]] [[عمر بن خطاب]] شکل گرفته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> برخی تاریخنگاران نیز بر اساس احادیث و مستنداتی از ابن عمر، انس بن مالک و [[امام صادق(ع)]] از بنا و نمای ساختمان مسجد در دههای نخستینِ هجری قمری حکایت کردهاند.<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص183.</ref><br />
=== بازسازی در قرن نهم قمری ===<br />
بر اساس گزارش سمهودی (مورخ و درگذشته 911ق) دیوارهای مسجد بر اساس بنای قدیمی آن در سال 861 هجری قمری مورد بازسازی قرار گرفته و مساحت مسجد از شمال تا جنوب و از شرق تا غرب حدوداً 48 متر مربع بوده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref><br />
=== بازسازی در قرن چهارده قمری ===<br />
به گزارش أفندی، مسجد در اواخر قرن ۱۱ هجری قمری،<ref>مدینهشناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref> ویران شده و مسلمانى از اهالی هندوستان در اوایل قرن 14 هجری قمری با اجازه از دولت عثمانی به بازسازی آن پرداخته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref><br />
<br />
=== آخرین بازسازی ===<br />
آخرین بازسازی آن در دوران حکومت سعودی شکل گرفته و در این بازسازی برای آن مأذنه (مناره) ساخته شده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref> ملک فهد، پادشاه وقت [[عربستان|عربستان سعودی]] نیز در این بازسازی، حدود نود هزار متر مربع به مسجد و امکانات جانبی آن مانند پارکینگ به آن اختصاص داده و مساحت خود مسجد حدود ۲۶ هزار متر مربع شده است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۲۷۷.</ref><br />
<br />
=== موقعیت کنونی مسجد ===<br />
امروزه مسجد شجره به فاصله حدود سه کیلومتری شهر مدینه در مجاورت بزرگراه مدینه به مکه واقع شده است.<ref>«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]» خبرگزاری فارس.</ref><br />
<br />
==نامها==<br />
منابع تاریخی نامهای مختلفی برای این مکان ذکر کردهاند:<br />
<br />
* '''مسجد شجره''': در این مکان درختی وجود داشت که پیامبر زیر سایه آن درخت استراحت کرده، [[نماز]] میخواند و [[احرام]] میبست. پس از آنکه در این مکان مسجدی بنا شد،<ref name=":1">آثار اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ص۲۷۵.</ref> نام آن را به دلیل وجود این درخت مسجد شجره (درخت) نامیدند.<ref>تاریخ مکه المشرفه والمسجد الحرام والمدینه الشریفه والقبر الشریف، ۲۰۰۸م، ج۱، ص۳۱۱؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> چنانکه برخی از فقها مانند [[شیخ مفید]]، [[سید مرتضی]]، [[ابوالصلاح حلبی]] هنگام نام بردن از میقاتها، نام مسجد شجره را ذکر نمودهاند.<ref>المقنعة، 1413ق، ص394؛ المسائل الناصریات، 1417ق، ص308؛ الكافی فی الفقه، 1403ق، ص202.</ref><br />
<br />
* '''ذُو الْحُلَیفة''': «حلیفه» نام آبی بوده که در آنجا قرار داشته است.<ref name=":0">تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه،۱۳۸۱ش، ص۴۰۹.</ref> به اعتقاد برخی از فقها مانند [[ابن ادریس حلی|ابن ادریس]]، [[شیخ صدوق]] و [[شیخ طوسی]] «ذُوالْحُلَیفة»، همان مسجد شجره است.<ref>السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى، 1410ق، ج1، ص528؛ المقنع، 1415ق، ص217؛ النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى، 1400ق، ص210.</ref> <br />
<br />
* '''مسجد میقات''': این مکان، یکی از [[میقات|میقاتهایی]] است که حاجیان در آنجا [[احرام]] میبندند و به همین جهت به مسجد میقات مشهور شده است.<ref name=":0" /><br />
<br />
* [[آبار علی|'''اَبیار علی''']]: در خصوص علت نامگذاری این مسجد، برخی علت آنرا به «[[امام علی(ع)]]» نسبت دادهاند و برخی دیگر علت آن را به فردی بهنام «علی بن دينار» نسبت دادهاند که وی در سال 1998م، در این [[میقات]] حاضر شده و چاههایی را برای حجاج حفر نموده است. برخی دیگر نیز علت را افراد دیگری به همین نام، دانستهاند.<ref>«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»، سایت عکاظ.</ref><br />
<br />
== میقات حج==<br />
{{همچنین ببینید|میقات}}<br />
مسجد شجره، میقات [[عمره تمتع|عمره تمتّع]] و [[عمره مفرده]] برای مردم مدینه و کسانی است که از مدینه به مکه میروند.<ref name=":2">مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۷۱۲.</ref> روایات بر این نکته دلالت دارند که باید در یکی از میقاتها، احرام بست و مسجد شجره از این میقاتها است.<ref>الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۳۱۹.</ref> [[پیامبر اسلام|پیامبر اسلام(ص)]] نیز وقتی برای اقامه [[حج]] عازم مکه بود، از این مکان، احرام بسته و عازم حج میشد.<ref name=":1" /> <br />
===محل دقیق میقات===<br />
ذوالحلیفه نام منطقه وسیعی بوده که مسجد شجره در آن قرار داشته است.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص61 </ref> روایات گاهی «مسجد شجره» را محل میقات حج اهل مدینه دانستهاند و گاهی تعبیر «شجره» یا «ذوالحلیفه» را به کار بردهاند.<ref>نک: تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله، ج3، ص 20- 24.</ref><br />
درخصوص اینکه احرام باید در مسجد بسته شود یا بیرون از مسجد نیز میتوان احرام بست، اختلاف نظر وجود دارد. گروهی احرام بستن را تنها از داخل مسجد شجره صحیح میدانند و گروهی دیگر احرام در بیرون از مسجد را نیز صحیح دانستهاند.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص62.</ref><br />
<br />
===میقات اهل مدینه===<br />
درباره میقات اهل مدینه و کسانی که در مدینه اقامت میکنند این پرسش مطرح شده است که آیا افرادی که از مدینه به زیارت [[مسجدالحرام]] میروند، میتوانند از [[جحفه|جُحفِه]] (میقاتی که در راه مدینه به سمت مکه قرار داشته و در روایات، میقات اهل [[شام]] دانسته شده است) محرم شوند؟ و در ذوالحلیفه (مسجد شجره) محرم نشوند؟{{سخ}}<br />
به تصریح برخی از پژوهشگران، طبق نظر مشهور فقهای شیعه جایز نیست مردم مدینه بدون احرام از میقات مسجد شجره حرکت کرده و به میقاتی دیگر مانند حُجفه رفته و در آنجا محرم شوند؛<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 64-65.»</ref> فقط در خصوص افرادی که عذری از قبیل ناتوانی یا بیماری دارند، فتوا به جواز احرام بستن در جحفه داده شده است.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 75.»</ref><br />
<br />
گفته شده که این حکم درباره فردی است که از مدینه به ذوالحلیفه رفته و بدون احرام از آنجا عبور کند و به جحفه برسد. اما اگر کسی که در مدینه بوده از ذی الحلیفه عبور نکند و از راهی دیگر خارج و به میقاتی دیگر برود{{یادداشت|مثلا از مدینه با هواپیما به جده و از آنجا به جحفه برود یا از مدینه به ذی الحلیفه رفته و قبل از عبور از آنجا بار دیگر به مدینه برگشته و از میقاتی دیگر به مکه رود}} عملش حکماً و تکلیفاً بی اشکال است؛ زیرا عرفاً تجاوز از میقات بر آن صدق نمیکند.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 65»</ref><br />
<br />
==نگارخانه==<br />
<gallery heights="150px" mode="packed" style=""><br />
پرونده:Bakhshi az masjed shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare masjed.jpg<br />
پرونده:Darone masjed shajare.jpg<br />
پرونده:نمایی از بیرون مسجد شجره مدینه.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
== جستارهای وابسته ==<br />
[[حج]]<br />
<br />
[[میقاتهای پنچگانه]]<br />
<br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع ==<br />
{{منابع}}<br />
* '''[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html «احرام از جحفه وظیفه چه کسانی است»]'''، روزبه برکت رضایی، فصلنامه میقات حج، شماره 96، تیر 1395ش.<br />
* '''«[http://miqat.hajj.ir/article_37980.html میقات مسیر مدینه]»'''، سید مرتضی موسوی شاهرودی، فصلنامه میقات حج، شماره 68، تابستان 1388ش.<br />
* '''«[https://www.eshia.ir/feqh/archive/text/makarem/feqh/88/890204/ میقات ذو الحلیفة و مسجد شجرة]»'''، مکارم شیرازی، ناصر، سایت مدرسه فقاهت، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]»'''، علیپور، بهزاد، خبرگزاری فارس، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»'''، سایت عکاظ، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''آثار اسلامی مکه و مدینه'''، جعفریان، رسول، تهران، مشعر، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''الکافی'''، کلینی، محمد بن یعقوب، تحقیق و تصحیح غفاری، علیاکبر، آخوندی، محمد، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.<br />
* '''المسائل الناصریات'''، سید مرتضی، على بن حسين، تحقیق مركز پژوهش و تحقيقات علمى فقه استدلالى تطبيقى، تهران، رابطة الثقافة و العلاقات الإسلامية، چاپ اول، 1417ق.<br />
* '''المساجد الأثریة فی المدینة النبویة'''، عبدالغنی، محمدالیاس، مدینه، مطابع الرشید، الطبعة الثانیة، 1419ق.<br />
* '''المقنعه'''، شیخ مفید، محمّد بن محمد بن نعمان، قم، كنگره جهانى هزاره شيخ مفيد، 1413ق.<br />
* '''تاريخ مكه المشرفه والمسجد الحرام والمدينه الشريفه والقبر الشريف'''، ابنالضيا، بینا، ۲۰۰۸م.<br />
* '''تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه'''، قائدان، اصغر، قم، الهادی، ۱۳۸۱ش.<br />
* '''دانشنامه کلام اسلامی'''، جمعی از محققین، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، زیر نظر جعفر سبحانی، ۱۳۸۸ش.<br />
* '''فرهنگ فقه فارسی'''، مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، زیر نظر محمود هاشمی شاهرودی. قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب'''، صبری باشا، ایوب، ترجمه ماجده معروف، حسین مجیب المصری، عبدالعزیز عوض، قاهره، دارالآفاق العربیة، ٢٠٠٤م.<br />
* '''تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة-الحج'''، فاضل لنکرانی، محمد، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۱۸ق.<br />
* '''الكافی فی الفقه'''، حلبى، ابوالصلاح، تقىالدين بن نجمالدين، اصفهان، كتابخانه عمومى امام اميرالمؤمنين(ع)، چاپ اول، 1403ق.<br />
* '''السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى'''، ابن ادريس حلّى، محمد بن منصور، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ دوم، 1410ق.<br />
* '''المقنع'''، شیخ صدوق، محمّد بن على بن بابويه، قم، مؤسسه امام هادى(ع)، چاپ اول، 1415ق.<br />
* '''النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى'''، شیخ طوسی، محمد بن حسن، بیروت، دار الكتاب العربی، چاپ دوم، 1400ق.<br />
* '''مدینه شناسی'''، نجفی، محمدباقر، تهران، خرمایستان، چاپ اول، 1367ش.<br />
* '''البحر الرائق'''، المصری، ابونجیم، به کوشش زکریا عمیرات، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۸ق.<br />
{{پایان}}<br />
<br />
==مقالههای مرتبط==<br />
*[[میقات]]<br />
*[[میقات (فتاوای مراجع)]]<br />
{{حج و عمره}}<br />
[[رده:مسجدهای مدینه]]<br />
[[رده:میقاتهای حج]]<br />
[[رده:مقالههای تکمیلشده]]</div>E.shahabihttps://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%B4%D8%AC%D8%B1%D9%87_(%D9%85%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%87)&diff=54073مسجد شجره (مدینه)2023-06-24T10:19:42Z<p>E.shahabi: /* آخرین بازسازی */</p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات بنا<br />
| عنوان = <br />
| تصویر = Tamame masjed shajare.jpg<br />
| اندازه تصویر = 300px<br />
| پیوند تصویر = <br />
| توضیح تصویر = <br />
| نامهای دیگر = <br />
| مکان = ذوالحلیفه در نزدیکی مدینه<br />
| کاربری = مسجد، میقات احرام<br />
| بزرگداشت نزد = <br />
| وابسته به دین/مذهب = اسلام<br />
| باورها = <br />
| آیینها = <br />
| احکام = اهل مدینه از این مکان [[احرام]] میبندند.<br />
| زیارت کنندگان = <br />
| بازدیدکنندگان = <br />
| زمان پایهگذاری = <br />
| بنیانگذار = <br />
| رویدادها = <br />
| بازسازیها = <br />
| بازسازی کنندگان = <br />
| بخشهای از میان رفته = <br />
| ویژگیهای تاریخی = <br />
| متولیان = <br />
| مساحت = <br />
| طول = <br />
| عرض = <br />
| ارتفاع = <br />
| وضعیت بنا = <br />
| گنجایش = <br />
| امکانات = <br />
| بخشهای بنا = <br />
| معمار = <br />
| سبک = <br />
| ویژگیها = <br />
| گنبدها = <br />
| منارهها = <br />
| درها = <br />
| رواقها = <br />
| صحنها = <br />
| ایوانها = <br />
| گرداننده = <br />
| نهاد وابسته = <br />
| نهاد نگهدارنده = <br />
| مدیر = <br />
| روحانی = <br />
| نهادهای زیر مجموعه = <br />
| ثبت در = <br />
| شماره ثبت = <br />
| تاریخ ثبت = <br />
| وبگاه = <br />
| عرض جغرافیایی =24.413697 <br />
| طول جغرافیایی = 39.542992<br />
}}<br />
'''مسجد شَجَره''' مسجدی بزرگ در [[مدینه]] و یکی از [[میقاتهای پنچگانه|میقاتهای پنجگانه]] است. این مکان میقات مردم [[مدینه]] و کسانی است که از مدینه به سوی [[مکه]] میروند. <br />
<br />
گفته شده در این مکان درختی وجود داشته است که [[پیامبر اسلام(ص)]] زیر سایه آن [[نماز]] خوانده و [[احرام]] بسته است. نامگذاری آن به «مسجد شجره» از همین روست. همچنین به این مکان «مسجد میقات» نیز گفته میشود چون این مسجد یکی از میقاتها بوده و زائران خانه خدا از آنجا [[مُحرم|مُحرِم]] (عملی که حاجی قبل از ورود به [[مکه]] و انجام دادن [[اعمال حج]] انجام میدهد) میشوند. <br />
== موقعیت جغرافیایی ==<br />
{{همچنین ببینید|مسجد شجره (مکه)}}<br />
مسجد شجره از مساجد تاریخی [[مدینه (شهر)|مدینه]]<ref name=":4">موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب، ۲۰۰۴م، ج۴، ص۸۱۱. </ref> و <br />
در حدود هشت كیلومتری جنوب این شهر، قرار گرفته است.<ref>البحر الرائق، 1418ق، ج2، ص341.</ref> به گزارش برخی مسجد دیگری با همین نام در شهر [[مکه]] وجود دارد که در شمار کهنترین مساجد این شهر است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۱۱۸.</ref><br />
[[پیامبر اسلام]] برای [[حج]] و [[عمره]] از این مکان ـ مسجد شجره (مدینه)ـ احرام میبست.<ref name=":4" /> [[امام علی(ع)]] در این مکان [[آیات برائت]] را از [[ابوبکر]]، خلیفه اول، گرفت و در [[مکه]] بر مشرکان ابلاغ کرد.<ref>دانشنامه کلام اسلامی، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۷۷.</ref><br />
[[پرونده:تصویر قدیمی از مسجد شجره.jpg|بندانگشتی|جایگزین=تصویر قدیمی از مسجد شجره (مدینه)]]<br />
<br />
== تاریخ بنای مسجد ==<br />
به گفته برخی بنای مسجد طبق روایتی از کتاب صحیح بخاری در زمان [[خلافت]] [[عمر بن خطاب]] شکل گرفته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> برخی تاریخنگاران نیز بر اساس احادیث و مستنداتی از ابن عمر، انس بن مالک و [[امام صادق(ع)]] از بنا و نمای ساختمان مسجد در دههای نخستینِ هجری قمری حکایت کردهاند.<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص183.</ref><br />
=== بازسازی در قرن نهم قمری ===<br />
بر اساس گزارش سمهودی (مورخ و درگذشته 911ق) دیوارهای مسجد بر اساس بنای قدیمی آن در سال 861 هجری قمری مورد بازسازی قرار گرفته و مساحت مسجد از شمال تا جنوب و از شرق تا غرب حدوداً 48 متر مربع بوده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref><br />
=== بازسازی در قرن چهارده قمری ===<br />
به گزارش أفندی، مسجد در اواخر قرن ۱۱ هجری قمری،<ref>مدینهشناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref> ویران شده و مسلمانى از اهالی هندوستان در اوایل قرن 14 هجری قمری با اجازه از دولت عثمانی به بازسازی آن پرداخته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref><br />
<br />
=== آخرین بازسازی ===<br />
آخرین بازسازی آن در دوران حکومت سعودی شکل گرفته و در این بازسازی برای آن مأذنه (مناره) ساخته شده است.{{مدرک}} ملک فهد، پادشاه وقت [[عربستان|عربستان سعودی]] نیز در این بازسازی، حدود نود هزار متر مربع به مسجد و امکانات جانبی آن مانند پارکینگ به آن اختصاص داده و مساحت خود مسجد حدود ۲۶ هزار متر مربع شده است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۲۷۷.</ref><br />
<br />
=== موقعیت کنونی مسجد ===<br />
امروزه مسجد شجره به فاصله حدود سه کیلومتری شهر مدینه در مجاورت بزرگراه مدینه به مکه واقع شده است.<ref>«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]» خبرگزاری فارس.</ref><br />
<br />
==نامها==<br />
منابع تاریخی نامهای مختلفی برای این مکان ذکر کردهاند:<br />
<br />
* '''مسجد شجره''': در این مکان درختی وجود داشت که پیامبر زیر سایه آن درخت استراحت کرده، [[نماز]] میخواند و [[احرام]] میبست. پس از آنکه در این مکان مسجدی بنا شد،<ref name=":1">آثار اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ص۲۷۵.</ref> نام آن را به دلیل وجود این درخت مسجد شجره (درخت) نامیدند.<ref>تاریخ مکه المشرفه والمسجد الحرام والمدینه الشریفه والقبر الشریف، ۲۰۰۸م، ج۱، ص۳۱۱؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> چنانکه برخی از فقها مانند [[شیخ مفید]]، [[سید مرتضی]]، [[ابوالصلاح حلبی]] هنگام نام بردن از میقاتها، نام مسجد شجره را ذکر نمودهاند.<ref>المقنعة، 1413ق، ص394؛ المسائل الناصریات، 1417ق، ص308؛ الكافی فی الفقه، 1403ق، ص202.</ref><br />
<br />
* '''ذُو الْحُلَیفة''': «حلیفه» نام آبی بوده که در آنجا قرار داشته است.<ref name=":0">تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه،۱۳۸۱ش، ص۴۰۹.</ref> به اعتقاد برخی از فقها مانند [[ابن ادریس حلی|ابن ادریس]]، [[شیخ صدوق]] و [[شیخ طوسی]] «ذُوالْحُلَیفة»، همان مسجد شجره است.<ref>السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى، 1410ق، ج1، ص528؛ المقنع، 1415ق، ص217؛ النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى، 1400ق، ص210.</ref> <br />
<br />
* '''مسجد میقات''': این مکان، یکی از [[میقات|میقاتهایی]] است که حاجیان در آنجا [[احرام]] میبندند و به همین جهت به مسجد میقات مشهور شده است.<ref name=":0" /><br />
<br />
* [[آبار علی|'''اَبیار علی''']]: در خصوص علت نامگذاری این مسجد، برخی علت آنرا به «[[امام علی(ع)]]» نسبت دادهاند و برخی دیگر علت آن را به فردی بهنام «علی بن دينار» نسبت دادهاند که وی در سال 1998م، در این [[میقات]] حاضر شده و چاههایی را برای حجاج حفر نموده است. برخی دیگر نیز علت را افراد دیگری به همین نام، دانستهاند.<ref>«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»، سایت عکاظ.</ref><br />
<br />
== میقات حج==<br />
{{همچنین ببینید|میقات}}<br />
مسجد شجره، میقات [[عمره تمتع|عمره تمتّع]] و [[عمره مفرده]] برای مردم مدینه و کسانی است که از مدینه به مکه میروند.<ref name=":2">مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۷۱۲.</ref> روایات بر این نکته دلالت دارند که باید در یکی از میقاتها، احرام بست و مسجد شجره از این میقاتها است.<ref>الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۳۱۹.</ref> [[پیامبر اسلام|پیامبر اسلام(ص)]] نیز وقتی برای اقامه [[حج]] عازم مکه بود، از این مکان، احرام بسته و عازم حج میشد.<ref name=":1" /> <br />
===محل دقیق میقات===<br />
ذوالحلیفه نام منطقه وسیعی بوده که مسجد شجره در آن قرار داشته است.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص61 </ref> روایات گاهی «مسجد شجره» را محل میقات حج اهل مدینه دانستهاند و گاهی تعبیر «شجره» یا «ذوالحلیفه» را به کار بردهاند.<ref>نک: تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله، ج3، ص 20- 24.</ref><br />
درخصوص اینکه احرام باید در مسجد بسته شود یا بیرون از مسجد نیز میتوان احرام بست، اختلاف نظر وجود دارد. گروهی احرام بستن را تنها از داخل مسجد شجره صحیح میدانند و گروهی دیگر احرام در بیرون از مسجد را نیز صحیح دانستهاند.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص62.</ref><br />
<br />
===میقات اهل مدینه===<br />
درباره میقات اهل مدینه و کسانی که در مدینه اقامت میکنند این پرسش مطرح شده است که آیا افرادی که از مدینه به زیارت [[مسجدالحرام]] میروند، میتوانند از [[جحفه|جُحفِه]] (میقاتی که در راه مدینه به سمت مکه قرار داشته و در روایات، میقات اهل [[شام]] دانسته شده است) محرم شوند؟ و در ذوالحلیفه (مسجد شجره) محرم نشوند؟{{سخ}}<br />
به تصریح برخی از پژوهشگران، طبق نظر مشهور فقهای شیعه جایز نیست مردم مدینه بدون احرام از میقات مسجد شجره حرکت کرده و به میقاتی دیگر مانند حُجفه رفته و در آنجا محرم شوند؛<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 64-65.»</ref> فقط در خصوص افرادی که عذری از قبیل ناتوانی یا بیماری دارند، فتوا به جواز احرام بستن در جحفه داده شده است.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 75.»</ref><br />
<br />
گفته شده که این حکم درباره فردی است که از مدینه به ذوالحلیفه رفته و بدون احرام از آنجا عبور کند و به جحفه برسد. اما اگر کسی که در مدینه بوده از ذی الحلیفه عبور نکند و از راهی دیگر خارج و به میقاتی دیگر برود{{یادداشت|مثلا از مدینه با هواپیما به جده و از آنجا به جحفه برود یا از مدینه به ذی الحلیفه رفته و قبل از عبور از آنجا بار دیگر به مدینه برگشته و از میقاتی دیگر به مکه رود}} عملش حکماً و تکلیفاً بی اشکال است؛ زیرا عرفاً تجاوز از میقات بر آن صدق نمیکند.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 65»</ref><br />
