ویکی حج - مشارکت‌های کاربر [fa]

تغییر قبله

2022-06-18T09:22:25Z

Hosainahmadi:

'''«قبله»'''، در اصطلاح فقهی، به سمتی گفته می‌شود که مسلمانان باید بدان جهت نماز بگذارند. این جهت نه فقط در احکام نماز، بلکه در بسیاری از دیگر احکام اسلامی همچون [[ذبح]] حیوانات و دفن مردگان اهمیت دارد و [[مستحب]] است بسیاری از کارهای مسلمانان مانند خوابیدن، دعا کردن، غذا خوردن، نشستن و… رو به قبله باشد.

جهت قبله در ابتدای اسلام به‌سوی مسجدالاقصی بود که در سال دوم هجرت به سمت کعبه تغییر یافت. آیات 142 تا 150 [[سوره بقره]] در این باره نازل شدند.

ماجراى تغيير قبله از [[مسجدالاقصی]] به [[کعبه]]، در [[مدینه]] به سال دوم ق. يکى از تحولات مهم تاريخ اسلام است و كه بر اثر آن اقبال مردم [[جزیرةالعرب]] به [[دین اسلام]] افزون گردید و مسلمانان به وضوح از يهود و نصاراىِ مدينه، تفكيک شدند و هویت مذهبی مستقلی پیدا کردند.

بر اساس آیات قرآن، نمازهایی که مسلمانان قبل از تغییر قبله رو به [[بیت‌المقدّس]] بجا می‌‌‌‌آوردند، باطل نبودند و در [[قرآن]] مکرراً به ما یادآوری می‌‌‌‌شود که خدا به هیچ سمت و سوی خاصّی محدود و منحصر نیست. مشرق و مغرب از آنِ خداست، پس به هر سو رو کنید، آنجا روی به خداست.(سوره بقره، آیه115) با این همه، خدا بندگان خود را به رو کردن به سوی کعبه مُلزم می‌‌‌‌سازد.
[[پرونده:N00621139-b.jpg|بندانگشتی|تغییر جهت قبله از مسجدالاقصی به سمت کعبه]]
==قبله مسلمانان پیش از بعثت==
تاریخ‌نگاران و سیره‌نویسان و مفسران، چگونگی و علل و پیامدهای تغییر [[قبله]] از [[بیت‌المقدس]] به [[کعبه]] را با توجه به آیات 142 تا 150 [[سوره بقره]] آورده‌اند. کعبه از زمان [[حضرت آدم(ع)]] قبله بود <ref>الکافی، ج4، ص199؛نهج البلاغه، خطبه 192.</ref> تا هنگامی که [[حضرت ابراهیم(ع)]] آن را بازسازی کرد (سوره بقره، آیه127)<ref> تفسیر قمی، ج1، ص62.</ref> و [[حضرت موسی(ع)]] برای نجات [[مسجدالاقصی]] از [[شرک]] و انحراف، به امر [[خداوند]]، بیت‌المقدس را قبله یهودیان قرار داد.<ref>تاریخ ابن خلدون، ج1، ص483.</ref>
===بیت‌المقدس===

قبله رسمی مسلمانان پس از [[بعثت پیامبر(ص)]] در [[مکه]] و پیش از [[هجرت]] به [[مدینه]]، تا سال دوم ق. به سخن مشهور، بیت‌المقدس بود. <ref>اخبار مکه، ج2، ص31.</ref> گرچه کعبه مهم‌ترین جایگاه را برای انتخاب به عنوان قبله داشت ([[سوره آل‌عمران]]، آیه96)؛ اما در آن هنگام، به صورت بتخانه‌‏ای درآمده بود و نماز‌گزاردن به سوی آن، شبهه احترام به بت‏ها را ایجاد می‏‌کرد.<ref>الکشاف، ج1، ص200.</ref> با توجه به احترام عمومی کعبه و حضور یهودیان در مدینه، دیدگاه‏‌های دیگر نیز در این زمینه ابراز شده است. <ref>التبیان، ج2، ص6؛فقه القرآن، ج1، ص87-91؛سبل الهدی، ج3، ص373-374.</ref>

===کعبه===

برخی قبله را تا پیش از هجرت، کعبه دانسته‌اند.<ref>الکشاف، ج1، ص200؛تفسیر قرطبی، ج2، ص150.</ref> لازمه این سخن، تغییر دو مرحله‌ای قبله، یعنی از کعبه به بیت‌المقدس و به عکس، است.

===تخییر میان قبلتین===
برخی با توجه به آیه 115 سوره بقره: {{قلم رنگ|سبز|﴿وَ لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَ الْمَغْرِبُ فَاَیْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللهِ﴾}}،
از تخییر پیامبر(ص) و مسلمانان میان دو قبله سخن گفته‌اند. <ref>روض الجنان، ج2، ص202.</ref> آنان در تایید نظر خویش، به عدم مخالفت صریح رسول خدا(ص) با کار [[براء بن معرور]] در سفری به مکه پیش از هجرت استناد می‌کنند که به سوی کعبه نماز گزارد. <ref>السیرة النبویه، ج1، ص439ـ440.</ref> در برابر، بعضی آیه یاد شده را در باره نافله‏‌های در حال سفر می‌‏دانند.<ref>مجمع البیان، ج1، ص421.</ref>

===جمع بین قبلتین===

دیدگاه چهارم همان نظر مشهور است که قبله رسمی مسلمانان تا سال دوم ق. بیت‌المقدس بوده است. <ref>اخبار مکه، ج2، ص31.</ref> اما در همین مدت، با توجه به جایگاه اصلی کعبه، پیامبر(ص) به‌اندازه امکان، میان دو قبله جمع می‏‌کرد و در صورت عدم امکان جمع، به سوی مسجدالاقصی نماز می‏‌گزارد. <ref>الاحتجاج، ج1، ص43.</ref> پس از هجرت، با توجه به عدم امکان جمع به علت موقعیت جغرافیایی آن سه شهر، به باور همه دانشمندان، <ref>عیون الاثر، ج1، ص268.</ref> بیت‌المقدس تنها قبله پیامبر(ص) ‏ و مسلمانان بود. برخی جذب یهودیان را از حکمت‌‏های آن دانسته‌اند. <ref>جامع البیان، ج2، ص4؛الکشاف، ج1، ص200؛سبل الهدی، ج3، ص371.</ref>

بعضی امکان جمع میان این دو قبله را نقد می‏‌کنند <ref>الکافی، ج3، ص286؛الاحتجاج، ج1، ص43؛روض الجنان، ج2، ص202.</ref> و باور دارند که با توجه به موقعیت جغرافیایی سه شهر بیت‌المقدس و مکه و مدینه، امکان تحقق قبله تنها در جنوب شرقی مکه وجود دارد؛ زیرا بیت‌المقدس در شمال غربی مدینه و خود مدینه هم در شمال مکه قرار دارد. در مورد هجرت ‌مسلمانان به [[حبشه]] <ref>السیرة النبویه، ج1، ص321.</ref> که در جنوب شرقی مکه قرار دارد، رعایت این مساله امکان‌پذیر است؛ اما در موارد دیگر مانند مسافرت پیامبر(ص) به [[طائف]] در جنوب غربی مکه، پیش از هجرت<ref>السیرة النبویه، ج1، ص419.</ref> یا در سه سال محاصره مسلمانان در [[شعب ابی‌طالب]] در شمال شرقی مکه، جمع میان دو قبله امکان ندارد.

==پیشینه تغییر قبله==

یهودیان ساکن در مدینه برای اصیل نشان دادن دین خود و به شک ‏افکندن مسلمانان و سست کردن پایه‌‏های حکومت نوپای نبوی، به بهانه‌‏جویی و اعتراض بر ضد مسلمانان پرداختند و ادعا کردند: مسلمانان با این‌که مخالف دین ما هستند، استقلال ندارند و از دین ما پیروی می‌کنند و به سوی قبله ما [[نماز]] می‏‌خوانند. <ref>تفسیر قمی، ج1، ص63.</ref> پیامبر از این ادعا بسیار رنج می‏‌برد و مایل بود به سوی کعبه نماز بگزارد. (سوره بقره، آیه144)

درخواست عرب برای ایمان آوردن و این‌که کعبه قبله ابراهیم هم بوده، از دیگر دلیل‌های تمایل رسول خدا یاد شده است. <ref>التبیان، ج2، ص13؛المحرر الوجیز، ج1، ص221؛التفسیر الکبیر، ج4، ص94.</ref> از این رو، ایشان نیمه‌‏های شب از استراحت‏گاه خود بیرون می‌‏آمد و به انتظار نزول [[وحی]] در مورد تغییر قبله به آفاق چشم می‌‏دوخت. <ref>تفسیر مقاتل، ج1، ص144؛تفسیر ابن ابی حاتم، ج1، ص253؛جوامع الجامع، ج1، ص87.</ref> سرانجام با نزول آیه 144 سوره بقره: {{قلم رنگ|سبز|﴿قَدْ نَری تَقَلُّبَ وَجْهِکَ فِی السَّماءِ فَلَنُوَلِّیَنَّکَ قِبْلَةً تَرْضاها فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الْمسجدالحرام﴾}} فرمان تغییر قبله صادر شد.

===زمان نزول حکم===
در منابع به قطعی روشن نیست که چند ماه پس از هجرت پیامبر(ص) به مدینه و در کدام مکان و نماز و چه جزئی از آن، حکم تغییر قبله نازل و اجرا شد. روایات عامه و خاصه در این زمینه بسیار فراوان و نزدیک به هم هستند. این مدت را [[ابن عباس]] 17 ماه؛ [[براء بن عازب]] 16 یا 17 ماه؛ [[انس بن مالک]] 19 یا 10 ماه؛ [[معاذ بن جبل]] 13 ماه؛ و [[علی بن ابراهیم]] 17 ماه <ref>مجمع البیان، ج1، ص413.</ref> پس از هجرت نقل کرده‌اند.

در مجموع، این زمان از هفت تا نوزده ماه یاد شده است. <ref>وفاء الوفاء، ج1، ص277-278.</ref> بیشتر منابع کهن تاریخی، تغییر قبله را در ماه شانزدهم یا هفدهم ([[شعبان]] یا دوشنبه نیمه [[رجب]]) سال دوم ق. یاد کرده‌اند. <ref>السیرة النبویه، ج1، ص550؛الطبقات، ج1، ص186؛تاریخ یعقوبی، ج2، ص42.</ref> در شماری از این منابع، تبدیل قبله دو ماه پیش از [[جنگ بدر|نبرد بدر]] در [[ماه رمضان]] گزارش شده است. <ref>الطبقات، ج1، ص186؛تاریخ خلیفه، ص25.</ref> برخی با توجه به وحدت نظر در گزارش ورود پیامبر(ص) به مدینه در ماه [[ربیع‌الاول]]، از جمع این گزارش‌ها 17 ماه را برگزیده‌اند. <ref>بهجة المحافل، ج1، ص173؛وفاء الوفاء، ج1، ص278؛دروس معرفة الوقت و القبله، ص372.</ref>

===مکان تحویل قبله===

مکان نزول و جاری شدن حکم تغییر قبله، بر پایه نقل‌های گوناگون، مسجد محله بنی‌سَلِمة <ref>الطبقات، ج1، ص186؛تاریخ یعقوبی، ج2، ص42؛الکشاف، ج1، ص202.</ref> در شمال غربی مدینه <ref>تاریخ و آثار اسلامی، ص268.</ref> که تا کنون به «[[مسجد القبلتین]]» <ref>الدرة الثمینه، ص115؛عیون الاثر، ج1، ص308.</ref> مشهور است یا مسجد قبیله «بنی سالم بن عوف» که پیامبر(ص) نخستین [[نماز جمعه]] را در آن گزارد <ref>تفسیر قمی، ج1، ص63؛الاعلام الوری، ج1، ص154.</ref> و یا مسجد خود پیامبر(ص) <ref>الطبقات، ج1، ص186؛وفاء الوفاء، ج1، ص278.</ref> یاد شده است.

پیامبر(ص) به سوی بیت‌المقدس نماز ظهر گزارد و طبق معمول، مردان پشت سر ایشان و زنان نیز پشت مردان به نماز ایستادند. هنگامی که دو رکعت از نماز خوانده شده بود، [[جبرئیل]] بر پیامبر(ص) نازل شد و با ابلاغ آیه 144 سوره بقره پیامبر(ص) را به سوی کعبه برگرداند. <ref>الطبقات، ج1، ص186؛من لا یحضره الفقیه، ج1، ص275.</ref> بسته به تردید راوی، در باره لحظه تغییر قبله یا مکان بر‌گزاری کامل نخستین نماز پیامبر(ص) به سوی کعبه پس از تغییر قبله <ref>فتح الباری، ج1، ص98؛السیرة الحلبیه، ج2، ص352-353.</ref> و نیز چگونگی انتشار خبر در مساجد، اختلاف یافت می‌شود و آن را در [[نماز عصر]] یا [[نماز صبح|صبح]] نیز دانسته‌اند.<ref>الطبقات، ج1، ص186-187؛عیون الاثر، ج1، ص269؛المعرفة و التاریخ، ج2، ص628.</ref>

===چگونگی تغییر===
بیت‌المقدس در سمت شمال مدینه و [[مسجدالحرام]] در جهت جنوب آن است. از این رو، پیامبر(ص) به عکس آن جهت که روی بدان داشت، چرخید. <ref>الدرة الثمینه، ص126.</ref> گزارش منابع از چگونگی تغییر قبله، شبهه پیش افتادن مامومان بر امام و نیز زنان بر مردان را پدید می‌آورد؛ زیرا نقل شده است: «فتحوّل النساء مکان الرجال و الرجال مکان النساء.» <ref>سبل الهدی، ج3، ص370.</ref>

اما بر پایه برخی منابع دیگر، پیامبر(ص) پس از روی‌آوری به سوی کعبه، از جای خود در جلو مسجد به آخر آن حرکت کرد <ref>الدرة الثمینه، ص126؛سبل الهدی، ج3، ص372.</ref> و مامومان نیز به پیروی از [[امام جماعت]] خود، رو به کعبه جا به جا شدند. <ref>الطبقات، ج1، ص186؛عیون الاثر، ج1، ص269؛وفاء الوفاء، ج1، ص278.</ref> بر این اساس، امام جماعت تنها به چرخش 180 یا 160 <ref>تاریخ و آثار اسلامی، ص306.</ref> درجه‏‌ای اکتفا نکرد؛ زیرا پشت سر امام در مسجد جایی نبود تا صف مردان و زنان تشکیل شود. <ref>وفاء الوفاء، ج3، ص372.</ref>

==اعجاز تعیین قبله در مدینه==
تعیین جهت و سمت قبله مدینه طیبه، از معجزه‌های پیامبر(ص) است که بدون کاربرد وسایل نجومی و قواعد ریاضی و ستاره‌شناسی و یا زیج (جدول محاسبات نجومی) و دیگر ابزارهای شناخت طول و عرض جغرافیایی، آن را در غایت دقت و استواری تعیین کرد و به سوی [[ناودان کعبه]] ایستاد <ref>دروس معرفة الوقت و القبله، ص380.</ref> و فرمود: «محرابی علی المیزاب.» <ref>بحار الانوار، ج97، ص433؛قس: الطبقات، ج1، ص186.</ref>

مدینه و مکه تقریباً بر یک دایره نصف‌‌النهار قرار گرفته‌اند و طول مدینه از مکه‌ اندکی بیشتر و عرض مدینه نیز نزدیک به چهار درجه از مکه بیشتر است. قبله مدینه در جنوب آن <ref>سفرنامه ناصر خسرو، ص102.</ref> است و‌ اندکی به سوی مغرب انحراف دارد. <ref>سفرنامه ناصر خسرو، ص102.</ref> ناودان کعبه نیز در سمت غرب آن قرار دارد.

==حکمت‌های تغییر قبله==
نماز خواندن به سوی بیت‌المقدس برای کسانی که کعبه را سرمایه معنویِ نژاد خود می‏‌دانستند، مشکل بود. نیز روی برگرداندن از بیت‌المقدس به سوی کعبه برای آنان که به بیت‌المقدس عادت کرده بودند، دشوار بود. پس چرا خداوند از همان آغاز قبله مسلمانان را کعبه قرار نداد؟ چرا در میان نماز و به این صورت ناگهانی، باید این تغییر انجام می‏‌گرفت؟

مفسران علل تغییر قبله را چنین برشمرده‌اند:

===جداسازی مسلمانان از مشرکان===
آن گاه که پیامبر اکرم(ص) در مکه بود، خانه کعبه کانون بت‌های مشرکان به شمار می‌رفت. از این رو، به طور موقت با فرمان خداوند به بیت ‏المقدس روی گرداند و به این ترتیب، صفوف مسلمانان از مشرکان‏ که به کعبه اهتمام می‏‌ورزیدند، جدا گشت. <ref>الکشاف، ج1، ص200.</ref>

پس از هجرت پیامبر(ص) به مدینه، یهودیان مسئله قبله را دستاویز قرار دادند و از آن سوء استفاده می‏‌کردند. دانشوران یهود و نصارا بر پایه کتاب‏‌های دینی خود، از آمدن پیامبری که به دو قبله نماز می‏‌خواند، خبر داشتند. (سوره بقره، آیه146؛ [[سوره انعام]]، آیه20) <ref>مجمع البیان، ج1، ص420؛الکشاف، ج1، ص203.</ref>

بر پایه آیه 144 سوره بقره که در آن، عبارت «اوتوا الکتاب» به کار رفته، یکی از نشانه‏‌های پیشگویی شده رسول خدا در متون [[اهل کتاب]] و صحف پیامبران پیشین، تغییر قبله بود. از سوی دیگر، با تشکیل حکومت پیامبر(ص) در مدینه، قدرت مسلمانان تا حدی استوار گشته و صفوف آنان از دیگران کاملاً مشخص شده بود.

از این رو، دیگر قبله بودن بیت‌المقدس ضرورت نداشت و پیامبر(ص) خواستار تغییر آن شد. در این هنگام، قبله به سوی کعبه، کهن‏‌ترین خانه توحید و اصیل‏‌ترین کانون پیامبران، بازگشت. (سوره آل‌عمران، آیه96) با صدور حکم تغییر قبله، مسلمانان فرمان یافتند که به ‌سوی کعبه توجه کنند تا از یهودیان که به ‌سوی بیت‌المقدس متوجه بودند، مشخص شوند <ref>التبیان، ج2، ص5؛روض الجنان، ج2، ص203؛مجمع البیان، ج1، ص412-414.</ref>؛ زیرا تاثیر نگرفتن از عادات محیط، بهترین کمال است.

نیز بر پایه فرمایش خداوند (سوره بقره، آیه145) برای پیامبر(ص) آشکار شد که اهل کتاب ایمان نخواهند آورد. وانگهی به رسمیت شناختن قبله یک اقلیت در برابر دلبستگی سنتی مکیان (سوره بقره، آیه143) <ref>الاحتجاج، ج1، ص45-46.</ref> به کعبه تا سال دوم ق. بر خلاف شبهه‌افکنی یهود، <ref>المفصل، ج6، ص548.</ref> از صدق دعوت پیامبر(ص) و الهی بودن [[آیین اسلام]] نشان داشت.

===بازشناسی و آزمایش مسلمانان===

یکی از حکمت‏های تغییر قبله، بازشناسی و آزمایش (سوره بقره، آیه143)<ref>الکشاف، ج1، ص200.</ref> مسلمانان بوده است؛ زیرا آنان که پیرو راستین فرمان خداوند بودند، بدون تعصب و اکراه این تغییر را ‏پذیرفتند؛ ولی آنان که ایمان خالص نداشتند و به مقام تسلیم نرسیده بودند، هم‏آوا با یهودیان، بهانه‏‌جویی و چون و چرا را آغاز ‏کردند و اطاعت از این دستور را بسیار دشوار یافتند.<ref>جامع البیان، ج2، ص8.</ref>این آزمایش سخت خداوند، آثار و رسوب شرک را از وجود مسلمانان زدود و بذر تسلیم مطلق در برابر فرمان حق را در جانشان رویاند. بر پیامبر(ص) هم آشکار شد که پیروان واقعی او چه کسانی هستند و این پیام برای مسلمانان سده‌های بعد باقی ماند که در همه امور باید تابع محض ولایت باشند.

===رمز وحدت مسلمانان===

اصولاً خداوند بدون مکان است. <ref>تفسیر القرآن المجید، ص93؛التبیان، ج9، ص204.</ref> پس قبله رمزی برای وحدت صفوف و احیای خاطره‏‌های توحیدی است و تغییر آن هیچ چیز را دگرگون نخواهد کرد. مهم آن است که انسان در برابر فرمان خدا تسلیم باشد و بت‏های تعصب و لجاجت و خودخواهی را در هم بشکند.

==آثار و نتایج==

گشتن قبله مسلمانان از بیت‌المقدس به خانه کعبه، در میان گروه‏‌های گوناگون چند‌گونه واکنش پدید آورد و آثار و نتایج فراوانی به دنبال داشت.

===بازیابی هویت و استقلال مسلمانان===
گردیدن قبله یک پیروزی فرهنگی بر یهودیان بود <ref>آثار اسلامی، ص45.</ref> و نقشی بسزا در بازیابی هویت و استقلال مسلمانان داشت و آنان را در رسیدن به آرمان‏‌های بلند الهی و فتح قله‌‏های فضیلت، استوار ساخت و دشمنان را ناامید کرد؛ زیرا قبله که در کانون توجه امت اسلامی قرار داشت، به شرک‌‏آلوده شده بود<ref>المفصل، ج6، ص36، 431، 436، 806.</ref>و این می‌توانست سلطه فرهنگی سختی را بر امت اسلامی تحمیل کند.