<br />
==نگارخانه==<br />
<gallery heights="150px" mode="packed" style=""><br />
پرونده:Bakhshi az masjed shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare masjed.jpg<br />
پرونده:Darone masjed shajare.jpg<br />
پرونده:نمایی از بیرون مسجد شجره مدینه.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
== جستارهای وابسته ==<br />
[[حج]]<br />
<br />
[[میقاتهای پنچگانه]]<br />
<br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع ==<br />
{{منابع}}<br />
* '''[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html «احرام از جحفه وظیفه چه کسانی است»]'''، روزبه برکت رضایی، فصلنامه میقات حج، شماره 96، تیر 1395ش.<br />
* '''«[http://miqat.hajj.ir/article_37980.html میقات مسیر مدینه]»'''، سید مرتضی موسوی شاهرودی، فصلنامه میقات حج، شماره 68، تابستان 1388ش.<br />
* '''«[https://www.eshia.ir/feqh/archive/text/makarem/feqh/88/890204/ میقات ذو الحلیفة و مسجد شجرة]»'''، مکارم شیرازی، ناصر، سایت مدرسه فقاهت، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]»'''، علیپور، بهزاد، خبرگزاری فارس، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»'''، سایت عکاظ، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''آثار اسلامی مکه و مدینه'''، جعفریان، رسول، تهران، مشعر، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''الکافی'''، کلینی، محمد بن یعقوب، تحقیق و تصحیح غفاری، علیاکبر، آخوندی، محمد، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.<br />
* '''المسائل الناصریات'''، سید مرتضی، على بن حسين، تحقیق مركز پژوهش و تحقيقات علمى فقه استدلالى تطبيقى، تهران، رابطة الثقافة و العلاقات الإسلامية، چاپ اول، 1417ق.<br />
* '''المساجد الأثریة فی المدینة النبویة'''، عبدالغنی، محمدالیاس، مدینه، مطابع الرشید، الطبعة الثانیة، 1419ق.<br />
* '''المقنعه'''، شیخ مفید، محمّد بن محمد بن نعمان، قم، كنگره جهانى هزاره شيخ مفيد، 1413ق.<br />
* '''تاريخ مكه المشرفه والمسجد الحرام والمدينه الشريفه والقبر الشريف'''، ابنالضيا، بینا، ۲۰۰۸م.<br />
* '''تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه'''، قائدان، اصغر، قم، الهادی، ۱۳۸۱ش.<br />
* '''دانشنامه کلام اسلامی'''، جمعی از محققین، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، زیر نظر جعفر سبحانی، ۱۳۸۸ش.<br />
* '''فرهنگ فقه فارسی'''، مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، زیر نظر محمود هاشمی شاهرودی. قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب'''، صبری باشا، ایوب، ترجمه ماجده معروف، حسین مجیب المصری، عبدالعزیز عوض، قاهره، دارالآفاق العربیة، ٢٠٠٤م.<br />
* '''تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة-الحج'''، فاضل لنکرانی، محمد، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۱۸ق.<br />
* '''الكافی فی الفقه'''، حلبى، ابوالصلاح، تقىالدين بن نجمالدين، اصفهان، كتابخانه عمومى امام اميرالمؤمنين(ع)، چاپ اول، 1403ق.<br />
* '''السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى'''، ابن ادريس حلّى، محمد بن منصور، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ دوم، 1410ق.<br />
* '''المقنع'''، شیخ صدوق، محمّد بن على بن بابويه، قم، مؤسسه امام هادى(ع)، چاپ اول، 1415ق.<br />
* '''النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى'''، شیخ طوسی، محمد بن حسن، بیروت، دار الكتاب العربی، چاپ دوم، 1400ق.<br />
* '''مدینه شناسی'''، نجفی، محمدباقر، تهران، خرمایستان، چاپ اول، 1367ش.<br />
* '''البحر الرائق'''، المصری، ابونجیم، به کوشش زکریا عمیرات، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۸ق.<br />
{{پایان}}<br />
<br />
==مقالههای مرتبط==<br />
*[[میقات]]<br />
*[[میقات (فتاوای مراجع)]]<br />
{{حج و عمره}}<br />
[[رده:مسجدهای مدینه]]<br />
[[رده:میقاتهای حج]]<br />
[[رده:مقالههای تکمیلشده]]</div>E.shahabihttps://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%B4%D8%AC%D8%B1%D9%87_(%D9%85%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%87)&diff=54072مسجد شجره (مدینه)2023-06-24T09:47:45Z<p>E.shahabi: /* بازسازی در قرن نهم قمری */</p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات بنا<br />
| عنوان = <br />
| تصویر = Tamame masjed shajare.jpg<br />
| اندازه تصویر = 300px<br />
| پیوند تصویر = <br />
| توضیح تصویر = <br />
| نامهای دیگر = <br />
| مکان = ذوالحلیفه در نزدیکی مدینه<br />
| کاربری = مسجد، میقات احرام<br />
| بزرگداشت نزد = <br />
| وابسته به دین/مذهب = اسلام<br />
| باورها = <br />
| آیینها = <br />
| احکام = اهل مدینه از این مکان [[احرام]] میبندند.<br />
| زیارت کنندگان = <br />
| بازدیدکنندگان = <br />
| زمان پایهگذاری = <br />
| بنیانگذار = <br />
| رویدادها = <br />
| بازسازیها = <br />
| بازسازی کنندگان = <br />
| بخشهای از میان رفته = <br />
| ویژگیهای تاریخی = <br />
| متولیان = <br />
| مساحت = <br />
| طول = <br />
| عرض = <br />
| ارتفاع = <br />
| وضعیت بنا = <br />
| گنجایش = <br />
| امکانات = <br />
| بخشهای بنا = <br />
| معمار = <br />
| سبک = <br />
| ویژگیها = <br />
| گنبدها = <br />
| منارهها = <br />
| درها = <br />
| رواقها = <br />
| صحنها = <br />
| ایوانها = <br />
| گرداننده = <br />
| نهاد وابسته = <br />
| نهاد نگهدارنده = <br />
| مدیر = <br />
| روحانی = <br />
| نهادهای زیر مجموعه = <br />
| ثبت در = <br />
| شماره ثبت = <br />
| تاریخ ثبت = <br />
| وبگاه = <br />
| عرض جغرافیایی =24.413697 <br />
| طول جغرافیایی = 39.542992<br />
}}<br />
'''مسجد شَجَره''' مسجدی بزرگ در [[مدینه]] و یکی از [[میقاتهای پنچگانه|میقاتهای پنجگانه]] است. این مکان میقات مردم [[مدینه]] و کسانی است که از مدینه به سوی [[مکه]] میروند. <br />
<br />
گفته شده در این مکان درختی وجود داشته است که [[پیامبر اسلام(ص)]] زیر سایه آن [[نماز]] خوانده و [[احرام]] بسته است. نامگذاری آن به «مسجد شجره» از همین روست. همچنین به این مکان «مسجد میقات» نیز گفته میشود چون این مسجد یکی از میقاتها بوده و زائران خانه خدا از آنجا [[مُحرم|مُحرِم]] (عملی که حاجی قبل از ورود به [[مکه]] و انجام دادن [[اعمال حج]] انجام میدهد) میشوند. <br />
== موقعیت جغرافیایی ==<br />
{{همچنین ببینید|مسجد شجره (مکه)}}<br />
مسجد شجره از مساجد تاریخی [[مدینه (شهر)|مدینه]]<ref name=":4">موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب، ۲۰۰۴م، ج۴، ص۸۱۱. </ref> و <br />
در حدود هشت كیلومتری جنوب این شهر، قرار گرفته است.<ref>البحر الرائق، 1418ق، ج2، ص341.</ref> به گزارش برخی مسجد دیگری با همین نام در شهر [[مکه]] وجود دارد که در شمار کهنترین مساجد این شهر است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۱۱۸.</ref><br />
[[پیامبر اسلام]] برای [[حج]] و [[عمره]] از این مکان ـ مسجد شجره (مدینه)ـ احرام میبست.<ref name=":4" /> [[امام علی(ع)]] در این مکان [[آیات برائت]] را از [[ابوبکر]]، خلیفه اول، گرفت و در [[مکه]] بر مشرکان ابلاغ کرد.<ref>دانشنامه کلام اسلامی، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۷۷.</ref><br />
[[پرونده:تصویر قدیمی از مسجد شجره.jpg|بندانگشتی|جایگزین=تصویر قدیمی از مسجد شجره (مدینه)]]<br />
<br />
== تاریخ بنای مسجد ==<br />
به گفته برخی بنای مسجد طبق روایتی از کتاب صحیح بخاری در زمان [[خلافت]] [[عمر بن خطاب]] شکل گرفته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> برخی تاریخنگاران نیز بر اساس احادیث و مستنداتی از ابن عمر، انس بن مالک و [[امام صادق(ع)]] از بنا و نمای ساختمان مسجد در دههای نخستینِ هجری قمری حکایت کردهاند.<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص183.</ref><br />
=== بازسازی در قرن نهم قمری ===<br />
بر اساس گزارش سمهودی (مورخ و درگذشته 911ق) دیوارهای مسجد بر اساس بنای قدیمی آن در سال 861 هجری قمری مورد بازسازی قرار گرفته و مساحت مسجد از شمال تا جنوب و از شرق تا غرب حدوداً 48 متر مربع بوده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref><br />
=== بازسازی در قرن چهارده قمری ===<br />
به گزارش أفندی، مسجد در اواخر قرن ۱۱ هجری قمری،<ref>مدینهشناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref> ویران شده و مسلمانى از اهالی هندوستان در اوایل قرن 14 هجری قمری با اجازه از دولت عثمانی به بازسازی آن پرداخته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص258.</ref><br />
<br />
=== آخرین بازسازی ===<br />
این مسجد بازسازیهای مختلفی داشته که آخرین بازسازی آن از سوی ملک فهد، پادشاه وقت [[عربستان|عربستان سعودی]]، صورت گرفت. در این بازسازی، حدود نود هزار متر مربع به مسجد و امکانات جانبی آن مانند پارکینگ اختصاص یافت و مساحت خود مسجد حدود ۲۶ هزار متر مربع گردید. این مسجد را یکی از زیباترین معماریها در میان مساجد بازسازی شده مدینه دانستهاند.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۲۷۷.</ref> <br />
=== موقعیت کنونی مسجد ===<br />
امروزه مسجد شجره به فاصله حدود سه کیلومتری شهر مدینه در مجاورت بزرگراه مدینه به مکه واقع شده است.<ref>«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]» خبرگزاری فارس.</ref><br />
<br />
==نامها==<br />
منابع تاریخی نامهای مختلفی برای این مکان ذکر کردهاند:<br />
<br />
* '''مسجد شجره''': در این مکان درختی وجود داشت که پیامبر زیر سایه آن درخت استراحت کرده، [[نماز]] میخواند و [[احرام]] میبست. پس از آنکه در این مکان مسجدی بنا شد،<ref name=":1">آثار اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ص۲۷۵.</ref> نام آن را به دلیل وجود این درخت مسجد شجره (درخت) نامیدند.<ref>تاریخ مکه المشرفه والمسجد الحرام والمدینه الشریفه والقبر الشریف، ۲۰۰۸م، ج۱، ص۳۱۱؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> چنانکه برخی از فقها مانند [[شیخ مفید]]، [[سید مرتضی]]، [[ابوالصلاح حلبی]] هنگام نام بردن از میقاتها، نام مسجد شجره را ذکر نمودهاند.<ref>المقنعة، 1413ق، ص394؛ المسائل الناصریات، 1417ق، ص308؛ الكافی فی الفقه، 1403ق، ص202.</ref><br />
<br />
* '''ذُو الْحُلَیفة''': «حلیفه» نام آبی بوده که در آنجا قرار داشته است.<ref name=":0">تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه،۱۳۸۱ش، ص۴۰۹.</ref> به اعتقاد برخی از فقها مانند [[ابن ادریس حلی|ابن ادریس]]، [[شیخ صدوق]] و [[شیخ طوسی]] «ذُوالْحُلَیفة»، همان مسجد شجره است.<ref>السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى، 1410ق، ج1، ص528؛ المقنع، 1415ق، ص217؛ النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى، 1400ق، ص210.</ref> <br />
<br />
* '''مسجد میقات''': این مکان، یکی از [[میقات|میقاتهایی]] است که حاجیان در آنجا [[احرام]] میبندند و به همین جهت به مسجد میقات مشهور شده است.<ref name=":0" /><br />
<br />
* [[آبار علی|'''اَبیار علی''']]: در خصوص علت نامگذاری این مسجد، برخی علت آنرا به «[[امام علی(ع)]]» نسبت دادهاند و برخی دیگر علت آن را به فردی بهنام «علی بن دينار» نسبت دادهاند که وی در سال 1998م، در این [[میقات]] حاضر شده و چاههایی را برای حجاج حفر نموده است. برخی دیگر نیز علت را افراد دیگری به همین نام، دانستهاند.<ref>«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»، سایت عکاظ.</ref><br />
<br />
== میقات حج==<br />
{{همچنین ببینید|میقات}}<br />
مسجد شجره، میقات [[عمره تمتع|عمره تمتّع]] و [[عمره مفرده]] برای مردم مدینه و کسانی است که از مدینه به مکه میروند.<ref name=":2">مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۷۱۲.</ref> روایات بر این نکته دلالت دارند که باید در یکی از میقاتها، احرام بست و مسجد شجره از این میقاتها است.<ref>الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۳۱۹.</ref> [[پیامبر اسلام|پیامبر اسلام(ص)]] نیز وقتی برای اقامه [[حج]] عازم مکه بود، از این مکان، احرام بسته و عازم حج میشد.<ref name=":1" /> <br />
===محل دقیق میقات===<br />
ذوالحلیفه نام منطقه وسیعی بوده که مسجد شجره در آن قرار داشته است.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص61 </ref> روایات گاهی «مسجد شجره» را محل میقات حج اهل مدینه دانستهاند و گاهی تعبیر «شجره» یا «ذوالحلیفه» را به کار بردهاند.<ref>نک: تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله، ج3، ص 20- 24.</ref><br />
درخصوص اینکه احرام باید در مسجد بسته شود یا بیرون از مسجد نیز میتوان احرام بست، اختلاف نظر وجود دارد. گروهی احرام بستن را تنها از داخل مسجد شجره صحیح میدانند و گروهی دیگر احرام در بیرون از مسجد را نیز صحیح دانستهاند.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص62.</ref><br />
<br />
===میقات اهل مدینه===<br />
درباره میقات اهل مدینه و کسانی که در مدینه اقامت میکنند این پرسش مطرح شده است که آیا افرادی که از مدینه به زیارت [[مسجدالحرام]] میروند، میتوانند از [[جحفه|جُحفِه]] (میقاتی که در راه مدینه به سمت مکه قرار داشته و در روایات، میقات اهل [[شام]] دانسته شده است) محرم شوند؟ و در ذوالحلیفه (مسجد شجره) محرم نشوند؟{{سخ}}<br />
به تصریح برخی از پژوهشگران، طبق نظر مشهور فقهای شیعه جایز نیست مردم مدینه بدون احرام از میقات مسجد شجره حرکت کرده و به میقاتی دیگر مانند حُجفه رفته و در آنجا محرم شوند؛<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 64-65.»</ref> فقط در خصوص افرادی که عذری از قبیل ناتوانی یا بیماری دارند، فتوا به جواز احرام بستن در جحفه داده شده است.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 75.»</ref><br />
<br />
گفته شده که این حکم درباره فردی است که از مدینه به ذوالحلیفه رفته و بدون احرام از آنجا عبور کند و به جحفه برسد. اما اگر کسی که در مدینه بوده از ذی الحلیفه عبور نکند و از راهی دیگر خارج و به میقاتی دیگر برود{{یادداشت|مثلا از مدینه با هواپیما به جده و از آنجا به جحفه برود یا از مدینه به ذی الحلیفه رفته و قبل از عبور از آنجا بار دیگر به مدینه برگشته و از میقاتی دیگر به مکه رود}} عملش حکماً و تکلیفاً بی اشکال است؛ زیرا عرفاً تجاوز از میقات بر آن صدق نمیکند.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 65»</ref><br />
<br />
==نگارخانه==<br />
<gallery heights="150px" mode="packed" style=""><br />
پرونده:Bakhshi az masjed shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare masjed.jpg<br />
پرونده:Darone masjed shajare.jpg<br />
پرونده:نمایی از بیرون مسجد شجره مدینه.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
== جستارهای وابسته ==<br />
[[حج]]<br />
<br />
[[میقاتهای پنچگانه]]<br />
<br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع ==<br />
{{منابع}}<br />
* '''[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html «احرام از جحفه وظیفه چه کسانی است»]'''، روزبه برکت رضایی، فصلنامه میقات حج، شماره 96، تیر 1395ش.<br />
* '''«[http://miqat.hajj.ir/article_37980.html میقات مسیر مدینه]»'''، سید مرتضی موسوی شاهرودی، فصلنامه میقات حج، شماره 68، تابستان 1388ش.<br />
* '''«[https://www.eshia.ir/feqh/archive/text/makarem/feqh/88/890204/ میقات ذو الحلیفة و مسجد شجرة]»'''، مکارم شیرازی، ناصر، سایت مدرسه فقاهت، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]»'''، علیپور، بهزاد، خبرگزاری فارس، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»'''، سایت عکاظ، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''آثار اسلامی مکه و مدینه'''، جعفریان، رسول، تهران، مشعر، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''الکافی'''، کلینی، محمد بن یعقوب، تحقیق و تصحیح غفاری، علیاکبر، آخوندی، محمد، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.<br />
* '''المسائل الناصریات'''، سید مرتضی، على بن حسين، تحقیق مركز پژوهش و تحقيقات علمى فقه استدلالى تطبيقى، تهران، رابطة الثقافة و العلاقات الإسلامية، چاپ اول، 1417ق.<br />
* '''المساجد الأثریة فی المدینة النبویة'''، عبدالغنی، محمدالیاس، مدینه، مطابع الرشید، الطبعة الثانیة، 1419ق.<br />
* '''المقنعه'''، شیخ مفید، محمّد بن محمد بن نعمان، قم، كنگره جهانى هزاره شيخ مفيد، 1413ق.<br />
* '''تاريخ مكه المشرفه والمسجد الحرام والمدينه الشريفه والقبر الشريف'''، ابنالضيا، بینا، ۲۰۰۸م.<br />
* '''تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه'''، قائدان، اصغر، قم، الهادی، ۱۳۸۱ش.<br />
* '''دانشنامه کلام اسلامی'''، جمعی از محققین، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، زیر نظر جعفر سبحانی، ۱۳۸۸ش.<br />
* '''فرهنگ فقه فارسی'''، مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، زیر نظر محمود هاشمی شاهرودی. قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب'''، صبری باشا، ایوب، ترجمه ماجده معروف، حسین مجیب المصری، عبدالعزیز عوض، قاهره، دارالآفاق العربیة، ٢٠٠٤م.<br />
* '''تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة-الحج'''، فاضل لنکرانی، محمد، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۱۸ق.<br />
* '''الكافی فی الفقه'''، حلبى، ابوالصلاح، تقىالدين بن نجمالدين، اصفهان، كتابخانه عمومى امام اميرالمؤمنين(ع)، چاپ اول، 1403ق.<br />
* '''السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى'''، ابن ادريس حلّى، محمد بن منصور، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ دوم، 1410ق.<br />
* '''المقنع'''، شیخ صدوق، محمّد بن على بن بابويه، قم، مؤسسه امام هادى(ع)، چاپ اول، 1415ق.<br />
* '''النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى'''، شیخ طوسی، محمد بن حسن، بیروت، دار الكتاب العربی، چاپ دوم، 1400ق.<br />
* '''مدینه شناسی'''، نجفی، محمدباقر، تهران، خرمایستان، چاپ اول، 1367ش.<br />
* '''البحر الرائق'''، المصری، ابونجیم، به کوشش زکریا عمیرات، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۸ق.<br />
{{پایان}}<br />
<br />
==مقالههای مرتبط==<br />
*[[میقات]]<br />
*[[میقات (فتاوای مراجع)]]<br />
{{حج و عمره}}<br />
[[رده:مسجدهای مدینه]]<br />
[[رده:میقاتهای حج]]<br />
[[رده:مقالههای تکمیلشده]]</div>E.shahabihttps://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%B4%D8%AC%D8%B1%D9%87_(%D9%85%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%87)&diff=54071مسجد شجره (مدینه)2023-06-24T09:34:06Z<p>E.shahabi: /* تاریخ بنای مسجد */</p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات بنا<br />
| عنوان = <br />
| تصویر = Tamame masjed shajare.jpg<br />
| اندازه تصویر = 300px<br />
| پیوند تصویر = <br />
| توضیح تصویر = <br />
| نامهای دیگر = <br />
| مکان = ذوالحلیفه در نزدیکی مدینه<br />
| کاربری = مسجد، میقات احرام<br />
| بزرگداشت نزد = <br />
| وابسته به دین/مذهب = اسلام<br />
| باورها = <br />
| آیینها = <br />
| احکام = اهل مدینه از این مکان [[احرام]] میبندند.<br />
| زیارت کنندگان = <br />
| بازدیدکنندگان = <br />
| زمان پایهگذاری = <br />
| بنیانگذار = <br />
| رویدادها = <br />
| بازسازیها = <br />
| بازسازی کنندگان = <br />
| بخشهای از میان رفته = <br />
| ویژگیهای تاریخی = <br />
| متولیان = <br />
| مساحت = <br />
| طول = <br />
| عرض = <br />
| ارتفاع = <br />
| وضعیت بنا = <br />
| گنجایش = <br />
| امکانات = <br />
| بخشهای بنا = <br />
| معمار = <br />
| سبک = <br />
| ویژگیها = <br />
| گنبدها = <br />
| منارهها = <br />
| درها = <br />
| رواقها = <br />
| صحنها = <br />
| ایوانها = <br />
| گرداننده = <br />
| نهاد وابسته = <br />
| نهاد نگهدارنده = <br />
| مدیر = <br />
| روحانی = <br />
| نهادهای زیر مجموعه = <br />
| ثبت در = <br />
| شماره ثبت = <br />
| تاریخ ثبت = <br />
| وبگاه = <br />
| عرض جغرافیایی =24.413697 <br />
| طول جغرافیایی = 39.542992<br />
}}<br />
'''مسجد شَجَره''' مسجدی بزرگ در [[مدینه]] و یکی از [[میقاتهای پنچگانه|میقاتهای پنجگانه]] است. این مکان میقات مردم [[مدینه]] و کسانی است که از مدینه به سوی [[مکه]] میروند. <br />
<br />
گفته شده در این مکان درختی وجود داشته است که [[پیامبر اسلام(ص)]] زیر سایه آن [[نماز]] خوانده و [[احرام]] بسته است. نامگذاری آن به «مسجد شجره» از همین روست. همچنین به این مکان «مسجد میقات» نیز گفته میشود چون این مسجد یکی از میقاتها بوده و زائران خانه خدا از آنجا [[مُحرم|مُحرِم]] (عملی که حاجی قبل از ورود به [[مکه]] و انجام دادن [[اعمال حج]] انجام میدهد) میشوند. <br />
== موقعیت جغرافیایی ==<br />
{{همچنین ببینید|مسجد شجره (مکه)}}<br />
مسجد شجره از مساجد تاریخی [[مدینه (شهر)|مدینه]]<ref name=":4">موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب، ۲۰۰۴م، ج۴، ص۸۱۱. </ref> و <br />
در حدود هشت كیلومتری جنوب این شهر، قرار گرفته است.<ref>البحر الرائق، 1418ق، ج2، ص341.</ref> به گزارش برخی مسجد دیگری با همین نام در شهر [[مکه]] وجود دارد که در شمار کهنترین مساجد این شهر است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۱۱۸.</ref><br />
[[پیامبر اسلام]] برای [[حج]] و [[عمره]] از این مکان ـ مسجد شجره (مدینه)ـ احرام میبست.<ref name=":4" /> [[امام علی(ع)]] در این مکان [[آیات برائت]] را از [[ابوبکر]]، خلیفه اول، گرفت و در [[مکه]] بر مشرکان ابلاغ کرد.<ref>دانشنامه کلام اسلامی، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۷۷.</ref><br />
[[پرونده:تصویر قدیمی از مسجد شجره.jpg|بندانگشتی|جایگزین=تصویر قدیمی از مسجد شجره (مدینه)]]<br />
<br />
== تاریخ بنای مسجد ==<br />
به گفته برخی بنای مسجد طبق روایتی از کتاب صحیح بخاری در زمان [[خلافت]] [[عمر بن خطاب]] شکل گرفته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> برخی تاریخنگاران نیز بر اساس احادیث و مستنداتی از ابن عمر، انس بن مالک و [[امام صادق(ع)]] از بنا و نمای ساختمان مسجد در دههای نخستینِ هجری قمری حکایت کردهاند.<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص183.</ref><br />
=== بازسازی در قرن نهم قمری ===<br />
بر اساس گزارش سمهودی (مورخ و درگذشته 911ق) دیوارهای مسجد بر اساس بنای قدیمی آن در سال 861 هجری قمری مورد بازسازی قرار گرفته و مساحت مسجد از شمال تا جنوب و از شرق تا غرب حدوداً 48 متر مربع بوده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> به گزارش کتاب وصف المدينة المنورة، مسجد در اواخر قرن ۱۱ هجری قمری، ویران شده و مسلمانى از اهالی هندوستان در سال ۱۰۹۰ هجری قمری با اجازه از دولت عثمانی به بازسازی آن پرداخته است.<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref><br />
=== آخرین بازسازی ===<br />
این مسجد بازسازیهای مختلفی داشته که آخرین بازسازی آن از سوی ملک فهد، پادشاه وقت [[عربستان|عربستان سعودی]]، صورت گرفت. در این بازسازی، حدود نود هزار متر مربع به مسجد و امکانات جانبی آن مانند پارکینگ اختصاص یافت و مساحت خود مسجد حدود ۲۶ هزار متر مربع گردید. این مسجد را یکی از زیباترین معماریها در میان مساجد بازسازی شده مدینه دانستهاند.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۲۷۷.</ref> <br />
=== موقعیت کنونی مسجد ===<br />
امروزه مسجد شجره به فاصله حدود سه کیلومتری شهر مدینه در مجاورت بزرگراه مدینه به مکه واقع شده است.<ref>«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]» خبرگزاری فارس.</ref><br />
<br />
==نامها==<br />
منابع تاریخی نامهای مختلفی برای این مکان ذکر کردهاند:<br />
<br />
* '''مسجد شجره''': در این مکان درختی وجود داشت که پیامبر زیر سایه آن درخت استراحت کرده، [[نماز]] میخواند و [[احرام]] میبست. پس از آنکه در این مکان مسجدی بنا شد،<ref name=":1">آثار اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ص۲۷۵.</ref> نام آن را به دلیل وجود این درخت مسجد شجره (درخت) نامیدند.<ref>تاریخ مکه المشرفه والمسجد الحرام والمدینه الشریفه والقبر الشریف، ۲۰۰۸م، ج۱، ص۳۱۱؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> چنانکه برخی از فقها مانند [[شیخ مفید]]، [[سید مرتضی]]، [[ابوالصلاح حلبی]] هنگام نام بردن از میقاتها، نام مسجد شجره را ذکر نمودهاند.<ref>المقنعة، 1413ق، ص394؛ المسائل الناصریات، 1417ق، ص308؛ الكافی فی الفقه، 1403ق، ص202.</ref><br />
<br />
* '''ذُو الْحُلَیفة''': «حلیفه» نام آبی بوده که در آنجا قرار داشته است.<ref name=":0">تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه،۱۳۸۱ش، ص۴۰۹.</ref> به اعتقاد برخی از فقها مانند [[ابن ادریس حلی|ابن ادریس]]، [[شیخ صدوق]] و [[شیخ طوسی]] «ذُوالْحُلَیفة»، همان مسجد شجره است.<ref>السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى، 1410ق، ج1، ص528؛ المقنع، 1415ق، ص217؛ النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى، 1400ق، ص210.</ref> <br />
<br />
* '''مسجد میقات''': این مکان، یکی از [[میقات|میقاتهایی]] است که حاجیان در آنجا [[احرام]] میبندند و به همین جهت به مسجد میقات مشهور شده است.<ref name=":0" /><br />
<br />
* [[آبار علی|'''اَبیار علی''']]: در خصوص علت نامگذاری این مسجد، برخی علت آنرا به «[[امام علی(ع)]]» نسبت دادهاند و برخی دیگر علت آن را به فردی بهنام «علی بن دينار» نسبت دادهاند که وی در سال 1998م، در این [[میقات]] حاضر شده و چاههایی را برای حجاج حفر نموده است. برخی دیگر نیز علت را افراد دیگری به همین نام، دانستهاند.<ref>«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»، سایت عکاظ.</ref><br />
<br />
== میقات حج==<br />
{{همچنین ببینید|میقات}}<br />
مسجد شجره، میقات [[عمره تمتع|عمره تمتّع]] و [[عمره مفرده]] برای مردم مدینه و کسانی است که از مدینه به مکه میروند.<ref name=":2">مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۷۱۲.</ref> روایات بر این نکته دلالت دارند که باید در یکی از میقاتها، احرام بست و مسجد شجره از این میقاتها است.<ref>الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۳۱۹.</ref> [[پیامبر اسلام|پیامبر اسلام(ص)]] نیز وقتی برای اقامه [[حج]] عازم مکه بود، از این مکان، احرام بسته و عازم حج میشد.<ref name=":1" /> <br />
===محل دقیق میقات===<br />
ذوالحلیفه نام منطقه وسیعی بوده که مسجد شجره در آن قرار داشته است.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص61 </ref> روایات گاهی «مسجد شجره» را محل میقات حج اهل مدینه دانستهاند و گاهی تعبیر «شجره» یا «ذوالحلیفه» را به کار بردهاند.<ref>نک: تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله، ج3، ص 20- 24.</ref><br />
درخصوص اینکه احرام باید در مسجد بسته شود یا بیرون از مسجد نیز میتوان احرام بست، اختلاف نظر وجود دارد. گروهی احرام بستن را تنها از داخل مسجد شجره صحیح میدانند و گروهی دیگر احرام در بیرون از مسجد را نیز صحیح دانستهاند.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص62.</ref><br />
<br />
===میقات اهل مدینه===<br />
درباره میقات اهل مدینه و کسانی که در مدینه اقامت میکنند این پرسش مطرح شده است که آیا افرادی که از مدینه به زیارت [[مسجدالحرام]] میروند، میتوانند از [[جحفه|جُحفِه]] (میقاتی که در راه مدینه به سمت مکه قرار داشته و در روایات، میقات اهل [[شام]] دانسته شده است) محرم شوند؟ و در ذوالحلیفه (مسجد شجره) محرم نشوند؟{{سخ}}<br />
به تصریح برخی از پژوهشگران، طبق نظر مشهور فقهای شیعه جایز نیست مردم مدینه بدون احرام از میقات مسجد شجره حرکت کرده و به میقاتی دیگر مانند حُجفه رفته و در آنجا محرم شوند؛<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 64-65.»</ref> فقط در خصوص افرادی که عذری از قبیل ناتوانی یا بیماری دارند، فتوا به جواز احرام بستن در جحفه داده شده است.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 75.»</ref><br />
<br />
گفته شده که این حکم درباره فردی است که از مدینه به ذوالحلیفه رفته و بدون احرام از آنجا عبور کند و به جحفه برسد. اما اگر کسی که در مدینه بوده از ذی الحلیفه عبور نکند و از راهی دیگر خارج و به میقاتی دیگر برود{{یادداشت|مثلا از مدینه با هواپیما به جده و از آنجا به جحفه برود یا از مدینه به ذی الحلیفه رفته و قبل از عبور از آنجا بار دیگر به مدینه برگشته و از میقاتی دیگر به مکه رود}} عملش حکماً و تکلیفاً بی اشکال است؛ زیرا عرفاً تجاوز از میقات بر آن صدق نمیکند.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 65»</ref><br />
<br />
==نگارخانه==<br />
<gallery heights="150px" mode="packed" style=""><br />
پرونده:Bakhshi az masjed shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare masjed.jpg<br />
پرونده:Darone masjed shajare.jpg<br />
پرونده:نمایی از بیرون مسجد شجره مدینه.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
== جستارهای وابسته ==<br />
[[حج]]<br />
<br />
[[میقاتهای پنچگانه]]<br />
<br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع ==<br />
{{منابع}}<br />
* '''[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html «احرام از جحفه وظیفه چه کسانی است»]'''، روزبه برکت رضایی، فصلنامه میقات حج، شماره 96، تیر 1395ش.<br />
* '''«[http://miqat.hajj.ir/article_37980.html میقات مسیر مدینه]»'''، سید مرتضی موسوی شاهرودی، فصلنامه میقات حج، شماره 68، تابستان 1388ش.<br />
* '''«[https://www.eshia.ir/feqh/archive/text/makarem/feqh/88/890204/ میقات ذو الحلیفة و مسجد شجرة]»'''، مکارم شیرازی، ناصر، سایت مدرسه فقاهت، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]»'''، علیپور، بهزاد، خبرگزاری فارس، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»'''، سایت عکاظ، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''آثار اسلامی مکه و مدینه'''، جعفریان، رسول، تهران، مشعر، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''الکافی'''، کلینی، محمد بن یعقوب، تحقیق و تصحیح غفاری، علیاکبر، آخوندی، محمد، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.<br />
* '''المسائل الناصریات'''، سید مرتضی، على بن حسين، تحقیق مركز پژوهش و تحقيقات علمى فقه استدلالى تطبيقى، تهران، رابطة الثقافة و العلاقات الإسلامية، چاپ اول، 1417ق.<br />
* '''المساجد الأثریة فی المدینة النبویة'''، عبدالغنی، محمدالیاس، مدینه، مطابع الرشید، الطبعة الثانیة، 1419ق.<br />
* '''المقنعه'''، شیخ مفید، محمّد بن محمد بن نعمان، قم، كنگره جهانى هزاره شيخ مفيد، 1413ق.<br />
* '''تاريخ مكه المشرفه والمسجد الحرام والمدينه الشريفه والقبر الشريف'''، ابنالضيا، بینا، ۲۰۰۸م.<br />
* '''تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه'''، قائدان، اصغر، قم، الهادی، ۱۳۸۱ش.<br />
* '''دانشنامه کلام اسلامی'''، جمعی از محققین، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، زیر نظر جعفر سبحانی، ۱۳۸۸ش.<br />
* '''فرهنگ فقه فارسی'''، مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، زیر نظر محمود هاشمی شاهرودی. قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب'''، صبری باشا، ایوب، ترجمه ماجده معروف، حسین مجیب المصری، عبدالعزیز عوض، قاهره، دارالآفاق العربیة، ٢٠٠٤م.<br />
* '''تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة-الحج'''، فاضل لنکرانی، محمد، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۱۸ق.<br />
* '''الكافی فی الفقه'''، حلبى، ابوالصلاح، تقىالدين بن نجمالدين، اصفهان، كتابخانه عمومى امام اميرالمؤمنين(ع)، چاپ اول، 1403ق.<br />
* '''السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى'''، ابن ادريس حلّى، محمد بن منصور، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ دوم، 1410ق.<br />
* '''المقنع'''، شیخ صدوق، محمّد بن على بن بابويه، قم، مؤسسه امام هادى(ع)، چاپ اول، 1415ق.<br />
* '''النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى'''، شیخ طوسی، محمد بن حسن، بیروت، دار الكتاب العربی، چاپ دوم، 1400ق.<br />
* '''مدینه شناسی'''، نجفی، محمدباقر، تهران، خرمایستان، چاپ اول، 1367ش.<br />
* '''البحر الرائق'''، المصری، ابونجیم، به کوشش زکریا عمیرات، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۸ق.<br />
{{پایان}}<br />
<br />
==مقالههای مرتبط==<br />
*[[میقات]]<br />
*[[میقات (فتاوای مراجع)]]<br />
{{حج و عمره}}<br />
[[رده:مسجدهای مدینه]]<br />
[[رده:میقاتهای حج]]<br />
[[رده:مقالههای تکمیلشده]]</div>E.shahabihttps://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%B4%D8%AC%D8%B1%D9%87_(%D9%85%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%87)&diff=54070مسجد شجره (مدینه)2023-06-24T09:26:46Z<p>E.shahabi: /* موقعیت جغرافیایی و معرفی */</p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات بنا<br />
| عنوان = <br />
| تصویر = Tamame masjed shajare.jpg<br />
| اندازه تصویر = 300px<br />
| پیوند تصویر = <br />
| توضیح تصویر = <br />
| نامهای دیگر = <br />
| مکان = ذوالحلیفه در نزدیکی مدینه<br />
| کاربری = مسجد، میقات احرام<br />
| بزرگداشت نزد = <br />
| وابسته به دین/مذهب = اسلام<br />
| باورها = <br />
| آیینها = <br />
| احکام = اهل مدینه از این مکان [[احرام]] میبندند.<br />
| زیارت کنندگان = <br />
| بازدیدکنندگان = <br />
| زمان پایهگذاری = <br />
| بنیانگذار = <br />
| رویدادها = <br />
| بازسازیها = <br />
| بازسازی کنندگان = <br />
| بخشهای از میان رفته = <br />
| ویژگیهای تاریخی = <br />
| متولیان = <br />
| مساحت = <br />
| طول = <br />
| عرض = <br />
| ارتفاع = <br />
| وضعیت بنا = <br />
| گنجایش = <br />
| امکانات = <br />
| بخشهای بنا = <br />
| معمار = <br />
| سبک = <br />
| ویژگیها = <br />
| گنبدها = <br />
| منارهها = <br />
| درها = <br />
| رواقها = <br />
| صحنها = <br />
| ایوانها = <br />
| گرداننده = <br />
| نهاد وابسته = <br />
| نهاد نگهدارنده = <br />
| مدیر = <br />
| روحانی = <br />
| نهادهای زیر مجموعه = <br />
| ثبت در = <br />
| شماره ثبت = <br />
| تاریخ ثبت = <br />
| وبگاه = <br />
| عرض جغرافیایی =24.413697 <br />
| طول جغرافیایی = 39.542992<br />
}}<br />
'''مسجد شَجَره''' مسجدی بزرگ در [[مدینه]] و یکی از [[میقاتهای پنچگانه|میقاتهای پنجگانه]] است. این مکان میقات مردم [[مدینه]] و کسانی است که از مدینه به سوی [[مکه]] میروند. <br />
<br />
گفته شده در این مکان درختی وجود داشته است که [[پیامبر اسلام(ص)]] زیر سایه آن [[نماز]] خوانده و [[احرام]] بسته است. نامگذاری آن به «مسجد شجره» از همین روست. همچنین به این مکان «مسجد میقات» نیز گفته میشود چون این مسجد یکی از میقاتها بوده و زائران خانه خدا از آنجا [[مُحرم|مُحرِم]] (عملی که حاجی قبل از ورود به [[مکه]] و انجام دادن [[اعمال حج]] انجام میدهد) میشوند. <br />
== موقعیت جغرافیایی ==<br />
{{همچنین ببینید|مسجد شجره (مکه)}}<br />
مسجد شجره از مساجد تاریخی [[مدینه (شهر)|مدینه]]<ref name=":4">موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب، ۲۰۰۴م، ج۴، ص۸۱۱. </ref> و <br />
در حدود هشت كیلومتری جنوب این شهر، قرار گرفته است.<ref>البحر الرائق، 1418ق، ج2، ص341.</ref> به گزارش برخی مسجد دیگری با همین نام در شهر [[مکه]] وجود دارد که در شمار کهنترین مساجد این شهر است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۱۱۸.</ref><br />
[[پیامبر اسلام]] برای [[حج]] و [[عمره]] از این مکان ـ مسجد شجره (مدینه)ـ احرام میبست.<ref name=":4" /> [[امام علی(ع)]] در این مکان [[آیات برائت]] را از [[ابوبکر]]، خلیفه اول، گرفت و در [[مکه]] بر مشرکان ابلاغ کرد.<ref>دانشنامه کلام اسلامی، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۷۷.</ref><br />
[[پرونده:تصویر قدیمی از مسجد شجره.jpg|بندانگشتی|جایگزین=تصویر قدیمی از مسجد شجره (مدینه)]]<br />
<br />
== تاریخ بنای مسجد ==<br />
به گفته برخی بنای مسجد طبق روایتی از کتاب صحیح بخاری در زمان [[خلافت]] [[عمر بن خطاب]] شکل گرفته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> برخی تاریخنگاران نیز بر اساس احادیث و مستنداتی از ابن عمر، انس بن مالک و [[امام صادق(ع)]] از بنا و نمای ساختمان مسجد در دههای نخستینِ هجری قمری حکایت کردهاند.<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص183.</ref><br />
<br />
بر اساس گزارش سمهودی (مورخ و درگذشته 911ق) دیوارهای مسجد بر اساس بنای قدیمی آن در سال 861 هجری قمری مورد بازسازی قرار گرفته و مساحت مسجد از شمال تا جنوب حدودا 48 مترمربع و از شرق تا غرب نیز 48 متر مربع بوده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> طبق گزارش مؤلف کتاب وصف المدينة المنورة، مسجد شجره در اواخر قرن ۱۱ هجری قمری ویران شده و مسلمانى از اهل هندوستان، در سال ۱۰۹۰ هجری قمری با کسب اجازه از دولت عثمانی به بازسازی آن پرداخته است.<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref><br />
<br />
این مسجد بازسازیهای مختلفی داشته که آخرین بازسازی آن از سوی ملک فهد، پادشاه وقت [[عربستان|عربستان سعودی]]، صورت گرفت. در این بازسازی، حدود نود هزار متر مربع به مسجد و امکانات جانبی آن مانند پارکینگ اختصاص یافت و مساحت خود مسجد حدود ۲۶ هزار متر مربع گردید. این مسجد را یکی از زیباترین معماریها در میان مساجد بازسازی شده مدینه دانستهاند.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۲۷۷.</ref> <br />
<br />
امروزه مسجد شجره به فاصله حدود سه کیلومتری شهر مدینه در مجاورت بزرگراه مدینه به مکه واقع شده است.<ref>«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]» خبرگزاری فارس</ref><br />
<br />
==نامها==<br />
منابع تاریخی نامهای مختلفی برای این مکان ذکر کردهاند:<br />
<br />
* '''مسجد شجره''': در این مکان درختی وجود داشت که پیامبر زیر سایه آن درخت استراحت کرده، [[نماز]] میخواند و [[احرام]] میبست. پس از آنکه در این مکان مسجدی بنا شد،<ref name=":1">آثار اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ص۲۷۵.</ref> نام آن را به دلیل وجود این درخت مسجد شجره (درخت) نامیدند.<ref>تاریخ مکه المشرفه والمسجد الحرام والمدینه الشریفه والقبر الشریف، ۲۰۰۸م، ج۱، ص۳۱۱؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> چنانکه برخی از فقها مانند [[شیخ مفید]]، [[سید مرتضی]]، [[ابوالصلاح حلبی]] هنگام نام بردن از میقاتها، نام مسجد شجره را ذکر نمودهاند.<ref>المقنعة، 1413ق، ص394؛ المسائل الناصریات، 1417ق، ص308؛ الكافی فی الفقه، 1403ق، ص202.</ref><br />
<br />
* '''ذُو الْحُلَیفة''': «حلیفه» نام آبی بوده که در آنجا قرار داشته است.<ref name=":0">تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه،۱۳۸۱ش، ص۴۰۹.</ref> به اعتقاد برخی از فقها مانند [[ابن ادریس حلی|ابن ادریس]]، [[شیخ صدوق]] و [[شیخ طوسی]] «ذُوالْحُلَیفة»، همان مسجد شجره است.<ref>السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى، 1410ق، ج1، ص528؛ المقنع، 1415ق، ص217؛ النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى، 1400ق، ص210.</ref> <br />
<br />
* '''مسجد میقات''': این مکان، یکی از [[میقات|میقاتهایی]] است که حاجیان در آنجا [[احرام]] میبندند و به همین جهت به مسجد میقات مشهور شده است.<ref name=":0" /><br />
<br />
* [[آبار علی|'''اَبیار علی''']]: در خصوص علت نامگذاری این مسجد، برخی علت آنرا به «[[امام علی(ع)]]» نسبت دادهاند و برخی دیگر علت آن را به فردی بهنام «علی بن دينار» نسبت دادهاند که وی در سال 1998م، در این [[میقات]] حاضر شده و چاههایی را برای حجاج حفر نموده است. برخی دیگر نیز علت را افراد دیگری به همین نام، دانستهاند.<ref>«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»، سایت عکاظ.</ref><br />
<br />
== میقات حج==<br />
{{همچنین ببینید|میقات}}<br />
مسجد شجره، میقات [[عمره تمتع|عمره تمتّع]] و [[عمره مفرده]] برای مردم مدینه و کسانی است که از مدینه به مکه میروند.<ref name=":2">مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۷۱۲.</ref> روایات بر این نکته دلالت دارند که باید در یکی از میقاتها، احرام بست و مسجد شجره از این میقاتها است.<ref>الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۳۱۹.</ref> [[پیامبر اسلام|پیامبر اسلام(ص)]] نیز وقتی برای اقامه [[حج]] عازم مکه بود، از این مکان، احرام بسته و عازم حج میشد.<ref name=":1" /> <br />
===محل دقیق میقات===<br />
ذوالحلیفه نام منطقه وسیعی بوده که مسجد شجره در آن قرار داشته است.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص61 </ref> روایات گاهی «مسجد شجره» را محل میقات حج اهل مدینه دانستهاند و گاهی تعبیر «شجره» یا «ذوالحلیفه» را به کار بردهاند.<ref>نک: تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله، ج3، ص 20- 24.</ref><br />
درخصوص اینکه احرام باید در مسجد بسته شود یا بیرون از مسجد نیز میتوان احرام بست، اختلاف نظر وجود دارد. گروهی احرام بستن را تنها از داخل مسجد شجره صحیح میدانند و گروهی دیگر احرام در بیرون از مسجد را نیز صحیح دانستهاند.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص62.</ref><br />
<br />
===میقات اهل مدینه===<br />
درباره میقات اهل مدینه و کسانی که در مدینه اقامت میکنند این پرسش مطرح شده است که آیا افرادی که از مدینه به زیارت [[مسجدالحرام]] میروند، میتوانند از [[جحفه|جُحفِه]] (میقاتی که در راه مدینه به سمت مکه قرار داشته و در روایات، میقات اهل [[شام]] دانسته شده است) محرم شوند؟ و در ذوالحلیفه (مسجد شجره) محرم نشوند؟{{سخ}}<br />