بر اثر وسوسه اهل کتاب، شماری از افراد نادان و سست‌ایمان نزد پیامبر(ص) رفتند و نگرانی خود را از بر باد رفتن پاداش عبادت‌های گذشته خود و مردگان‌شان بیان کردند. <ref>تفسیر مقاتل، ج1، ص146.</ref> پیامبر(ص) پاسخ آنان را با تلاوت آیه 143 سوره بقره داد: {{قلم رنگ|سبز|﴿وَ ما کانَ اللهُ لِیُضیعَ ایمانَکُمْ اِنَّ اللهَ بِالنَّاسِ لَرَؤُفٌ رَحیم﴾}} <ref>دلائل النبوه، ج2، ص575؛مجمع البیان، ج1، ص417.</ref>مشرکان نیز در صدد اثبات این نکته بودند که از آغاز حق با آنان بوده که کعبه را قبله می‌دانسته‏‌اند. <ref>مجمع البیان، ج1، ص413؛سبل الهدی، ج3، ص371.</ref>

===علاقه‏‌مندی اهل حجاز به اسلام===

تغییر قبله مسلمانان به سوی خانه کعبه، موجب کوتاه شدن زبان گروه مشرک مخالف اسلام و حتی علاقه‏‌مندی بیشتر مردم [[حجاز]] که توجهی خاص به کعبه داشتند، برای پذیرش آیین اسلام شد. قرآن کریم با اشاره به این مطلب مهم می‏‌فرماید: «از هر جا بیرون شدی، روی خود را به سوی مسجدالحرام کن تا مردم بهانه‌‏ای بر ضد شما نداشته باشند.» (سوره بقره، آیه150) اما یهودیان از این رویداد سخت ناخرسند شدند و به شیوه دیرینه خود، به گونه‌ای دیگر به بهانه‌‏جویی، ایرادگیری و تبلیغات منفی پرداختند. (سوره بقره، آیه142)

آورده‌‏اند که چون قبله مسلمانان از بیت‌المقدس به کعبه تغییر یافت، شماری از اشراف یهود که احساس می‌کردند برگ برنده را از دست داد‏ه‌‏اند، نزد پیامبر(ص) آمدند و علت تغییر قبله را جویا شدند و گفتند: «تو که می‏‌گفتی بر کیش ابراهیم هستی، از چه رو قبله‌ات را عوض کرده‏‌ای؟ اگر دیگر بار به سوی بیت‌المقدس نماز بگزاری، ما نیز از تو پیروی و تصدیقت می‏‌کنیم.» <ref>السیرة النبویه، ج1، ص550؛سبل الهدی، ج3، ص541.</ref>
==پانویس==
{{پانویس}}
== منابع ==
{{منابع}}
{{دانشنامه
| آدرس = http://hzrc.ac.ir/post/7472/%d8%aa%d8%ba%d9%8a%d9%8a%d8%b1-%d9%82%d8%a8%d9%84%d9%87
| عنوان = تغییر قبله
| نویسنده = علی اصغر رجاء
}}

* '''آثار اسلامی مکه و مدینه''' : رسول جعفریان، قم، مشعر، 1386ش.
* '''الاحتجاج''' : ابومنصور الطبرسی (م. 520ق.)، به کوشش سید محمد باقر، دار النعمان، 1386ق.
* '''احکام القرآن''' : الجصاص (م. 370ق.)، به کوشش قمحاوی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1405ق.
* '''اخبار مکه''' : الازرقی (م. 248ق.)، به کوشش رشدی الصالح، مکه، مکتبة الثقافه، 1415ق.
* '''اعلام الوری''' : الطبرسی (م. 548ق.)، قم، آل البیت، 1417ق.
* '''بحار الانوار''' : المجلسی (م. 1110ق.)، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1403ق.
* '''بهجة المحافل و بغیة الاماثل''' : یحیی بن ابی‌بکر العامری (م. 893ق.)، بیروت، دار صادر.
* '''تاریخ ابن خلدون''' : ابن خلدون (م. 808ق.)، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1391ق.
* '''تاریخ خلیفه''' : خلیفة بن خیاط (م. 240ق.)، به کوشش فواز، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1415ق.
* '''تاریخ طبری (تاریخ الامم و الملوک)''' : الطبری (م. 310ق.)، به کوشش محمد ابوالفضل، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
* '''تاریخ الیعقوبی''' : احمد بن یعقوب (م. 292ق.)، بیروت، دار صادر، 1415ق.
* '''تاریخ و آثار اسلامی مکه مکرمه و مدینه منوره''' : اصغر قائدان، تهران، مشعر، 1386ش.
* '''التبیان''' : الطوسی (م. 460ق.)، به کوشش العاملی، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
* '''تفسیر ابن ابی‌حاتم (تفسیر القرآن العظیم)''' : ابن ابی‌حاتم (م. 327ق.)، به کوشش اسعد محمد، بیروت، المکتبة العصریه، 1419ق.
* '''تفسیر القرآن المجید''' : المفید (م. 413ق.)، به کوشش ایازی، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، 1424ق.
* '''تفسیر القمی''' : القمی (م. 307ق.)، به کوشش الجزائری، قم، دار الکتاب، 1404ق.
* '''التفسیر الکبیر''' : الفخر الرازی (م. 606ق.)، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1415ق.
* '''تفسیر قرطبی (الجامع لاحکام القرآن)''' : القرطبی (م. 671ق.)، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1405ق.
* '''تفسیر مقاتل بن سلیمان''' : مقاتل (م. 150ق.)، به کوشش عبدالله محمود شحاته، بیروت، التاریخ العربی، 1423ق.
* '''جامع البیان''' : الطبری (م. 310ق.)، به کوشش صدقی جمیل، بیروت، دار الفکر، 1415ق.
* '''جوامع الجامع''' : الطبرسی (م. 548ق.)، قم، النشر الاسلامی، 1418ق.
* '''الدرة الثمینه''' : محمد ابن النجار (م. 643ق.)، به کوشش شکری، بیروت، دار الارقم.
* '''دروس معرفة الوقت و القبله''' : حسن حسن‌زاده آملی، قم، جامعة المدرسین، 1416ق.
* '''دلائل النبوه''' : البیهقی (م. 458ق.)، به کوشش عبدالمعطی، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1405ق.
* '''روض الجنان''' : ابوالفتوح رازی (م. 554ق.)، به کوشش یاحقی و ناصح، مشهد، آستان قدس رضوی، 1375ش.
* '''سبل الهدی''' : محمد بن یوسف الصالحی (م. 942ق.)، به کوشش عادل احمد و علی محمد، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1414ق.
* '''سفرنامه ناصر خسرو''' : ناصر خسرو (م. 481ق.)، تهران، زوّار، 1381ش.
* '''السیرة الحلبیه''' : الحلبی (م. 1044ق.)، بیروت، دار المعرفه، 1400ق.
* '''السیرة النبویه''' : ابن هشام (م. 213ق./218ق.)، به کوشش السقاء و دیگران، بیروت، دار المعرفه.
* '''الطبقات الکبری''' : ابن سعد (م. 230ق.)، به کوشش محمد عبدالقادر، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1418ق.
* '''عیون الاثر''' : ابن سید الناس (م. 734ق.)، بیروت، دار القلم، 1414ق.
* '''فتح الباری''' : ابن حجر العسقلانی (م. 852ق.)، بیروت، دار المعرفه.
* '''فقه القرآن''' : الراوندی (م. 573ق.)، به کوشش الحسینی، قم، مکتبة النجفی، 1405ق.
* '''الکافی''' : الکلینی (م. 329ق.)، به کوشش غفاری، تهران، دار الکتب الاسلامیه، 1375ش.
* '''الکشاف''' : الزمخشری (م. 538ق.)، قم، بلاغت، 1415ق.
* '''مجمع البیان''' : الطبرسی (م. 548ق.)، بیروت، دار المعرفه، 1406ق.
* '''المحرر الوجیز''' : ابن عطیة الاندلسی (م. 546ق.)، به کوشش عبدالسلام، لبنان، دار الکتب العلمیه، 1413ق.
* '''المعرفة و التاریخ''' : الفسوی (م. 277ق.)، به کوشش العمری، بیروت، الرساله، 1401ق.
* '''المفصل''' : جواد علی، دار الساقی، 1424ق.
* '''من لا یحضره الفقیه''' : الصدوق (م. 381ق.)، به کوشش غفاری، قم، نشر اسلامی، 1404ق.
* '''نهج البلاغه''' : صبحی صالح، تهران، دار الاسوه، 1415ق.
* '''وفاء الوفاء''' : السمهودی (م. 911ق.)، به کوشش خالد عبدالغنی، بیروت، دار الکتب العلمیه، 2006م.
{{پایان}}
{{رویدادهای مهم قرن اول هجری}}

[[رده:حوادث سال 2 (قمری)]]
[[رده:تغییر قبله]]
[[رده:وقایع صدر اسلام]]

[[ar:تحويل القبلة]]

تغییر قبله

2022-06-18T09:21:55Z

Hosainahmadi:

جعفر بن ابی طالب

2022-06-18T09:20:01Z

Hosainahmadi:

{{جعبه اطلاعات اشخاص
|عنوان = جعفر بن ابی‌طالب
|تصویر =
|عرض تصویر =
|توضیح تصویر =
|نام کامل =
|کنیه = ابوعبدالله
|لقب = طیّار، ذوالجناحین
|نسب = [[بنی‌هاشم]]
|زادروز = بیست سال پس از عام الفیل، حدود سال ۵۹۰م.
|کشور تولد =
|شهر تولد = [[مکه]]
|محل زندگی =
|مهاجر/انصار = انصار
|نام همسر =
|فرزندان = [[عبدالله بن جعفر|عبدالله]]، عون، محمد
|خویشاوندان سرشناس =
|دین = [[اسلام]]
|مذهب =
|پیشه =
|مناصب = فرماندهی لشکر اسلام در [[غزوه مؤته]]
|نحوه درگذشت/شهادت = شهادت در [[غزوه مؤته]]
|تاریخ درگذشت = سال هشت هجری
|شهر درگذشت = 
|کشور درگذشت = 
|آرامگاه = کشور [[اردن]]، استان کَرک، شهرستان المزار

|زمان اسلام آوردن = سال نخست [[بعثت]]
|نحوه اسلام آوردن =
|حضور در جنگ‌ها =
|هجرت به = حبشه
|دلیل شهرت =
|نقش‌های برجسته =
|دیگر فعالیت‌ها =

|نام زیارتگاه =
|سمت =
|خدمت =
|محل اقدام =
|سفر =
|نوشته‌ها =
|موقوفات =
|بناهای ساخته شده =
|مقام علمی =

|پس از =
|پیش از =

|اساتید =
|محل تحصیل =
|اجازه روایت از =
|اجازه اجتهاد از =
|شاگردان =
|اجازه روایت به =
|اجازه اجتهاد به =
|تالیفات =

|فعالیت سیاسی =
|فعالیت اجتماعی =
|فعالیت مذهبی =

|وبگاه رسمی =
|امضا = 
}}
'''جعفر بن ابی‌طالب''' (م.۸ق)، ملقّب به طَیّار، پسر عموی [[حضرت محمد(ص)]] و برادر [[امام علی(ع)]]، سرپرست مهاجران به حبشه و از فرماندهان شهید در [[سریه مؤته]] است. او یکی از نخستین کسانی بود که [[اسلام]] آورد و نخستین کسی بود که اسلام را بیرون از [[جزیرةالعرب|جزیرة‌العرب]] تبلیغ کرد.

حضرت محمد(ص)، [[امامان(ع)]] و [[صحابه]] از فضائل او سخن گفته‌اند و [[شیعه]] و [[اهل سنت]] در ارزش‌های اخلاقی او اتفاق دارند. جعفر، میان فرقه علویان نیز دارای تقدس و محبوبیت بالایی است.

نسل او که به آل جعفر شهرت دارند از فرزند نخستش، [[عبدالله بن جعفر|عبدالله]] ادامه یافته است. برخی از افراد نسل او، مانند اسحاق بن محمد بن یوسف و محمد بن حسین بن معاویه امارت [[حرمین]] را به عهده داشته‌اند.

مزار جعفر، در کشور [[اردن]]، استان کَرک، شهرستان المزار قرار دارد. زیارتگاه دیگری به نام مشهد در همان استان، در روستای مؤته قرار دارد که محل به شهادت رسیدن جعفر است. زیارتگاه‌های پرشمار دیگری در [[سوریه]] در کوهستان‌های لاذقیه منسوب به جعفر وجود دارد.

==تولد و کودکی==
جعفر، مکنّی به ابوعبدالله<ref>الطبقات، ج4، ص25؛ انساب الاشراف، ج1، ص225.</ref> و متولد [[مکه]]،<ref>الاستیعاب، ج1، ص242.</ref> فرزند [[ابوطالب]] و [[فاطمه بنت اسد]] است. جد اعلای پدری او و پدربزرگ مادری او «هاشم» است؛ از این رو، از دو طرف [[بنی‌هاشم|هاشمی‌تبار]] است.<ref>المحبر، ص457.</ref> بر پایه قول مشهور، سن جعفر ده سال بزرگ‌تر از برادرش [[امام علی(ع)]] است؛<ref>الطبقات، ج1، ص97؛ الاستیعاب، ج1، ص242.</ref> از این رو، زمان تولد او بیست سال پس از عام الفیل، حدود سال ۵۹۰م. بوده است.

جعفر به دلیل شرایط سخت اقتصادی و عیال‌واری پدرش، به پیشنهاد [[حضرت محمد(ص)]] بخشی از نوجوانی خود را تا زمان [[اسلام]] آوردن، تحت کفالت عمویش عباس<ref>السیرة النبویه، ج1، ص246؛ تاریخ الطبری، ج2، ص313.</ref> و به نقلی، تحت کفالت عمویش [[حمزه]] به سر برد.<ref>الاستغاثه، ج2، ص30؛ مناقب، ج2، ص27؛ بحار الانوار، ج38، ص254، 295.</ref>

==لقب==
به جعفر، لقب‌های طَیّار<ref group="یادداشت">پرواز کننده.</ref> و ذوالجناحین<ref group="یادداشت">دارای دو بال.</ref> داده شده، که برگرفته از سخن حضرت محمد(ص) درباره اوست.<ref>انساب الاشراف، ج2، ص298؛ تاریخ دمشق، ج19، ص368.</ref> به گفته حضرت محمد(ص)، پس از شهادت و قطع شدن دو دست جعفر در [[غزوه مؤته]]، خداوند به جای دو دست دو بال به او داد که با آنها در بهشت هرجا که خواهد پرواز کند.<ref name=":3" /> درباره این لقب وجه تسمیه دیگری نیز ذکر شده است.<ref>تاریخ دمشق، ج54، ص165.</ref>

==اسلام آوردن==
جعفر، هنگام [[بعثت]] [[حضرت محمد(ص)]] حدود بیست سال داشت و از نخستین کسانی بود که [[اسلام]] آورد. برخی وی را سومین مرد مسلمان دانسته‌اند<ref>سیر اعلام النبلاء، ج1، ص216؛ تهذیب الکمال، ج5، ص52.</ref> که پس از [[امام علی(ع)]] و [[زید بن حارثه]] در سال نخست بعثت ایمان آورد.<ref>مقاتل الطالبیین، ص32؛ مناقب، ج2، ص27؛ اسد الغابه، ج1، ص341.</ref> به نقل ابوالفرج، اسلام آوردن جعفر در سال نخست بعثت مورد اتفاق بوده<ref>مقاتل الطالبیین، ص32.</ref> و بر پایه خبری، او اندکی پس از برادرش امام علی(ع) مسلمان شد.<ref>اسد الغابه، ج1، ص341.</ref> بر پایه اخبار دیگری، جعفر در آغاز دعوت علنی و در یوم الانذار<ref>تاریخ یعقوبی، ج2، ص28.</ref> مسلمان شد و بیست و ششمین<ref>الاصابه، ج1، ص592.</ref>یا سی‌امین<ref>تاریخ الاسلام، ج1، ص139.</ref> یا سی و دومین<ref>اسد الغابه، ج1، ص341؛ سیر اعلام النبلاء، ج1، ص216؛ الاصابه، ج1، ص592.</ref> مسلمان بود.

بر پایه گزارشی، جعفر به همراه علی(ع) و با اقتدای به حضرت محمد(ص) نخستین نماز جماعت در اسلام را اقامه کرده و در این اقدام، پدرش [[ابوطالب]] مشوق وی بود.<ref>تاریخ دمشق، ج 54، ص165؛ مناقب، ج1، ص301؛ اسد الغابه، ج1، ص341.</ref>

==هجرت به حبشه==

===سرپرستی مهاجران===
جعفر در هجرت دومِ<ref>الطبقات، ج4، ص25؛ انساب الاشراف، ج1، ص225.</ref>مسلمانان به حبشه<ref group="یادداشت">سال چهارم یا پنجم [[بعثت]].</ref> سرپرستی مسلمانان مهاجر را بر عهده داشت.<ref>الطبقات، ج4، ص25؛ سیر اعلام النبلاء، ج1، ص206.</ref> بعدها [[حضرت محمد(ص)]] طی نامه‌ای که برای نجاشی پادشاه حبشه فرستاد، از وی خواسته بود تا به اوضاع جعفر و دیگر مسلمانان مهاجر رسیدگی کند.<ref>تاریخ الطبری، ج2، ص652.</ref> در این هجرت، همسر او [[اسماء بنت عمیس]] خثعمی نیز حضور داشت.<ref>الطبقات، ج4، ص25.</ref> برخی مفسران، نزول آیه دهم سوره زمر را<ref group="یادداشت">{{آیه|وَأَرْضُ اللَّهِ وَاسِعَةٌ إِنَّمَا يُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَيْرِ حِسَابٍ}} و زمين خدا گسترده است [بر شماست از سرزمينى كه دچار مضيقه دينى هستيد به سرزمينى ديگر مهاجرت كنيد] فقط شكيبايان پاداششان را كامل و بدون حساب دريافت خواهند كرد.</ref> در شأن جعفر و مهاجران حبشه دانسته‌اند.<ref>تفسیر بغوی، ج4، ص74؛ تفسیر قرطبی، ج15، ص240؛ مبهمات القرآن، ج2، ص438.</ref>

===تبیین اسلام برای نجاشی===
نمایندگان قریش، با دادن هدایایی به نجاشی پادشاه حبشه، از او خواستند مسلمانان را به [[مکه]] بازگرداند.<ref>السیرة النبویه، ج1، ص335-336.</ref> به نقل [[عبدالله بن عباس|ابن‌عباس]]، نجاشی از مهاجران مسلمان خواست که آیاتی از قرآن را برای او بخوانند، جعفر<ref>الطبقات، ج4، ص93؛ تفسیر قمی، ج1، ص176-177.</ref> آیاتی از سوره مریم درباره [[حضرت عیسی(ع)]] و مادرش را خواند که موجب گریه نجاشی، کشیشان و راهبان شد. قرآن<ref>سوره مائده (۵)، آیات ۸۲–۸۶؛</ref> نیز به این جریان اشاره کرده است.<ref>تاریخ یعقوبی، ج 2، ص29؛ اسباب النزول، واحدی 205-206؛ تفسیر قرطبی، ج6، ص255.</ref> بر پایه نقلی، نجاشی مسلمانان را حزب [[حضرت ابراهیم(ع)|ابراهیم]] خطاب کرد و با بی‌اعتنایی به اعتراض فرستادگان قریش که خود را حزب ابراهیم دانستند، آنان را با هدایایشان بازگرداند. قرآن<ref group="یادداشت">{{آیه|إِنَّ أَوْلَى النَّاسِ بِإِبْرَاهِيمَ لَلَّذِينَ اتَّبَعُوهُ وَهَذَا النَّبِيُّ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَاللَّهُ وَلِيُّ الْمُؤْمِنِينَ}}

مسلماً نزديك ترين مردم به ابراهيم [از جهت پيوند و انتساب معنوى] كسانى اند كه [از روى حقيقت] از او پيروى كردند، و اين پيامبر و كسانى كه [به او] ايمان آورده‌اند [از همه به او نزديك‌ترند] و خدا ياور و سرپرست مؤمنان است.</ref><ref>آل عمران (۳)، آیة ۶۸؛ ترجمه قرآن (انصاریان)، ص۵۸.</ref> پس از بیان این جریان، بر ایمان جعفر و دیگر مهاجران گواهی داده است.<ref>اسباب النزول، ص111.</ref>

===فعالیت‌‌های فرهنگی===
بر پایه اخباری، با فعالیت جعفر شماری از حبشیان اسلام آوردند و بعدها به همراه او به [[مدینه]] آمدند.<ref>انساب الاشراف، ج1، ص225؛ الاستیعاب، ج1، ص242.</ref> به باور برخی مفسران، قرآن<ref group="یادداشت">{{آیه|لَتَجِدَنَّ أَشَدَّ النَّاسِ عَدَاوَةً لِلَّذِينَ آمَنُوا الْيَهُودَ وَالَّذِينَ أَشْرَكُوا وَلَتَجِدَنَّ أَقْرَبَهُمْ مَوَدَّةً لِلَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ قَالُوا إِنَّا نَصَارَى ذَلِكَ بِأَنَّ مِنْهُمْ قِسِّيسِينَ وَرُهْبَانًا وَأَنَّهُمْ لَا يَسْتَكْبِرُونَ}}

مسلّماً يهوديان و كسانى را كه شرك ورزيده‌اند، دشمن‌ترين مردم نسبت به مؤمنان خواهى يافت؛ و قطعاً كسانى را كه گفتند: «ما نصرانى هستيم»، نزديكترين مردم در دوستى با مؤمنان خواهى يافت، زيرا برخى از آنان دانشمندان و رهبانانى اند كه تكبر نمى‌ورزند.</ref><ref>سوره مائده (۵)، آیه ۸۲؛ ترجمه قرآن (فولادوند)، ص۱۲۱.</ref> به این تازه‌مسلمانان اشاره کرده است.<ref>التبیان، ج3، ص613.</ref> برخی از مفسران، شمار آنها را ۴۰ نفر دانسته و آیه ۱۲۱ سوره بقره را<ref group="یادداشت">{{آیه|الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ يَتْلُونَهُ حَقَّ تِلَاوَتِهِ أُولَئِكَ يُؤْمِنُونَ بِهِ}}