به تصریح برخی از پژوهشگران، طبق نظر مشهور فقهای شیعه جایز نیست مردم مدینه بدون احرام از میقات مسجد شجره حرکت کرده و به میقاتی دیگر مانند حُجفه رفته و در آنجا محرم شوند؛<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 64-65.»</ref> فقط در خصوص افرادی که عذری از قبیل ناتوانی یا بیماری دارند، فتوا به جواز احرام بستن در جحفه داده شده است.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 75.»</ref><br />
<br />
گفته شده که این حکم درباره فردی است که از مدینه به ذوالحلیفه رفته و بدون احرام از آنجا عبور کند و به جحفه برسد. اما اگر کسی که در مدینه بوده از ذی الحلیفه عبور نکند و از راهی دیگر خارج و به میقاتی دیگر برود{{یادداشت|مثلا از مدینه با هواپیما به جده و از آنجا به جحفه برود یا از مدینه به ذی الحلیفه رفته و قبل از عبور از آنجا بار دیگر به مدینه برگشته و از میقاتی دیگر به مکه رود}} عملش حکماً و تکلیفاً بی اشکال است؛ زیرا عرفاً تجاوز از میقات بر آن صدق نمیکند.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 65»</ref><br />
<br />
==نگارخانه==<br />
<gallery heights="150px" mode="packed" style=""><br />
پرونده:Bakhshi az masjed shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare masjed.jpg<br />
پرونده:Darone masjed shajare.jpg<br />
پرونده:نمایی از بیرون مسجد شجره مدینه.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
== جستارهای وابسته ==<br />
[[حج]]<br />
<br />
[[میقاتهای پنچگانه]]<br />
<br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع ==<br />
{{منابع}}<br />
* '''[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html «احرام از جحفه وظیفه چه کسانی است»]'''، روزبه برکت رضایی، فصلنامه میقات حج، شماره 96، تیر 1395ش.<br />
* '''«[http://miqat.hajj.ir/article_37980.html میقات مسیر مدینه]»'''، سید مرتضی موسوی شاهرودی، فصلنامه میقات حج، شماره 68، تابستان 1388ش.<br />
* '''«[https://www.eshia.ir/feqh/archive/text/makarem/feqh/88/890204/ میقات ذو الحلیفة و مسجد شجرة]»'''، مکارم شیرازی، ناصر، سایت مدرسه فقاهت، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]»'''، علیپور، بهزاد، خبرگزاری فارس، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»'''، سایت عکاظ، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''آثار اسلامی مکه و مدینه'''، جعفریان، رسول، تهران، مشعر، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''الکافی'''، کلینی، محمد بن یعقوب، تحقیق و تصحیح غفاری، علیاکبر، آخوندی، محمد، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.<br />
* '''المسائل الناصریات'''، سید مرتضی، على بن حسين، تحقیق مركز پژوهش و تحقيقات علمى فقه استدلالى تطبيقى، تهران، رابطة الثقافة و العلاقات الإسلامية، چاپ اول، 1417ق.<br />
* '''المساجد الأثریة فی المدینة النبویة'''، عبدالغنی، محمدالیاس، مدینه، مطابع الرشید، الطبعة الثانیة، 1419ق.<br />
* '''المقنعه'''، شیخ مفید، محمّد بن محمد بن نعمان، قم، كنگره جهانى هزاره شيخ مفيد، 1413ق.<br />
* '''تاريخ مكه المشرفه والمسجد الحرام والمدينه الشريفه والقبر الشريف'''، ابنالضيا، بینا، ۲۰۰۸م.<br />
* '''تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه'''، قائدان، اصغر، قم، الهادی، ۱۳۸۱ش.<br />
* '''دانشنامه کلام اسلامی'''، جمعی از محققین، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، زیر نظر جعفر سبحانی، ۱۳۸۸ش.<br />
* '''فرهنگ فقه فارسی'''، مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، زیر نظر محمود هاشمی شاهرودی. قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب'''، صبری باشا، ایوب، ترجمه ماجده معروف، حسین مجیب المصری، عبدالعزیز عوض، قاهره، دارالآفاق العربیة، ٢٠٠٤م.<br />
* '''تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة-الحج'''، فاضل لنکرانی، محمد، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۱۸ق.<br />
* '''الكافی فی الفقه'''، حلبى، ابوالصلاح، تقىالدين بن نجمالدين، اصفهان، كتابخانه عمومى امام اميرالمؤمنين(ع)، چاپ اول، 1403ق.<br />
* '''السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى'''، ابن ادريس حلّى، محمد بن منصور، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ دوم، 1410ق.<br />
* '''المقنع'''، شیخ صدوق، محمّد بن على بن بابويه، قم، مؤسسه امام هادى(ع)، چاپ اول، 1415ق.<br />
* '''النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى'''، شیخ طوسی، محمد بن حسن، بیروت، دار الكتاب العربی، چاپ دوم، 1400ق.<br />
* '''مدینه شناسی'''، نجفی، محمدباقر، تهران، خرمایستان، چاپ اول، 1367ش.<br />
* '''البحر الرائق'''، المصری، ابونجیم، به کوشش زکریا عمیرات، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۸ق.<br />
{{پایان}}<br />
<br />
==مقالههای مرتبط==<br />
*[[میقات]]<br />
*[[میقات (فتاوای مراجع)]]<br />
{{حج و عمره}}<br />
[[رده:مسجدهای مدینه]]<br />
[[رده:میقاتهای حج]]<br />
[[رده:مقالههای تکمیلشده]]</div>E.shahabihttps://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%B4%D8%AC%D8%B1%D9%87_(%D9%85%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%87)&diff=54069مسجد شجره (مدینه)2023-06-24T09:25:35Z<p>E.shahabi: /* موقعیت جغرافیایی و معرفی */</p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات بنا<br />
| عنوان = <br />
| تصویر = Tamame masjed shajare.jpg<br />
| اندازه تصویر = 300px<br />
| پیوند تصویر = <br />
| توضیح تصویر = <br />
| نامهای دیگر = <br />
| مکان = ذوالحلیفه در نزدیکی مدینه<br />
| کاربری = مسجد، میقات احرام<br />
| بزرگداشت نزد = <br />
| وابسته به دین/مذهب = اسلام<br />
| باورها = <br />
| آیینها = <br />
| احکام = اهل مدینه از این مکان [[احرام]] میبندند.<br />
| زیارت کنندگان = <br />
| بازدیدکنندگان = <br />
| زمان پایهگذاری = <br />
| بنیانگذار = <br />
| رویدادها = <br />
| بازسازیها = <br />
| بازسازی کنندگان = <br />
| بخشهای از میان رفته = <br />
| ویژگیهای تاریخی = <br />
| متولیان = <br />
| مساحت = <br />
| طول = <br />
| عرض = <br />
| ارتفاع = <br />
| وضعیت بنا = <br />
| گنجایش = <br />
| امکانات = <br />
| بخشهای بنا = <br />
| معمار = <br />
| سبک = <br />
| ویژگیها = <br />
| گنبدها = <br />
| منارهها = <br />
| درها = <br />
| رواقها = <br />
| صحنها = <br />
| ایوانها = <br />
| گرداننده = <br />
| نهاد وابسته = <br />
| نهاد نگهدارنده = <br />
| مدیر = <br />
| روحانی = <br />
| نهادهای زیر مجموعه = <br />
| ثبت در = <br />
| شماره ثبت = <br />
| تاریخ ثبت = <br />
| وبگاه = <br />
| عرض جغرافیایی =24.413697 <br />
| طول جغرافیایی = 39.542992<br />
}}<br />
'''مسجد شَجَره''' مسجدی بزرگ در [[مدینه]] و یکی از [[میقاتهای پنچگانه|میقاتهای پنجگانه]] است. این مکان میقات مردم [[مدینه]] و کسانی است که از مدینه به سوی [[مکه]] میروند. <br />
<br />
گفته شده در این مکان درختی وجود داشته است که [[پیامبر اسلام(ص)]] زیر سایه آن [[نماز]] خوانده و [[احرام]] بسته است. نامگذاری آن به «مسجد شجره» از همین روست. همچنین به این مکان «مسجد میقات» نیز گفته میشود چون این مسجد یکی از میقاتها بوده و زائران خانه خدا از آنجا [[مُحرم|مُحرِم]] (عملی که حاجی قبل از ورود به [[مکه]] و انجام دادن [[اعمال حج]] انجام میدهد) میشوند. <br />
== موقعیت جغرافیایی و معرفی ==<br />
{{همچنین ببینید|مسجد شجره (مکه)}}<br />
مسجد شجره از مساجد تاریخی [[مدینه (شهر)|مدینه]]<ref name=":4">موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب، ۲۰۰۴م، ج۴، ص۸۱۱. </ref> و <br />
در حدود هشت كیلومتری جنوب این شهر، قرار گرفته است.<ref>البحر الرائق، 1418ق، ج2، ص341.</ref> به گزارش برخی مسجد دیگری با همین نام در شهر [[مکه]] وجود دارد که در شمار کهنترین مساجد این شهر است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۱۱۸.</ref><br />
[[پیامبر اسلام]] برای [[حج]] و [[عمره]] از این مکان ـ مسجد شجره (مدینه)ـ احرام میبست.<ref name=":4" /> [[امام علی(ع)]] در این مکان [[آیات برائت]] را از [[ابوبکر]]، خلیفه اول، گرفت و در [[مکه]] بر مشرکان ابلاغ کرد.<ref>دانشنامه کلام اسلامی، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۷۷.</ref><br />
[[پرونده:تصویر قدیمی از مسجد شجره.jpg|بندانگشتی|جایگزین=تصویر قدیمی از مسجد شجره (مدینه)]]<br />
<br />
== تاریخ بنای مسجد ==<br />
به گفته برخی بنای مسجد طبق روایتی از کتاب صحیح بخاری در زمان [[خلافت]] [[عمر بن خطاب]] شکل گرفته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> برخی تاریخنگاران نیز بر اساس احادیث و مستنداتی از ابن عمر، انس بن مالک و [[امام صادق(ع)]] از بنا و نمای ساختمان مسجد در دههای نخستینِ هجری قمری حکایت کردهاند.<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص183.</ref><br />
<br />
بر اساس گزارش سمهودی (مورخ و درگذشته 911ق) دیوارهای مسجد بر اساس بنای قدیمی آن در سال 861 هجری قمری مورد بازسازی قرار گرفته و مساحت مسجد از شمال تا جنوب حدودا 48 مترمربع و از شرق تا غرب نیز 48 متر مربع بوده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> طبق گزارش مؤلف کتاب وصف المدينة المنورة، مسجد شجره در اواخر قرن ۱۱ هجری قمری ویران شده و مسلمانى از اهل هندوستان، در سال ۱۰۹۰ هجری قمری با کسب اجازه از دولت عثمانی به بازسازی آن پرداخته است.<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref><br />
<br />
این مسجد بازسازیهای مختلفی داشته که آخرین بازسازی آن از سوی ملک فهد، پادشاه وقت [[عربستان|عربستان سعودی]]، صورت گرفت. در این بازسازی، حدود نود هزار متر مربع به مسجد و امکانات جانبی آن مانند پارکینگ اختصاص یافت و مساحت خود مسجد حدود ۲۶ هزار متر مربع گردید. این مسجد را یکی از زیباترین معماریها در میان مساجد بازسازی شده مدینه دانستهاند.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۲۷۷.</ref> <br />
<br />
امروزه مسجد شجره به فاصله حدود سه کیلومتری شهر مدینه در مجاورت بزرگراه مدینه به مکه واقع شده است.<ref>«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]» خبرگزاری فارس</ref><br />
<br />
==نامها==<br />
منابع تاریخی نامهای مختلفی برای این مکان ذکر کردهاند:<br />
<br />
* '''مسجد شجره''': در این مکان درختی وجود داشت که پیامبر زیر سایه آن درخت استراحت کرده، [[نماز]] میخواند و [[احرام]] میبست. پس از آنکه در این مکان مسجدی بنا شد،<ref name=":1">آثار اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ص۲۷۵.</ref> نام آن را به دلیل وجود این درخت مسجد شجره (درخت) نامیدند.<ref>تاریخ مکه المشرفه والمسجد الحرام والمدینه الشریفه والقبر الشریف، ۲۰۰۸م، ج۱، ص۳۱۱؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> چنانکه برخی از فقها مانند [[شیخ مفید]]، [[سید مرتضی]]، [[ابوالصلاح حلبی]] هنگام نام بردن از میقاتها، نام مسجد شجره را ذکر نمودهاند.<ref>المقنعة، 1413ق، ص394؛ المسائل الناصریات، 1417ق، ص308؛ الكافی فی الفقه، 1403ق، ص202.</ref><br />
<br />
* '''ذُو الْحُلَیفة''': «حلیفه» نام آبی بوده که در آنجا قرار داشته است.<ref name=":0">تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه،۱۳۸۱ش، ص۴۰۹.</ref> به اعتقاد برخی از فقها مانند [[ابن ادریس حلی|ابن ادریس]]، [[شیخ صدوق]] و [[شیخ طوسی]] «ذُوالْحُلَیفة»، همان مسجد شجره است.<ref>السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى، 1410ق، ج1، ص528؛ المقنع، 1415ق، ص217؛ النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى، 1400ق، ص210.</ref> <br />
<br />
* '''مسجد میقات''': این مکان، یکی از [[میقات|میقاتهایی]] است که حاجیان در آنجا [[احرام]] میبندند و به همین جهت به مسجد میقات مشهور شده است.<ref name=":0" /><br />
<br />
* [[آبار علی|'''اَبیار علی''']]: در خصوص علت نامگذاری این مسجد، برخی علت آنرا به «[[امام علی(ع)]]» نسبت دادهاند و برخی دیگر علت آن را به فردی بهنام «علی بن دينار» نسبت دادهاند که وی در سال 1998م، در این [[میقات]] حاضر شده و چاههایی را برای حجاج حفر نموده است. برخی دیگر نیز علت را افراد دیگری به همین نام، دانستهاند.<ref>«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»، سایت عکاظ.</ref><br />
<br />
== میقات حج==<br />
{{همچنین ببینید|میقات}}<br />
مسجد شجره، میقات [[عمره تمتع|عمره تمتّع]] و [[عمره مفرده]] برای مردم مدینه و کسانی است که از مدینه به مکه میروند.<ref name=":2">مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۷۱۲.</ref> روایات بر این نکته دلالت دارند که باید در یکی از میقاتها، احرام بست و مسجد شجره از این میقاتها است.<ref>الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۳۱۹.</ref> [[پیامبر اسلام|پیامبر اسلام(ص)]] نیز وقتی برای اقامه [[حج]] عازم مکه بود، از این مکان، احرام بسته و عازم حج میشد.<ref name=":1" /> <br />
===محل دقیق میقات===<br />
ذوالحلیفه نام منطقه وسیعی بوده که مسجد شجره در آن قرار داشته است.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص61 </ref> روایات گاهی «مسجد شجره» را محل میقات حج اهل مدینه دانستهاند و گاهی تعبیر «شجره» یا «ذوالحلیفه» را به کار بردهاند.<ref>نک: تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله، ج3، ص 20- 24.</ref><br />
درخصوص اینکه احرام باید در مسجد بسته شود یا بیرون از مسجد نیز میتوان احرام بست، اختلاف نظر وجود دارد. گروهی احرام بستن را تنها از داخل مسجد شجره صحیح میدانند و گروهی دیگر احرام در بیرون از مسجد را نیز صحیح دانستهاند.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص62.</ref><br />
<br />
===میقات اهل مدینه===<br />
درباره میقات اهل مدینه و کسانی که در مدینه اقامت میکنند این پرسش مطرح شده است که آیا افرادی که از مدینه به زیارت [[مسجدالحرام]] میروند، میتوانند از [[جحفه|جُحفِه]] (میقاتی که در راه مدینه به سمت مکه قرار داشته و در روایات، میقات اهل [[شام]] دانسته شده است) محرم شوند؟ و در ذوالحلیفه (مسجد شجره) محرم نشوند؟{{سخ}}<br />
به تصریح برخی از پژوهشگران، طبق نظر مشهور فقهای شیعه جایز نیست مردم مدینه بدون احرام از میقات مسجد شجره حرکت کرده و به میقاتی دیگر مانند حُجفه رفته و در آنجا محرم شوند؛<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 64-65.»</ref> فقط در خصوص افرادی که عذری از قبیل ناتوانی یا بیماری دارند، فتوا به جواز احرام بستن در جحفه داده شده است.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 75.»</ref><br />
<br />
گفته شده که این حکم درباره فردی است که از مدینه به ذوالحلیفه رفته و بدون احرام از آنجا عبور کند و به جحفه برسد. اما اگر کسی که در مدینه بوده از ذی الحلیفه عبور نکند و از راهی دیگر خارج و به میقاتی دیگر برود{{یادداشت|مثلا از مدینه با هواپیما به جده و از آنجا به جحفه برود یا از مدینه به ذی الحلیفه رفته و قبل از عبور از آنجا بار دیگر به مدینه برگشته و از میقاتی دیگر به مکه رود}} عملش حکماً و تکلیفاً بی اشکال است؛ زیرا عرفاً تجاوز از میقات بر آن صدق نمیکند.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 65»</ref><br />
<br />
==نگارخانه==<br />
<gallery heights="150px" mode="packed" style=""><br />
پرونده:Bakhshi az masjed shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare masjed.jpg<br />
پرونده:Darone masjed shajare.jpg<br />
پرونده:نمایی از بیرون مسجد شجره مدینه.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
== جستارهای وابسته ==<br />
[[حج]]<br />
<br />
[[میقاتهای پنچگانه]]<br />
<br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع ==<br />
{{منابع}}<br />
* '''[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html «احرام از جحفه وظیفه چه کسانی است»]'''، روزبه برکت رضایی، فصلنامه میقات حج، شماره 96، تیر 1395ش.<br />
* '''«[http://miqat.hajj.ir/article_37980.html میقات مسیر مدینه]»'''، سید مرتضی موسوی شاهرودی، فصلنامه میقات حج، شماره 68، تابستان 1388ش.<br />
* '''«[https://www.eshia.ir/feqh/archive/text/makarem/feqh/88/890204/ میقات ذو الحلیفة و مسجد شجرة]»'''، مکارم شیرازی، ناصر، سایت مدرسه فقاهت، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]»'''، علیپور، بهزاد، خبرگزاری فارس، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»'''، سایت عکاظ، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''آثار اسلامی مکه و مدینه'''، جعفریان، رسول، تهران، مشعر، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''الکافی'''، کلینی، محمد بن یعقوب، تحقیق و تصحیح غفاری، علیاکبر، آخوندی، محمد، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.<br />
* '''المسائل الناصریات'''، سید مرتضی، على بن حسين، تحقیق مركز پژوهش و تحقيقات علمى فقه استدلالى تطبيقى، تهران، رابطة الثقافة و العلاقات الإسلامية، چاپ اول، 1417ق.<br />
* '''المساجد الأثریة فی المدینة النبویة'''، عبدالغنی، محمدالیاس، مدینه، مطابع الرشید، الطبعة الثانیة، 1419ق.<br />
* '''المقنعه'''، شیخ مفید، محمّد بن محمد بن نعمان، قم، كنگره جهانى هزاره شيخ مفيد، 1413ق.<br />
* '''تاريخ مكه المشرفه والمسجد الحرام والمدينه الشريفه والقبر الشريف'''، ابنالضيا، بینا، ۲۰۰۸م.<br />
* '''تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه'''، قائدان، اصغر، قم، الهادی، ۱۳۸۱ش.<br />
* '''دانشنامه کلام اسلامی'''، جمعی از محققین، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، زیر نظر جعفر سبحانی، ۱۳۸۸ش.<br />
* '''فرهنگ فقه فارسی'''، مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، زیر نظر محمود هاشمی شاهرودی. قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب'''، صبری باشا، ایوب، ترجمه ماجده معروف، حسین مجیب المصری، عبدالعزیز عوض، قاهره، دارالآفاق العربیة، ٢٠٠٤م.<br />
* '''تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة-الحج'''، فاضل لنکرانی، محمد، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۱۸ق.<br />
* '''الكافی فی الفقه'''، حلبى، ابوالصلاح، تقىالدين بن نجمالدين، اصفهان، كتابخانه عمومى امام اميرالمؤمنين(ع)، چاپ اول، 1403ق.<br />
* '''السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى'''، ابن ادريس حلّى، محمد بن منصور، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ دوم، 1410ق.<br />
* '''المقنع'''، شیخ صدوق، محمّد بن على بن بابويه، قم، مؤسسه امام هادى(ع)، چاپ اول، 1415ق.<br />
* '''النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى'''، شیخ طوسی، محمد بن حسن، بیروت، دار الكتاب العربی، چاپ دوم، 1400ق.<br />
* '''مدینه شناسی'''، نجفی، محمدباقر، تهران، خرمایستان، چاپ اول، 1367ش.<br />
* '''البحر الرائق'''، المصری، ابونجیم، به کوشش زکریا عمیرات، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۸ق.<br />
{{پایان}}<br />
<br />
==مقالههای مرتبط==<br />
*[[میقات]]<br />
*[[میقات (فتاوای مراجع)]]<br />
{{حج و عمره}}<br />
[[رده:مسجدهای مدینه]]<br />
[[رده:میقاتهای حج]]<br />
[[رده:مقالههای تکمیلشده]]</div>E.shahabihttps://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%B4%D8%AC%D8%B1%D9%87_(%D9%85%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%87)&diff=54068مسجد شجره (مدینه)2023-06-24T09:24:59Z<p>E.shahabi: /* منابع */</p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات بنا<br />
| عنوان = <br />
| تصویر = Tamame masjed shajare.jpg<br />
| اندازه تصویر = 300px<br />
| پیوند تصویر = <br />
| توضیح تصویر = <br />
| نامهای دیگر = <br />
| مکان = ذوالحلیفه در نزدیکی مدینه<br />
| کاربری = مسجد، میقات احرام<br />
| بزرگداشت نزد = <br />
| وابسته به دین/مذهب = اسلام<br />
| باورها = <br />
| آیینها = <br />
| احکام = اهل مدینه از این مکان [[احرام]] میبندند.<br />
| زیارت کنندگان = <br />
| بازدیدکنندگان = <br />
| زمان پایهگذاری = <br />
| بنیانگذار = <br />
| رویدادها = <br />
| بازسازیها = <br />
| بازسازی کنندگان = <br />
| بخشهای از میان رفته = <br />
| ویژگیهای تاریخی = <br />
| متولیان = <br />
| مساحت = <br />
| طول = <br />
| عرض = <br />
| ارتفاع = <br />
| وضعیت بنا = <br />
| گنجایش = <br />
| امکانات = <br />
| بخشهای بنا = <br />
| معمار = <br />
| سبک = <br />
| ویژگیها = <br />
| گنبدها = <br />
| منارهها = <br />
| درها = <br />
| رواقها = <br />
| صحنها = <br />
| ایوانها = <br />
| گرداننده = <br />
| نهاد وابسته = <br />
| نهاد نگهدارنده = <br />
| مدیر = <br />
| روحانی = <br />
| نهادهای زیر مجموعه = <br />