كسانى كه كتاب [آسمانى] به آنان داده‌ايم، آن را به طورى كه شايسته آن است [با تدبّر و به قصد عمل كردن] مى‌خوانند.</ref> در شأن آنها دانسته‌اند.<ref>مجمع البیان، ج 1، ص374؛ اسباب النزول، ص43.</ref> برخی نیز آیه‌های ۵۲ تا ۵۵ سوره قصص را در شأن آنها معرفی کرده‌اند.<ref>التبیان، ج8، ص162-163؛ مجمع البیان، ج 9، ص367، تفسیر قرطبی، ج 13، ص296.</ref>
==بازگشت به مدینه==
جعفر در سال هفتم هجرت از حبشه به [[مدینه]] بازگشت.<ref>الطبقات، ج4، ص25؛ تاریخ الطبری، ج11، ص459.</ref> با رسیدن جعفر، [[حضرت محمد(ص)]] پیشانی او را بوسید و چون آمدن جعفر با فتح خیبر همزمان شده بود، فرمود نمی‌دانم به کدامیک از این دو: «آمدن جعفر» یا «پیروزی در خیبر» مسرور شوم.<ref>السیرة النبویه، ج2، ص359؛ الطبقات، ج4، ص25 - 26؛ انساب الاشراف، ج1، ص225.</ref> پیامبر(ص) نماز جعفر طیار را به او آموزش داد<ref>الکافی، ج3، ص465؛ من لایحضره الفقیه، ج1، ص552.</ref> و ضمن اختصاص بخشی از غنایم خیبر به جعفر،<ref>الطبقات، ج4، ص.26</ref> خانه‌ای نزدیک [[مسجد النبی(ص)|مسجد نبوی(ع)]] در اختیارش قرار داد. او جعفر را همانند دیگر مهاجران به حبشه، «صاحب الهجرتین» نامید.<ref>انساب الاشراف، ج2، ص299.</ref>

جعفر در همین سال در [[عمرة القضا]]، از سوی حضرت محمد(ص) مأمور شد تا [[میمونه بنت حارث|میمونه دختر حارث]] بن حزن را برای وی خواستگاری کند.<ref>اتحاف الوری، ج1، ص475.</ref>

==روایت حدیث==
جعفر، راوی حدیث نبوی(ص) بود و از وی فرزندش [[عبدالله بن جعفر|عبدالله]]، ابوموسی اشعری و عمرو عاص روایت نقل کرده‌اند.<ref>اسد الغابه، ج1، ص342-343؛ التحفة اللطیفه، ج1، ص240.</ref>

==سریه مؤته==

===فرماندهی===
جعفر در سال هشتم هجرت، از سوی حضرت محمد(ص) به عنوان یکی از فرماندهان لشکر سه هزار نفری مسلمانان<ref name=":0" /> و یا نخستین فرمانده<ref>تاریخ یعقوبی، ج2، ص65؛ مقاتل الطالبیین، ص29.</ref> در سریه‌ای که به [[مؤته]] شهرت یافت، انتخاب شد تا به انتقام خون سفیر پیامبر(ص)،<ref group="یادداشت">حارث بن عمیر ازدی.</ref> با سپاه روم بجنگد.<ref name=":0" /> وی را نخستین کسی دانسته‌اند که پس از اسلام، مرکب خویش را پی کرد و سپس به نبرد با دشمن پرداخت.<ref>السیرة النبویه، ج2، ص378؛ الطبقات، ج4، ص28؛ تاریخ الطبری، ج3، ص39؛ ج11، ص494.</ref>

===شهادت===
جعفر پس از شهادت [[زید بن حارثه]]،<ref name=":0">السیرة النبویه، ج2، ص373؛ انساب الاشراف، ج1، ص487-488.</ref> پرچم را به دست گرفت و پس از رشادت‌هایی، در حالی که دو دستش قطع شده و زخم‌های بسیاری برداشته بود، به شهادت رسید.<ref>الطبقات، ج4، ص28؛ انساب الاشراف، ج1، ص487؛ الاستیعاب، ج1، ص244-245.</ref> سن او هنگام شهادت حدود ۴۱ سال دانسته‌ شده<ref name=":1">الاستیعاب، ج1، ص245؛ اسد الغابه، ج1، ص344؛ مقاتل الطالبیین، ص25.</ref> که با زمان تولد وی در بیست عام الفیل همخوانی دارد. البته در برخی منابع، سن وی را ۳۳، 34<ref>السیرة النبویه، ج2، ص378؛ مقاتل الطالبیین، ص32.</ref> و39<ref>البدایة و النهایه، ج 4، ص256.</ref> سال نیز ثبت کرده و برخی مورد اخیر را تقویت کرده‌اند.<ref>البدایة و النهایه، ج 4، ص256.</ref> جعفر را نخستین شهید از خاندان [[ابوطالب]] دانسته‌اند.<ref name=":1" />
===گریه پیامبر(ص)===
حضرت محمد(ص)، با آگاه شدن از شهادت جعفر، گریست و ضمن اعلام خبر شهادت او و دیگر شهیدان به دل‌جویی از همسر و فرزندان جعفر پرداخت و برای آنان دعا کرد.<ref>تاریخ دمشق، ج27، ص254-258؛ سبل الهدی، ج11، ص108.</ref> به گفته حضرت محمد(ص)، خداوند به جای دو دست جعفر که در این نبرد مؤته قطع شد، به او دو بال عطا کرد که با آنها در بهشت هرجا که خواهد پرواز کند.<ref name=":3">الطبقات، ج4، ص28 - 29؛ انساب الاشراف، ج1، ص487؛ مقاتل الطالبیین، ص34.</ref> وی مسلمانان را به گریه بر جعفر سفارش کرد<ref>السیرة النبویه، ج2، ص380 - 381؛ الطبقات، ج4، ص29-30؛ انساب الاشراف، ج1، ص488.</ref> و از اطرافیان خود خواست تا غذای خانواده داغ‌دیده جعفر را تهیه کنند که به مدت سه روز تهیه شد.<ref>انساب الاشراف، ج1، ص488؛ تاریخ یعقوبی، ج2، ص66.</ref> بر پایه نقلی، پیامبر(ص) سر فرزندان جعفر را تراشید.<ref>الاستیعاب، ج3، ص1367.</ref>

[[حضرت فاطمه(س)]]، برای شهادت جعفر شیون و زاری کرد.<ref>انساب الاشراف، ج1، ص488؛ الاستیعاب، ج1، ص243؛ اسد الغابه، ج1، ص343.</ref> و [[حسان بن ثابت]] و دیگران نیز در رثای جعفر اشعاری سرودند.<ref>السیرة النبویه، ج2، ص386 - 387؛ مقاتل الطالبیین، ص32 – 33؛ تاریخ دمشق، ج72، ص129 - 130.</ref>

==فضایل و مناقب==

=== در قرآن ===
برخی مفسران ذیل بعضی آیه‌های قرآن، جعفر بن ابی‌طالب را مصداق ویژگی‌های ذکر شده در آن آیات دانسته‌اند. برخی از آن ویژگی‌ها و آیات چنین‌اند:‌

*نام جعفر، هم‌ردیف مؤمنانی مانند [[حمزه]] و [[امام علی(ع)]] و الگویی برای اهل ایمان؛ در آیه‌های ۱۳ بقره،<ref>شواهد التنزیل، ج 1، ص93.</ref> ۵۴ انعام،<ref>تفسیر فرات الکوفی، ص134؛ شواهد التنزیل، ج1، ص261؛ مجمع البیان، ج 4، ص476.</ref> ۱۹ توبه و ۴۷ حجر<ref>شواهد التنزیل، ج1، ص414؛ البرهان، ج3، ص374.</ref> دانسته شده است.
*جعفر مصداق مؤمنان راستین، در آیه ۱۵ حجرات<ref>شواهد التنزیل، ج 2، ص259.</ref> دانسته شده است.
*او یکی از یاوران [دین] خدا، در آیه ۱۴ صف<ref>تفسیر قرطبی، ج 19، ص89؛ الدر المنثور، ج 6، ص214؛ البرهان، ج 5، ص369.</ref> معرفی شده است.
*وی مصداق پرهیزکاران، در آیه ۳۴ انفال، دانسته شده که مانند امام علی(ع) و حمزه،<ref>شواهد التنزیل، ج 1، ص283.</ref> برخلاف مشرکان، شایستگی سرپرستی و اداره [[مسجدالحرام]] و [[کعبه]] را دارند.<ref>الکافی، ج 8، ص204؛ تفسیر قمی، ج 1، ص284؛ تفسیر عیاشی، ج 2، ص83.</ref>
*جعفر بر پایه روایتی ذیل آیه ۳۳ احزاب، با امام علی(ع)، حمزه و عبیدة بن حارث هم‌پیمان شده که در راه خدا و فرستاده‌اش وفادار بماند و به عهد خود وفا کرده است.<ref>الخصال، ص376؛ مجمع البیان، ج5، ص122؛ التبیان، ج 8، ص329؛ ج5، ص318.</ref>
*مراد از اهل ایمان و عمل نیک در آیة ۲۱ جاثیه، حضرت محمد(ص) و [[اهل بیت]] او و جعفر دانسته شده است.<ref>شواهد التنزیل، ج 2، ص239؛ البرهان، ج5، ص29.</ref>
*بر پایه روایتی، مراد از «شهدا» در آیة ۶۹ نساء، جعفر و حمزه‌اند که در کنار پیامبران، صدیقان و صالحان از نعمت الهی برخوردارند.<ref>تفسیر فرات الکوفی، ص113؛ التبیان، ج5، ص318؛ شواهد التنزیل، ج1، ص196.</ref>
*بر پایه روایتی از [[امام باقر(ع)]]، آیه ۴۰ حج درباره جعفر، امام علی(ع) و حمزه نازل شده<ref>تفسیر قمی، ج2، ص84؛ الکافی، ج8، ص338؛ شواهد التنزیل، ج1، ص521.</ref> که تنها به جرم استواری در ایمان از خانه و کاشانه خود رانده شدند.
*بر پایه روایتی از [[عبدالله بن عباس|ابن عباس]]، جعفر یکی از مصداق‌های «رجال» در آیه ۴۶ اعراف است که در روز جزا بر جایگاه‌های اهل بهشت اشراف دارند.<ref>مجمع البیان، ج4، ص652؛ تفسیر قرطبی، ج7، ص212؛ روح المعانی، ج4، ص363.</ref>
*بر پایه روایتی از [[ابوهریره]]، جعفر یکی از مصداق‌های «اولیاء الله» در آیة ۶۲ یونس است که نام او در ردیف حضرت محمد(ص)، امام علی(ع)، حمزه و [[عقیل بن ابی‌طالب|عقیل]] آمده است.<ref>شواهد التنزیل، ج 1، ص354.</ref>

===نزد پیامبر(ص)===
او پس از مسلمان شدن، به دلیل دستگیری از نیازمندان، لقب «ابوالمساکین» به معنای پدر بینوایان یافت.<ref>مقاتل الطالبیین، ص26؛ اسد الغابه، ج1، ص342؛ سیر اعلام النبلاء، ج1، ص217.</ref> برخی این لقب را از سوی حضرت محمد(ص) دانسته‌اند.<ref>اسد الغابه، ج1، ص342.</ref> پیامبر(ص) او را از لحاظ جسمی و اخلاقی شبیه خود می‌دانست<ref>الطبقات، ج4، ص26 - 27؛ انساب الاشراف، ج2، ص204؛ تاریخ یعقوبی، ج2، ص117.</ref> و او را در کنار حمزه و [[امام علی(ع)]] بهترین مردم معرفی می‌کرد.<ref>مقاتل الطالبیین، ص34.</ref> وی آفرینش مردمان را از درختان گوناگون، ولی طینت خود و جعفر را یکی دانست.<ref>مقاتل الطالبیین، ص34 - 35؛ تاریخ دمشق، ج19، ص362؛ سیر اعلام النبلاء، ج1، ص214.</ref>

بر پایه نقلی، حضرت محمد(ص) در غیاب او، بین جعفر و معاذ بن جبل عقد اخوت بست<ref>السیرة النبویه، ج1، ص505؛ البدایة و النهایه، ج3، ص226.</ref> و سهمی از غنایم [[غزوه بدر|جنگ بدر]] را برای جعفر که در آن زمان در حبشه بود، کنار گذاشت.<ref>سیر اعلام النبلاء، ج1، ص216.</ref>

===نزد امامان(ع)===
[[امام علی(ع)]] فرزندان جعفر را اکرام می‌کرد؛ چنان‌که به نقل عبدالله پسر جعفر، هر گاه وی از عمویش علی(ع) چیزی می‌خواست، او را به حق جعفر قسم می‌داد و او با درخواستش موافق می‌شد.<ref>الاستیعاب، ج1، ص244؛ اسد الغابه، ج1، ص344؛ سیر اعلام النبلاء، ج1، ص20.</ref> امام علی(ع) دختر خود، زینب را به ازدواج عبدالله بن جعفر درآورد.<ref>انساب الاشراف، ج2، ص29.</ref> [[امام حسین(ع)]] نیز در عاشورا، به جعفر افتخار کرد.<ref>الارشاد، ج2، ص96-97.</ref>

===نزد اهل سنت و صحابه===
جعفر در منابع [[اهل سنت]]، با توصیف‌هایی مانند خطیب توانا، سرداری برجسته و شجاع، با سخاوت و آگاه به مسائل دینی یاد شده است.<ref>نک: دانشنامه جهان اسلام، ج10، ص407.</ref> [[ابوهریره]] نیز روایاتی از بخشندگی‌های جعفر و فضل و شرافت او نقل کرده است.<ref>الطبقات، ج4، ص31؛ الاستیعاب، ج1، ص244؛ اسد الغابه، ج1، ص342.</ref> برخی اهل سنت، دایره شمول [[اهل بیت]] را، که از نظر [[شیعه]] بر [[معصومان(ع)]] اختصاص دارد گسترش داده و آل جعفر را نیز داخل در آن دانسته‌اند که صدقه بر آنان حرام است.<ref>بهجة النفوس، ج2، ص944؛ امتاع الاسماع، ج5، ص377؛ بحار الانوار، ج23، ص115.</ref> [[عبدالله بن عباس|ابن عباس]] در پاسخ پرسش فردی [[صحابه|صحابی]]، که از اهل بیت پرسیده بود، هفت خصلت برای آنان برشمرد که یکی از آنها افتخارِ داشتن جعفر است که با دو بال در بهشت پرواز می‌کند.<ref>الارشاد، ج1، ص37؛ بحار الانوار، ج37، ص48.</ref>

برخی [[صحابه]]، همانند [[عمر بن خطاب|عمر]] و فرزندش عبدالله، عبدالله بن جعفر را «ابن ذی الجناحین» به معنای «پسر کسی که دارای دو بال است» خطاب می‌کردند.<ref>اسد الغابه، ج1، ص344؛ سیر اعلام النبلاء، ج1، ص215؛ الاصابه، ج1، ص594.</ref>
==فرزندان و نوادگان==

جعفر در حبشه از [[اسماء بنت عمیس]] صاحب سه پسر به نام‌های [[عبدالله بن جعفر|عبدالله]]، محمد و عون شد.<ref>الطبقات، ج8، ص219؛ انساب الاشراف، ج2، ص298؛ تاریخ دمشق، ج27، ص250.</ref> عبدالله نخستین فرزند مسلمانان در حبشه و در میان مسلمانان از جایگاه ویژه‌ای برخوردار بود. بر پایه گزارشی، محمد و عون در رویداد عاشورا یا در صفین به شهادت رسیدند.<ref>انساب الاشراف، ج2، ص299.</ref> به باور برخی، محمد با [[امام علی(ع)]] به [[کوفه]] رفت و در نبرد صفین شهید شد و آن که در [[کربلا]] حضور داشت محمد بن عبدالله بن جعفر بود.<ref>معجم رجال الحدیث، ج16، ص166.</ref> گفته شده قاسم بن محمد بن جعفر نیز در کربلا شهید شده است.<ref>معجم رجال الحدیث، ج15، ص50.</ref> به نقلی عون و محمد در جریان فتوحات در [[ایران]] در شوشتر به شهادت رسیدند.<ref>الاستیعاب، ج3، ص1247.</ref>

نسل جعفر که به آل جعفر شهرت دارند،<ref name=":2" /> از پسرش عبدالله تداوم یافته و موقوفاتی در [[حرمین]] داشته و در برخی سالها بر سر اداره آنها منازعه داشتند.<ref name=":2">تاریخ ابن خلدون، ج4، ص148.</ref> برخی از آنان در حضرموت ساکن شدند و با تیره‌هایی چون آل کده نزاع‌هایی داشتند.<ref>ادام القوت، ص559، 602- 605.</ref> در اُثیل میان بدر و صفراء؛ فرزندان جعفر چشمه‌ای داشتند.<ref>الاماکن، ص8؛ وفاء الوفاء، ج4، ص8.</ref>
===از اصحاب و روایان امامان(ع)===
برخی از افراد نسل جعفر، از اصحاب و راویان [[امامان(ع)]] بودند. برخی از آنها چنین‌اند:‌

*داود بن قاسم بن اسحاق؛
*اسماعیل بن عبدالله بن جعفر، از [[تابعین]] و اصحاب [[امام سجاد(ع)]]؛
*جعفر بن ابراهیم بن محمد؛
*صالح بن منصور بن عبدالله؛
*ابراهیم بن علی بن عبدالله.<ref>رجال النجاشی، ص110، 156، 175، 216، 225، 271و 352.</ref>

===از امیران حرمین===
برخی از افراد نسل جعفر، به امارت [[حرمین]] رسیدند. برخی از آنها چنین‌اند:

*اسحاق بن محمد بن یوسف جعفری، در سال ۲۷۱ق؛
*موسی بن محمد بن یوسف، پس از درگذشت اسحاق؛
*سلیمان بن محمد بن یوسف، که این سه نفر در [[مدینه]] امارت داشتند؛<ref>نک: تاریخ امراء المدینه، ص197- 198، 215 - 216.</ref>
*محمد بن حسن بن معاویة بن عبدالله، که از سوی [[نفس زکیه]] در سال ۱۴۵ والی [[مکه]] شد.<ref>اتحاف الوری، ج2، ص186-187.</ref>

==اماکن منسوب به او==

===خانه جعفر در مکه===
جعفر در [[مکه]] خانه‌ای داشت که ابن جبیر (‏م.۶۱۴ق) در سده ششم به وجود آن که در نزدیکی اقامتگاهش بوده، اشاره کرده اما جای دقیق آن را مشخص نکرده است.<ref>رحلة ابن جبیر، ص83.</ref> همچنین فاسی (۸۳۲ق) تاریخ‌نگار، با اشاره به مکانی در مکه که به محل تولد [[امام صادق(ع)]] شناخته می‌شده، گفته است که این مکان به محل تولد جعفر نیز شناخته می‌شود.<ref>شفاء الغرام، ج1، ص360.</ref>

===خانه جعفر در مدینه===
جعفر در [[مدینه]] نیز خانه‌ای داشت که [[حضرت محمد(ص)]] طرح آن را ریخته بود.<ref>الدرة الثمینه، ص110؛ وفاء الوفاء، ج2، ص76.</ref> گویا این خانه در شرق خانه عباس بن عبدالمطلب و مشرف به ضلع جنوبی [[مسجد النبی(ص)]] قرار داشت.<ref>بیوت الصحابه، ص77.</ref> [[عمر بن خطاب]] برای گسترش مسجد نبوی، نیمی از مساحت آن را به صد هزار<ref group="یادداشت">درهم.</ref> خریداری و به مسجد افزود.<ref>الدرة الثمینه، ص110؛ وفاء الوفاء، ج2، ص76.</ref> این اقدام به [[عثمان بن عفان]] نیز نسبت داده شده است، از این رو به گمانِ سمهودی (م.۹۱۱ق) هر یک از این دو خلیفه، نیمی از آن خانه را خریداری کرده و در توسعه خود به مسجد افزوده است.<ref>وفاء الوفاء، ج2، ص76.</ref> بر پایه روایتی از امام علی(ع) در منابع شیعه، تخریب خانه جعفر و افزودن آن به مسجد، به دست عمر بن خطاب و بدون پرداخت هیچ مبلغی به فرزندان جعفر صورت گرفته است.<ref>کتاب سلیم بن قیس، ص229.</ref>

بر پایه روایتی دیگر، امام علی(ع) الحاق خانه جعفر در مدینه به مسجد النبی(ص) را از موارد مخالفت خلفای پیش از خود با سنّت پیامبر(ص) دانسته و بیرون آوردن خانه از فضای مسجد و بازگرداندن آن به دست وارثانش را آرزو کرده است.<ref>کتاب سلیم بن قیس، ص263؛ الاحتجاج، ج 1، ص392.</ref>

===مزار===
[[پرونده:مزار جعفر بن ابی طالب.jpg|بندانگشتی|مزار جعفر بن ابی‌طالب در [[اردن]]، استان کَرک، شهرستان المزار.]]