| ثبت در = <br />
| شماره ثبت = <br />
| تاریخ ثبت = <br />
| وبگاه = <br />
| عرض جغرافیایی =24.413697 <br />
| طول جغرافیایی = 39.542992<br />
}}<br />
'''مسجد شَجَره''' مسجدی بزرگ در [[مدینه]] و یکی از [[میقاتهای پنچگانه|میقاتهای پنجگانه]] است. این مکان میقات مردم [[مدینه]] و کسانی است که از مدینه به سوی [[مکه]] میروند. <br />
<br />
گفته شده در این مکان درختی وجود داشته است که [[پیامبر اسلام(ص)]] زیر سایه آن [[نماز]] خوانده و [[احرام]] بسته است. نامگذاری آن به «مسجد شجره» از همین روست. همچنین به این مکان «مسجد میقات» نیز گفته میشود چون این مسجد یکی از میقاتها بوده و زائران خانه خدا از آنجا [[مُحرم|مُحرِم]] (عملی که حاجی قبل از ورود به [[مکه]] و انجام دادن [[اعمال حج]] انجام میدهد) میشوند. <br />
== موقعیت جغرافیایی و معرفی ==<br />
{{همچنین ببینید|مسجد شجره (مکه)}}<br />
مسجد شجره، از مساجد تاریخی [[مدینه (شهر)|مدینه]]،<ref name=":4">موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب، ۲۰۰۴م، ج۴، ص۸۱۱. </ref> و <br />
در حدود هشت كیلومتری جنوب این شهر، قرار گرفته است.<ref>البحر الرائق، 1418ق، ج2، ص341.</ref> به گزارش برخی مسجد دیگری با همین نام در شهر [[مکه]] وجود دارد که در شمار کهنترین مساجد این شهر است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۱۱۸.</ref><br />
[[پیامبر اسلام]] برای [[حج]] و [[عمره]] از این مکان ـ مسجد شجره (مدینه)ـ احرام میبست.<ref name=":4" /> [[امام علی(ع)]] در این مکان [[آیات برائت]] را از [[ابوبکر]]، خلیفه اول، گرفت و در [[مکه]] بر مشرکان ابلاغ کرد.<ref>دانشنامه کلام اسلامی، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۷۷.</ref><br />
[[پرونده:تصویر قدیمی از مسجد شجره.jpg|بندانگشتی|جایگزین=تصویر قدیمی از مسجد شجره (مدینه)]]<br />
<br />
== تاریخ بنای مسجد ==<br />
به گفته برخی بنای مسجد طبق روایتی از کتاب صحیح بخاری در زمان [[خلافت]] [[عمر بن خطاب]] شکل گرفته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> برخی تاریخنگاران نیز بر اساس احادیث و مستنداتی از ابن عمر، انس بن مالک و [[امام صادق(ع)]] از بنا و نمای ساختمان مسجد در دههای نخستینِ هجری قمری حکایت کردهاند.<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص183.</ref><br />
<br />
بر اساس گزارش سمهودی (مورخ و درگذشته 911ق) دیوارهای مسجد بر اساس بنای قدیمی آن در سال 861 هجری قمری مورد بازسازی قرار گرفته و مساحت مسجد از شمال تا جنوب حدودا 48 مترمربع و از شرق تا غرب نیز 48 متر مربع بوده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> طبق گزارش مؤلف کتاب وصف المدينة المنورة، مسجد شجره در اواخر قرن ۱۱ هجری قمری ویران شده و مسلمانى از اهل هندوستان، در سال ۱۰۹۰ هجری قمری با کسب اجازه از دولت عثمانی به بازسازی آن پرداخته است.<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref><br />
<br />
این مسجد بازسازیهای مختلفی داشته که آخرین بازسازی آن از سوی ملک فهد، پادشاه وقت [[عربستان|عربستان سعودی]]، صورت گرفت. در این بازسازی، حدود نود هزار متر مربع به مسجد و امکانات جانبی آن مانند پارکینگ اختصاص یافت و مساحت خود مسجد حدود ۲۶ هزار متر مربع گردید. این مسجد را یکی از زیباترین معماریها در میان مساجد بازسازی شده مدینه دانستهاند.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۲۷۷.</ref> <br />
<br />
امروزه مسجد شجره به فاصله حدود سه کیلومتری شهر مدینه در مجاورت بزرگراه مدینه به مکه واقع شده است.<ref>«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]» خبرگزاری فارس</ref><br />
<br />
==نامها==<br />
منابع تاریخی نامهای مختلفی برای این مکان ذکر کردهاند:<br />
<br />
* '''مسجد شجره''': در این مکان درختی وجود داشت که پیامبر زیر سایه آن درخت استراحت کرده، [[نماز]] میخواند و [[احرام]] میبست. پس از آنکه در این مکان مسجدی بنا شد،<ref name=":1">آثار اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ص۲۷۵.</ref> نام آن را به دلیل وجود این درخت مسجد شجره (درخت) نامیدند.<ref>تاریخ مکه المشرفه والمسجد الحرام والمدینه الشریفه والقبر الشریف، ۲۰۰۸م، ج۱، ص۳۱۱؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> چنانکه برخی از فقها مانند [[شیخ مفید]]، [[سید مرتضی]]، [[ابوالصلاح حلبی]] هنگام نام بردن از میقاتها، نام مسجد شجره را ذکر نمودهاند.<ref>المقنعة، 1413ق، ص394؛ المسائل الناصریات، 1417ق، ص308؛ الكافی فی الفقه، 1403ق، ص202.</ref><br />
<br />
* '''ذُو الْحُلَیفة''': «حلیفه» نام آبی بوده که در آنجا قرار داشته است.<ref name=":0">تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه،۱۳۸۱ش، ص۴۰۹.</ref> به اعتقاد برخی از فقها مانند [[ابن ادریس حلی|ابن ادریس]]، [[شیخ صدوق]] و [[شیخ طوسی]] «ذُوالْحُلَیفة»، همان مسجد شجره است.<ref>السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى، 1410ق، ج1، ص528؛ المقنع، 1415ق، ص217؛ النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى، 1400ق، ص210.</ref> <br />
<br />
* '''مسجد میقات''': این مکان، یکی از [[میقات|میقاتهایی]] است که حاجیان در آنجا [[احرام]] میبندند و به همین جهت به مسجد میقات مشهور شده است.<ref name=":0" /><br />
<br />
* [[آبار علی|'''اَبیار علی''']]: در خصوص علت نامگذاری این مسجد، برخی علت آنرا به «[[امام علی(ع)]]» نسبت دادهاند و برخی دیگر علت آن را به فردی بهنام «علی بن دينار» نسبت دادهاند که وی در سال 1998م، در این [[میقات]] حاضر شده و چاههایی را برای حجاج حفر نموده است. برخی دیگر نیز علت را افراد دیگری به همین نام، دانستهاند.<ref>«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»، سایت عکاظ.</ref><br />
<br />
== میقات حج==<br />
{{همچنین ببینید|میقات}}<br />
مسجد شجره، میقات [[عمره تمتع|عمره تمتّع]] و [[عمره مفرده]] برای مردم مدینه و کسانی است که از مدینه به مکه میروند.<ref name=":2">مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۷۱۲.</ref> روایات بر این نکته دلالت دارند که باید در یکی از میقاتها، احرام بست و مسجد شجره از این میقاتها است.<ref>الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۳۱۹.</ref> [[پیامبر اسلام|پیامبر اسلام(ص)]] نیز وقتی برای اقامه [[حج]] عازم مکه بود، از این مکان، احرام بسته و عازم حج میشد.<ref name=":1" /> <br />
===محل دقیق میقات===<br />
ذوالحلیفه نام منطقه وسیعی بوده که مسجد شجره در آن قرار داشته است.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص61 </ref> روایات گاهی «مسجد شجره» را محل میقات حج اهل مدینه دانستهاند و گاهی تعبیر «شجره» یا «ذوالحلیفه» را به کار بردهاند.<ref>نک: تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله، ج3، ص 20- 24.</ref><br />
درخصوص اینکه احرام باید در مسجد بسته شود یا بیرون از مسجد نیز میتوان احرام بست، اختلاف نظر وجود دارد. گروهی احرام بستن را تنها از داخل مسجد شجره صحیح میدانند و گروهی دیگر احرام در بیرون از مسجد را نیز صحیح دانستهاند.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص62.</ref><br />
<br />
===میقات اهل مدینه===<br />
درباره میقات اهل مدینه و کسانی که در مدینه اقامت میکنند این پرسش مطرح شده است که آیا افرادی که از مدینه به زیارت [[مسجدالحرام]] میروند، میتوانند از [[جحفه|جُحفِه]] (میقاتی که در راه مدینه به سمت مکه قرار داشته و در روایات، میقات اهل [[شام]] دانسته شده است) محرم شوند؟ و در ذوالحلیفه (مسجد شجره) محرم نشوند؟{{سخ}}<br />
به تصریح برخی از پژوهشگران، طبق نظر مشهور فقهای شیعه جایز نیست مردم مدینه بدون احرام از میقات مسجد شجره حرکت کرده و به میقاتی دیگر مانند حُجفه رفته و در آنجا محرم شوند؛<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 64-65.»</ref> فقط در خصوص افرادی که عذری از قبیل ناتوانی یا بیماری دارند، فتوا به جواز احرام بستن در جحفه داده شده است.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 75.»</ref><br />
<br />
گفته شده که این حکم درباره فردی است که از مدینه به ذوالحلیفه رفته و بدون احرام از آنجا عبور کند و به جحفه برسد. اما اگر کسی که در مدینه بوده از ذی الحلیفه عبور نکند و از راهی دیگر خارج و به میقاتی دیگر برود{{یادداشت|مثلا از مدینه با هواپیما به جده و از آنجا به جحفه برود یا از مدینه به ذی الحلیفه رفته و قبل از عبور از آنجا بار دیگر به مدینه برگشته و از میقاتی دیگر به مکه رود}} عملش حکماً و تکلیفاً بی اشکال است؛ زیرا عرفاً تجاوز از میقات بر آن صدق نمیکند.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 65»</ref><br />
<br />
==نگارخانه==<br />
<gallery heights="150px" mode="packed" style=""><br />
پرونده:Bakhshi az masjed shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare masjed.jpg<br />
پرونده:Darone masjed shajare.jpg<br />
پرونده:نمایی از بیرون مسجد شجره مدینه.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
== جستارهای وابسته ==<br />
[[حج]]<br />
<br />
[[میقاتهای پنچگانه]]<br />
<br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع ==<br />
{{منابع}}<br />
* '''[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html «احرام از جحفه وظیفه چه کسانی است»]'''، روزبه برکت رضایی، فصلنامه میقات حج، شماره 96، تیر 1395ش.<br />
* '''«[http://miqat.hajj.ir/article_37980.html میقات مسیر مدینه]»'''، سید مرتضی موسوی شاهرودی، فصلنامه میقات حج، شماره 68، تابستان 1388ش.<br />
* '''«[https://www.eshia.ir/feqh/archive/text/makarem/feqh/88/890204/ میقات ذو الحلیفة و مسجد شجرة]»'''، مکارم شیرازی، ناصر، سایت مدرسه فقاهت، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]»'''، علیپور، بهزاد، خبرگزاری فارس، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»'''، سایت عکاظ، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''آثار اسلامی مکه و مدینه'''، جعفریان، رسول، تهران، مشعر، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''الکافی'''، کلینی، محمد بن یعقوب، تحقیق و تصحیح غفاری، علیاکبر، آخوندی، محمد، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.<br />
* '''المسائل الناصریات'''، سید مرتضی، على بن حسين، تحقیق مركز پژوهش و تحقيقات علمى فقه استدلالى تطبيقى، تهران، رابطة الثقافة و العلاقات الإسلامية، چاپ اول، 1417ق.<br />
* '''المساجد الأثریة فی المدینة النبویة'''، عبدالغنی، محمدالیاس، مدینه، مطابع الرشید، الطبعة الثانیة، 1419ق.<br />
* '''المقنعه'''، شیخ مفید، محمّد بن محمد بن نعمان، قم، كنگره جهانى هزاره شيخ مفيد، 1413ق.<br />
* '''تاريخ مكه المشرفه والمسجد الحرام والمدينه الشريفه والقبر الشريف'''، ابنالضيا، بینا، ۲۰۰۸م.<br />
* '''تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه'''، قائدان، اصغر، قم، الهادی، ۱۳۸۱ش.<br />
* '''دانشنامه کلام اسلامی'''، جمعی از محققین، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، زیر نظر جعفر سبحانی، ۱۳۸۸ش.<br />
* '''فرهنگ فقه فارسی'''، مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، زیر نظر محمود هاشمی شاهرودی. قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب'''، صبری باشا، ایوب، ترجمه ماجده معروف، حسین مجیب المصری، عبدالعزیز عوض، قاهره، دارالآفاق العربیة، ٢٠٠٤م.<br />
* '''تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة-الحج'''، فاضل لنکرانی، محمد، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۱۸ق.<br />
* '''الكافی فی الفقه'''، حلبى، ابوالصلاح، تقىالدين بن نجمالدين، اصفهان، كتابخانه عمومى امام اميرالمؤمنين(ع)، چاپ اول، 1403ق.<br />
* '''السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى'''، ابن ادريس حلّى، محمد بن منصور، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ دوم، 1410ق.<br />
* '''المقنع'''، شیخ صدوق، محمّد بن على بن بابويه، قم، مؤسسه امام هادى(ع)، چاپ اول، 1415ق.<br />
* '''النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى'''، شیخ طوسی، محمد بن حسن، بیروت، دار الكتاب العربی، چاپ دوم، 1400ق.<br />
* '''مدینه شناسی'''، نجفی، محمدباقر، تهران، خرمایستان، چاپ اول، 1367ش.<br />
* '''البحر الرائق'''، المصری، ابونجیم، به کوشش زکریا عمیرات، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۸ق.<br />
{{پایان}}<br />
<br />
==مقالههای مرتبط==<br />
*[[میقات]]<br />
*[[میقات (فتاوای مراجع)]]<br />
{{حج و عمره}}<br />
[[رده:مسجدهای مدینه]]<br />
[[رده:میقاتهای حج]]<br />
[[رده:مقالههای تکمیلشده]]</div>E.shahabihttps://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%B4%D8%AC%D8%B1%D9%87_(%D9%85%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%87)&diff=54067مسجد شجره (مدینه)2023-06-24T09:23:05Z<p>E.shahabi: /* موقعیت جغرافیایی و معرفی */</p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات بنا<br />
| عنوان = <br />
| تصویر = Tamame masjed shajare.jpg<br />
| اندازه تصویر = 300px<br />
| پیوند تصویر = <br />
| توضیح تصویر = <br />
| نامهای دیگر = <br />
| مکان = ذوالحلیفه در نزدیکی مدینه<br />
| کاربری = مسجد، میقات احرام<br />
| بزرگداشت نزد = <br />
| وابسته به دین/مذهب = اسلام<br />
| باورها = <br />
| آیینها = <br />
| احکام = اهل مدینه از این مکان [[احرام]] میبندند.<br />
| زیارت کنندگان = <br />
| بازدیدکنندگان = <br />
| زمان پایهگذاری = <br />
| بنیانگذار = <br />
| رویدادها = <br />
| بازسازیها = <br />
| بازسازی کنندگان = <br />
| بخشهای از میان رفته = <br />
| ویژگیهای تاریخی = <br />
| متولیان = <br />
| مساحت = <br />
| طول = <br />
| عرض = <br />
| ارتفاع = <br />
| وضعیت بنا = <br />
| گنجایش = <br />
| امکانات = <br />
| بخشهای بنا = <br />
| معمار = <br />
| سبک = <br />
| ویژگیها = <br />
| گنبدها = <br />
| منارهها = <br />
| درها = <br />
| رواقها = <br />
| صحنها = <br />
| ایوانها = <br />
| گرداننده = <br />
| نهاد وابسته = <br />
| نهاد نگهدارنده = <br />
| مدیر = <br />
| روحانی = <br />
| نهادهای زیر مجموعه = <br />
| ثبت در = <br />
| شماره ثبت = <br />
| تاریخ ثبت = <br />
| وبگاه = <br />
| عرض جغرافیایی =24.413697 <br />
| طول جغرافیایی = 39.542992<br />
}}<br />
'''مسجد شَجَره''' مسجدی بزرگ در [[مدینه]] و یکی از [[میقاتهای پنچگانه|میقاتهای پنجگانه]] است. این مکان میقات مردم [[مدینه]] و کسانی است که از مدینه به سوی [[مکه]] میروند. <br />
<br />
گفته شده در این مکان درختی وجود داشته است که [[پیامبر اسلام(ص)]] زیر سایه آن [[نماز]] خوانده و [[احرام]] بسته است. نامگذاری آن به «مسجد شجره» از همین روست. همچنین به این مکان «مسجد میقات» نیز گفته میشود چون این مسجد یکی از میقاتها بوده و زائران خانه خدا از آنجا [[مُحرم|مُحرِم]] (عملی که حاجی قبل از ورود به [[مکه]] و انجام دادن [[اعمال حج]] انجام میدهد) میشوند. <br />
== موقعیت جغرافیایی و معرفی ==<br />
{{همچنین ببینید|مسجد شجره (مکه)}}<br />
مسجد شجره، از مساجد تاریخی [[مدینه (شهر)|مدینه]]،<ref name=":4">موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب، ۲۰۰۴م، ج۴، ص۸۱۱. </ref> و <br />
در حدود هشت كیلومتری جنوب این شهر، قرار گرفته است.<ref>البحر الرائق، 1418ق، ج2، ص341.</ref> به گزارش برخی مسجد دیگری با همین نام در شهر [[مکه]] وجود دارد که در شمار کهنترین مساجد این شهر است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۱۱۸.</ref><br />
[[پیامبر اسلام]] برای [[حج]] و [[عمره]] از این مکان ـ مسجد شجره (مدینه)ـ احرام میبست.<ref name=":4" /> [[امام علی(ع)]] در این مکان [[آیات برائت]] را از [[ابوبکر]]، خلیفه اول، گرفت و در [[مکه]] بر مشرکان ابلاغ کرد.<ref>دانشنامه کلام اسلامی، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۷۷.</ref><br />
[[پرونده:تصویر قدیمی از مسجد شجره.jpg|بندانگشتی|جایگزین=تصویر قدیمی از مسجد شجره (مدینه)]]<br />
<br />
== تاریخ بنای مسجد ==<br />
به گفته برخی بنای مسجد طبق روایتی از کتاب صحیح بخاری در زمان [[خلافت]] [[عمر بن خطاب]] شکل گرفته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> برخی تاریخنگاران نیز بر اساس احادیث و مستنداتی از ابن عمر، انس بن مالک و [[امام صادق(ع)]] از بنا و نمای ساختمان مسجد در دههای نخستینِ هجری قمری حکایت کردهاند.<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص183.</ref><br />
<br />
بر اساس گزارش سمهودی (مورخ و درگذشته 911ق) دیوارهای مسجد بر اساس بنای قدیمی آن در سال 861 هجری قمری مورد بازسازی قرار گرفته و مساحت مسجد از شمال تا جنوب حدودا 48 مترمربع و از شرق تا غرب نیز 48 متر مربع بوده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> طبق گزارش مؤلف کتاب وصف المدينة المنورة، مسجد شجره در اواخر قرن ۱۱ هجری قمری ویران شده و مسلمانى از اهل هندوستان، در سال ۱۰۹۰ هجری قمری با کسب اجازه از دولت عثمانی به بازسازی آن پرداخته است.<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref><br />
<br />
این مسجد بازسازیهای مختلفی داشته که آخرین بازسازی آن از سوی ملک فهد، پادشاه وقت [[عربستان|عربستان سعودی]]، صورت گرفت. در این بازسازی، حدود نود هزار متر مربع به مسجد و امکانات جانبی آن مانند پارکینگ اختصاص یافت و مساحت خود مسجد حدود ۲۶ هزار متر مربع گردید. این مسجد را یکی از زیباترین معماریها در میان مساجد بازسازی شده مدینه دانستهاند.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۲۷۷.</ref> <br />
<br />
امروزه مسجد شجره به فاصله حدود سه کیلومتری شهر مدینه در مجاورت بزرگراه مدینه به مکه واقع شده است.<ref>«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]» خبرگزاری فارس</ref><br />
<br />
==نامها==<br />
منابع تاریخی نامهای مختلفی برای این مکان ذکر کردهاند:<br />
<br />
* '''مسجد شجره''': در این مکان درختی وجود داشت که پیامبر زیر سایه آن درخت استراحت کرده، [[نماز]] میخواند و [[احرام]] میبست. پس از آنکه در این مکان مسجدی بنا شد،<ref name=":1">آثار اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ص۲۷۵.</ref> نام آن را به دلیل وجود این درخت مسجد شجره (درخت) نامیدند.<ref>تاریخ مکه المشرفه والمسجد الحرام والمدینه الشریفه والقبر الشریف، ۲۰۰۸م، ج۱، ص۳۱۱؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> چنانکه برخی از فقها مانند [[شیخ مفید]]، [[سید مرتضی]]، [[ابوالصلاح حلبی]] هنگام نام بردن از میقاتها، نام مسجد شجره را ذکر نمودهاند.<ref>المقنعة، 1413ق، ص394؛ المسائل الناصریات، 1417ق، ص308؛ الكافی فی الفقه، 1403ق، ص202.</ref><br />
<br />
* '''ذُو الْحُلَیفة''': «حلیفه» نام آبی بوده که در آنجا قرار داشته است.<ref name=":0">تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه،۱۳۸۱ش، ص۴۰۹.</ref> به اعتقاد برخی از فقها مانند [[ابن ادریس حلی|ابن ادریس]]، [[شیخ صدوق]] و [[شیخ طوسی]] «ذُوالْحُلَیفة»، همان مسجد شجره است.<ref>السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى، 1410ق، ج1، ص528؛ المقنع، 1415ق، ص217؛ النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى، 1400ق، ص210.</ref> <br />
<br />
* '''مسجد میقات''': این مکان، یکی از [[میقات|میقاتهایی]] است که حاجیان در آنجا [[احرام]] میبندند و به همین جهت به مسجد میقات مشهور شده است.<ref name=":0" /><br />
<br />
* [[آبار علی|'''اَبیار علی''']]: در خصوص علت نامگذاری این مسجد، برخی علت آنرا به «[[امام علی(ع)]]» نسبت دادهاند و برخی دیگر علت آن را به فردی بهنام «علی بن دينار» نسبت دادهاند که وی در سال 1998م، در این [[میقات]] حاضر شده و چاههایی را برای حجاج حفر نموده است. برخی دیگر نیز علت را افراد دیگری به همین نام، دانستهاند.<ref>«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»، سایت عکاظ.</ref><br />
<br />
== میقات حج==<br />
{{همچنین ببینید|میقات}}<br />
مسجد شجره، میقات [[عمره تمتع|عمره تمتّع]] و [[عمره مفرده]] برای مردم مدینه و کسانی است که از مدینه به مکه میروند.<ref name=":2">مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۷۱۲.</ref> روایات بر این نکته دلالت دارند که باید در یکی از میقاتها، احرام بست و مسجد شجره از این میقاتها است.<ref>الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۳۱۹.</ref> [[پیامبر اسلام|پیامبر اسلام(ص)]] نیز وقتی برای اقامه [[حج]] عازم مکه بود، از این مکان، احرام بسته و عازم حج میشد.<ref name=":1" /> <br />
===محل دقیق میقات===<br />
ذوالحلیفه نام منطقه وسیعی بوده که مسجد شجره در آن قرار داشته است.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص61 </ref> روایات گاهی «مسجد شجره» را محل میقات حج اهل مدینه دانستهاند و گاهی تعبیر «شجره» یا «ذوالحلیفه» را به کار بردهاند.<ref>نک: تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله، ج3، ص 20- 24.</ref><br />
درخصوص اینکه احرام باید در مسجد بسته شود یا بیرون از مسجد نیز میتوان احرام بست، اختلاف نظر وجود دارد. گروهی احرام بستن را تنها از داخل مسجد شجره صحیح میدانند و گروهی دیگر احرام در بیرون از مسجد را نیز صحیح دانستهاند.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص62.</ref><br />
<br />
===میقات اهل مدینه===<br />
درباره میقات اهل مدینه و کسانی که در مدینه اقامت میکنند این پرسش مطرح شده است که آیا افرادی که از مدینه به زیارت [[مسجدالحرام]] میروند، میتوانند از [[جحفه|جُحفِه]] (میقاتی که در راه مدینه به سمت مکه قرار داشته و در روایات، میقات اهل [[شام]] دانسته شده است) محرم شوند؟ و در ذوالحلیفه (مسجد شجره) محرم نشوند؟{{سخ}}<br />
به تصریح برخی از پژوهشگران، طبق نظر مشهور فقهای شیعه جایز نیست مردم مدینه بدون احرام از میقات مسجد شجره حرکت کرده و به میقاتی دیگر مانند حُجفه رفته و در آنجا محرم شوند؛<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 64-65.»</ref> فقط در خصوص افرادی که عذری از قبیل ناتوانی یا بیماری دارند، فتوا به جواز احرام بستن در جحفه داده شده است.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 75.»</ref><br />
<br />
گفته شده که این حکم درباره فردی است که از مدینه به ذوالحلیفه رفته و بدون احرام از آنجا عبور کند و به جحفه برسد. اما اگر کسی که در مدینه بوده از ذی الحلیفه عبور نکند و از راهی دیگر خارج و به میقاتی دیگر برود{{یادداشت|مثلا از مدینه با هواپیما به جده و از آنجا به جحفه برود یا از مدینه به ذی الحلیفه رفته و قبل از عبور از آنجا بار دیگر به مدینه برگشته و از میقاتی دیگر به مکه رود}} عملش حکماً و تکلیفاً بی اشکال است؛ زیرا عرفاً تجاوز از میقات بر آن صدق نمیکند.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 65»</ref><br />
<br />
==نگارخانه==<br />
<gallery heights="150px" mode="packed" style=""><br />
پرونده:Bakhshi az masjed shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare masjed.jpg<br />
پرونده:Darone masjed shajare.jpg<br />
پرونده:نمایی از بیرون مسجد شجره مدینه.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
== جستارهای وابسته ==<br />
[[حج]]<br />
<br />
[[میقاتهای پنچگانه]]<br />
<br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع ==<br />
{{منابع}}<br />
* '''[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html «احرام از جحفه وظیفه چه کسانی است»]'''، روزبه برکت رضایی، فصلنامه میقات حج، شماره 96، تیر 1395ش.<br />
* '''«[http://miqat.hajj.ir/article_37980.html میقات مسیر مدینه]»'''، سید مرتضی موسوی شاهرودی، فصلنامه میقات حج، شماره 68، تابستان 1388ش.<br />
* '''«[https://www.eshia.ir/feqh/archive/text/makarem/feqh/88/890204/ میقات ذو الحلیفة و مسجد شجرة]»'''، مکارم شیرازی، ناصر، سایت مدرسه فقاهت، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]»'''، علیپور، بهزاد، خبرگزاری فارس، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»'''، سایت عکاظ، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''آثار اسلامی مکه و مدینه'''، جعفریان، رسول، تهران، مشعر، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''الکافی'''، کلینی، محمد بن یعقوب، تحقیق و تصحیح غفاری، علیاکبر، آخوندی، محمد، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.<br />
* '''المسائل الناصریات'''، سید مرتضی، على بن حسين، تحقیق مركز پژوهش و تحقيقات علمى فقه استدلالى تطبيقى، تهران، رابطة الثقافة و العلاقات الإسلامية، چاپ اول، 1417ق.<br />
* '''المساجد الأثریة فی المدینة النبویة'''، عبدالغنی، محمدالیاس، مدینه، مطابع الرشید، الطبعة الثانیة، 1419ق.<br />
* '''المقنعه'''، شیخ مفید، محمّد بن محمد بن نعمان، قم، كنگره جهانى هزاره شيخ مفيد، 1413ق.<br />
* '''تاريخ مكه المشرفه والمسجد الحرام والمدينه الشريفه والقبر الشريف'''، ابنالضيا، بینا، ۲۰۰۸م.<br />
* '''تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه'''، قائدان، اصغر، قم، الهادی، ۱۳۸۱ش.<br />
* '''دانشنامه کلام اسلامی'''، جمعی از محققین، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، زیر نظر جعفر سبحانی، ۱۳۸۸ش.<br />
* '''فرهنگ فقه فارسی'''، مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، زیر نظر محمود هاشمی شاهرودی. قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب'''، صبری باشا، ایوب، ترجمه ماجده معروف، حسین مجیب المصری، عبدالعزیز عوض، قاهره، دارالآفاق العربیة، ٢٠٠٤م.<br />
* '''تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة-الحج'''، فاضل لنکرانی، محمد، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۱۸ق.<br />
* '''الكافی فی الفقه'''، حلبى، ابوالصلاح، تقىالدين بن نجمالدين، اصفهان، كتابخانه عمومى امام اميرالمؤمنين(ع)، چاپ اول، 1403ق.<br />
* '''السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى'''، ابن ادريس حلّى، محمد بن منصور، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ دوم، 1410ق.<br />
* '''المقنع'''، شیخ صدوق، محمّد بن على بن بابويه، قم، مؤسسه امام هادى(ع)، چاپ اول، 1415ق.<br />
* '''النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى'''، شیخ طوسی، محمد بن حسن، بیروت، دار الكتاب العربی، چاپ دوم، 1400ق.<br />
* '''مدینه شناسی'''، نجفی، محمدباقر، تهران، خرمایستان، چاپ اول، 1367ش.<br />
{{پایان}}<br />
<br />
==مقالههای مرتبط==<br />
*[[میقات]]<br />
*[[میقات (فتاوای مراجع)]]<br />
{{حج و عمره}}<br />
[[رده:مسجدهای مدینه]]<br />
[[رده:میقاتهای حج]]<br />
[[رده:مقالههای تکمیلشده]]</div>E.shahabihttps://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%B4%D8%AC%D8%B1%D9%87_(%D9%85%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%87)&diff=54066مسجد شجره (مدینه)2023-06-24T09:07:56Z<p>E.shahabi: /* نگارخانه */</p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات بنا<br />
| عنوان = <br />
| تصویر = Tamame masjed shajare.jpg<br />
| اندازه تصویر = 300px<br />
| پیوند تصویر = <br />
| توضیح تصویر = <br />
| نامهای دیگر = <br />
| مکان = ذوالحلیفه در نزدیکی مدینه<br />
| کاربری = مسجد، میقات احرام<br />
| بزرگداشت نزد = <br />
| وابسته به دین/مذهب = اسلام<br />
| باورها = <br />
| آیینها = <br />
| احکام = اهل مدینه از این مکان [[احرام]] میبندند.<br />
| زیارت کنندگان = <br />
| بازدیدکنندگان = <br />
| زمان پایهگذاری = <br />
| بنیانگذار = <br />
| رویدادها = <br />
| بازسازیها = <br />
| بازسازی کنندگان = <br />
| بخشهای از میان رفته = <br />
| ویژگیهای تاریخی = <br />
| متولیان = <br />
| مساحت = <br />
| طول = <br />
| عرض = <br />
| ارتفاع = <br />
| وضعیت بنا = <br />
| گنجایش = <br />
| امکانات = <br />
| بخشهای بنا = <br />
| معمار = <br />
| سبک = <br />
| ویژگیها = <br />
| گنبدها = <br />
| منارهها = <br />
| درها = <br />
| رواقها = <br />
| صحنها = <br />
| ایوانها = <br />
| گرداننده = <br />
| نهاد وابسته = <br />
| نهاد نگهدارنده = <br />
| مدیر = <br />
| روحانی = <br />
| نهادهای زیر مجموعه = <br />
| ثبت در = <br />
| شماره ثبت = <br />
| تاریخ ثبت = <br />
| وبگاه = <br />
| عرض جغرافیایی =24.413697 <br />
| طول جغرافیایی = 39.542992<br />
}}<br />
'''مسجد شَجَره''' مسجدی بزرگ در [[مدینه]] و یکی از [[میقاتهای پنچگانه|میقاتهای پنجگانه]] است. این مکان میقات مردم [[مدینه]] و کسانی است که از مدینه به سوی [[مکه]] میروند. <br />
<br />
گفته شده در این مکان درختی وجود داشته است که [[پیامبر اسلام(ص)]] زیر سایه آن [[نماز]] خوانده و [[احرام]] بسته است. نامگذاری آن به «مسجد شجره» از همین روست. همچنین به این مکان «مسجد میقات» نیز گفته میشود چون این مسجد یکی از میقاتها بوده و زائران خانه خدا از آنجا [[مُحرم|مُحرِم]] (عملی که حاجی قبل از ورود به [[مکه]] و انجام دادن [[اعمال حج]] انجام میدهد) میشوند. <br />
== موقعیت جغرافیایی و معرفی ==<br />
{{همچنین ببینید|مسجد شجره (مکه)}}<br />
مسجد شجره، از مساجد تاریخی [[مدینه (شهر)|مدینه]]،<ref name=":4">موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب، ۲۰۰۴م، ج۴، ص۸۱۱. </ref> و <br />
در حدود هشت كیلومتری جنوب این شهر، قرار گرفته است.{{مدرک}} به گزارش برخی مسجد دیگری با همین نام در شهر [[مکه]] وجود دارد که در شمار کهنترین مساجد این شهر است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۱۱۸.</ref><br />
[[پیامبر اسلام]] برای [[حج]] و [[عمره]] از این مکان ـ مسجد شجره (مدینه)ـ احرام میبست.<ref name=":4" /> [[امام علی(ع)]] در این مکان [[آیات برائت]] را از [[ابوبکر]]، خلیفه اول، گرفت و در [[مکه]] بر مشرکان ابلاغ کرد.<ref>دانشنامه کلام اسلامی، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۷۷.</ref><br />
[[پرونده:تصویر قدیمی از مسجد شجره.jpg|بندانگشتی|جایگزین=تصویر قدیمی از مسجد شجره (مدینه)]]<br />
== تاریخ بنای مسجد ==<br />
به گفته برخی بنای مسجد طبق روایتی از کتاب صحیح بخاری در زمان [[خلافت]] [[عمر بن خطاب]] شکل گرفته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> برخی تاریخنگاران نیز بر اساس احادیث و مستنداتی از ابن عمر، انس بن مالک و [[امام صادق(ع)]] از بنا و نمای ساختمان مسجد در دههای نخستینِ هجری قمری حکایت کردهاند.<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص183.</ref><br />
<br />
بر اساس گزارش سمهودی (مورخ و درگذشته 911ق) دیوارهای مسجد بر اساس بنای قدیمی آن در سال 861 هجری قمری مورد بازسازی قرار گرفته و مساحت مسجد از شمال تا جنوب حدودا 48 مترمربع و از شرق تا غرب نیز 48 متر مربع بوده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> طبق گزارش مؤلف کتاب وصف المدينة المنورة، مسجد شجره در اواخر قرن ۱۱ هجری قمری ویران شده و مسلمانى از اهل هندوستان، در سال ۱۰۹۰ هجری قمری با کسب اجازه از دولت عثمانی به بازسازی آن پرداخته است.<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref><br />
<br />
این مسجد بازسازیهای مختلفی داشته که آخرین بازسازی آن از سوی ملک فهد، پادشاه وقت [[عربستان|عربستان سعودی]]، صورت گرفت. در این بازسازی، حدود نود هزار متر مربع به مسجد و امکانات جانبی آن مانند پارکینگ اختصاص یافت و مساحت خود مسجد حدود ۲۶ هزار متر مربع گردید. این مسجد را یکی از زیباترین معماریها در میان مساجد بازسازی شده مدینه دانستهاند.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۲۷۷.</ref> <br />
<br />
امروزه مسجد شجره به فاصله حدود سه کیلومتری شهر مدینه در مجاورت بزرگراه مدینه به مکه واقع شده است.<ref>«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]» خبرگزاری فارس</ref><br />
<br />
==نامها==<br />
منابع تاریخی نامهای مختلفی برای این مکان ذکر کردهاند:<br />
<br />
* '''مسجد شجره''': در این مکان درختی وجود داشت که پیامبر زیر سایه آن درخت استراحت کرده، [[نماز]] میخواند و [[احرام]] میبست. پس از آنکه در این مکان مسجدی بنا شد،<ref name=":1">آثار اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ص۲۷۵.</ref> نام آن را به دلیل وجود این درخت مسجد شجره (درخت) نامیدند.<ref>تاریخ مکه المشرفه والمسجد الحرام والمدینه الشریفه والقبر الشریف، ۲۰۰۸م، ج۱، ص۳۱۱؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> چنانکه برخی از فقها مانند [[شیخ مفید]]، [[سید مرتضی]]، [[ابوالصلاح حلبی]] هنگام نام بردن از میقاتها، نام مسجد شجره را ذکر نمودهاند.<ref>المقنعة، 1413ق، ص394؛ المسائل الناصریات، 1417ق، ص308؛ الكافی فی الفقه، 1403ق، ص202.</ref><br />
<br />
* '''ذُو الْحُلَیفة''': «حلیفه» نام آبی بوده که در آنجا قرار داشته است.<ref name=":0">تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه،۱۳۸۱ش، ص۴۰۹.</ref> به اعتقاد برخی از فقها مانند [[ابن ادریس حلی|ابن ادریس]]، [[شیخ صدوق]] و [[شیخ طوسی]] «ذُوالْحُلَیفة»، همان مسجد شجره است.<ref>السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى، 1410ق، ج1، ص528؛ المقنع، 1415ق، ص217؛ النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى، 1400ق، ص210.</ref> <br />
<br />
* '''مسجد میقات''': این مکان، یکی از [[میقات|میقاتهایی]] است که حاجیان در آنجا [[احرام]] میبندند و به همین جهت به مسجد میقات مشهور شده است.<ref name=":0" /><br />
<br />
* [[آبار علی|'''اَبیار علی''']]: در خصوص علت نامگذاری این مسجد، برخی علت آنرا به «[[امام علی(ع)]]» نسبت دادهاند و برخی دیگر علت آن را به فردی بهنام «علی بن دينار» نسبت دادهاند که وی در سال 1998م، در این [[میقات]] حاضر شده و چاههایی را برای حجاج حفر نموده است. برخی دیگر نیز علت را افراد دیگری به همین نام، دانستهاند.<ref>«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»، سایت عکاظ.</ref><br />
<br />
== میقات حج==<br />
{{همچنین ببینید|میقات}}<br />
مسجد شجره، میقات [[عمره تمتع|عمره تمتّع]] و [[عمره مفرده]] برای مردم مدینه و کسانی است که از مدینه به مکه میروند.<ref name=":2">مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۷۱۲.</ref> روایات بر این نکته دلالت دارند که باید در یکی از میقاتها، احرام بست و مسجد شجره از این میقاتها است.<ref>الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۳۱۹.</ref> [[پیامبر اسلام|پیامبر اسلام(ص)]] نیز وقتی برای اقامه [[حج]] عازم مکه بود، از این مکان، احرام بسته و عازم حج میشد.<ref name=":1" /> <br />
===محل دقیق میقات===<br />
ذوالحلیفه نام منطقه وسیعی بوده که مسجد شجره در آن قرار داشته است.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص61 </ref> روایات گاهی «مسجد شجره» را محل میقات حج اهل مدینه دانستهاند و گاهی تعبیر «شجره» یا «ذوالحلیفه» را به کار بردهاند.<ref>نک: تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله، ج3، ص 20- 24.</ref><br />
درخصوص اینکه احرام باید در مسجد بسته شود یا بیرون از مسجد نیز میتوان احرام بست، اختلاف نظر وجود دارد. گروهی احرام بستن را تنها از داخل مسجد شجره صحیح میدانند و گروهی دیگر احرام در بیرون از مسجد را نیز صحیح دانستهاند.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص62.</ref><br />
<br />
===میقات اهل مدینه===<br />
درباره میقات اهل مدینه و کسانی که در مدینه اقامت میکنند این پرسش مطرح شده است که آیا افرادی که از مدینه به زیارت [[مسجدالحرام]] میروند، میتوانند از [[جحفه|جُحفِه]] (میقاتی که در راه مدینه به سمت مکه قرار داشته و در روایات، میقات اهل [[شام]] دانسته شده است) محرم شوند؟ و در ذوالحلیفه (مسجد شجره) محرم نشوند؟{{سخ}}<br />
به تصریح برخی از پژوهشگران، طبق نظر مشهور فقهای شیعه جایز نیست مردم مدینه بدون احرام از میقات مسجد شجره حرکت کرده و به میقاتی دیگر مانند حُجفه رفته و در آنجا محرم شوند؛<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 64-65.»</ref> فقط در خصوص افرادی که عذری از قبیل ناتوانی یا بیماری دارند، فتوا به جواز احرام بستن در جحفه داده شده است.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 75.»</ref><br />
<br />
گفته شده که این حکم درباره فردی است که از مدینه به ذوالحلیفه رفته و بدون احرام از آنجا عبور کند و به جحفه برسد. اما اگر کسی که در مدینه بوده از ذی الحلیفه عبور نکند و از راهی دیگر خارج و به میقاتی دیگر برود{{یادداشت|مثلا از مدینه با هواپیما به جده و از آنجا به جحفه برود یا از مدینه به ذی الحلیفه رفته و قبل از عبور از آنجا بار دیگر به مدینه برگشته و از میقاتی دیگر به مکه رود}} عملش حکماً و تکلیفاً بی اشکال است؛ زیرا عرفاً تجاوز از میقات بر آن صدق نمیکند.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 65»</ref><br />
<br />
==نگارخانه==<br />
<gallery heights="150px" mode="packed" style=""><br />
پرونده:Bakhshi az masjed shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare masjed.jpg<br />
پرونده:Darone masjed shajare.jpg<br />
پرونده:نمایی از بیرون مسجد شجره مدینه.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
== جستارهای وابسته ==<br />
[[حج]]<br />
<br />
[[میقاتهای پنچگانه]]<br />
<br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع ==<br />
{{منابع}}<br />
* '''[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html «احرام از جحفه وظیفه چه کسانی است»]'''، روزبه برکت رضایی، فصلنامه میقات حج، شماره 96، تیر 1395ش.<br />
* '''«[http://miqat.hajj.ir/article_37980.html میقات مسیر مدینه]»'''، سید مرتضی موسوی شاهرودی، فصلنامه میقات حج، شماره 68، تابستان 1388ش.<br />
* '''«[https://www.eshia.ir/feqh/archive/text/makarem/feqh/88/890204/ میقات ذو الحلیفة و مسجد شجرة]»'''، مکارم شیرازی، ناصر، سایت مدرسه فقاهت، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]»'''، علیپور، بهزاد، خبرگزاری فارس، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»'''، سایت عکاظ، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''آثار اسلامی مکه و مدینه'''، جعفریان، رسول، تهران، مشعر، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''الکافی'''، کلینی، محمد بن یعقوب، تحقیق و تصحیح غفاری، علیاکبر، آخوندی، محمد، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.<br />
* '''المسائل الناصریات'''، سید مرتضی، على بن حسين، تحقیق مركز پژوهش و تحقيقات علمى فقه استدلالى تطبيقى، تهران، رابطة الثقافة و العلاقات الإسلامية، چاپ اول، 1417ق.<br />
* '''المساجد الأثریة فی المدینة النبویة'''، عبدالغنی، محمدالیاس، مدینه، مطابع الرشید، الطبعة الثانیة، 1419ق.<br />
* '''المقنعه'''، شیخ مفید، محمّد بن محمد بن نعمان، قم، كنگره جهانى هزاره شيخ مفيد، 1413ق.<br />
* '''تاريخ مكه المشرفه والمسجد الحرام والمدينه الشريفه والقبر الشريف'''، ابنالضيا، بینا، ۲۰۰۸م.<br />
* '''تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه'''، قائدان، اصغر، قم، الهادی، ۱۳۸۱ش.<br />
* '''دانشنامه کلام اسلامی'''، جمعی از محققین، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، زیر نظر جعفر سبحانی، ۱۳۸۸ش.<br />
* '''فرهنگ فقه فارسی'''، مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، زیر نظر محمود هاشمی شاهرودی. قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب'''، صبری باشا، ایوب، ترجمه ماجده معروف، حسین مجیب المصری، عبدالعزیز عوض، قاهره، دارالآفاق العربیة، ٢٠٠٤م.<br />
* '''تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة-الحج'''، فاضل لنکرانی، محمد، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۱۸ق.<br />
* '''الكافی فی الفقه'''، حلبى، ابوالصلاح، تقىالدين بن نجمالدين، اصفهان، كتابخانه عمومى امام اميرالمؤمنين(ع)، چاپ اول، 1403ق.<br />
* '''السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى'''، ابن ادريس حلّى، محمد بن منصور، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ دوم، 1410ق.<br />
* '''المقنع'''، شیخ صدوق، محمّد بن على بن بابويه، قم، مؤسسه امام هادى(ع)، چاپ اول، 1415ق.<br />
* '''النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى'''، شیخ طوسی، محمد بن حسن، بیروت، دار الكتاب العربی، چاپ دوم، 1400ق.<br />
* '''مدینه شناسی'''، نجفی، محمدباقر، تهران، خرمایستان، چاپ اول، 1367ش.<br />
{{پایان}}<br />
<br />
==مقالههای مرتبط==<br />
*[[میقات]]<br />
*[[میقات (فتاوای مراجع)]]<br />
{{حج و عمره}}<br />
[[رده:مسجدهای مدینه]]<br />
[[رده:میقاتهای حج]]<br />
[[رده:مقالههای تکمیلشده]]</div>E.shahabihttps://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C_%D8%A7%D8%B2_%D8%A8%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%86_%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%B4%D8%AC%D8%B1%D9%87_%D9%85%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%87.jpg&diff=54065پرونده:نمایی از بیرون مسجد شجره مدینه.jpg2023-06-24T09:07:32Z<p>E.shahabi: https://www.beytoote.com/iran/shrine/dhul-hulayfa-mosque.html</p>
<hr />
<div>== خلاصه ==<br />
https://www.beytoote.com/iran/shrine/dhul-hulayfa-mosque.html</div>E.shahabihttps://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%B4%D8%AC%D8%B1%D9%87_(%D9%85%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%87)&diff=54064مسجد شجره (مدینه)2023-06-24T09:02:26Z<p>E.shahabi: </p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات بنا<br />
| عنوان = <br />
| تصویر = Tamame masjed shajare.jpg<br />
| اندازه تصویر = 300px<br />
| پیوند تصویر = <br />
| توضیح تصویر = <br />
| نامهای دیگر = <br />
| مکان = ذوالحلیفه در نزدیکی مدینه<br />
| کاربری = مسجد، میقات احرام<br />