====مکان====
بر پایه روایتی از امام علی(ع)، امروزه مزار جعفر همچون دیگر شهیدان [[سریه مؤته|مؤته]] در شهرستانی به نام المزار در استان کَرک [[اردن]] قرار دارد و از مهم‌ترین زیارتگاه‌های اردن به شمار می‌آید. نزدیک این زیارتگاه، مزار [[زید بن حارثه]] و عبدالله بن رواحه از دیگر شهیدان غزوه مؤته قرار گرفته است.<ref>اوضح المسالک، ص547، 576؛ المعالم الاثیره، ص237.</ref> تاریخ‌نگاران و جهانگردان مسلمان از دیرباز به قبر جعفر اشاره کرده‌اند.<ref>نک: الاشارات، ص26؛ معجم البلدان، ج 5، ص220.</ref>

====پیشینه====
درباره تاریخ ساخت بنای اولیه زیارتگاه، آگاهی دقیقی در دست نیست؛ ولی کتیبه‌ای به خط کوفی از دوره فاطمی (حک: ۳۵۸–۵۶۷ق) بر روی قبر باقی مانده که بیانگر اهتمام فاطمیان به این زیارتگاه است.<ref>الموسم، ش4، ص1074، «الآثار الاسلامیه فی بلدتی مؤتة والمزار».</ref>

====بازسازی و توسعه====
این مزار، در نیمه دوم سده هفتم، به دست ملک ظاهر بیبرس مملوکی گسترش یافته و وقف‌های جدیدی به اوقاف آن افزوده شده است.<ref>الوافی بالوفیات، ج 10، ص213.</ref> بر پایه کتیبه‌های دیگری، از دوره مملوکی و [[دولت عثمانی|عثمانی]]، بنای زیارتگاه در ۷۲۷ق. به دست بهادر بدری، نائب السلطنه<ref group="یادداشت">والی.</ref> مملوکی در شوبک و کرک، و در ۷۵۲ق. به دست شمس‌الدین هارونی در دوره پادشاه مملوکی الناصر محمد، و در ۱۳۳۱ق. به دست قهرمان سیفی افندی بازسازی و گسترش یافته است.<ref>الموسم، ش4، ص1074، «الآثار الاسلامیه فی بلدتی مؤته والمزار».</ref>

در فاصله سال‌های ۱۹۳۰ و ۱۹۳۴م، به دستور ملک عبدالله پادشاه اردن، ساختمان گسترده‌تری با سه [[گنبد]] و دو [[گلدسته|مناره]] در محل زیارتگاه جعفر طیار ساخته شد و دو گنبد کوچک نیز برروی قبر زید بن حارثه و عبدالله بن رواحه قرار گرفت.<ref>الموسم، ش4، ص1074، «الآثار الاسلامیه فی بلدتی مؤته والمزار».</ref> در دهه‌های اخیر، توسط دولت اردن ساختمان جدید و وسیع‌تری در کنار ساختمان پیشین بنا شده است.<ref>نک: المنهاج، ش4، ص233-240، «مؤتة عراقة الماضی وروح ذی الجناحین».</ref> همچنین در سال ۱۴۲۰ق. برروی قبر جعفر، [[ضریح]] نقره‌ای [[مشبک|مشبّک]] مربّعی از سوی محمد برهان الدین، داعیِ مطلقِ فرقه [[اسماعیلیان]] بُهرهٔ [[هند]] نصب شده، که بدنه آن با نقوش و تزئینات و [[کتیبه|کتیبه‌هایی]] به خط کوفی، که یادآور معماری دوره فاطمی [[مصر]] است آراسته شده است.

===مشهد===

====مکان====
ویرانه‌های زیارتگاهی در [[اردن]]،‌ در ۱۲ کیلومتری شهر کرک و در روستای مؤته، محل رویداد [[غزوه مؤته]]، وجود دارد که نزد اهالی به «مشهد» شناخته شده و جای شهادت جعفر دانسته شده است.

====پیشینه و بنا====
پیشینه بنا، از دوره [[ایوبیان|ایوبی]] (حک:۵۶۷–۶۴۷ق) یا مملوکی (حک:۶۴۷–۹۲۳ق) است؛ ولی در گذر زمان ویران و به تلّی از سنگ و خاک تبدیل شده بود و تنها یک طاق سنگی از میان آن سر برآورده بود. در جریان کاوش‌های باستان‌شناسی واحد آثار اسلامی وزارت اوقاف اردن، بقایای بنا به‌طور کامل از زیر خاک بیرون آورده و مشخص شد که طاق باقی‌مانده، یکی از چهارطاق اصلی بنا است، که بر فراز آن [[گنبد|گنبدی]] برپا بوده است. این کاوش‌ها نشان داد که بنای مشهد دارای [[محراب|محرابی]] در ضلع جنوبی و یک ورودی و اتاق‌هایی در ضلع شمالی بوده است. در میان اتاق، یک قبر سنگی نمادین به نشانه محل شهادت جعفر به چشم می‌خورد.<ref>الموسم، ش4، ص1072-1073، «الآثار الاسلامیه فی بلدتی مؤته والمزار».</ref>

===دیگر زیارتگاه‌ها===
برای جعفر مزارهای پرشماری در کوهستان‌های لاذقیه در مناطق ساحلی [[سوریه]] ساخته شده است؛ از جمله در شهر صافیتا، در منطقه «خربة المعزه»،<ref group="یادداشت">در جاده صافیتا ـ طرطوس.</ref> در قله «کوه جعفر طیار» در منطقه «قسطل معاف».<ref group="یادداشت">در شمال لاذقیه.</ref>

بنای بیشتر این مزارها جدید است و پیشینه آن از یک یا دو قرن فراتر نمی‌رود. ساختمان آنها بیشتر از اتاقی ساده و گنبددار تشکیل شده است و قبرهای موجود در آنها معمولاً به ارتفاع یک متر یا بیشتر، از کف مزار بالا آمده و با پارچه‌هایی به رنگ سبز یا دیگر رنگ‌ها پوشیده شده است.

از مشهورترینِ این مزارها، زیارتگاه معروف به«مقامات بنی‌هاشم» واقع در قله کوه جعفر طیار، در ۲۰ کیلومتری شرق قَرداحه است. بنای آن دارای چندین اتاق و [[گنبد]] در امتداد یکدیگر است که در داخل آن افزون بر جعفر طیار، قبرهای نمادین چند تن از [[بنی‌هاشم]]؛ از جمله [[حمزه]] و طالب و [[عقیل]]، فرزندان [[ابوطالب]] وجود دارد.<ref>وقف میراث جاوید، ش76، ص118-119، «زیارتگاه‌های اهل‌بیت و اصحاب علیهم‌السلام در سوریه».</ref> این زیارتگاه به دست شیخ خلیل بن معروف نُمَیله (م.۱۲۳۱ق) از مشایخ فرقه علویان، به اعتبار خوابی که دیده بود، ایجاد شده است. او در خواب، جعفر طیار را دیده بود که به وی دستور ساخت این مزار را داده بود.

اهالی مناطق ساحلی سوریه، که غالباً از پیروان فرقه علویان هستند، برای جعفر طیار تعبیر «المَلَک» به معنای فرشته را به‌کار برده و از وی با نام «الملک جعفر الطیار» یاد می‌کنند. وجود مزارات نمادین پرشمار برای وی در این مناطق، نشان‌دهنده تقدس و محبوبیت بالای جعفر طیار نزد علویان و جایگاه ویژه وی در باورها و اعتقادات پیروان این فرقه است.<ref>وقف میراث جاوید، ش76، ص118، «زیارتگاه‌های اهل‌بیت و اصحاب علیهم‌السلام در سوریه».</ref> شیخ سلیمان الاحمد (۱۲۸۸–۱۳۶۳ ق)، عالم علوی، در شرح بیتی از مکزون سنجاری (۵۸۳–۶۳۸ ق) که در آن به طالب، عقیل و جعفر، فرزندان ابوطالب اشاره شده است، نوشته است: به عقیل، در خشکی، و به جعفر، در دریا استغاثه می‌شود.<ref>نک: هفت‌آسمان، شماره 50، ص68-69، «بررسی اجمالی مزارات فرق شیعه در شام».</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}

==منابع==
{{منابع}}
{{دانشنامه
| آدرس = http://hzrc.ac.ir/post/22067/جعفر-بن-ابی-طالب
| عنوان = جعفر بن ابی طالب
| نویسنده = سیدمحمود سامانی، احمد خامه‌یار
}}
*'''اتحاف الوری'''، عمر بن محمد بن فهد ( -۸۸۵ق.)، به کوشش عبدالکریم، مکه، جامعة ام القری، ۱۴۰۸ق.
*'''الاحتجاج علی اهل اللجاج'''، احمد بن علی الطبرسی ( -۵۲۰ق.)، به کوشش سید محمد باقر موسوی خرسان، نجف، دارالنعمان، ۱۳۸۶ق.
*'''ادام القوت فی ذکر بلدان حضر موت'''، عبدالرحمن بن عبیدالله السقاف، به کوشش محمد مصطفی باذیب و محمد ابوبکر الخطیب، بیروت، دارالمنهاج، ۱۴۲۵ق.
*'''الارشاد فی معرفه حجج الله علی العباد'''، شیخ مفید محمد بن محمد بن النعمان، شیخ مفید (۳۳۶-۴۱۳ق.)، تحقیق موسسه آل البیت لاحیاء التراث، بیروت، دارالمفید، ۱۴۱۴ق.
*'''اسباب النزول'''، علی بن احمد الواحدی ( -۴۶۸ق.)، به کوشش کمال بسیونی زغلول، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۴۱۱ق.
*'''لاستغاثه فی بدع الثلاثه'''، ابوالقاسم علی بن احمد الکوفی ( -۳۵۲ق.) بی جا، بی نا، بی تا.
*'''الاستیعاب فی معرفه الاصحاب'''، یوسف بن عبدالله ابن عبدالبر (۳۶۸-۴۶۳ق.)، تحقیق علی محمد بجاوی، بیروت، دارالجیل، ۱۴۱۲ق.
*'''اسد الغابه فی معرفه الصحابه'''، علی بن محمد ابن الاثیر (۵۵۵-۶۳۰ق.)، بیروت، دارالفکر، ۱۴۰۹ق.
*'''الاشارات الی معرفه الزیارات'''، علی بن ابی‌بکر الهروی ( -۶۱۱ق.)، به کوشش علی عمر، قاهره، مکتبه الثقافه الدینیه، ۱۴۲۳ق.
*'''الاصابه فی تمییز الصحابه'''، ابن حجر العسقلانی (۷۷۳-۸۵۲ق.)، به کوشش علی محمد معوض و عادل احمد عبدالموجود، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۴۱۵ق.
*'''الاماکن او ما اتفق لفظه و افترق مسماه من الامکنه'''، محمد بن موسی الحازمی ( -۵۸۴ق.).
*'''امتاع الاسماع بما للنبی من الاحوال و الاموال و الحفدة و المتاع'''، احمد بن علی المقریزی ( -۸۴۵ق.) به کوشش محمد عبدالحمید النمیسی، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۴۲۰ق.
*'''انساب الاشراف'''، احمد بن یحیی البلاذری ( -۲۷۹ق.)، تحقیق سهیل صادق زکار و ریاض زرکلی، بیروت، دارالفکر، ۱۴۱۷ق.
*'''اوضح المسالک الی معرفه البلدان و الممالک'''، محمد بن علی البروسوی ( - ۹۹۷ ق)، به کوشش الرواضیه، بیروت، دارالغرب، ۱۴۲۷ق.
*'''بحار الانوار الجامعه لدرر اخبار الائمه الاطهار'''، محمد باقر المجلسی (۱۰۳۷-۱۱۱۰ق.)، تصحیح محمد باقر بهبودی و سید ابراهیم میانجی و سید محمد مهدی موسوی خرسان، بیروت، داراحیاء التراث العربی و موسسه الوفاء، ۱۴۰۳ق.
*'''البدایه و النهایه فی التاریخ'''، اسماعیل بن عمر بن کثیر (۷۰۰-۷۷۴ق.)، بیروت، مکتبه المعارف، ۱۴۱۱ق.
*'''البرهان فی تفسیر القرآن'''، هاشم بن سلیمان البحرانی ( -۱۱۰۷ق.)، تهران، البعثه، ۱۴۱۵ق.
*'''بهجة النفوس و الاسرار'''، عبدالله المرجانی ( -۶۹۹ق.)، به کوشش محمد عبدالوهاب، بیروت، دارالغرب الاسلامی، ۲۰۰۲م.
*'''بیوت الصحابه حول المسجد النبوی الشریف'''، محمد الیاس عبدالغنی، مدینه، مرکز طیبه، ۱۴۱۷ق.
*'''تاریخ ابن خلدون (ال‍ع‍ب‍ر و دی‍وان ال‍م‍ب‍ت‍داء و ال‍خ‍ب‍ر ف‍ی ای‍ام ال‍ع‍رب و ال‍ع‍ج‍م و ال‍ب‍رب‍ر و م‍ن ع‍اص‍ره‍م م‍ن ذوی ال‍س‍ل‍طان الاک‍ب‍ر)'''، عبدالرحمن بن محمد عبدالرحمن بن محمد ابن خلدون ( -۸۰۸ق.)، به کوشش خلیل شحاده و سهیل صادق زکار، بیروت، دارالفکر، ۱۴۰۸ق.
*'''تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر'''، شمس‌الدین محمد بن احمد الذهبی ( -۷۴۸ق.)، به کوشش عمر عبدالسلام، بیروت، دارالکتاب العربی، ۱۴۱۰ق.
*'''تاریخ الیعقوبی'''، احمد بن ابی یعقوب الیعقوبی ( -۲۹۲ق.)، بیروت، دار صادر، ۱۴۱۵ق.
*'''تاریخ امراء المدینه ال‍م‍ن‍وره۱ ه‍ -۱۴۱۷ ه‍.'''، عارف احمد عبدالغنی، تهران، اقلیم، ۱۴۱۸ق.
*'''تاریخ الطبری (تاریخ الامم و الملوک)'''، محمد بن جریر الطبری (۲۲۴-۳۱۰ق.)، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
*'''تاریخ مدینه دمشق'''، علی بن الحسن ابن عساکر ( -۵۷۱ق.)، به کوشش علی شیری، بیروت، دارالفکر، ۱۴۱۵ق.
*'''التبیان فی تفسیر القرآن'''، محمد بن حسن الطوسی (۳۸۵-۴۶۰ق.)، به کوشش احمد حبیب قصیر عاملی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۹۶۳م.
*'''التحفة اللطیفه'''، شمس‌الدین محمد بن عبدالرحمن السخاوی ( -۹۰۲ق.)، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۴۱۴ق.
*'''ترجمه قرآن (انصاریان)'''، حسین انصاریان، اسوه، قم، ۱۳۸۳ش.
*'''ترجمه قرآن (فولادوند)'''، محمدمهدی فولادوند، دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامی، تهران، ۱۳۷۶ش.
*'''تفسیر العیاشی'''، محمد بن مسعود العیاشی ( -۳۲۰ق.)، تحقیق سید هاشم رسولی محلاتی، تهران، مکتبه العلمیه الاسلامیه، ۱۳۸۰ق.
*'''تفسیر القمی'''، علی بن ابراهیم قمی ( -۳۰۷ق.)، به کوشش سید طیب موسوی جزائری، قم، انتشارات دارالکتاب، ۱۴۰۴ق..
*'''معالم التنزیل فی التفسیر و التاویل (تفسیر البغوی)'''، الحسین بن مسعود البغوی (۵۱۶-۴۳۲ق.)، به کوشش خالد عبدالرحمن العک و مروان سوار، بیروت، دارالمعرفه، ۱۴۰۷ق.
*'''تفسیر فرات الکوفی'''، فرات بن ابراهیم الکوفی ( -۳۰۷ق.)، به کوشش محمد کاظم، تهران، وزارت ارشاد، ۱۳۷۴ش.
*'''تفسیر قرطبی (الجامع لاحکام القرآن)'''، محمد بن احمد القرطبی ( -۶۷۱ق.)، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۵ق.
*'''تهذیب الکمال فی اسماء الرجال'''، یوسف بن عبدالرحمن المزی ( -۷۴۲ق.)، به کوشش بشار عواد معروف، بیروت، موسسه الرساله، ۱۹۸۵م.
*'''الخصال المحموده و المذمومه'''، شیخ صدوق محمد بن علی بن بابویه (۳۱۱-۳۸۱ق.)، به کوشش علی اکبر غفاری، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۱۰ق.
*'''دانشنامه جهان اسلام'''، زیر نظر غلام علی حداد عادل و دیگران، تهران، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، ۱۳۷۸ش.
*'''الدرة الثمینة فی اخبار المدینه'''، محمد ابن النجار ( -۶۴۳ق.)، به کوشش صلاح الدین، مرکز بحوث و دراسات المدینه، ۱۴۲۷ق.
*'''رجال النجاشی (فهرس اسماء مصنفی الشیعه)'''، احمد بن علی النجاشی ( -۴۵۰ق.)، تحقیق سید موسی شبیری زنجانی، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ چهارم، ۱۴۱۳ق.
*'''رحلة ابن جبیر'''، محمد بن احمد بن جبیر ( -۶۱۴ق.)، بیروت، دار مکتبة الهلال، ۱۹۸۶م.
*'''روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی'''، محمود بن عبدالله الآلوسی ( -۱۲۷۰ق.)، به کوشش علی عبدالباری عطیه، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۴۱۵ق.
*'''سبل الهدی و الرشاد فی سیره خیر العباد'''، محمد بن یوسف الشمس الشامی ( -۹۴۲ق.)، به کوشش عادل احمد عبدالموجود و علی محمد معوض، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۴۱۴ق.
*'''سیر اعلام النبلاء'''، شمس‌الدین محمد بن احمد الذهبی ( -۷۴۸ق.)، به کوشش گروهی از محققان، بیروت، الرساله، ۱۴۱۳ق.
*'''السیرة النبویه'''، عبدالملک بن هشام ( -۲۱۸ق.)، به کوشش السقاء و دیگران، بیروت، دارالمعرفه.
*'''شفاء الغرام باخبار البلد الحرام'''، محمد بن احمد التقی الفاسی ( -۸۳۲ق.)، به کوشش گروهی از علما، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۴۲۱ق.
*'''شواهد التنزیل لقواعد التفضیل فی الایات النازله فی اهل البیت'''، الحاکم الحسکانی ( -۵۰۶ق.)، به کوشش محمد باقر محمودی، تهران،وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۴۱۱ق.
*'''الطبقات الکبری ( الطبقه الخامسه من الصحابه)'''، محمد بن سعد ( -۲۳۰ق.)، به کوشش محمد عبدالقادر عطا، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۴۱۰ق.
*'''فتوح البلدان'''، احمد بن یحیی البلاذری ( -۲۷۹ق.)، بیروت، دار و مکتبه الهلال، ۱۹۸۸م.
*'''الکافی'''، محمد بن یعقوب کلینی ( -۳۲۹ق.)، به کوشش علی اکبر غفاری، تهران، انتشارات دارالکتب اسلامیه، ۱۳۷۵ش.
*'''کتاب سلیم بن قیس الهلالی'''، به کوشش محمد باقر انصاری، قم، الهادی، ۱۴۲۰ق.
*'''تفسیر مبهمات القرآن الموسوم بصله الجمع وعائد التذییل لموصول کتابی الاعلام و التکمیل'''، محمد بن علی البلنسی ( -۷۸۲ق.)، به کوشش حنیف بن حسن القاسمی، بیروت، دارالغرب الاسلامی، ۱۴۱۱ق.
*'''مجمع البیان فی تفسیر القرآن'''، الفضل بن الحسن الطبرسی (۴۶۸-۵۴۸ق.)، مقدمه محمد جواد بلاغی (۱۸۶۴-۱۹۳۳م.)، تصحیح سید هاشم رسولی محلاتی و فضل الله یزدی طباطبایی، بیروت، دارالمعرفه، ۱۴۰۶ق.
*'''المحبّر'''، محمد بن حبیب( -۲۴۵ق.)، به کوشش ایلزه لیختن شتیتر، بیروت، دارالافاق الجدیده، بی تا.
*'''المعالم الاثیره'''، محمد محمد حسن شراب، بیروت، دارالقلم، ۱۴۱۱ق.
*'''معجم البلدان'''، یاقوت بن عبدالله الحموی ( -۶۲۶ق.)، بیروت، دار صادر، ۱۹۹۵م.
*'''معجم رجال الحدیث و تفصیل طبقات الرواه'''، سید ابوالقاسم موسوی خویی (۱۳۱۷-۱۴۱۳ق.)، بیروت، دارالزهراء، ۱۴۰۳ق.
*'''مقاتل الطالبیین'''، ابوالفرج الاصفهانی ( -۳۵۶ق.)، به کوشش سید احمد صقر، بیروت، دارالمعرفه.
*'''من لایحضره الفقیه'''، شیخ صدوق محمد بن علی بن بابویه (۳۱۱-۳۸۱ق.)، تحقیق و تصحیح علی اکبر غفاری، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم، ۱۴۰۴ق.
*'''مناقب آل ابی طالب'''، ابن شهر آشوب ( -۵۸۸ق.)، به کوشش گروهی از اساتید نجف، نجف، المکتبه الحیدریه، ۱۳۷۶ق.
*'''المنهاج (فصلنامه)'''، مرکز الغدیر للدراسات الاسلامیه.
*'''الموسم (فصلنامه)'''، محمد سعید الطریحی، بیروت.
*'''الوافی بالوفیات'''، خلیل بن ابیک الصفدی ( -۷۶۴ق.)، به کوشش الارنؤوط و ترکی مصطفی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۲۰ق.
*'''وفاء الوفاء باخبار دارالمصطفی'''، علی بن عبدالله السمهودی ( -۹۱۱ق.)، به کوشش محمد محیی الدین عبدالحمید، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۲۰۰۶م.
*'''وقف میراث جاوید'''، (فصلنامه) تهران، سازمان اوقاف و امور خیریه.
*'''هفت آسمان (فصلنامه)'''، قم، مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب.
{{پایان}}
{{صحابه}}
[[رده:انصار]]
[[رده:شهیدان صدر اسلام]]
[[رده:صحابه در قرآن]]
[[رده:شرکت کنندگان در جنگ موته]]
[[رده:بنی‌هاشم]]
[[رده:راویان حدیث از پیامبر(ص)]]

[[ar: جعفر الطيار]]

جنة المعلاة

2022-06-18T09:16:39Z

Hosainahmadi:

{{جعبه اطلاعات بنای مذهبی
| عنوان = جنة المعلاة
| تصویر = جنة المعلاة۲.jpg
| اندازه تصویر = 400px
| توضیح تصویر = تصویر هوایی از جنة المعلاة.
| بنیانگذار =
| تأسیس = پیش از اسلام
| کاربری =
| مکان = مکه، محله سلیمانیه، دوراهی خیابان مسجدالحرام و حجون.
| نام‌های دیگر = قبرستان [[ابوطالب]]، قبرستان حجون، جنة المعلی.
| وقایع مرتبط =
| ظرفیت =
| وضعیت =
| مساحت =
| امکانات =
| شماره ثبت =
| معمار =
| سبک =
| بازسازی = سال ۱۰۹۷ق؛ و ۱۳۸۳ق.
| وبگاه =
}}
'''جَنَّة المَعلاة''' یا '''قبرستان حجون''' یا '''قبرستان ابوطالب'''، قبرستان قدیمی [[مکه]]، واقع در شمال شرقی این شهر، در دامنه جنوب غربی کوه [[حجون]] و نزدیک [[مسجد جن]] است. امروزه این قبرستان در محله سلیمانیه قرار گرفته است.