| بزرگداشت نزد = <br />
| وابسته به دین/مذهب = اسلام<br />
| باورها = <br />
| آیینها = <br />
| احکام = اهل مدینه از این مکان [[احرام]] میبندند.<br />
| زیارت کنندگان = <br />
| بازدیدکنندگان = <br />
| زمان پایهگذاری = <br />
| بنیانگذار = <br />
| رویدادها = <br />
| بازسازیها = <br />
| بازسازی کنندگان = <br />
| بخشهای از میان رفته = <br />
| ویژگیهای تاریخی = <br />
| متولیان = <br />
| مساحت = <br />
| طول = <br />
| عرض = <br />
| ارتفاع = <br />
| وضعیت بنا = <br />
| گنجایش = <br />
| امکانات = <br />
| بخشهای بنا = <br />
| معمار = <br />
| سبک = <br />
| ویژگیها = <br />
| گنبدها = <br />
| منارهها = <br />
| درها = <br />
| رواقها = <br />
| صحنها = <br />
| ایوانها = <br />
| گرداننده = <br />
| نهاد وابسته = <br />
| نهاد نگهدارنده = <br />
| مدیر = <br />
| روحانی = <br />
| نهادهای زیر مجموعه = <br />
| ثبت در = <br />
| شماره ثبت = <br />
| تاریخ ثبت = <br />
| وبگاه = <br />
| عرض جغرافیایی =24.413697 <br />
| طول جغرافیایی = 39.542992<br />
}}<br />
'''مسجد شَجَره''' مسجدی بزرگ در [[مدینه]] و یکی از [[میقاتهای پنچگانه|میقاتهای پنجگانه]] است. این مکان میقات مردم [[مدینه]] و کسانی است که از مدینه به سوی [[مکه]] میروند. <br />
<br />
گفته شده در این مکان درختی وجود داشته است که [[پیامبر اسلام(ص)]] زیر سایه آن [[نماز]] خوانده و [[احرام]] بسته است. نامگذاری آن به «مسجد شجره» از همین روست. همچنین به این مکان «مسجد میقات» نیز گفته میشود چون این مسجد یکی از میقاتها بوده و زائران خانه خدا از آنجا [[مُحرم|مُحرِم]] (عملی که حاجی قبل از ورود به [[مکه]] و انجام دادن [[اعمال حج]] انجام میدهد) میشوند. <br />
== موقعیت جغرافیایی و معرفی ==<br />
{{همچنین ببینید|مسجد شجره (مکه)}}<br />
مسجد شجره، از مساجد تاریخی [[مدینه (شهر)|مدینه]]،<ref name=":4">موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب، ۲۰۰۴م، ج۴، ص۸۱۱. </ref> و <br />
در حدود هشت كیلومتری جنوب این شهر، قرار گرفته است.{{مدرک}} به گزارش برخی مسجد دیگری با همین نام در شهر [[مکه]] وجود دارد که در شمار کهنترین مساجد این شهر است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۱۱۸.</ref><br />
[[پیامبر اسلام]] برای [[حج]] و [[عمره]] از این مکان ـ مسجد شجره (مدینه)ـ احرام میبست.<ref name=":4" /> [[امام علی(ع)]] در این مکان [[آیات برائت]] را از [[ابوبکر]]، خلیفه اول، گرفت و در [[مکه]] بر مشرکان ابلاغ کرد.<ref>دانشنامه کلام اسلامی، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۷۷.</ref><br />
[[پرونده:تصویر قدیمی از مسجد شجره.jpg|بندانگشتی|جایگزین=تصویر قدیمی از مسجد شجره (مدینه)]]<br />
== تاریخ بنای مسجد ==<br />
به گفته برخی بنای مسجد طبق روایتی از کتاب صحیح بخاری در زمان [[خلافت]] [[عمر بن خطاب]] شکل گرفته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> برخی تاریخنگاران نیز بر اساس احادیث و مستنداتی از ابن عمر، انس بن مالک و [[امام صادق(ع)]] از بنا و نمای ساختمان مسجد در دههای نخستینِ هجری قمری حکایت کردهاند.<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص183.</ref><br />
<br />
بر اساس گزارش سمهودی (مورخ و درگذشته 911ق) دیوارهای مسجد بر اساس بنای قدیمی آن در سال 861 هجری قمری مورد بازسازی قرار گرفته و مساحت مسجد از شمال تا جنوب حدودا 48 مترمربع و از شرق تا غرب نیز 48 متر مربع بوده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> طبق گزارش مؤلف کتاب وصف المدينة المنورة، مسجد شجره در اواخر قرن ۱۱ هجری قمری ویران شده و مسلمانى از اهل هندوستان، در سال ۱۰۹۰ هجری قمری با کسب اجازه از دولت عثمانی به بازسازی آن پرداخته است.<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref><br />
<br />
این مسجد بازسازیهای مختلفی داشته که آخرین بازسازی آن از سوی ملک فهد، پادشاه وقت [[عربستان|عربستان سعودی]]، صورت گرفت. در این بازسازی، حدود نود هزار متر مربع به مسجد و امکانات جانبی آن مانند پارکینگ اختصاص یافت و مساحت خود مسجد حدود ۲۶ هزار متر مربع گردید. این مسجد را یکی از زیباترین معماریها در میان مساجد بازسازی شده مدینه دانستهاند.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۲۷۷.</ref> <br />
<br />
امروزه مسجد شجره به فاصله حدود سه کیلومتری شهر مدینه در مجاورت بزرگراه مدینه به مکه واقع شده است.<ref>«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]» خبرگزاری فارس</ref><br />
<br />
==نامها==<br />
منابع تاریخی نامهای مختلفی برای این مکان ذکر کردهاند:<br />
<br />
* '''مسجد شجره''': در این مکان درختی وجود داشت که پیامبر زیر سایه آن درخت استراحت کرده، [[نماز]] میخواند و [[احرام]] میبست. پس از آنکه در این مکان مسجدی بنا شد،<ref name=":1">آثار اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ص۲۷۵.</ref> نام آن را به دلیل وجود این درخت مسجد شجره (درخت) نامیدند.<ref>تاریخ مکه المشرفه والمسجد الحرام والمدینه الشریفه والقبر الشریف، ۲۰۰۸م، ج۱، ص۳۱۱؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> چنانکه برخی از فقها مانند [[شیخ مفید]]، [[سید مرتضی]]، [[ابوالصلاح حلبی]] هنگام نام بردن از میقاتها، نام مسجد شجره را ذکر نمودهاند.<ref>المقنعة، 1413ق، ص394؛ المسائل الناصریات، 1417ق، ص308؛ الكافی فی الفقه، 1403ق، ص202.</ref><br />
<br />
* '''ذُو الْحُلَیفة''': «حلیفه» نام آبی بوده که در آنجا قرار داشته است.<ref name=":0">تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه،۱۳۸۱ش، ص۴۰۹.</ref> به اعتقاد برخی از فقها مانند [[ابن ادریس حلی|ابن ادریس]]، [[شیخ صدوق]] و [[شیخ طوسی]] «ذُوالْحُلَیفة»، همان مسجد شجره است.<ref>السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى، 1410ق، ج1، ص528؛ المقنع، 1415ق، ص217؛ النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى، 1400ق، ص210.</ref> <br />
<br />
* '''مسجد میقات''': این مکان، یکی از [[میقات|میقاتهایی]] است که حاجیان در آنجا [[احرام]] میبندند و به همین جهت به مسجد میقات مشهور شده است.<ref name=":0" /><br />
<br />
* [[آبار علی|'''اَبیار علی''']]: در خصوص علت نامگذاری این مسجد، برخی علت آنرا به «[[امام علی(ع)]]» نسبت دادهاند و برخی دیگر علت آن را به فردی بهنام «علی بن دينار» نسبت دادهاند که وی در سال 1998م، در این [[میقات]] حاضر شده و چاههایی را برای حجاج حفر نموده است. برخی دیگر نیز علت را افراد دیگری به همین نام، دانستهاند.<ref>«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»، سایت عکاظ.</ref><br />
<br />
== میقات حج==<br />
{{همچنین ببینید|میقات}}<br />
مسجد شجره، میقات [[عمره تمتع|عمره تمتّع]] و [[عمره مفرده]] برای مردم مدینه و کسانی است که از مدینه به مکه میروند.<ref name=":2">مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۷۱۲.</ref> روایات بر این نکته دلالت دارند که باید در یکی از میقاتها، احرام بست و مسجد شجره از این میقاتها است.<ref>الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۳۱۹.</ref> [[پیامبر اسلام|پیامبر اسلام(ص)]] نیز وقتی برای اقامه [[حج]] عازم مکه بود، از این مکان، احرام بسته و عازم حج میشد.<ref name=":1" /> <br />
===محل دقیق میقات===<br />
ذوالحلیفه نام منطقه وسیعی بوده که مسجد شجره در آن قرار داشته است.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص61 </ref> روایات گاهی «مسجد شجره» را محل میقات حج اهل مدینه دانستهاند و گاهی تعبیر «شجره» یا «ذوالحلیفه» را به کار بردهاند.<ref>نک: تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله، ج3، ص 20- 24.</ref><br />
درخصوص اینکه احرام باید در مسجد بسته شود یا بیرون از مسجد نیز میتوان احرام بست، اختلاف نظر وجود دارد. گروهی احرام بستن را تنها از داخل مسجد شجره صحیح میدانند و گروهی دیگر احرام در بیرون از مسجد را نیز صحیح دانستهاند.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص62.</ref><br />
<br />
===میقات اهل مدینه===<br />
درباره میقات اهل مدینه و کسانی که در مدینه اقامت میکنند این پرسش مطرح شده است که آیا افرادی که از مدینه به زیارت [[مسجدالحرام]] میروند، میتوانند از [[جحفه|جُحفِه]] (میقاتی که در راه مدینه به سمت مکه قرار داشته و در روایات، میقات اهل [[شام]] دانسته شده است) محرم شوند؟ و در ذوالحلیفه (مسجد شجره) محرم نشوند؟{{سخ}}<br />
به تصریح برخی از پژوهشگران، طبق نظر مشهور فقهای شیعه جایز نیست مردم مدینه بدون احرام از میقات مسجد شجره حرکت کرده و به میقاتی دیگر مانند حُجفه رفته و در آنجا محرم شوند؛<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 64-65.»</ref> فقط در خصوص افرادی که عذری از قبیل ناتوانی یا بیماری دارند، فتوا به جواز احرام بستن در جحفه داده شده است.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 75.»</ref><br />
<br />
گفته شده که این حکم درباره فردی است که از مدینه به ذوالحلیفه رفته و بدون احرام از آنجا عبور کند و به جحفه برسد. اما اگر کسی که در مدینه بوده از ذی الحلیفه عبور نکند و از راهی دیگر خارج و به میقاتی دیگر برود{{یادداشت|مثلا از مدینه با هواپیما به جده و از آنجا به جحفه برود یا از مدینه به ذی الحلیفه رفته و قبل از عبور از آنجا بار دیگر به مدینه برگشته و از میقاتی دیگر به مکه رود}} عملش حکماً و تکلیفاً بی اشکال است؛ زیرا عرفاً تجاوز از میقات بر آن صدق نمیکند.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 65»</ref><br />
<br />
==نگارخانه==<br />
<gallery heights="150px" mode="packed" style=""><br />
پرونده:Bakhshi az masjed shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare masjed.jpg<br />
پرونده:Darone masjed shajare.jpg<br />
</gallery><br />
== جستارهای وابسته ==<br />
[[حج]]<br />
<br />
[[میقاتهای پنچگانه]]<br />
<br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع ==<br />
{{منابع}}<br />
* '''[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html «احرام از جحفه وظیفه چه کسانی است»]'''، روزبه برکت رضایی، فصلنامه میقات حج، شماره 96، تیر 1395ش.<br />
* '''«[http://miqat.hajj.ir/article_37980.html میقات مسیر مدینه]»'''، سید مرتضی موسوی شاهرودی، فصلنامه میقات حج، شماره 68، تابستان 1388ش.<br />
* '''«[https://www.eshia.ir/feqh/archive/text/makarem/feqh/88/890204/ میقات ذو الحلیفة و مسجد شجرة]»'''، مکارم شیرازی، ناصر، سایت مدرسه فقاهت، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]»'''، علیپور، بهزاد، خبرگزاری فارس، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»'''، سایت عکاظ، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''آثار اسلامی مکه و مدینه'''، جعفریان، رسول، تهران، مشعر، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''الکافی'''، کلینی، محمد بن یعقوب، تحقیق و تصحیح غفاری، علیاکبر، آخوندی، محمد، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.<br />
* '''المسائل الناصریات'''، سید مرتضی، على بن حسين، تحقیق مركز پژوهش و تحقيقات علمى فقه استدلالى تطبيقى، تهران، رابطة الثقافة و العلاقات الإسلامية، چاپ اول، 1417ق.<br />
* '''المساجد الأثریة فی المدینة النبویة'''، عبدالغنی، محمدالیاس، مدینه، مطابع الرشید، الطبعة الثانیة، 1419ق.<br />
* '''المقنعه'''، شیخ مفید، محمّد بن محمد بن نعمان، قم، كنگره جهانى هزاره شيخ مفيد، 1413ق.<br />
* '''تاريخ مكه المشرفه والمسجد الحرام والمدينه الشريفه والقبر الشريف'''، ابنالضيا، بینا، ۲۰۰۸م.<br />
* '''تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه'''، قائدان، اصغر، قم، الهادی، ۱۳۸۱ش.<br />
* '''دانشنامه کلام اسلامی'''، جمعی از محققین، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، زیر نظر جعفر سبحانی، ۱۳۸۸ش.<br />
* '''فرهنگ فقه فارسی'''، مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، زیر نظر محمود هاشمی شاهرودی. قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب'''، صبری باشا، ایوب، ترجمه ماجده معروف، حسین مجیب المصری، عبدالعزیز عوض، قاهره، دارالآفاق العربیة، ٢٠٠٤م.<br />
* '''تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة-الحج'''، فاضل لنکرانی، محمد، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۱۸ق.<br />
* '''الكافی فی الفقه'''، حلبى، ابوالصلاح، تقىالدين بن نجمالدين، اصفهان، كتابخانه عمومى امام اميرالمؤمنين(ع)، چاپ اول، 1403ق.<br />
* '''السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى'''، ابن ادريس حلّى، محمد بن منصور، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ دوم، 1410ق.<br />
* '''المقنع'''، شیخ صدوق، محمّد بن على بن بابويه، قم، مؤسسه امام هادى(ع)، چاپ اول، 1415ق.<br />
* '''النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى'''، شیخ طوسی، محمد بن حسن، بیروت، دار الكتاب العربی، چاپ دوم، 1400ق.<br />
* '''مدینه شناسی'''، نجفی، محمدباقر، تهران، خرمایستان، چاپ اول، 1367ش.<br />
{{پایان}}<br />
<br />
==مقالههای مرتبط==<br />
*[[میقات]]<br />
*[[میقات (فتاوای مراجع)]]<br />
{{حج و عمره}}<br />
[[رده:مسجدهای مدینه]]<br />
[[رده:میقاتهای حج]]<br />
[[رده:مقالههای تکمیلشده]]</div>E.shahabihttps://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%B4%D8%AC%D8%B1%D9%87_(%D9%85%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%87)&diff=54063مسجد شجره (مدینه)2023-06-24T09:00:52Z<p>E.shahabi: /* تاریخ بنای مسجد */</p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات بنا<br />
| عنوان = <br />
| تصویر = Tamame masjed shajare.jpg<br />
| اندازه تصویر = 300px<br />
| پیوند تصویر = <br />
| توضیح تصویر = <br />
| نامهای دیگر = <br />
| مکان = ذوالحلیفه در نزدیکی مدینه<br />
| کاربری = مسجد، میقات احرام<br />
| بزرگداشت نزد = <br />
| وابسته به دین/مذهب = اسلام<br />
| باورها = <br />
| آیینها = <br />
| احکام = اهل مدینه از این مکان [[احرام]] میبندند.<br />
| زیارت کنندگان = <br />
| بازدیدکنندگان = <br />
| زمان پایهگذاری = <br />
| بنیانگذار = <br />
| رویدادها = <br />
| بازسازیها = <br />
| بازسازی کنندگان = <br />
| بخشهای از میان رفته = <br />
| ویژگیهای تاریخی = <br />
| متولیان = <br />
| مساحت = <br />
| طول = <br />
| عرض = <br />
| ارتفاع = <br />
| وضعیت بنا = <br />
| گنجایش = <br />
| امکانات = <br />
| بخشهای بنا = <br />
| معمار = <br />
| سبک = <br />
| ویژگیها = <br />
| گنبدها = <br />
| منارهها = <br />
| درها = <br />
| رواقها = <br />
| صحنها = <br />
| ایوانها = <br />
| گرداننده = <br />
| نهاد وابسته = <br />
| نهاد نگهدارنده = <br />
| مدیر = <br />
| روحانی = <br />
| نهادهای زیر مجموعه = <br />
| ثبت در = <br />
| شماره ثبت = <br />
| تاریخ ثبت = <br />
| وبگاه = <br />
| عرض جغرافیایی =24.413697 <br />
| طول جغرافیایی = 39.542992<br />
}}<br />
'''مسجد شَجَره''' مسجدی بزرگ در [[مدینه]] و یکی از [[میقاتهای پنچگانه|میقاتهای پنجگانه]] است. این مکان میقات مردم [[مدینه]] و کسانی است که از مدینه به سوی [[مکه]] میروند. <br />
<br />
گفته شده در این مکان درختی وجود داشته است که [[پیامبر اسلام(ص)]] زیر سایه آن [[نماز]] خوانده و [[احرام]] بسته است. نامگذاری آن به «مسجد شجره» از همین روست. همچنین به این مکان «مسجد میقات» نیز گفته میشود چون این مسجد یکی از میقاتها بوده و زائران خانه خدا از آنجا [[مُحرم|مُحرِم]] (عملی که حاجی قبل از ورود به [[مکه]] و انجام دادن [[اعمال حج]] انجام میدهد) میشوند. <br />
== موقعیت جغرافیایی و معرفی ==<br />
{{همچنین ببینید|مسجد شجره (مکه)}}<br />
مسجد شجره، از مساجد تاریخی [[مدینه (شهر)|مدینه]]،<ref name=":4">موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب، ۲۰۰۴م، ج۴، ص۸۱۱. </ref> و <br />
در حدود هشت كیلومتری جنوب این شهر، قرار گرفته است.{{مدرک}} به گزارش برخی مسجد دیگری با همین نام در شهر [[مکه]] وجود دارد که در شمار کهنترین مساجد این شهر است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۱۱۸.</ref><br />
[[پیامبر اسلام]] برای [[حج]] و [[عمره]] از این مکان ـ مسجد شجره (مدینه)ـ احرام میبست.<ref name=":4" /> [[امام علی(ع)]] در این مکان [[آیات برائت]] را از [[ابوبکر]]، خلیفه اول، گرفت و در [[مکه]] بر مشرکان ابلاغ کرد.<ref>دانشنامه کلام اسلامی، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۷۷.</ref><br />
<br />
[[پرونده:تصویر قدیمی از مسجد شجره.jpg|بندانگشتی|جایگزین=تصویر قدیمی از مسجد شجره (مدینه)]]<br />
== تاریخ بنای مسجد ==<br />
به گفته برخی بنای مسجد طبق روایتی از کتاب صحیح بخاری در زمان [[خلافت]] [[عمر بن خطاب]] شکل گرفته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> برخی تاریخنگاران نیز بر اساس احادیث و مستنداتی از ابن عمر، انس بن مالک و [[امام صادق(ع)]] از بنا و نمای ساختمان مسجد در دههای نخستینِ هجری قمری حکایت کردهاند.<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص183.</ref><br />
<br />
بر اساس گزارش سمهودی (مورخ و درگذشته 911ق) دیوارهای مسجد بر اساس بنای قدیمی آن در سال 861 هجری قمری مورد بازسازی قرار گرفته و مساحت مسجد از شمال تا جنوب حدودا 48 مترمربع و از شرق تا غرب نیز 48 متر مربع بوده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> طبق گزارش مؤلف کتاب وصف المدينة المنورة، مسجد شجره در اواخر قرن ۱۱ هجری قمری ویران شده و مسلمانى از اهل هندوستان، در سال ۱۰۹۰ هجری قمری با کسب اجازه از دولت عثمانی به بازسازی آن پرداخته است.<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref><br />
<br />
این مسجد بازسازیهای مختلفی داشته که آخرین بازسازی آن از سوی ملک فهد، پادشاه وقت [[عربستان|عربستان سعودی]]، صورت گرفت. در این بازسازی، حدود نود هزار متر مربع به مسجد و امکانات جانبی آن مانند پارکینگ اختصاص یافت و مساحت خود مسجد حدود ۲۶ هزار متر مربع گردید. این مسجد را یکی از زیباترین معماریها در میان مساجد بازسازی شده مدینه دانستهاند.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۲۷۷.</ref> <br />
<br />
امروزه مسجد شجره به فاصله حدود سه کیلومتری شهر مدینه در مجاورت بزرگراه مدینه به مکه واقع شده است.<ref>«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]» خبرگزاری فارس</ref><br />
<br />
==نامها==<br />
منابع تاریخی نامهای مختلفی برای این مکان ذکر کردهاند:<br />
<br />
* '''مسجد شجره''': در این مکان درختی وجود داشت که پیامبر زیر سایه آن درخت استراحت کرده، [[نماز]] میخواند و [[احرام]] میبست. پس از آنکه در این مکان مسجدی بنا شد،<ref name=":1">آثار اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ص۲۷۵.</ref> نام آن را به دلیل وجود این درخت مسجد شجره (درخت) نامیدند.<ref>تاریخ مکه المشرفه والمسجد الحرام والمدینه الشریفه والقبر الشریف، ۲۰۰۸م، ج۱، ص۳۱۱؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> چنانکه برخی از فقها مانند [[شیخ مفید]]، [[سید مرتضی]]، [[ابوالصلاح حلبی]] هنگام نام بردن از میقاتها، نام مسجد شجره را ذکر نمودهاند.<ref>المقنعة، 1413ق، ص394؛ المسائل الناصریات، 1417ق، ص308؛ الكافی فی الفقه، 1403ق، ص202.</ref><br />
<br />
* '''ذُو الْحُلَیفة''': «حلیفه» نام آبی بوده که در آنجا قرار داشته است.<ref name=":0">تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه،۱۳۸۱ش، ص۴۰۹.</ref> به اعتقاد برخی از فقها مانند [[ابن ادریس حلی|ابن ادریس]]، [[شیخ صدوق]] و [[شیخ طوسی]] «ذُوالْحُلَیفة»، همان مسجد شجره است.<ref>السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى، 1410ق، ج1، ص528؛ المقنع، 1415ق، ص217؛ النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى، 1400ق، ص210.</ref> <br />
<br />
* '''مسجد میقات''': این مکان، یکی از [[میقات|میقاتهایی]] است که حاجیان در آنجا [[احرام]] میبندند و به همین جهت به مسجد میقات مشهور شده است.<ref name=":0" /><br />
<br />
* [[آبار علی|'''اَبیار علی''']]: در خصوص علت نامگذاری این مسجد، برخی علت آنرا به «[[امام علی(ع)]]» نسبت دادهاند و برخی دیگر علت آن را به فردی بهنام «علی بن دينار» نسبت دادهاند که وی در سال 1998م، در این [[میقات]] حاضر شده و چاههایی را برای حجاج حفر نموده است. برخی دیگر نیز علت را افراد دیگری به همین نام، دانستهاند.<ref>«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»، سایت عکاظ.</ref><br />
<br />
== میقات حج==<br />
{{همچنین ببینید|میقات}}<br />
مسجد شجره، میقات [[عمره تمتع|عمره تمتّع]] و [[عمره مفرده]] برای مردم مدینه و کسانی است که از مدینه به مکه میروند.<ref name=":2">مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۷۱۲.</ref> روایات بر این نکته دلالت دارند که باید در یکی از میقاتها، احرام بست و مسجد شجره از این میقاتها است.<ref>الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۳۱۹.</ref> [[پیامبر اسلام|پیامبر اسلام(ص)]] نیز وقتی برای اقامه [[حج]] عازم مکه بود، از این مکان، احرام بسته و عازم حج میشد.<ref name=":1" /> <br />