این قبرستان، از حدود صد سال پیش از ظهور اسلام وجود داشته و بنابر روایاتی نخستین دفن‌شده در آن [[قصی بن کلاب]]، جد چهارم [[حضرت محمد(ص)]] است. افرادی از خاندان پیامبر(ص)، مانند [[عبدالمطلب]]، [[ابوطالب]] و [[خدیجه]] و شمار بسیاری از [[صحابه]] و [[تابعین]] در این قبرستان دفن شده‌اند.

پیامبر(ص)، در روایاتی این قبرستان را هم‌ردیف قبرستان [[بقیع]] و دفن‌شدگان در آن را در قیامت ایمن خوانده است. فقیهان [[شیعه]] و برخی از فقیهان [[اهل سنت]]، زیارت جنة المعلاة را مستحب دانسته‌اند. بر پایه روایتی، [[امام حسین(ع)]] قبر خدیجه را در این قبرستان زیارت کرده و کنار آن نماز خوانده است. پاره‌ای از آیین‌های مردم مکه در زیارت و بزرگداشت این قبرستان، در منابع تاریخی گزارش شده است.

این قبرستان، در گذشته دارای ۷۵ بارگاه [[گنبد]]پوش، مانند بارگاه حضرت خدیجه (س) بود. این بناها توسط دولت [[آل سعود|سعودی]] ویران شده است. امروزه، درِ ورودی بخش قدیمی قبرستان، بسته شده و زیارت آن، تنها از بخش جدید قبرستان و از پشت نرده‌ها امکان‌پذیر است.

==نام==
جنّة المعلاة، مشهورترین قبرستان [[مکه]] است که در دوره [[جاهلیت|جاهلی]] و [[اسلام]] محل دفن مردگان این شهر بود.<ref>اخبار مکه، الازرقی، ج2، ص209؛ اخبار مکه، الفاکهی، ج4، ص50؛ اثارة الترغیب، ج1، ص239.</ref> این قبرستان به سبب واقع شدن در ارتفاعات شمالی مکه که معلاة خوانده می‌شد، بدین نام مشهور شده است.<ref>التاریخ القویم، ج2، ص59.</ref>

از این قبرستان با نام‌های دیگری نیز یاد شده، که چنین است:

{{ستون-شروع|۲}}
* قبرستان مکه؛<ref>اخبار مکه، الازرقی، ج2، ص209؛ اخبار مکه، الفاکهی، ج4، 50.</ref>
* قبرستان حجون، به سبب نزدیکی به کوه حجون؛<ref>اثارة الترغیب، ج1، ص239.</ref>
* مقبرة المُطَیبین،<ref>اخبار مکه، الفاکهی، ج4، ص60.</ref> به سبب دفن شرکت کنندگان در حِلف المطیبین؛<ref>التاریخ القویم، ج6، ص167.</ref>
* جَبّانه المبارکه،<ref>رحله ابن جبیر، ص77؛ رحله ابن بطوطه، ج1، ص381.</ref> به معنای قبرستان پربرکت؛
* قبرستان مَعلی؛<ref>شفاء الغرام، ج1، ص374.</ref>
* جنّه المعلّی؛<ref>تاریخ سند، ص127؛ تذکرة الطریق، ص208؛ موسوعه مرآة الحرمین، ج2، ص655، «پاورقی».</ref>
* قبرستان [[بنی‌هاشم]]؛<ref>آثار اسلامی مکه و مدینه، ص163.</ref>
* قبرستان [[ابوطالب]]، از نام‌های مشهور نزد [[ایران|ایرانیان]].<ref>آثار اسلامی مکه و مدینه، ص161.</ref>

{{پایان}}

==مکان==
این قبرستان در شمال شرقی [[مکه]]، و در دامنه جنوب غربی کوه حجون<ref>الامکنه و المیاه، ج2، ص418؛ لسان العرب، ج3، ص69، «حجن».</ref> قرار دارد. [[سفرنامه‌نویسی|سفرنامه‌نویسان]] متقدم، آن را خارج از دروازه قدیمی شهر یعنی باب المَعلی یا باب المَعلاه دانسته‌اند.<ref>رحله ابن جبیر، ص77-78؛ رحله ابن بطوطه، ج1، ص382</ref>

[[مسجد جن]] نزدیک این قبرستان قرار دارد.<ref>اخبار مکه، الازرقی، ج2، ص273؛ العقد الثمین، ج1، ص43.</ref> فاصله این قبرستان در قرن ۱۳ق. تا [[باب بنی‌شیبه]] از درهای شمال شرقی [[مسجدالحرام]]، ۲۱۲۷ ذرع<ref group="یادداشت">حدود ۱۰۴۲ متر.</ref> است.<ref>مرآة الحرمین، ص339.</ref>

==پیشینه==
[[پرونده:جنة المعلاة۳.png|بندانگشتی|300x300پیکسل|سنگ قبری مربوط به سال ۵۱۳ق؛ که در جنة المعلاة یافت شده است. نوع خط آن کوفی مورق منقوط بوده و شامل دو آیه از سوره الرحمان و چند بیت شعر به زبان عربی است.]]
از پیشینه این قبرستان اطلاع دقیقی در دست نیست؛ ولی با توجه به وجود گزارش دفن [[قصی بن کلاب|قُصی بن کِلاب]]<ref>اخبار مکه، الفاکهی، ج4، ص59.</ref> جد چهارم [[حضرت محمد(ص)]]، در این قبرستان باید پیشینه آن حدود یک سده پیش از ظهور اسلام باشد. بر پایه برخی گزارش‌ها، پس از دفن قُصی در حجون، مردم [[مکه]] مردگان خود را در این قبرستان دفن کردند.<ref>اخبار مکه، الفاکهی، ج4، ص59.</ref>

بر پایه گزارش ازرقی (م. بعد از ۲۴۱ق)، مردم مکه در [[جاهلیت]] و صدر اسلام مردگان خود را در سمت راست و بالای وادی، که شامل شعب ابی‌دُبّ<ref group="یادداشت">که به جَزَّارین و دَحلة الجِن نیز مشهور است.</ref><ref>(جَزَّارین) اخبار مکه، الازرقی، ج2، ص273؛ اخبار مکه، الفاکهی، ج4، ص143. (دَحلة الجِن) اخبار مکه، الفاکهی، ج4، ص54، «پاورقی»؛ افادة الانام، ج2، ص145، «پاورقی»</ref> و شعب صُفی<ref group="یادداشت">که در قدیم از آن به صفی الشباب یاد می‌شد.</ref><ref>الجامع اللطیف، ص305-306.</ref> و نیز در سمت چپ، که شعبی متصل به گردنه مدنیین (ریع الحجون)<ref>نک: معجم المعالم الجغرافیه، ج14، ص94.</ref> بود، دفن کردند.

پس از اسلام، آنگاه که حضرت محمد(ص) از سمت چپ قبرستان به نیکی یاد کرد، مردم مکه مردگان خود را فقط در آن بخش دفن کردند.<ref>اخبار مکه، الازرقی، ج2، ص209، 211.</ref> به همین علت، نام حجون نیز بر این بخش گفته شد و به مرور زمان دیگر کسی این نام را برای سمت راست دره بکار نبرد و مردگان خود را نیز در آن قسمت دفن نکرد.<ref>اخبار مکه، الفاکهی، ج4، ص60، «پاورقی».</ref> بخش چپ قبرستان را به سبب وجود این قبرستان، شعب المقبره نیز خوانده‌اند.<ref>اخبار مکه، الازرقی، ج2، ص286؛ اخبار مکه، الفاکهی، ج4، ص179؛ العقد الثمین، ج1، ص50.</ref> قرار گرفتن در برابر [[کعبه]] از ویژگی‌های منحصر به‌فرد این شعب و قبرستان است.<ref>اخبار مکه، الازرقی، ج2، ص209؛ اخبار مکه، الفاکهی، ج4، ص50؛ المسالک و الممالک، ج1، ص399.</ref> اشعار به جامانده از صدر اسلام در وصف این قبرستان و مردگان آن بیانگر جایگاه این قبرستان در مقایسه با دیگر قبرستان‌های مکه است.<ref>اخبار مکه، الفاکهی، ج4، ص60 ـ 61</ref>

در قدیم از وسط این قبرستان راهی بود که مردم برای ورود و خروج به مکه از آن استفاده می‌کردند و در منابع به نام‌های مختلفی شناخته می‌شد از آن جمله است: ثنیه العُلیا،<ref>الاستبصار، ص7؛ مرآة الحرمین، ج1، ص81؛ التاریخ القویم، ج4، ص294.</ref> کَداء،<ref>تاریخ دمشق، ج28، ص228؛ المعالم الاثیره، ص78؛ نک: التاریخ القویم، ج2، ص54.</ref> ثنیه الحجون<ref>تاریخ دمشق، ج58؛ ص236؛ رحله ابن جبیر، ص102؛ رحله ابن بطوطه، ج1، ص401.</ref> و ثنیه المقبره.<ref>افادة الانام، ج2، ص145.</ref> در گزارش‌ها از ورود حضرت محمد(ص) به مکه از این مسیر در فتح مکه و [[حجة الوداع]] خبر داده‌اند.<ref>اخبار مکه، الازرقی، ج2، ص286؛ اخبار، مکه الفاکهی، ج4، ص179؛ الزهور المقتطفه، ص114.</ref>

شأن و جایگاه این قبرستان که اشتیاق مسلمانان به دفن مردگان خود در این قبرستان را همراه داشت، موجب گردید تا بارها محدوده آن گسترش یابد. منابع، اول بار از تراشیده شدن کوه حجون در سده سوم و گسترش قبرستان از سمت کوه تا ثنیه [[اذاخر]]، به سبب افزایش دفن‌شدگان یاد کرده‌اند.<ref>اخبار مکه، الازرقی، ج2، ص209؛ اخبار مکه، الفاکهی، ج4، ص54.</ref>

توجه اهالی مکه و نیز حاجیان به قبرستان معلات و حضور آنها در برخی روزهای هفته و اعیاد، سبب شد تا در سال ۱۰۹۷ق. به دستور سلیمان امیر یاخور وزیر (وزارت از سال ۱۰۹۷ق) و توسط شلبی عثمان حمیدان وزیر مکه، برای ایجاد نظم و نظافت، قبرستان به دو بخش تقسیم شده و به دور هر بخش دیواری با درهای ورودی ساخته شد.<ref>منائح الکرم، ج5، ص15.</ref> تاتار عثمان پاشا امیر [[جده]] (امارت: ۱۲۵۷–۱۲۶۰ق)، این دیوار را بازسازی کرد.<ref>التاریخ القویم، ج5، ص511.</ref> در سده چهاردهم قمری نیز از وجود این دیوار سنگی به دور قبرستان گزارش شده است.<ref>مراة الحرمین، ج1، ص30-32؛ التاریخ القویم، ج5، ص167.</ref> در سال ۱۳۸۳ق؛ و در حکومت سعودی دیوار دور این قبرستان تجدید بنا شد.<ref>آثار اسلامی مکه و مدینه، ص163.</ref>

==جایگاه==
بر پایه روایتی از [[حضرت محمد(ص)]]، قبرستان معلاة قبرستانی نیکو است.<ref>مسند الامام احمد بن حنبل، ج1، ص367؛ التاریخ الکبیر، ج1، ص284؛ المعجم الکبیر، ج11، ص111.</ref> بر پایه روایتی دیگر، دفن‌شدگان در این قبرستان روز قیامت ایمن مبعوث خواهند شد.<ref>اخبار مکه، الازرقی، ج2، ص209؛ اثارة الترغیب، ج1، ص239.</ref> در روایتی، خداوند اهل [[بقیع]] را همسایگان حضرت محمد(ص) و اهل معلاة را همسایگان خود خوانده است.<ref>اثارة الترغیب، ج1، ص239؛ الارج المسکی، ص48.</ref> بر پایه روایاتی منسوب به پیامبر(ص)، روز قیامت از این قبرستان هفتاد هزار نفر با چهره‌هایی همچون ماه برانگیخته و بدون حساب وارد بهشت می‌شوند، هریک از اینان هفتاد هزار نفر را نیز شفاعت می‌کنند.<ref>اثارة الترغیب، ج1، ص239؛ کنز العمال، ج12، ص262؛ جامع الاحادیث، ج24، ص2؛</ref> مدفونان این قبرستان، همراه با مدفونان [[بقیع]] برای ورود به بهشت فراخوانده می‌شوند.<ref>بقیع الغرقد ص43.</ref>

برخی از [[اهل سنّت]]، زیارت این قبرستان را به سبب آنکه شماری از [[صحابه]]، [[تابعین]] و بزرگان در آن دفن شده‌اند، مستحب دانسته‌اند.<ref name=":0">شفاء الغرام، ج 1، ص455-456.</ref> فقیهان [[شیعه]]، ضمن تأکید بر استحباب دفن مردگان در این قبرستان،<ref>تذکرة الفقهاء، ج1، ص55.</ref> زیارت قبور اجداد حضرت محمد(ص)، [[خدیجه]]، [[ابوطالب]] و قاسم فرزند حضرت محمد(ص)، و نیز ختم قرآن در آن را مستحب دانسته‌اند.<ref>مستند الشیعه، ج13، ص97؛ دلیل الناسک، ص489؛ کلمة التقوی، ج3، ص499.</ref> زیارتنامه‌هایی نیز برای صاحبان این قبرها نقل شده است.<ref>احکام و آداب حج، ص468-471.</ref> [[امام حسین(ع)]]، قبر خدیجه را در این قبرستان زیارت کرده و در کنار آن نماز خوانده است.<ref>مناقب، ج3، ص224.</ref>

این قبرستان، همواره مورد توجه و احترام عموم مسلمانان بویژه مردم مکه بود.<ref name=":0" /> ابن جبیر (م. ۶۱۲ق) در بیان آداب مردم مکه در اعیاد، از حضور مردم در این قبرستان پس از خواندن نماز عید در [[مسجدالحرام]] خبر داده است.<ref>رحله ابن جبیر، ص120.</ref> هم‌چنین از سنت مردم مکه برای حضور در کنار قبر خدیجه در شب‌های یازدهم هر ماه و قبر منسوب به [[آمنه بنت وهب|آمنه]] در شب‌های هشتم هر ماه و قرائت قرآن خبر داده‌اند.<ref>تحصیل المرام، ج2، ص647، 649.</ref> برخی بر این عقیده بودند که این قبرستان به سبب جایگاه والایش تنها پذیرای مؤمنان است و مکان‌هایی از آن، جای استجابت دعاست.<ref>شفاء الغرام، ج 1، ص453-459.</ref>

==مدفونان==
[[پرونده:جنة المعلاة۶.jpg|بندانگشتی|قبر حضرت خدیجه در بخش قدیمی جنة المعلاة.|جایگزین=]]

===خاندان پیامبر(ص)===
نام برخی از خاندان [[حضرت محمد(ص)]] که در قبرستان معلاة دفن‌اند، چنین است:
{{ستون-شروع|۲}}
* [[قصی بن کلاب|قُصی بن کِلاب]]، جد چهارم پیامبر(ص)؛<ref>اخبار مکه، فاکهی، ج4، ص58؛ العقد الثمین، ج1، ص307.</ref>
* عبدالمطلب، جد پیامبر(ص)؛<ref>اخبار مکه، الازرقی، ج1، ص315؛ تاریخ دمشق، ج3، ص86؛ اتحاف الوری، ج1، ص101.</ref>
* [[ابوطالب]]، عموی او؛<ref>انساب الاشراف، ج2، ص289.</ref>
* خدیجه، همسر او<ref>الطبقات، ج8، ص15؛ المستدرک، ج3، ص182؛ اسد الغابه، ج5، ص439.</ref>
* قاسم و عبدالله (طیب)، فرزندان وی از خدیجه.<ref>بحار الانوار، ج 19، ص20؛ افادة الانام، ج2، ص152.</ref>

{{پایان}}

برخی، محل دفن عبدمناف جد سوم پیامبر، هاشم جد دوم او<ref>مرآة الحرمین، ص31.</ref> و [[آمنه بنت وهب|آمنه]] مادر وی<ref>اخبار مکه، الازرقی، ج2، ص272؛ اخبار مکه، الفاکهی، ج4، ص53.</ref> را نیز در این قبرستان دانسته‌اند. این در حالیست که منابع از دفن هاشم در غزه [[فلسطین]]<ref>الطبقات، ج1، ص79.</ref> و آمنه در [[ابواء]] [[مدینه]]<ref>الطبقات، ج1، ص116؛ الفائق، ج3، ص277؛ معجم البلدان، ج1، ص79.</ref> حکایت دارند.

===صحابه و تابعین===
منابع از شمار بسیاری از [[صحابه]]، [[تابعین]] و بزرگان دفن شده در این قبرستان نام برده‌اند.<ref>تحصیل المرام، ج2، ص645-668؛ افادة الانام، ج2، ص150-152.</ref> نام برخی از صحابه و تابعین دفن شده در آن، چنین است:
{{ستون-شروع|۲}}
* یاسر، پدر عمار؛
* سمیه، مادر عمار؛
* عبدالله، برادر عمار؛<ref>افادة الانام، ج2، ص160.</ref>
* اسماء، دختر [[ابوبکر بن ابی‌قحافه|ابوبکر]]؛<ref>تاریخ دمشق، ج69، ص29.</ref>
* عبدالرحمن، پسر ابوبکر؛<ref>افادة الانام، ج2، ص152.</ref>
* زینب، خواهر عثمان بن مظعون جُمحی و همسر [[عمر بن خطاب]]؛
* [[عبدالله بن زبیر]]؛<ref>اثارة الترغیب، ج1، ص240؛ افاده الانام، ج2، ص151.</ref>
* ابوسعید ابراهیم بن طهمان هروی (م. ۶۸ق)؛
* اسماعیل بن امیه [[بنی‌امیه|اموی]] (م. ۱۴۴ق)؛
* حنظله بن ابی سفیان جمحی (م. ۱۵۱ق)؛<ref>افادة الانام، ج2، ص163-167.</ref>
* ابوقحافه عثمان بن عامر، پدر ابوبکر؛
* ابوواقد لیثی مدنی، از حاضران در [[غزوه بدر|بدر]]؛
* خُبیب بن عَدی، از شهیدان حادثه رجیع (سال چهارم)؛
* زید بن دَثنه، از شهیدان حادثه رجیع (سال چهارم)؛
* سکران بن عمرو بن عبدشمس، از مهاجران به حبشه؛
* سلمة بن میلاء جُهَنی، از شهیدان فتح مکه؛
* [[ابومحذوره جمحی|ابومَحذوره]]، مؤذن پیامبر(ص)؛
* شیبه بن عثمان، از [[حجابت|کلیدداران]] کعبه؛
* عثمان بن طلحه از کلیدداران کعبه؛
* صَفوان بن امیه، از مؤلفة القلوب؛
* لبید بن ربه، از مؤلفة القلوب؛
* عبدالله بن شهاب بن عبدالله، جد ابن شهاب زهری؛
* عبدالله بن عامر بن کُرَیز، از کارگزاران [[عثمان بن عفان|عثمان]]؛
* عبدالله، فرزند عمرو بن عاص سهمی؛
* ابوموسی اشعری؛
* عَتاب بن اُسید، نخستین کارگزار پیامبر(ص) در مکه؛
* محمد بن حاطب جُمحی، از اصحاب پیامبر(ع) و [[امام علی(ع)]]؛
* مُسور بن مَخرمه، از مهاجران به حبشه و [[مدینه]]؛
* ابوسَبرة بن ابی رُهم، از مهاجران به حبشه و مدینه.<ref>افادة الانام، ج2، ص152-163.</ref>{{پایان}}

===بزرگان و عالمان===
نام برخی از بزرگان و عالمان دفن شده در این قبرستان چنین است:
{{ستون-شروع|۲}}
* منصور خلیفه [[بنی‌عباس|عباسی]] (م. ۱۵۸ق)؛<ref>اخبار مکه، الازرقی، ج4، ص177؛ اخبار مکه، الفاکهی، ج4، ص150؛ العقد الثمین، ج4، ص417.</ref>
* فُضیل بن عیاض تیمی (م. ۱۸۷ق)، از عارفان سده دوم؛<ref>اثارة الترغیب، ج1، ص240.</ref>
* سُفیان بن عُیینه (م. ۱۹۸ق)؛<ref>تاریخ بغداد، ج9، ص183؛ اثارة الترغیب، ج1، ص240؛ تحصیل المرام، ج2، ص651.</ref>
* ابوطالب حنفی ابهری فقیه [[مذهب شافعی|شافعی]]، امام الحرمین (م. ۶۲۴ق)؛<ref>التحفه اللطیفه، ج1، ص205.</ref>
* شریف برکات، امیر [[مکه]] در سال‌های ۸۵۲–۸۵۹ق. (م. ۸۵۹ق)؛<ref>منائح الکرم، ج3، ص58.</ref>
* ابن فهد، مؤلف کتاب اتحاف الوری (م. ۸۸۵ق)؛
* عبدالعزیز فرزند ابن فهد، مؤلف بلوغ القری (م. ۹۲۲ق)؛
* میرزا محمد بن علی استرآبادی (م. ۱۰۲۸ق)، از عالمان [[شیعه]] [[جارالله|مجاور]] [[بیت‌الله|بیت الله الحرام]] و مؤلف کتاب منهج المقال؛<ref>الکنی و الالقاب، ج3، ص220.</ref>
* محمد بن حسن نوه شهید ثانی (م. ۱۰۳۰ق)، مؤلف کتاب روضة الخواطر و نزهة النواظر؛<ref>الکنی والالقاب، ج2، ص390-391.</ref>
* سید زین‌العابدین کاشانی، از بانیان [[کعبه]] پس از سیل سال ۱۰۳۹ق.<ref>آثار اسلامی مکه و مدینه، ص165.</ref>{{پایان}}

==بارگاه‌ها==
[[پرونده:جنة المعلاة۴.png|بندانگشتی|تصویری از بارگاه حضرت خدیجه و دیگر بارگاه‌ها در جنة المعلاة. گفته شده تاریخ عکس‌بردای متعلق به سال ۱۹۰۷م. است. همه مقبره‌ها به دست دولت [[آل سعود|سعودی]] ویران شده است.|جایگزین=]]

به تصریح منابع متقدم، بسیاری از قبرهای [[صحابه]]، [[تابعین]] و بزرگان در این قبرستان ناشناخته مانده و مردم [[مکه]] جای دقیق آنها را فراموش کرده‌اند.<ref>الاشارات، ص77؛ رحله ابن جبیر، ص78؛ رحله ابن بطوطه، ج1، ص381.</ref> تنها شمار اندکی از این قبرها مشخص بوده<ref>رحله ابن بطوطه، ج1، ص381.</ref> و بناها و بارگاه‌هایی نیز بر روی آنها ساخته شده است.

===مقبره حضرت خدیجه===
یکی از بناهای ساخته شده در قبرستان معلاة، [[گنبد]] و بارگاهی بر قبر [[خدیجه]] (س) بود. ابن‌بطوطه (م. ۷۷۹ق)<ref>رحله ابن بطوطه، ج1، ص381.</ref> و شهید اول (م. ۷۸۶ق)<ref>الدروس الشرعیه، ج1، ص468.</ref> قبر خدیجه (س) در این قبرستان را از قبرهای معروف دانسته‌اند.

این در حالیست که مرجانی (م. بعد از ۷۷۰ق) در گزارشی آورده که مکان قبر او در عالم خواب به یکی از نیکان، که نام او در این خبر معلوم نیست الهام شده است. بر پایه این گزارش، وی در خواب دید که قبر خدیجه در کنار قبر فضیل بن عیاض است.<ref>بهجة النفوس، ج2، ص1016</ref> برخی از مؤلفان [[اهل سنت]] در سده‌های بعد با اعتماد به این گزارش، در تعیین محل قبر خدیجه تشکیک کرده‌اند.<ref>شفاء الغرام، ج1، ص376.</ref> جایگاه خدیجه نزد مسلمانان، و سنتِ زیارت قبور نزد اهل مکه و حاجیان که برگرفته از سیره پیامبر(ص) بود، صحت گزارش مرجانی را با تردید همراه می‌سازد. نامعلوم بودن نام کسی که قبر خدیجه را شناسایی کرده، از دیگر شواهد ضعف این روایت است. این در حالیست که نه تنها در هیچ‌یک از منابع هم‌عصر با مرجانی چنین گزارشی نیامده، بلکه معاصران وی از معروف بودن قبر خدیجه سخن گفته‌اند.<ref>نک: رحله ابن بطوطه، ج1، ص381؛ الدروس الشرعیه، ج1، ص468.</ref>

مرجانی در سال ۷۲۹ق. سنگی با عبارت «ان هذا قبر السیدة خدیجه» دیده است.<ref>تحصیل المرام، ج2، ص646.</ref> بعدها [[صندوق|صندوقی]] چوبی برای نصب بر روی قبر خدیجه ساخته شد تا آنکه در سال ۹۵۰ق. محمد بن سلیمان از صاحب منصبان [[مصر]] در حکومت داود پاشا والی مصر، بر روی قبر، بارگاه و [[گنبد|گنبدی]] از سنگ شُمیسی ساخت و بر روی قبر نیز صندوقی تازه گذاشت و پارچه‌ای فاخر گذاشت و برای بارگاه خادمی مشخص کرد.<ref>تحصیل المرام، ج2، ص647؛ افادة الانام، ج2، ص150.</ref>

این بارگاه پس از تخریب بدست [[آل سعود]]، در سال۱۲۴۲ق. تجدید بنا شد<ref>افادة الانام، ج2، ص151.</ref> و تا سده چهاردهم قمری باقی ماند. گزارش‌ها از ارسال پارچه‌هایی از سوی حاکمان عثمانی مصر، برای استفاده بر روی صندوق این بارگاه و نیز قبر منسوب به [[آمنه بنت وهب|آمنه]] در دهه ۱۲۶۰ق. حکایت دارند.<ref>افادة الانام، ج2، ص170.</ref> در [[سفرنامه‌نویسی|سفرنامه‌های]] دوره [[قاجار|قاجاری]] نیز گزارش‌هایی از بارگاه و [[ضریح]] خدیجه ارائه شده است.<ref>سفرنامه فرهاد میرزا، ص206؛ سفرنامه میرزا داوود، ص144.</ref> میرزا محمد حسین فراهانی در سفر [[حج]] خود به سال ۱۳۰۲ق. از وجود ضریح چوبی در این بارگاه و نیز پارچه مخمل گلابتون دوزی شده بر قبر سخن گفته و به حضور متولی و خادم و نیز زیارتنامه‌خوان برای این بارگاه اشاره کرده است.<ref>سفرنامه فراهانی، ص202.</ref>

===دیگر مقبره‌ها===
{{ستون-شروع|۲}}
* '''ابوطالب بن حسن بن ابی‌نُمی''' (م. ۱۰۱۲ق) '''عبدالمطلب بن غالب''' (م. ۱۳۰۰ق): این دو فرد از امیران مکه بوده و قبر آنها نزدیک قبر خدیجه بود.<ref>تحصیل المرام، ج2، ص647، 776.</ref> بر روی این دو قبر بارگاه‌هایی ساخته شده بود؛<ref name=":1"/>
* '''قبر منسوب به آمنه''': بر روی این قبر، [[گنبد]] و بارگاهی در سال ۱۲۴۲ق. توسط عیسی شیخ الحرم ساخته شد؛<ref name=":1">تحصیل المرام، ج2، ص648.</ref>
* '''عبدالرحمن بن [[ابوبکر بن ابی‌قحافه|ابی‌بکر]]''': روی قبر او که در سمت راست قبر خدیجه بود، بنایی چهارگوش در زمان سلطان عبدالمجید (حک: ۱۲۳۷–۱۲۷۷ق) ساخته شد. این قبر تا پیش از این سال، تنها صندوقی چوبی داشت؛<ref>تحصیل المرام، ج2، ص650.</ref>
* '''اسماء دختر ابوبکر'''؛<ref>تحصیل المرام، ج2، ص650.</ref>
* '''[[عبدالله بن زبیر]]'''؛<ref>الرحلات المغربیه، ص399.</ref>
* '''ابوالبرکات ابن ظهیره'''، امیر مکه؛<ref>منائح الکرم، ج3، ص58.</ref>
* '''محمدجان نقشبندی'''، از ذریه محمد بن حنفیه (م. ۱۲۶۸ق)؛<ref>تحصیل المرام، ج2، ص667.</ref>
* '''حسن بن ابی‌نمی'''، از شرفای [[مکه]].<ref>منائح الکرم، ج4، ص506.</ref>{{پایان}}

اولیا چلبی (م. ۱۰۹۴ق) در گزارش سفر خود به مکه و زیارت این قبرستان، از وجود ۷۵ بارگاه گنبدپوش خبر داده است.<ref>الرحلة الحجازیه، ص283.</ref> برخی گزارش‌ها از وجود بارگاه‌ها و قبور خانوادگی در این قبرستان حکایت دارند که از آن جمله می‌توان به بارگاه حسن بن ابی‌نمی اشاره کرد که دربردارنده قبور برخی از فرزندان و نوادگان وی بوده است.<ref>منائح الکرم، ج4، ص239، 506، ج5، ص485.</ref>

==تخریب==
با تسلط [[وهابیت]] بر [[مکه]] و پایه‌گذاری نخستین دولت [[آل سعود|سعودی]]، همه بناها و [[گنبد]]های موجود در جنة المعلاة، در روز چهارشنبه ۲۹ ربیع الثانی ۱۲۱۸ق. ویران شد و قبرهای این قبرستان با زمین هم‌سطح شد.<ref>منائح الکرم، ج4، ص422؛ کشف الارتیاب، ص27.</ref> پس از انقراض این دولت بدست نیروهای [[دولت عثمانی|عثمانی]]، بار دیگر گنبدی بر قبر و بارگاه حضرت خدیجه ساخته شد؛ ولی این بنا نیز در سال ۱۳۴۳ق؛ و بدنبال تشکیل دولت سوم سعودی تخریب شد.<ref>نک: افادة الانام، ج2، ص151.</ref>

==رویدادها==
[[حجاج بن یوسف|حجاج بن یوسف ثقفی]]، در سال ۶۲ق. پس از سرکوب [[عبدالله بن زبیر]] جنازه او را در این قبرستان به دار کشید.<ref>رحله ابن جبیر، ص78؛ رحله ابن بطوطه، ج1، ص382.</ref> ابن جبیر، از ویرانه‌های بنایی در این مکان یاد می‌کند که بر پایه عبارات او، بعدها به یادبود ابن‌زبیر ساخته شد؛ ولی چون به مکانی برای لعن حاجیان تبدیل شده بود، توسط مردمان [[طائف]] تخریب شد.<ref>رحله ابن جبیر، ص78.</ref>

قبرستان معلاة بارها بر اثر سیل‌هایی که [[مسجدالحرام]] را نیز تهدید می‌کرد آسیب دید؛ برای نمونه، سیلی در سال ۷۳۸ق. قبرهای این قبرستان را تخریب کرد.<ref>اتحاف الوری، ج3، ص689.</ref> در سال ۸۲۵ق. دیوارهای این قبرستان در اثر سیلی که به [[کعبه]] نیز آسیب رساند، تخریب شد.<ref>التاریخ القویم ج2، ص247.</ref>

==امروزه==
[[پرونده:جنة المعلاة۵.jpg|بندانگشتی|دیوار و نرده ایی که میان بخش قدیمی و جدید این قبرستان کشیده‌اند تا مانع زیارت قبرهای خدیجه، [[ابوطالب]] و دیگر [[صحابه]] از نزدیک شود.]]
این قبرستان که در [[مکه]] و در محله معروف به سلیمانیه قرار دارد، به دو ناحیه مجزای شمالی و جنوبی<ref group="یادداشت">قدیمی و جدید.</ref> تقسیم شده است. بخش جلوی آن، قبرستان عمومی مکه و بخش عقب آن قبرستان قدیمی است، که در دامنه کوه قرار گرفته است. این دو بخش با دیواری بلند و میله‌های فلزی از هم جدا شده است تا مانع دیده شدن قبر خدیجه و قبرهای [[بنی‌هاشم]] و اجداد [[حضرت محمد(ص)]] و [[تبرک|تبرک‌جویی]] حاجیان و زائران شود.<ref>تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه، ص113.</ref>

این قبرستان، در دوراهی خیابان مسجدالحرام و حجون قرار دارد.<ref>تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه، ص113.</ref> درِ ورودی قسمت قدیمی از سال ۱۳۹۶ق. توسط [[آل‌سعود]] بر روی زائران بسته شده است.<ref>تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه، ص113.</ref> حاجیان و زائران تنها در روزها و ساعاتی از هفته، اجازه دارند با ورود به قسمت جدید قبرستان، از پشت نرده‌های فلزیِ بخش قدیمی، به زیارت قبور خاندان و [[صحابه]] پیامبر(ص) بپردازند. در زمان بسته بودن درهای قبرستان نیز، زائران از روی پل حجون که از روی قبرستان عبور می‌کند، قبور را زیارت می‌کردند.

==کتاب‌شناسی==
درباره این قبرستان و مدفونان آن کتاب‌هایی نگاشته شده است که نام برخی از آنها چنین است:

{{ستون-شروع|۲}}
* اِثارة الحجون الی زیاره الحجون، نوشته مجدالدین حافظ فیروزآبادی؛
* الشرف الاعلی فی ذکر قبور بابِ المَعلی، نوشته جمال الدین محمد بن علی قرشی (م. ۸۳۷ق) وی در این کتاب متن تعداد ۲۴ عدد از سنگ قبرهای علما و بزرگان و ملوک مدفونِ در این قبرستان را آورده است؛
* احجار المَعلاة الشاهدیة بمکة المکرمه، در معرفی شمار فراوانی از سنگ‌های قبور کهن قبرستان با تصاویر سنگ‌ها و بازخوانی آنها. این کتاب در سال ۱۴۲۵ق. از سوی وزارت تعلیم و تربیت عربستان منتشر شده است؛<ref>تاریخ مکه، ص35.</ref>
* مقاله جنة المعلاة، نوشته [[سید علی قاضی عسکر]] که در فصلنامه میقات حج چاپ شده است؛
* مقاله حجون، نوشته سیده رقیه میرابوالقاسمی که در دانشنامه جهان اسلام چاپ شده است.
{{پایان}}

==پانویس==
{{پانویس}}

==منابع==
{{منابع}}
{{دانشنامه
| آدرس = http://hzrc.ac.ir/post/22082/ج-ن-ة-الم-علاة
| عنوان = جنة المعلاة
| نویسنده = سید علی خیرخواه علوی
}}
* '''اتحاف الوری'''، عمر بن محمد بن فهد (۸۸۵ق)، به کوشش عبدالکریم، مکه، جامعة ام القری، ۱۴۰۸ق.
* '''اثارة الترغیب و التشویق الی المساجد الثلاثه و البیت العتیق'''، محمد بن اسحاق الخوارزمی (۸۲۷ق)، به کوشش محمد حسین الذهبی، مکه، مکتبه نزار مصطفی الباز، ۱۴۱۸ق.
* '''احکام و آداب حج (مناسک الحج)'''، سید محمد رضا گلپایگانی (۱۴۱۴ق)، قم، دارالقرآن الکریم، ۱۴۱۳ق.
* '''اخبار مکه و ما جاء فیها من الآثار'''، محمد بن عبدالله الازرقی(۲۴۸ق)، به کوشش رشدی الصالح ملحس، مکه، دارالثقافه، ۱۴۱۵ق.
* '''اخبار مکه فی قدیم الدهر و حدیثه'''، محمد بن اسحق الفاکهی (۲۷۵ق)، به کوشش عبدالملک بن عبدالله بن دهیش، بیروت، دارخضر، ۱۴۱۴ق.
* '''الارج المسکی فی التاریخ المکی'''، علی بن عبدالقادر الطبری(۱۰۷۰ق)، تصحیح اشرف احمد جمال، مکه، مکتبه التجاریه، ۱۴۱۶ق.
* '''الاستبصار فی عجائب الامصار'''، نویسنده‌ای مراکشی (قرن۶ق)، تصحیح سعد زغلول عبدالحمید، بغداد، دارالشئون الثقافیه، ۱۹۸۶م.
* '''اسد الغابه فی معرفه الصحابه'''، علی بن محمد ابن الاثیر (۵۵۵–۶۳۰ق)، بیروت، دارالکتب العربی.
* '''الاشارات الی معرفه الزیارات'''، علی بن ابی‌بکر الهروی (۶۱۱ق)، به کوشش علی عمر، قاهره، مکتبه الثقافه الدینیه، ۱۴۲۳ق.
* '''افاده الانام بذکر اخبار بلد الله الحرام'''، عبدالله بن محمد الغازی (۱۳۶۵ق)، به کوشش عبدالملک بن عبدالله بن دهیش، مکه، مکتبه الاسدی، ۱۴۳۰ق.
* '''انساب الاشراف'''، احمد بن یحیی البلاذری (۲۷۹ق)، به کوشش محمد باقر محمودی، بیروت، مؤسسه الاعلمی، ۱۳۹۴ق.
* '''آثار اسلامی مکه و مدینه'''، رسول جعفریان، تهران، انتشارات مشعر، ۱۳۸۶ش.
* '''بحار الانوار الجامعه لدرر اخبار الائمه الاطهار'''، محمد باقر المجلسی (۱۰۳۷–۱۱۱۰ق)، تصحیح محمد باقر بهبودی و سید ابراهیم میانجی و سید محمد مهدی موسوی خرسان، بیروت، داراحیاء التراث العربی و مؤسسه الوفاء، ۱۴۰۳ق.
* '''بقیع الغرقد فی دراسة شامله'''، محمد امین الامینی، تهران، انتشارات مشعر، ۱۴۲۸ق.
* '''بهجة النفوس و الاسرار'''، عبدالله المرجانی (۶۹۹ق)، به کوشش محمد عبدالوهاب، بیروت، دارالغرب الاسلامی، ۲۰۰۲م.
* '''التاریخ القویم'''، محمد طاهر الکردی، به کوشش ابن دهیش، بیروت، دار خضر، ۱۴۲۰ق.
* '''التاریخ الکبیر'''، محمد بن اسماعیل البخاری (۲۵۶ق)، بیروت، دارالفکر، ۱۴۰۷ق.
* '''تاریخ سند معروف به تاریخ معصومی'''، سید محمد معصوم بکری (۱۰۱۹ ق)، به کوشش داود پوته، تهران، اساطیر، ۱۳۸۲ش.
* '''تاریخ مدینه دمشق'''، علی بن الحسن ابن عساکر (۵۷۱ق)، به کوشش علی شیری، بیروت، دارالفکر، ۱۴۱۵ق.
* '''تاریخ مکه'''، دراس‍ات ف‍ی ال‍س‍ی‍اس‍ه و ال‍ع‍ل‍م و الاج‍ت‍م‍اع و ال‍ع‍م‍ران، احمد السباعی (۱۴۰۴ق)، مکه، مطبوعات نادی مکه الثقافی، ۱۴۰۴ق.
* '''تاریخ و آثار اسلامی مکه مکرمه و مدینه منوره'''، اصغر قائدان، تهران، انتشارات مشعر، ۱۳۸۶ش.
* '''تحصیل المرام ف‍ی اخ‍ب‍ار ال‍ب‍ی‍ت ال‍ح‍رام و ال‍م‍ش‍اع‍ر ال‍ع‍ظام و م‍ک‍ه و ال‍ح‍رم و ولات‍ه‍ا ال‍ف‍خ‍ام'''، محمد بن احمد الصباغ (۱۳۲۱ق)، به کوشش عبدالملک بن عبدالله بن دهیش، مکه، مکتبه الاسدی، ۱۴۲۴ق.
* '''التحفه اللطیفه فی تاریخ المدینه الشریفه'''، شمس‌الدین محمد بن عبدالرحمن السخاوی (۹۰۲ق)، مدینه، مرکز بحوث و دراسات المدینه المنوره، ۱۴۲۹ق.
* '''تذکرة الطریق فی مصائب حجاج بیت الله العتیق'''، حافظ محمد عبدالحسین هندی، به کوشش رسول جعفریان، قم، مورخ، ۱۳۸۶ش.
* '''تذکرة الفقهاء'''، حسن بن یوسف حلی (۶۴۸–۷۲۶ق)، تهران، انتشارات مکتبه المرتضویه لاحیاء الآثار الجعفریه، ۱۳۸۸ق.
* '''جامع الاحادیث الجامع الصغیر و زوائده و الجامع الکبیر'''، عبدالرحمن بن ابی‌بکر السیوطی (۸۴۹–۹۱۱ق)، تحقیق عباس احمد صقر و احمد عبدالجواد، بیروت، دارالفکر، ۱۴۱۴ق.
* '''الجامع اللطیف فی فضل مکه و اهلها و بناء البیت الشریف'''، محمد ابن ظهیره (۹۸۶ق)، به کوشش علی عمر، قاهره، مکتبة الثقافة الدینیه، ۱۴۲۳ق.
* '''دلیل الناسک'''، السید محسن الحکیم (۱۳۹۰ ق)، به کوشش الطباطبایی، مدرسة دارالحکمه، ۱۴۱۶ق.
* '''الرحلات المغربیة و الاندلسیة'''، عواطف محمد یوسف نواب، الریاض، مکتبة الملک فهد، ۱۴۱۷ق.
* '''رحله ابن بطوطه (ت‍ح‍ف‍ه ال‍ن‍ظار ف‍ی غ‍رائ‍ب الام‍ص‍ار و ع‍ج‍ائ‍ب الاس‍ف‍ار)'''، ابن بطوطه (۷۷۹ق)، تحقیق عبدالهادی تازی، رباط، اکادیمیه المملکه المغربیه، ۱۴۱۷ق.
* '''رحلة ابن جبیر'''، محمد بن احمد بن جبیر (۶۱۴ق)، بیروت، دار مکتبة الهلال، ۱۹۸۶م.
* '''الرحلة الحجازیة'''، اولیاچلبی، ترجمه احمد المرسی، قاهره، دارالافاق، ۱۹۹۹م.
* '''سفرنامه فرهاد میرزا (ه‍دای‍ه ال‍س‍ب‍ی‍ل و ک‍ف‍ای‍ه ال‍دل‍ی‍ل)'''، فرهاد میرزا معتمد الدوله، تصحیح غلام رضا طباطبایی، تهران، علمی، ۱۳۶۶ش.
* '''سفرنامه میرزا داود وزیر وظایف'''، میرزا داود وزیر وظایف (۱۳۲۷ق)، به کوشش قاضی عسکر، تهران، انتشارات مشعر، ۱۳۸۶ش.
* '''سفرنامه میرزا محمد حسین فراهانی'''، محمد حسین فراهانی (قرن ۱۴)، به کوشش گلزاری، تهران، فردوسی، ۱۳۶۲.
* '''شفاء الغرام باخبار البلد الحرام'''، محمد بن احمد التقی الفاسی (۸۳۲ق)، به کوشش گروهی از علما، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۴۲۱ق.
* '''الطبقات الکبری (الطبقه الخامسه من الصحابه)'''، محمد بن سعد (۲۳۰ق)، به کوشش محمد عبدالقادر عطا، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۴۱۰ق.
* '''العقد الثمین فی تاریخ البلد الامین'''، محمد بن احمد التقی الفاسی (۸۳۲ق) به کوشش فؤاد سیر، مصر، الرساله، ۱۴۰۶ق.
* '''الفائق فی غریب الحدیث'''، محمود بن عمر الزمخشری (۵۳۸ق)، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۴۱۷ق.
* '''کشف الارتیاب'''، سید محسن الامین (۱۳۷۱ق)، به کوشش امین، مکتبة الحریس، ۱۳۸۲ق.
* '''کلمة التقوی (فتاوی)'''، محمد امین زین الدین، قم، مهر، ۱۴۱۳ق.
* '''کنز العمال فی سنن الاقوال و الافعال'''، علی بن حسام الدین الهندی (۹۷۵ق)، به کوشش بکری حیانی و صفوه السقاء، بیروت، مؤسسه الرساله، ۱۴۰۹ق.
* '''الکنی و الالقاب'''، عباس قمی (۱۲۵۴–۱۳۱۹ش)، مقدمه محمد هادی امینی، تهران، انتشارات مکتبه الصدر، ۱۳۶۸ش.
* '''لسان العرب'''، محمد بن مکرم ابن منظور (۶۳۰–۷۱۱ق)، به کوشش علی شیری، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۸ق.
* '''مرآة الحرمین'''، ابراهیم رفعت باشا (۱۳۵۳ق)، قم، المطبعة العلمیه، ۱۳۴۴ق.
* '''المسالک والممالک'''، عبدالله بن عبدالعزیز البکری (۴۸۷ق)، به کوشش ادریان، فان لیوفن و اندری فیری، بیروت، دارالغرب الاسلامی، ۱۹۹۲م.
* '''المستدرک علی الصحیحین'''، محمد بن عبدالله الحکام النیسابوری (۴۰۵ق)، به کوشش مرعشلی، بیروت، دارالمعرفه، ۱۴۰۶ق.
* '''مستند الشیعه فی احکام الشریعه'''، احمد بن محمدمهدی النراقی (۱۱۸۵–۱۲۴۵ق)، قم، انتشارات مؤسسه آل البیت لاحیاء التراث، ۱۴۱۵ق.
* '''مسند الامام احمد بن حنبل'''، احمد بن حنبل (۲۴۱ق)، بیروت، دارالصادر، بی تا.
* '''المعالم الاثیره'''، محمد محمد حسن شراب، بیروت، دارالقلم، ۱۴۱۱ق.
* '''معجم البلدان'''، یاقوت بن عبدالله الحموی (۶۲۶ق)، بیروت، دار صادر، ۱۹۹۵م.
* '''المعجم الکبیر'''، سلیمان بن احمد الطبرانی (۲۶۰–۳۶۰ق)، به کوشش حمدی عبدالمجید السلفی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۵ق.
* '''معجم المعالم الجغرافیه فی السیرة النبویه'''، عاتق بن غیث (۱۴۳۱ ق)، مکه، دار مکه، ۱۴۰۲ق.
* '''مناقب آل ابی طالب'''، ابن شهر آشوب (۵۸۸ق)، به کوشش گروهی از اساتید نجف، نجف، المکتبه الحیدریه، ۱۳۷۶ق.
* '''منائح الکرم فی اخبار مکه و البیت و ولاه الحرم'''، علی بن تاج الدین السنجاری (۱۱۲۵ق)، تحقیق جمیل عبدالله محمد المصری، مکه، جامعه ام القری، ۱۴۱۹ق.
* '''موسوعه مرآة الحرمین الشریفین'''، ایوب صبری باشا (۱۲۹۰ق)، القاهره، دارالآفاق العربیه، ۱۴۲۴ق.
{{پایان}}
{{اماکن مکه}}
{{قبرستان‌های شیعه}}