===محل دقیق میقات===<br />
ذوالحلیفه نام منطقه وسیعی بوده که مسجد شجره در آن قرار داشته است.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص61 </ref> روایات گاهی «مسجد شجره» را محل میقات حج اهل مدینه دانستهاند و گاهی تعبیر «شجره» یا «ذوالحلیفه» را به کار بردهاند.<ref>نک: تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله، ج3، ص 20- 24.</ref><br />
درخصوص اینکه احرام باید در مسجد بسته شود یا بیرون از مسجد نیز میتوان احرام بست، اختلاف نظر وجود دارد. گروهی احرام بستن را تنها از داخل مسجد شجره صحیح میدانند و گروهی دیگر احرام در بیرون از مسجد را نیز صحیح دانستهاند.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص62.</ref><br />
<br />
===میقات اهل مدینه===<br />
درباره میقات اهل مدینه و کسانی که در مدینه اقامت میکنند این پرسش مطرح شده است که آیا افرادی که از مدینه به زیارت [[مسجدالحرام]] میروند، میتوانند از [[جحفه|جُحفِه]] (میقاتی که در راه مدینه به سمت مکه قرار داشته و در روایات، میقات اهل [[شام]] دانسته شده است) محرم شوند؟ و در ذوالحلیفه (مسجد شجره) محرم نشوند؟{{سخ}}<br />
به تصریح برخی از پژوهشگران، طبق نظر مشهور فقهای شیعه جایز نیست مردم مدینه بدون احرام از میقات مسجد شجره حرکت کرده و به میقاتی دیگر مانند حُجفه رفته و در آنجا محرم شوند؛<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 64-65.»</ref> فقط در خصوص افرادی که عذری از قبیل ناتوانی یا بیماری دارند، فتوا به جواز احرام بستن در جحفه داده شده است.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 75.»</ref><br />
<br />
گفته شده که این حکم درباره فردی است که از مدینه به ذوالحلیفه رفته و بدون احرام از آنجا عبور کند و به جحفه برسد. اما اگر کسی که در مدینه بوده از ذی الحلیفه عبور نکند و از راهی دیگر خارج و به میقاتی دیگر برود{{یادداشت|مثلا از مدینه با هواپیما به جده و از آنجا به جحفه برود یا از مدینه به ذی الحلیفه رفته و قبل از عبور از آنجا بار دیگر به مدینه برگشته و از میقاتی دیگر به مکه رود}} عملش حکماً و تکلیفاً بی اشکال است؛ زیرا عرفاً تجاوز از میقات بر آن صدق نمیکند.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 65»</ref><br />
<br />
==نگارخانه==<br />
<gallery heights="150px" mode="packed" style=""><br />
پرونده:Bakhshi az masjed shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare masjed.jpg<br />
پرونده:Darone masjed shajare.jpg<br />
</gallery><br />
== جستارهای وابسته ==<br />
[[حج]]<br />
<br />
[[میقاتهای پنچگانه]]<br />
<br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع ==<br />
{{منابع}}<br />
* '''[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html «احرام از جحفه وظیفه چه کسانی است»]'''، روزبه برکت رضایی، فصلنامه میقات حج، شماره 96، تیر 1395ش.<br />
* '''«[http://miqat.hajj.ir/article_37980.html میقات مسیر مدینه]»'''، سید مرتضی موسوی شاهرودی، فصلنامه میقات حج، شماره 68، تابستان 1388ش.<br />
* '''«[https://www.eshia.ir/feqh/archive/text/makarem/feqh/88/890204/ میقات ذو الحلیفة و مسجد شجرة]»'''، مکارم شیرازی، ناصر، سایت مدرسه فقاهت، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]»'''، علیپور، بهزاد، خبرگزاری فارس، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»'''، سایت عکاظ، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''آثار اسلامی مکه و مدینه'''، جعفریان، رسول، تهران، مشعر، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''الکافی'''، کلینی، محمد بن یعقوب، تحقیق و تصحیح غفاری، علیاکبر، آخوندی، محمد، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.<br />
* '''المسائل الناصریات'''، سید مرتضی، على بن حسين، تحقیق مركز پژوهش و تحقيقات علمى فقه استدلالى تطبيقى، تهران، رابطة الثقافة و العلاقات الإسلامية، چاپ اول، 1417ق.<br />
* '''المساجد الأثریة فی المدینة النبویة'''، عبدالغنی، محمدالیاس، مدینه، مطابع الرشید، الطبعة الثانیة، 1419ق.<br />
* '''المقنعه'''، شیخ مفید، محمّد بن محمد بن نعمان، قم، كنگره جهانى هزاره شيخ مفيد، 1413ق.<br />
* '''تاريخ مكه المشرفه والمسجد الحرام والمدينه الشريفه والقبر الشريف'''، ابنالضيا، بینا، ۲۰۰۸م.<br />
* '''تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه'''، قائدان، اصغر، قم، الهادی، ۱۳۸۱ش.<br />
* '''دانشنامه کلام اسلامی'''، جمعی از محققین، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، زیر نظر جعفر سبحانی، ۱۳۸۸ش.<br />
* '''فرهنگ فقه فارسی'''، مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، زیر نظر محمود هاشمی شاهرودی. قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب'''، صبری باشا، ایوب، ترجمه ماجده معروف، حسین مجیب المصری، عبدالعزیز عوض، قاهره، دارالآفاق العربیة، ٢٠٠٤م.<br />
* '''تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة-الحج'''، فاضل لنکرانی، محمد، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۱۸ق.<br />
* '''الكافی فی الفقه'''، حلبى، ابوالصلاح، تقىالدين بن نجمالدين، اصفهان، كتابخانه عمومى امام اميرالمؤمنين(ع)، چاپ اول، 1403ق.<br />
* '''السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى'''، ابن ادريس حلّى، محمد بن منصور، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ دوم، 1410ق.<br />
* '''المقنع'''، شیخ صدوق، محمّد بن على بن بابويه، قم، مؤسسه امام هادى(ع)، چاپ اول، 1415ق.<br />
* '''النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى'''، شیخ طوسی، محمد بن حسن، بیروت، دار الكتاب العربی، چاپ دوم، 1400ق.<br />
* '''مدینه شناسی'''، نجفی، محمدباقر، تهران، خرمایستان، چاپ اول، 1367ش.<br />
{{پایان}}<br />
<br />
==مقالههای مرتبط==<br />
*[[میقات]]<br />
*[[میقات (فتاوای مراجع)]]<br />
{{حج و عمره}}<br />
[[رده:مسجدهای مدینه]]<br />
[[رده:میقاتهای حج]]<br />
[[رده:مقالههای تکمیلشده]]</div>E.shahabihttps://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%AA%D8%B5%D9%88%DB%8C%D8%B1_%D9%82%D8%AF%DB%8C%D9%85%DB%8C_%D8%A7%D8%B2_%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%B4%D8%AC%D8%B1%D9%87.jpg&diff=54062پرونده:تصویر قدیمی از مسجد شجره.jpg2023-06-24T08:58:51Z<p>E.shahabi: https://www.beytoote.com/iran/shrine/dhul-hulayfa-mosque.html</p>
<hr />
<div>== خلاصه ==<br />
https://www.beytoote.com/iran/shrine/dhul-hulayfa-mosque.html</div>E.shahabihttps://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%B4%D8%AC%D8%B1%D9%87_(%D9%85%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%87)&diff=54061مسجد شجره (مدینه)2023-06-24T08:38:05Z<p>E.shahabi: /* معرفی */</p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات بنا<br />
| عنوان = <br />
| تصویر = Tamame masjed shajare.jpg<br />
| اندازه تصویر = 300px<br />
| پیوند تصویر = <br />
| توضیح تصویر = <br />
| نامهای دیگر = <br />
| مکان = ذوالحلیفه در نزدیکی مدینه<br />
| کاربری = مسجد، میقات احرام<br />
| بزرگداشت نزد = <br />
| وابسته به دین/مذهب = اسلام<br />
| باورها = <br />
| آیینها = <br />
| احکام = اهل مدینه از این مکان [[احرام]] میبندند.<br />
| زیارت کنندگان = <br />
| بازدیدکنندگان = <br />
| زمان پایهگذاری = <br />
| بنیانگذار = <br />
| رویدادها = <br />
| بازسازیها = <br />
| بازسازی کنندگان = <br />
| بخشهای از میان رفته = <br />
| ویژگیهای تاریخی = <br />
| متولیان = <br />
| مساحت = <br />
| طول = <br />
| عرض = <br />
| ارتفاع = <br />
| وضعیت بنا = <br />
| گنجایش = <br />
| امکانات = <br />
| بخشهای بنا = <br />
| معمار = <br />
| سبک = <br />
| ویژگیها = <br />
| گنبدها = <br />
| منارهها = <br />
| درها = <br />
| رواقها = <br />
| صحنها = <br />
| ایوانها = <br />
| گرداننده = <br />
| نهاد وابسته = <br />
| نهاد نگهدارنده = <br />
| مدیر = <br />
| روحانی = <br />
| نهادهای زیر مجموعه = <br />
| ثبت در = <br />
| شماره ثبت = <br />
| تاریخ ثبت = <br />
| وبگاه = <br />
| عرض جغرافیایی =24.413697 <br />
| طول جغرافیایی = 39.542992<br />
}}<br />
'''مسجد شَجَره''' مسجدی بزرگ در [[مدینه]] و یکی از [[میقاتهای پنچگانه|میقاتهای پنجگانه]] است. این مکان میقات مردم [[مدینه]] و کسانی است که از مدینه به سوی [[مکه]] میروند. <br />
<br />
گفته شده در این مکان درختی وجود داشته است که [[پیامبر اسلام(ص)]] زیر سایه آن [[نماز]] خوانده و [[احرام]] بسته است. نامگذاری آن به «مسجد شجره» از همین روست. همچنین به این مکان «مسجد میقات» نیز گفته میشود چون این مسجد یکی از میقاتها بوده و زائران خانه خدا از آنجا [[مُحرم|مُحرِم]] (عملی که حاجی قبل از ورود به [[مکه]] و انجام دادن [[اعمال حج]] انجام میدهد) میشوند. <br />
== موقعیت جغرافیایی و معرفی ==<br />
{{همچنین ببینید|مسجد شجره (مکه)}}<br />
مسجد شجره، از مساجد تاریخی [[مدینه (شهر)|مدینه]]،<ref name=":4">موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب، ۲۰۰۴م، ج۴، ص۸۱۱. </ref> و <br />
در حدود هشت كیلومتری جنوب این شهر، قرار گرفته است.{{مدرک}} به گزارش برخی مسجد دیگری با همین نام در شهر [[مکه]] وجود دارد که در شمار کهنترین مساجد این شهر است.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۱۱۸.</ref><br />
[[پیامبر اسلام]] برای [[حج]] و [[عمره]] از این مکان ـ مسجد شجره (مدینه)ـ احرام میبست.<ref name=":4" /> [[امام علی(ع)]] در این مکان [[آیات برائت]] را از [[ابوبکر]]، خلیفه اول، گرفت و در [[مکه]] بر مشرکان ابلاغ کرد.<ref>دانشنامه کلام اسلامی، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۷۷.</ref><br />
<br />
== تاریخ بنای مسجد ==<br />
به گفته برخی بنای مسجد طبق روایتی از کتاب صحیح بخاری در زمان [[خلافت]] [[عمر بن خطاب]] شکل گرفته است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> برخی تاریخنگاران نیز بر اساس احادیث و مستنداتی از ابن عمر، انس بن مالک و [[امام صادق(ع)]] از بنا و نمای ساختمان مسجد در دههای نخستینِ هجری قمری حکایت کردهاند.<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص183.</ref><br />
<br />
بر اساس گزارش سمهودی (مورخ و درگذشته 911ق) دیوارهای مسجد بر اساس بنای قدیمی آن در سال 861 هجری قمری مورد بازسازی قرار گرفته و مساحت مسجد از شمال تا جنوب حدودا 48 مترمربع و از شرق تا غرب نیز 48 متر مربع بوده است.<ref>المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> طبق گزارش مؤلف کتاب وصف المدينة المنورة، مسجد شجره در اواخر قرن ۱۱ هجری قمری ویران شده و مسلمانى از اهل هندوستان، در سال ۱۰۹۰ هجری قمری با کسب اجازه از دولت عثمانی به بازسازی آن پرداخته است.<ref>مدینه شناسی، 1367ش، ج1، ص184.</ref><br />
<br />
این مسجد بازسازیهای مختلفی داشته که آخرین بازسازی آن از سوی ملک فهد، پادشاه وقت [[عربستان|عربستان سعودی]]، صورت گرفت. در این بازسازی، حدود نود هزار متر مربع به مسجد و امکانات جانبی آن مانند پارکینگ اختصاص یافت و مساحت خود مسجد حدود ۲۶ هزار متر مربع گردید. این مسجد را یکی از زیباترین معماریها در میان مساجد بازسازی شده مدینه دانستهاند.<ref>آثار اسلامی مکّه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۲۷۷.</ref> <br />
<br />
امروزه مسجد شجره به فاصله حدود سه کیلومتری شهر مدینه در مجاورت بزرگراه مدینه به مکه واقع شده است.<ref>«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]» خبرگزاری فارس</ref><br />
<br />
==نامها==<br />
منابع تاریخی نامهای مختلفی برای این مکان ذکر کردهاند:<br />
<br />
* '''مسجد شجره''': در این مکان درختی وجود داشت که پیامبر زیر سایه آن درخت استراحت کرده، [[نماز]] میخواند و [[احرام]] میبست. پس از آنکه در این مکان مسجدی بنا شد،<ref name=":1">آثار اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ص۲۷۵.</ref> نام آن را به دلیل وجود این درخت مسجد شجره (درخت) نامیدند.<ref>تاریخ مکه المشرفه والمسجد الحرام والمدینه الشریفه والقبر الشریف، ۲۰۰۸م، ج۱، ص۳۱۱؛ المساجد الأثریة، 1418ق، ص257.</ref> چنانکه برخی از فقها مانند [[شیخ مفید]]، [[سید مرتضی]]، [[ابوالصلاح حلبی]] هنگام نام بردن از میقاتها، نام مسجد شجره را ذکر نمودهاند.<ref>المقنعة، 1413ق، ص394؛ المسائل الناصریات، 1417ق، ص308؛ الكافی فی الفقه، 1403ق، ص202.</ref><br />
<br />
* '''ذُو الْحُلَیفة''': «حلیفه» نام آبی بوده که در آنجا قرار داشته است.<ref name=":0">تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه،۱۳۸۱ش، ص۴۰۹.</ref> به اعتقاد برخی از فقها مانند [[ابن ادریس حلی|ابن ادریس]]، [[شیخ صدوق]] و [[شیخ طوسی]] «ذُوالْحُلَیفة»، همان مسجد شجره است.<ref>السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى، 1410ق، ج1، ص528؛ المقنع، 1415ق، ص217؛ النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى، 1400ق، ص210.</ref> <br />
<br />
* '''مسجد میقات''': این مکان، یکی از [[میقات|میقاتهایی]] است که حاجیان در آنجا [[احرام]] میبندند و به همین جهت به مسجد میقات مشهور شده است.<ref name=":0" /><br />
<br />
* [[آبار علی|'''اَبیار علی''']]: در خصوص علت نامگذاری این مسجد، برخی علت آنرا به «[[امام علی(ع)]]» نسبت دادهاند و برخی دیگر علت آن را به فردی بهنام «علی بن دينار» نسبت دادهاند که وی در سال 1998م، در این [[میقات]] حاضر شده و چاههایی را برای حجاج حفر نموده است. برخی دیگر نیز علت را افراد دیگری به همین نام، دانستهاند.<ref>«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»، سایت عکاظ.</ref><br />
<br />
== میقات حج==<br />
{{همچنین ببینید|میقات}}<br />
مسجد شجره، میقات [[عمره تمتع|عمره تمتّع]] و [[عمره مفرده]] برای مردم مدینه و کسانی است که از مدینه به مکه میروند.<ref name=":2">مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۷۱۲.</ref> روایات بر این نکته دلالت دارند که باید در یکی از میقاتها، احرام بست و مسجد شجره از این میقاتها است.<ref>الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۳۱۹.</ref> [[پیامبر اسلام|پیامبر اسلام(ص)]] نیز وقتی برای اقامه [[حج]] عازم مکه بود، از این مکان، احرام بسته و عازم حج میشد.<ref name=":1" /> <br />
===محل دقیق میقات===<br />
ذوالحلیفه نام منطقه وسیعی بوده که مسجد شجره در آن قرار داشته است.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص61 </ref> روایات گاهی «مسجد شجره» را محل میقات حج اهل مدینه دانستهاند و گاهی تعبیر «شجره» یا «ذوالحلیفه» را به کار بردهاند.<ref>نک: تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله، ج3، ص 20- 24.</ref><br />
درخصوص اینکه احرام باید در مسجد بسته شود یا بیرون از مسجد نیز میتوان احرام بست، اختلاف نظر وجود دارد. گروهی احرام بستن را تنها از داخل مسجد شجره صحیح میدانند و گروهی دیگر احرام در بیرون از مسجد را نیز صحیح دانستهاند.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_37980_ed97038f84c6a271f8cd14936a05d7b7.pdf «میقات مسیر مدینه»]، ص62.</ref><br />
<br />
===میقات اهل مدینه===<br />
درباره میقات اهل مدینه و کسانی که در مدینه اقامت میکنند این پرسش مطرح شده است که آیا افرادی که از مدینه به زیارت [[مسجدالحرام]] میروند، میتوانند از [[جحفه|جُحفِه]] (میقاتی که در راه مدینه به سمت مکه قرار داشته و در روایات، میقات اهل [[شام]] دانسته شده است) محرم شوند؟ و در ذوالحلیفه (مسجد شجره) محرم نشوند؟{{سخ}}<br />
به تصریح برخی از پژوهشگران، طبق نظر مشهور فقهای شیعه جایز نیست مردم مدینه بدون احرام از میقات مسجد شجره حرکت کرده و به میقاتی دیگر مانند حُجفه رفته و در آنجا محرم شوند؛<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 64-65.»</ref> فقط در خصوص افرادی که عذری از قبیل ناتوانی یا بیماری دارند، فتوا به جواز احرام بستن در جحفه داده شده است.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 75.»</ref><br />
<br />
گفته شده که این حکم درباره فردی است که از مدینه به ذوالحلیفه رفته و بدون احرام از آنجا عبور کند و به جحفه برسد. اما اگر کسی که در مدینه بوده از ذی الحلیفه عبور نکند و از راهی دیگر خارج و به میقاتی دیگر برود{{یادداشت|مثلا از مدینه با هواپیما به جده و از آنجا به جحفه برود یا از مدینه به ذی الحلیفه رفته و قبل از عبور از آنجا بار دیگر به مدینه برگشته و از میقاتی دیگر به مکه رود}} عملش حکماً و تکلیفاً بی اشکال است؛ زیرا عرفاً تجاوز از میقات بر آن صدق نمیکند.<ref>«[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html احرام از جحفه وظیفه چه کسی است]، ص 65»</ref><br />
<br />
==نگارخانه==<br />
<gallery heights="150px" mode="packed" style=""><br />
پرونده:Bakhshi az masjed shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare.jpg<br />
پرونده:Shajare masjed.jpg<br />
پرونده:Darone masjed shajare.jpg<br />
</gallery><br />
== جستارهای وابسته ==<br />
[[حج]]<br />
<br />
[[میقاتهای پنچگانه]]<br />
<br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع ==<br />
{{منابع}}<br />
* '''[http://miqat.hajj.ir/article_43464.html «احرام از جحفه وظیفه چه کسانی است»]'''، روزبه برکت رضایی، فصلنامه میقات حج، شماره 96، تیر 1395ش.<br />
* '''«[http://miqat.hajj.ir/article_37980.html میقات مسیر مدینه]»'''، سید مرتضی موسوی شاهرودی، فصلنامه میقات حج، شماره 68، تابستان 1388ش.<br />
* '''«[https://www.eshia.ir/feqh/archive/text/makarem/feqh/88/890204/ میقات ذو الحلیفة و مسجد شجرة]»'''، مکارم شیرازی، ناصر، سایت مدرسه فقاهت، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.farsnews.ir/photo/13970516001057/مسجد-شجره-در-آستانه-مناسک-حج مسجد شجره در آستانه مناسک حج]»'''، علیپور، بهزاد، خبرگزاری فارس، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''«[https://www.okaz.com.sa/article/592194 قصة المیقات ومحطة انطلاق المعتمرین]»'''، سایت عکاظ، تاریخ بازدید: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
* '''آثار اسلامی مکه و مدینه'''، جعفریان، رسول، تهران، مشعر، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''الکافی'''، کلینی، محمد بن یعقوب، تحقیق و تصحیح غفاری، علیاکبر، آخوندی، محمد، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.<br />
* '''المسائل الناصریات'''، سید مرتضی، على بن حسين، تحقیق مركز پژوهش و تحقيقات علمى فقه استدلالى تطبيقى، تهران، رابطة الثقافة و العلاقات الإسلامية، چاپ اول، 1417ق.<br />
* '''المساجد الأثریة فی المدینة النبویة'''، عبدالغنی، محمدالیاس، مدینه، مطابع الرشید، الطبعة الثانیة، 1419ق.<br />
* '''المقنعه'''، شیخ مفید، محمّد بن محمد بن نعمان، قم، كنگره جهانى هزاره شيخ مفيد، 1413ق.<br />
* '''تاريخ مكه المشرفه والمسجد الحرام والمدينه الشريفه والقبر الشريف'''، ابنالضيا، بینا، ۲۰۰۸م.<br />
* '''تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه'''، قائدان، اصغر، قم، الهادی، ۱۳۸۱ش.<br />
* '''دانشنامه کلام اسلامی'''، جمعی از محققین، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، زیر نظر جعفر سبحانی، ۱۳۸۸ش.<br />
* '''فرهنگ فقه فارسی'''، مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، زیر نظر محمود هاشمی شاهرودی. قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب'''، صبری باشا، ایوب، ترجمه ماجده معروف، حسین مجیب المصری، عبدالعزیز عوض، قاهره، دارالآفاق العربیة، ٢٠٠٤م.<br />
* '''تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة-الحج'''، فاضل لنکرانی، محمد، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۱۸ق.<br />
* '''الكافی فی الفقه'''، حلبى، ابوالصلاح، تقىالدين بن نجمالدين، اصفهان، كتابخانه عمومى امام اميرالمؤمنين(ع)، چاپ اول، 1403ق.<br />
* '''السرائر الحاوی لتحرير الفتاوى'''، ابن ادريس حلّى، محمد بن منصور، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ دوم، 1410ق.<br />
* '''المقنع'''، شیخ صدوق، محمّد بن على بن بابويه، قم، مؤسسه امام هادى(ع)، چاپ اول، 1415ق.<br />
* '''النهاية فی مجرد الفقه و الفتاوى'''، شیخ طوسی، محمد بن حسن، بیروت، دار الكتاب العربی، چاپ دوم، 1400ق.<br />
* '''مدینه شناسی'''، نجفی، محمدباقر، تهران، خرمایستان، چاپ اول، 1367ش.<br />
{{پایان}}<br />
<br />
==مقالههای مرتبط==<br />
*[[میقات]]<br />
*[[میقات (فتاوای مراجع)]]<br />
{{حج و عمره}}<br />
[[رده:مسجدهای مدینه]]<br />
[[رده:میقاتهای حج]]<br />
[[رده:مقالههای تکمیلشده]]</div>E.shahabi