[[رده:مکان‌های تاریخی تخریب شده در مکه]]
[[رده:قبرستان‌های مکه]]
[[رده:قبرستان ابوطالب]]
[[رده:مقاله‌های تکمیل‌شده]]

[[ar: جنة المعلاة]]

حضرت خدیجه (س)

2022-06-18T09:14:30Z

Hosainahmadi:

{{در دست ویرایش|ماه=[[آبان]]|روز=[[۱۵]]|سال=[[۱۴۰۰]]|کاربر=A.rezapour}}

[[رده:مقاله‌های در حال ویرایش]]

حضرت خدیجه نخستین همسر پیامبر اکرم (ص) و مادر حضرت زهرا (س) و اولین زن مسلمان است

خدیجه: نخستین همسر پیامبر اکرم (ص)
خدیجه از خانواده‌های اصیل و اشراف مکه<ref>. الاعلام، ج2 ص 302.</ref> و از زنان تاجر عرب<ref>. تاریخ طبری، ج 2 ص 34؛ الاصابه فی تمیز الصحابه، ج8 ص 100؛ الثقات، ج1، ص 45.</ref> و پیش از اسلام ملقب به «طاهرة» بوده است.<ref>. أسد الغابة، ج6، ص 78؛ دلائل النبوة، ج2، ص 353.</ref> از طرف پدرش خُوَیْلِد بن اسد با رسول خدا (ص)، هم‌نسب است و نسب هر دو به «قصی بن کلاب» می‌رسد و مادرش فاطمه دختر زائدة بن اصم است.<ref>. الطبقات الکبری، ج 8، ص 14؛ انساب الاشراف، ج 2، ص 23، المعجم الکبیر، ج19، ص 201؛</ref> بنابر برخی گزارش‌ها او پانزده سال قبل از «عام الفیل» در مکه به دنیا آمد<ref>. الطبقات الکبری، ج8 ص 17؛ الاستیعاب، ج1 ص 35.</ref> و بدین‌ترتیب پانزده سال از پیامبر (ص) بزرگتر بوده است. خدیجه از ثروتمندان عرب به شمار می‌آمد<ref>. شرح الأخبار، ج 3، ص 15؛ انساب الأشراف، ج1، ص 107؛ إمتاع الأسماع، ج8، ص 186.</ref>و وقتی با رسول خدا ازدواج کرد، تمام داراییش را به وی بخشید<ref>. بحار الأنوار، ج16، ص 71.</ref> و کارهای تجاری را نیز به او سپرد.<ref>. بحار الأنوار، ج16، ص 52.</ref> بنابر روایت، جبرئیل به پیامبر گفت که خداوند فرمود سلام مرا به خدیجه برسان.<ref>. الاستیعاب، ج‏4، ص1821.</ref> طبق روایات تفسیری قرآن کریم، حضرت خدیجه (س) یکی از چهار زن کامل<ref>. روح المعانی، ج16، ص124.</ref> و برتر دنیا و آخرت است<ref>. مسند أحمد بن حنبل، ج1، ص316؛ مجمع الزوائد، ج9، ص201؛ الاستیعاب فی معرفة الأصحاب، ج4، ص1821.</ref> و نخستین زنی است که اسلام آورد<ref>. معارج القبول بشرح سلم الوصول إلی علم الأصول، ج3، ص 72.</ref> و پشت سر پیامبر خاتم (ص) نماز خواند (احزاب، آیه ۶.) و از میان همسران رسول الله اولین زنی است که ملقب به لقب «ام المؤمنین» شد.<ref>. صحیح مسلم، ج4، ص132-134؛ اسدالغابه، ج5, ص 434.</ref>
در این که حضرت خدیجه پیش از ازدواج با رسول خدا ازدواج کرده یا نه، دو دیدگاه در میان پژوهشگران مطرح است. بنابر دیدگاه غالب وی پیش از همسری با پیامبر اسلام (ص) با دو نفر به نام-های «عتیق بن عابد» و «أبو هالة بن زرارة» ازدواج کرده بود<ref>. السنن الکبری، ج7 ص 71؛ تاریخ طبری، ج2 ص 411.</ref> و از آن‌ها فرزندانی آورد. از «عتیق» دختر<ref>. أسد الغابة، ج 5، ص 434.</ref> یا پسری<ref>. أسد الغابة، ج 5، ص 434.</ref> به نام «هند» یا «عبد مناف»<ref>. الجامع لأحکام القرآن، ج 14، ص 164.</ref> و از «أبوهاله» پسرانی به نام‌های «هند»، «طاهر»<ref>. الروض الانف، ج۲، ص159.</ref> و «هالة» و دختری به نام «زینب»<ref>. جوامع السیرة، ج۱، ص۳۲.</ref> داشت. در ترتیب این ازدواج‌ها نزد تاریخ‌نگاران اختلاف است.<ref>. الاستیعاب، ج8، ص 1818؛ لإصابة فی تمییز الصحابة، ج8، ص 99؛ سیر أعلام النبلاء، ج2، ص 111</ref><ref>. لإصابة فی تمییز الصحابة، ج8، ص 99.</ref>

برخی دیگر از سیره‌نگاران و محدثان، که غالباً شیعه‌اند، ازدواج‌های حضرت خدیجه را جز با رسول خدا (ص) رد کرده‌اند<ref>. الاستغاثة، ج1، ص70.</ref>و معتقدند که این فرزندان دختران واقعی خدیجه نبوده‌اند.<ref>. الصحیح من سیرة النبی الأعظم، ج2، ص 212، 209؛ مناقب آل أبی طالب، ج1، ص 138.</ref>
گفته‌اند که آغاز روابط تجاری میان خدیجه و پیامبر اکرم به توصیه ابوطالب بوده است.<ref>. الطبقات الکبری ج۱، ص۱۲۹.</ref> بعد از انعقاد قرارداد، ابتدا پیامبر همراه شریک تجاری خود سائب بن صَیفی بن عابد و غلام خدیجه، میسره، عازم بازار حبشه شد و با موفقیت بازگشت.<ref>. إمتاع الأسماع، ج1، ص15 , 17.</ref> میسره اخبار شگفت‌انگیزی از این سفر به خدیجه داد و او برای اولین بار پیامبر را در رأس کاروانی بزرگ به شام فرستاد.<ref>. سیرة النبویة، ج1، ص 122.</ref>پس از اتمام این سفر، خدیجه به آن حضرت علاقه‌مند شد.<ref>. السیرة النبویة، ج1، ص 122.</ref> منابع اسلامی علت دلبستگی خدیجه به پیامبر اکرم را موضوعاتی مانند سفر تجاری پرسود به شام،<ref>. الطبقات الکبری، ج1، ص156؛ البدایة والنهایة، ج2، ص 358-359.</ref> گزارش مَیسره از اخبار شگفت‌انگیز این سفر،<ref>. تاریخ الطبری، ج2، ص35؛ إمتاع الأسماع، ج 5، ص 65؛ دلائل النبوة ومعرفة أحوال صاحب الشریعة، ج2، ص67.</ref> مشاهده دو فرشته‌ای که به هنگام ورود به خانه خدیجه بر سر پیامبر سایه افکنده بودند<ref>. الکامل فی التاریخ، ج2، ص134.</ref>و پیشگویی ورقة بن نوفل درباره ازدواج خدیجه با مردی از قریش که نبی قوم خواهد شد، دانسته‌اند.<ref>. شرح الأخبار، ج 3، 16.</ref> خدیجه در یکی از اولین مکالمات خود با پیامبر (ص) علت علاقه خود را خویشاوندی و جایگاه محمد (ص) در میان قومش، امانت داری، حسن خلق و راستگویی برشمرده است.<ref>. اسدالغابة فی معرفة الصحابة، ج 5، ص 434</ref>
طبق برخی نقل‌ها حضرت خدیجه در هنگام ازدواج، چهل ساله<ref>. السیرة النبویة، ج1، ص 122.</ref> و پیامبر (ص) بیست و پنج سال بود.<ref>. تاریخ الیعقوبی، ج2، ص 20.</ref> نظرات دیگری نیز درباره سن خدیجه در هنگام ازدواج وجود دارد؛ از آن جمله است: ۲۵، ۲۸، ۳۰، ۳۵، ۴۴، ۴۵ و 46.<ref>. الصحیح من سیرة النبی الأعظم (ص)، ج2، ص 201.</ref> برخی سیره‌نگاران و محدثان، ۲۸ ساله بودن آن حضرت ‏(ص) را بیشتر با واقعیت نزدیک دیده‌اند.<ref>. الطبقات الکبری، ج8، ص 17؛ تاریخ مدینة دمشق، ج3، ص 193.</ref>
خدیجه علاقه خویش به ازدواج با رسول خدا (ص) را به وساطت نفیسه، دختر مُنیه<ref>. الطبقات الکبری، ج1، ص 132؛ الکامل فی التاریخ، ج‏2، ص40- 41.</ref> یا شخصآ<ref>. السیرة النبویة، ج1، ص 122.</ref> به اطلاع پیامبر (ص) رساند و او نیز ماجرا را به عموهای خود گفت. آنان ابتدا صفّیه، دختر عبدالمطلب، عمه پیامبر (ص) را برای کسب اطلاع به خانه خدیجه فرستادند<ref>. بحار الأنوار، ج16، ص 57.</ref> و سپس خود به خانه خدیجه رفتند و او را از عمویش، عَمْرو بن اسد، خواستگاری کردند.<ref>بحار الأنوار، ج 16، ص19؛ مجمع الزوائد، ج9، ص219؛ المعجم الکبیر؛ ج22، 429.</ref>
در مراسم عقد از طرف حضرت خدیجه «عمرو بن اسد» و «ورقة ابن نوفل بن اسد» و از طرف پیامبر اسلام (ص) حضرت «حمزة» و حضرت «ابو طالب» عموهای پیامبر (ص) در خانه حضرت خدیجه حضور داشتند.<ref>. الکامل فی التاریخ، ج‏2، ص 40-41.</ref>

برخی سیره نویسان تعداد فرزندان حضرت خدیجه (س) را از رسول خدا (ص) سه پسر و چهار دختر به نام‌های قاسم، طاهر، طیب، زینب، رقیّه، ام کلثوم و فاطمه (س) دانسته‌اند که پسران همه در ایام جاهلیت درگذشتند و دخترانش همه اسلام آوردند و با پیامبر (ص) به مدینه هجرت کردند.<ref>. السیرةالنبویة، ج 1، ص 202.</ref> در حدیثی شیعی به نقل از رسول اللّه وی فرزندان خود را طاهر (عبداللّه)، قاسم، فاطمه، رقیّه، امّ کلثوم، و زینب برشمرده است.<ref>. الخصال، ص 405.</ref>
زینب، بزرگترین دختر پیامبر اکرم (ص) و خدیجه بود. خدیجه زینب را به عقد خواهرزادة خود ابوالعاص بن ربیع درآورد که حاصل آن پسری به نام علی و دختری به نام امامه بود. علی در سنین پائین وفات یافت و امامه که از همسر اول خود مغیرة بن نوفل جدا شده بود پس از وفات حضرت فاطمه (س) به وصیت آن حضرت به عقد امیرالمؤمنین (ع) درآمد.<ref>. الکافی، ج6، ص 369؛ دعائم الاسلام، ج 2، ص 362-363.</ref> ام کلثوم و رقیه به درخواست ابی لهب و همسرش ام جمیل، به عقد «عتیبه» و «عتبه» فرزندان آنها درآمدند. این ازدواج با پا در میانی ابوطالب صورت گرفت. پس از آشکار شدن دعوت پیامبر (ص) «عتیبه» و «عتبه» آنها را به خانه پدر بازگرداندند.<ref>. مجمع الزوائد، ج6، ص 18؛ المعجم الکبیر، ج22، ص 435؛ دلائل النبوة، ج2، 612.</ref> سپس «رقیه» و «ام کلثوم» به ترتیب به عقد عثمان بن عفان درآمدند.<ref>. السنن الکبری، ج7، ص 70.</ref>

حمایت‌های خدیجه از پیامبر اکرم و دعوت او همواره مورد توجه پژوهشگران و منابع تاریخ اسلام بوده است. خدیجه نخستین زنی بود که به پیامبر اسلام (ص) ایمان آورد،<ref>. الاستیعاب، ج‏4، ص:1819؛ الجامع لاحکام القرآن، ج14، ص 164.</ref> وی همراه پیامبر و علی (ع) در مسجدالحرام نماز گزارد،<ref>. الجامع لاحکام القرآن، ج10، ص 210.</ref> در مرحله دعوت علنی، با سخنان مهرآمیزش پیامبر را دلداری می‌داد<ref>. السیرةالنبویة، ج۱، ص۲۵۲–۲۵۴.</ref> و در ایام محاصره اقتصادی بنی هاشم در شعب ابی‌طالب، اموالش را در حمایت از پیامبر هزینه کرد.<ref>. اسدالغابة، ج6، ص 85.</ref> به نظر عده‌ای از مفسران، آیه هشت سوره ضحی: «آیا تو را نیازمند نیافت و بی‌نیاز و توانگر ساخت؟»، به حمایت‌های مالی خدیجه اشاره دارد (ضحی، آیه 8)<ref>. ؛ مفاتیح الغیب، ج31، ص 199؛</ref> کمک‌های ابوالعاص و حکیم بن حزام، خواهرزاده و برادرزاده خدیجه، به محاصره شدگان در شعب ابیطالب، در حالی که هنوز آن دو نفر اسلام نیاورده بودند، تنها به دلیل وجود خدیجه در میان آنان بود.<ref>. التنبیه، ج۱، ص۲۳۲–۲۳۳؛ انساب الاشراف، ج2، ص34-35؛ الاستیعاب، ج۴، ص۱۸۲۵.</ref> به گفته پیامبر (ص) او بهترین همسر برای آن حضرت بوده و در سخت‌ترین شرایط از وی و دین اسلام با تمام توان دفاع کرده است.<ref>. الاستیعاب، ج4، ص1823.</ref>
خدیجه در رمضان سال دهم بعثت<ref>. الطبقات الکبری، ج۸، ص۱۸.</ref> بعد از شکست محاصره اقتصادی، به فاصله اندکی از وفات ابوطالب (ع) درگذشت. امّ ایمن، کنیز آزادشده پیامبراکرم، و امّ فضل او را غسل دادند<ref>. انساب الاشراف، ج2، ص34.</ref>و پیامبر با دستان مبارکش وی را در قبرستان حَجون (قبرستان ابوطالب) به خاک سپرد.<ref>. الطبقات الکبری، ج۸، ص۱۸–۱۹؛ انساب الاشراف، ج2، ص34.</ref>گفته‌اند که آن حضرت از مرگ خدیجه بسیار غمگین شد و همواره به یاد او بود.<ref>. سیره اعلام النبلاء، ج 2، ص 11؛ کشف الغمه، ج 1، ص 29.</ref> مزار حضرت خدیجه در قبرستان ابوطالب محل دفن بسیاری از افراد خاندان بنی هاشم است و پیوسته زیارتگاه مسلمانان بوده است ولی در سال ۱۳۴۳ ق. وهابیون آن را ویران کردند.<ref>. تجدید کشف الارتیاب فی اتباع محمد بن عبدالوهاب، ج۱، ص۵۵،</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}
== منابع ==
الاستغاثه فی بدع الثلاثه: ابوالقاسم علی بن احمد الکوفی (م. ۳۵۲ق) بی‌جا، بی‌نا، بی‌تا.
الاستیعاب فی معرفة الاصحاب: یوسف بن عبدالله بن عبدالبر (۳۶۸–۴۶۳ق)، تحقیق علی محمد بجاوی، بیروت، دار الجیل، ۱۴۱۲ق.
اسد الغابة فی معرفة الصحابه: علی بن محمد بن الاثیر (۵۵۵–۶۳۰ق)، بیروت، دار الفکر، ۱۴۰۹ق.
الاصابة فی تمییز الصحابه: ابن حجر العسقلانی (۷۷۳–۸۵۲ق)، تحقیق علی محمد معوض و عادل احمد عبدالموجود، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۵ق.
اعلام النبلاء بتاریخ حلب الشهباء: محمد راغب الطباخ (م. ۱۱۵۱ق)، تحقیق محمد کمال، حلب، دار القلم العربی، ۱۴۰۸ق.
الاعلام قاموس تراجم الشهر الرجال و النساء من العرب: خیرالدین بن محمود الزرکلی (م. ۱۳۹۶ق)، بیروت، دار العلم للملایین، ۱۹۸۹م.
امتاع الاسماع بما للنبی من الاحوال و الاموال و الحفدة و المتاع: احمد بن علی المقریزی (م. ۸۴۵ق)، تحقیق محمد عبدالحمید النمیسی، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۲۰ق.
انساب الاشراف: احمد بن یحیی البلاذری (م. ۲۷۹ق)، تحقیق سهیل صادق زکار و ریاض زرکلی، بیروت، دار الفکر، ۱۴۱۷ق.
بحار الانوار الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار: محمد باقر المجلسی (م. ۱۱۱۰ق)، تصحیح محمد باقر بهبودی و سید ابراهیم میانجی و سید محمد مهدی موسوی خرسان، بیروت، دار احیاء التراث العربی و مؤسسة الوفاء، ۱۴۰۳ق.
البدایة و النهایة فی التاریخ: اسماعیل بن عمر بن کثیر (م. ۷۷۴ق)، تحقیق علی شیری، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۸ق.
تاریخ الطبری (تاریخ الامم و الملوک): محمد بن جریر الطبری (۲۲۴–۳۱۰ق)، بیروت، مؤسسة الاعلمی، ۱۴۰۳ق.
تاریخ الیعقوبی: احمد بن ابی یعقوب الیعقوبی (م. ۲۹۲ ق)، بیروت، دار صادر، ۱۴۱۵ق.
تاریخ مدینة دمشق: علی بن الحسن ابن هبة الله بن عبد الله ابن عساکر (م. ۵۷۱ق)، تحقیق علی شیری، بیروت، دار الفکر، ۱۴۱۵ق.
الثقات: محمد بن حبان (م. ۳۵۴ق)، بیروت، الکتب الثقافیه، ۱۳۹۳ق.
الجامع لاحکام القرآن، محمد بن احمد القرطبی (م. ۶۷۱ق)، بیروت، دارالاحیاء التراث العربی
جوامع السیره النبویه: علی بن احمد بن سعید بن خرم القرطبی (م. ۴۵۶ق)، بیروت، دارالکتب العلمیه.
الخصال المحمودة و المذمومه: شیخ صدوق محمد بن علی بن بابویه (۳۱۱–۳۸۱ق)، تحقیق علی‌اکبر غفاری، قم، النشر الاسلامی، ۱۴۰۳ق.
دعائم الاسلام: القاضی النعمان المغربی (م ۳۶۳ ق) تحقیق: آصف بن علی أصغر فیضی، قاهرة، دار المعارف، ۱۳۸۳ق.
دلائل النبوه ومعرفه الاحوال صاحب الشریعه: احمد بن الحسین البیهقی (م. ۴۵۸ق)، تحقیق عبد المعطی قلوچی، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۰۵ق.
روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی: محمود بن عبدالله الآلوسی (م. ۱۲۷۰ق)، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۱۵ق.
الروض الانف فی شرح السیرة النبویة لابن هشام: عبدالرحمان بن عبدالله السهیلی (م. ۵۸۱ق)، تحقیق عبدالرحمان الوکیل، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۱۲ق.
السنن الکبری: احمد بن الحسین البیهقی (م. ۴۵۸ق)، بیروت، دار الفکر، ۱۴۱۶ق.
السیرة النبویه: عبد الملک بن هشام بن ایوب الحمیری (م. ۸–۲۱۳ق)، تحقیق محیی الدین عبدالحمید، مصر، مکتبه محمد علی صبیح، ۱۳۸۳ق.
شرح الاخبار فی فضائل الائمة الاطهار: نعمان بن محمد المغربی (م. ۳۶۳ق)، تحقیق سید محمد حسینی جلالی، قم، نشر الاسلامی، ۱۴۱۴ق.
الصحیح من سیرة النبی الاعظم: جعفر مرتضی العاملی، قم، دار الحدیث، ۱۴۲۶ق.
الطبقات الکبری (الطبقة الخامسه): محمد ابن سعد (م. ۲۳۰ق)، تحقیق السلمه، بیروت، دارصادر.
الکافی: محمد بن یعقوب کلینی (م. ۳۲۹ق)، تحقیق علی‌اکبر غفاری، تهران، دار الکتب اسلامیه، ۱۳۶۳ش.
الکامل فی التاریخ: علی بن محمد بن الاثیر (م. ۶۳۰ق)، بیروت، دار صادر، ۱۳۸۵ق.
کشف الغمه فی معرفة الائمه: علی عیسی الاربلی، دار الاضواء، بیروت، ۱۴۰۵ق.
مجمع الزوائد و منبع الفوائد: علی بن ابی‌بکر الهیثمی (م. ۸۰۷ق)، بیروت، دار الکتاب العربی، ۱۴۰۲ق.
مسند الامام احمد بن حنبل: أحمد بن محمد بن حنبل الشیبانی (م. ۲۴۱ق)، بیروت، دار الصادر، بی‌تا.
معارج القبول بشرح سلم الوصول إلی علم الأصول: حافظ بن أحمد بن علی الحکمی (م. ۱۳۷۷ق) تحقق: عمر بن محمود أبو عمر، دمام، دار ابن القیم، ۱۴۱۰ ق.
المعجم الکبیر: سلیمان بن احمد الطبرانی (۲۶۰–۳۶۰ق)، تحقیق حمدی عبدالمجید السلفی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۵ق.
مفاتیح الغیب: فخرالدین الرازی (م. ۶۰۶ق)، بیروت، دار الإحیاء التراث العربی، ۱۴۲۰ق.
مقاتل الطالبیین: ابوالفرج الاصفهانی (م. ۳۵۶ق)، تحقیق مظفر، قم، دار الکتاب، ۱۳۸۵ق.
مناقب آل ابی طالب: ابن شهر آشوب (م. ۵۸۸ق)، تحقیق گروهی از اساتید نجف، نجف، المکتبة الحیدریه، ۱۳۷۶ق.

[[ar: خديجة بنت خويلد]]

شعب ابی‌طالب

2022-06-18T09:09:17Z

Hosainahmadi:

{{در دست ویرایش|ماه=[[تیر]]|روز=[[۲۳]]|سال=[[۱۳۹۸]]|کاربر=A sharefat }}
{{جعبه اطلاعات بنای مذهبی
| عنوان =شعب ابی‌طالب
| تصویر =شعب.jpeg
| اندازه تصویر =400px
| بنيانگذار =
| تأسیس =
| کاربری =محل خواندن نماز و استراحت حجاج
| مکان =کنار [[مسجدالحرام]] و ميان دو كوه «[[كوه ابوقبيس|ابوقبيس]] و [[كوه خندمه|خندمه]]»
| نام‌های دیگر =شعب على(ع) و شعب مولد
| وقایع مرتبط =محاصره اقتصادی مسلمانان صدر اسلام
| ظرفیت =
| وضعیت =فعال
| مساحت =
| امکانات =
| شماره ثبت =
| معمار =
| سبک =
| بازسازی =
| وبگاه =
}}
'''شعب ابی‌طالب'''، دره‌ای در کنار [[مسجدالحرام]] و ميان دو كوه «[[كوه ابوقبيس|ابوقبيس]] و [[كوه خندمه|خندمه]]» قرار داشته و به [[خاندان بنى‌هاشم]] و [[بنى‌عبدالمطلب]] متعلق بوده است.

[[شهر مكه]] به سبب وجود كوه‌هاى فراوان، داراى درّه‌ها يا شعب‌هايى است كه هر قبيله در آن دره، به‌طور مستقل زندگى مى‌كردند و هر شعبى به نام آن قبيله معروف بود. پیشنه تاریخی شعب ابوطالب، به دوران ریاست [[قصی بن کلاب|قُصَیّ بن کلاب]] بر [[مکه]] برمی‌گردد.

اين شعب در تاريخ به نام‌هاى شعب ابى‌طالب، شعب على(ع) و به سبب تولد پيامبر(ص) به شعب مولد معروف بوده است. همچنین در این شعب، خانه [[حضرت خدیجه(س)]]، که محلّ زندگی پیامبر(ص) با وی بوده قرار دارد و [[فاطمه زهرا(س)]] نيز در همین خانه متولّد شده‌اند.

در محرم سال هفتم بعثت، پيامبر(ص)، بنى‌هاشم و بنى عبدالمطّلب، در این مکان از سوى كفار محاصره اقتصادى شدند. پس از سه سال، خداوند مكر و نفاق كافران را به يأس و اختلاف تبديل و با از ميان بردن عهدنامه، به وسيله موريانه، محاصره در سال دهم بعثت پايان يافت.

برخى به اشتباه، شعب ابى‌طالب را همان مكان [[قبرستان ابوطالب]] يا جنةالمعلّى مى‌دانند، كه داخل [[دره ابى‌دب|درّه ابى‌دُبّ]] يا دره سلاخ‌ها بوده و كنار [[كوه حجون]] واقع شده است! در حالى كه شعب ابى‌طالب يا شعب على(ع)، در كنار مسجدالحرام واقع گردیده است.

در حال حاضر، محل شعب شامل فضای وسیعی است که سنگفرش شده و محل خواندن نماز و استراحت حجاج در ایام حج است. زمانی که زائر از مسجدالحرام خارج می‌‌‌‌شود و از [[مسعی]] هم عبور می‌‌‌‌کند، به فضای بازی در پایین کوه ابوقبیس می‌‌‌‌رسد که محل شعب بوده و سنگفرش شده است. امروزه، تنها بخشی از محلّه شعب ابی‌طالب باقی مانده که نام آن سوق اللیل بوده و سایر قسمت‌های آن در توسعه‌های مختلف در داخل مسجدالحرام قرار گرفته است.

==شِعْب در لغت==

در [[لسان العرب]] آمده است:

"والشِّعْبُ (بِالْکَسْرِ) ما انْفَرَجَ بَیْنَ جَبَلَیْن و قِیل: هُوَ الطّریٖقُ فِی الْجَبَلِ و الجَمْعُ الشّعٰابْ؛ «شِعْب» (به کسر شین) شکاف بین دو کوه را گویند. به راه کوهستانی نیز گفته شده است. جمع آن «شِعاب» می‌باشد".<ref>ابن منظور، لسان العرب، ج4، ص٢٢٧٠، چاپ مصر - دارالمعارف - قاهره.</ref>

[[جوهری]] (م ٣٩٣ ه‌. ق.) در [[صحاح اللغة|صحاح]] می‌نویسد: "والشِعْبُ (بالکسر) الطَّریقُ فِی الْجَبَل وَ الْجَمْع «الشِّعٰاب؛ «شِعْب» (به‌کسر شین) راه‌ در کوه را گویند، جمع آن نیز «شِعٰاب» است".<ref>جوهری، صحاح، ج١، ص١56، بیروت، ١4٠4 ه‌. ق.</ref>

[[فخرالدین طریحی]] (م ١٠٨5 ه‌. ق.) در [[مجمع البحرین]] می‌نویسد: «شِعْب» (به کسر شین) راه در کوه را گویند جمع آن «شِعٰاب» مانند کِتٰاب است.<ref>طریحی، مجمع‌البحرین، ج١، ص5١٣.</ref>

در [[فرهنگ معین]] نیز آمده است: شِعْب: راهی در کوه باشد، دره.<ref>دکتر معین، فرهنگ معین، ج٢، ص٢٠4٧، تهران ١٣6٠ ه‌. ش.</ref>

==پیشینه تاریخی==

شهر مکه در یک منطقه کوهستانی قرار گرفته است، و در نتیجه درون دره‌ها که از سیل مصون بوده و بصورت یک حصار طبیعی، خانه‌ها را در درون خویش جای می‌داد، محل زندگی قبائل مختلف بوده است. در نزدیکی مسجدالحرام سه شِعْبِ نزدیک به هم وجود دارد که اسامی آنها عبارت است از: ١ - شعب ابی‌طالب ٢ - [[شعب بنی‌هاشم]] ٣ - [[شعب بنی‌عامر]]. اجداد و بستگان [[پیامبر(ص)]] معمولاً در این سه شِعْب زندگی می‌کرده‌اند.

وقتی [[قصی بن کلاب]] بر [[مکه]] حاکم شد، هر خاندانی از [[قریش]] را در جایی از مکه سکونت داد. او وَجْه کعبه را، که شامل شعب ابی‌طالب به سمت معلاة مکه بود، برای خاندان خود و فرزندانش [[عبدمناف]] و [[عبدالدار]] برگزید. این شعب، به لحاظ نزدیکی به [[کعبه]]، بهترین نقطه مکه بوده و در اصل حد فاصل کوه ابوقبیس و کوه خَنْدمه است. شِعْب مزبور در اختیار خاندان بنی‌هاشم بوده و در دوره‌های مختلف به نام‌های متفاوتی چون شعب بنی‌هاشم، شعب ابی‌طالب، شعب علی بن ابی‌طالب و شعب ابی‌یوسف نامیده می‌‌‌‌شده است. چهره‌های برجسته این خاندان در این شعب به دنیا آمده و در آنجا زندگی کرده‌اند. شعب یاد شده، محل تولد رسول خدا(ص) بوده و خانه خدیجه که محلّ زندگی حضرت با وی بوده و [[فاطمه زهرا(س)]] نیز در آن متولّد شده، همین جا بوده است.

در [[معجم البلدان]] آمده است: این درّه از آنِ [[عبدالمطلب]] بود، هنگامی‌که چشمانش کم‌سو شد آن‌را میان فرزندانش تقسیم‌کرد. پیامبر(ص) نیز سهم پدرش [[عبداللّٰه بن عبدالمطلب|عبداللّٰه]] را گرفت و آن محل خانه‌های بنی‌هاشم بود.

==محل تولد پیامبر==

از نظر تاریخی مسلم است که رسول خدا(ص) تقریباً در سال 5٣ قبل از هجرت ([[عام الفیل]]) در شِعْبِ ابی‌طالب که امروزه به شِعْبِ علی معروف است، به دنیا آمد و به خاطر ازدحام مردم و شوق آنان نسبت به تبرک‌جویی از آن خانه، هم‌اینک به کتابخانه تبدیل شده است.<ref>فضائل مکه، ص٢٣٢، دار مکه ١4١٠ ه‌. ق.</ref>

تا قبل از سلطه [[وهابیان]] بر حرمین شریفین، محل ولادت رسول خدا(ص)، زیارتگاه مؤمنان و مسلمانانی بود که از گوشه و کنار جهان به مکه می‌آمدند.<ref>السیرة الحلبیه، ج١، ص5٧.</ref>

محمد بن علوی مالکی مکّی می‌نویسد: "مکان ولادت رسول خدا(ص) در سوق اللیل مکانی شناخته شده است و ساکنین مکه درباره آن اختلاف نظر ندارند، هریک از آنها از نسل قبل از خود شنیده و تردیدی در آن ندارند".<ref>فی رحاب بیت‌اللّٰه الحرام، ص٢6٢.</ref>

بنابراین پیامبر اکرم(ص) در شِعْبِ ابی‌طالب متولد گردیده‌اند و شِعْبِ ابی‌طالب در مکّه مکانی نزدیک مسجدالحرام بوده و با مکانی که فعلاً در حجون به این نام معروف است، فاصله دارد. طریحی پس از آن که شِعْب را معنی می‌کند، می‌نویسد: "وشِعْب ابی‌طالب بمکّة مکان مولد النّبی(ص) و شِعْبُ الدُّبّ ایضا بِمَکّة و انْتَ خٰارِجٌ الیٰ مِنیٰ؛ شِعْبِ ابی‌طالب در مکّه، زادگاه نبی اکرم(ص) است و شِعْب دُبّ نیز در مکّه در مسیر [[منا]] قرار دارد.»<ref>طریحی، مجمع‌البحرین، ج2، ص5١٣.</ref>

==محاصره اقتصادی مسلمانان==

بنابر نقل سیره‌نویسان، چون [[قریش]] دیدند که [[اصحاب رسول خدا]](ص) در [[سرزمین حبشه]] در کمال امنیت و آرامش قرار دارند و [[نجاشی]] هم ایشان را گرامی داشته و از آنها دفاع می‌کند و از سوی دیگر [[حمزة بن عبدالمطلب]] و عمر نیز مسلمان شده‌اند و [[اسلام]] در قبایل آشکار می‌گردد، جمع شدند و به چاره‌اندیشی پرداختند و تصمیم گرفتند پیمان نامه‌ای بنویسند و متعهد شوند که از بنی‌هاشم و بنی‌مطلب زن نگیرند و به آنها زن ندهند و نیز چیزی به آنها نفروشند و چیزی از آنها نخرند. پس از این که جمع شدند، پیمان‌نامه نوشتند و جملگی بر آن موافقت کردند و سپس برای تاکید، پیمان‌نامه را از سقف کعبه آویختند.<ref>سیره ابن هشام، ج١، ص٣٧5؛ سیرة الحلبیه، ج١، ص٣66.</ref>

مشرکان، بنی‌هاشم را در اول ماه محرم سال هفتم بعثت تحریم کرده، اعلام داشتند هیچکس حق معامله، ازدواج و معاشرت با آنان را ندارد. به دنبال آن تمامی بنی‌هاشم اعم از مسلمان و کافر جز [[ابی‌لهب]] و [[ابوسفیان بن حارث]] وارد شِعْبِ شده و آنجا اجتماع کردند. فرزندان [[مطلب بن عبدمناف]] که چهل نفر بودند از شِعْبِ حراست نموده، شب و روز به نگهبانی آن مشغول بودند و در طول سال جز [[موسم حج]] در ماه ذی‌الحجه، و [[عمره]] در ماه رجب از آنجا بیرون نمی‌آمدند. قریش از ورود خواروبار به شِعْبِ جلوگیری کرده، فقط مقدار کمی بصورت پنهانی به دست محاصره شدگان می‌رسید که کفافشان را نمی‌داد. در نتیجه وضعیت سخت شد؛ به شکلی که مردم صدای گریه بچه‌ها را ازبیرون شِعْب می‌شنیدند واین دوران سخت‌ترین لحظات زندگی پیامبر(ص) و اهل بیت بزرگوارش در مکه بود.<ref>اعیان‌الشیعه، ج١، ص٢٣5.</ref>

اسامی برخی از بنی‌هاشم که همراه پیامبر(ص) در شِعْب محاصره شدند از این قرار است: [[ابوطالب بن عبدالمطلب]]، [[علی بن ابی‌طالب(ع)]]، [[حمزة بن عبدالمطلب]]، [[عبیدة بن حارث]]، [[عباس بن عبدالمطلب]]، [[عقیل بن ابی‌طالب]]، [[طالب بن ابی‌طالب]]، [[نوفل بن حارث]]، [[حارث بن نوفل]]، [[خدیجه بنت خویلد]].<ref>شرح نهج‌البلاغه، ابن ابی‌الحدید، ج١4، ص5٩.</ref>

[[علامه مجلسی]] می‌نویسد: "شِعْبِ شکاف بین دو کوه است و شِعْبِ ابیٖ‌طٰالِب در مکه معروف و شناخته شده است و آن همان مکانی است که رسول خدا(ص) و ابوطالب و دیگر بنی‌هاشم پس‌از آن که قریش آنها را از بین خود راند، در آنجا بودند.<ref>مجلسی، مرآةالعقول، ج5، ١٧4 دارالکتب الاسلامیه - تهران ١٣6٣ ه‌. ش.</ref>

[[حضرت خدیجه(س)]] نیز که اموال فراوانی داشت، همه را برای مسلمانان محاصره شده در شِعْب خرج و مصرف نمود.<ref>اعلام الوری، ص6٠.</ref> گاهی نیز علی بن ابی‌طالب(ع) مخفیانه از شِعْب خارج شده، غذا و امکانات تهیه و آن را با خود به درون شِعْب می‌آورد.<ref>الصحیح من سیرةالنبی، ج٢، ص١٠٩، قم ١4٠٠ ه‌. ق.</ref>

سرانجام پس از گذشت حدود سه سال، ابوطالب خبر خورده شدن پیمان‌نامه سران قریش به واسطه موریانه را به مشرکان اطّلاع داد. او همراه آنان به کنار کعبه آمد و پس از گشودن آن، صحّت سخن رسول خدا(ص) بر همگان پدیدار گشت و در سال دهم بعثت، محاصره اقتصادی مسلمانان شکسته شد.<ref>نهایةالارب، ج١، ص٢4٨؛ دلائل النبوه، ج٢، ص6٨، تهران ١٣6١ ه‌. ق.</ref>

==موقعیت شعب ابی‌طالب==

شِعْبِ ابی‌طالب در دهانه شمالی کوه ابوقبیس و بین این‌ کوه و خندمه قرار دارد. ولادت رسول خدا(ص) در همین مکان بوده و حدود سیصد متر با مسجدالحرام فاصله دارد. اینک تبدیل به کتابخانه شده و سپس در سال ١٣٩٩ هجری قمری در طرح توسعه خیابان غزّه از بین رفته است.<ref>معجم معالم الحجاز، ص5٧. دار مکّه.</ref>

[[ابراهیم رفعت پاشا]] می‌نویسد: در طرف شرق منطقه قشاشیه، شِعْبِ علی یا شِعْبِ بنی‌هاشم قرار دارد... خانه خدیجه بنت خویلد یا محل ولادت فاطمه(س) دختر رسول اکرم(ص) نیز آنجاست.<ref>مرآةالحرمین، ج١، ص١٨٠ و١٨١، دارالمعرفه - بیروت.</ref>

در حال حاضر، محل شعب شامل فضای وسیعی است که سنگفرش شده و محل خواندن نماز و استراحت حجاج در ایام حج است. زمانی که زائر از مسجدالحرام خارج می‌‌‌‌شود و از [[باب‌العباس]]، [[باب علی]] یا [[باب‌السلام]] بیرون می‌‌‌‌آید و از [[مسعی]] هم عبور می‌‌‌‌کند، به فضای بازی می‌‌‌‌رسدکه در پایین کوه ابوقبیس سنگفرش شده است. در حال حاضر، تنها بخشی از محلّه شعب ابی‌طالب باقی مانده که نام آن سوق اللیل و بر فراز کوه است. محله سوق اللیل شامل خانه‌هایی است که در روی کوه، مقابل مسعی ساخته‌ شده‌اند. خانه‌ها و اماکن تاریخی موجود در شعب، در توسعه‌های مختلف مسجد، جزو مسجد شده است. گفتنی است که بخشی از شعب در این سوی مسعی، یعنی در فاصله مسجد تا مسعی بوده که اکنون جزو مسجد شده است. طبعا خانه [[ام‌هانی]]، دختر ابوطالب که در توسعه مسجد در زمان مهدی عباسی جزو مسجد شد، در محدوده شعب قرار داشته است. در این صورت، باید شعب ابی طالب را محله‌ای بزرگ تصور کرد که اطراف آن را به طور عمده کوه خندمه، کوه ابوقبیس و مسجدالحرام در محاصره داشته است. در کنار شعب ابی‌طالب، شعب عامر بوده که هنوز نیز به همین نام از آن یاد می‌‌‌‌شود، در حال حاضر شعب ابی طالب به نام شعب علی(ع) شهرت دارد.<ref>آثار اسلامي مکّه و مدينه، ج1، ص151.</ref>

==قبرستان ابوطالب==
{{اصلی|جنة المعلاة}}
در ابتدای خیابان حجون، گورستانی وجود دارد که در گذشته آن را «مقبرةالمعلاة» می‌نامیدند و هم اکنون در میان اهل مکّه به «جنةالمعلاة»<ref>فقه العبادات (الحج)، ص٢٠5.</ref> و در بین ایرانیان به «قبرستان ابوطالب» معروف است.<ref>ازرقی، اخبار مکه، ج٢، ص٢٧٣.</ref> درّه‌ای که این گورستان در آن قرار دارد به نام «شِعْب ابِی‌دُبّ» معروف است.<ref>ازرقی، اخبار مکه، ج٢، ص٢٧٢؛ معجم معالم الحجاز، ص56.</ref> حجاج و زائران محترم بیت‌اللّٰه الحرام همه ساله پس از انجام اعمال عمره و یا حج، کنار این قبرستان آمده و مدفونین در آن، از جمله [[حضرت خدیجه(س)]] و [[ابوطالب(ع)]] و... را زیارت می‌کنند.

از گذشته تاکنون این قبرستان به نام «شِعْبِ ابیٖ‌طالب» به مردم معرفی شده که از لحاظ تاریخی نادرست بوده، و شِعْبِ ابی‌طالب در مکان دیگری نزدیک [[مسجدالحرام]] واقع شده است.

شعب ابی‌طالب در مکانی غیر از قبرستان ابوطالب قرار داشته، و چنین اشتباهی از چه زمان و براساس چه دلیل و مدرکی رخ داده، معلوم نیست. تنها کسی که احتمال داده شِعْبِ ابی‌طالب در منطقه حجون قرار گرفته، حلبی است.<ref>السیرة الحلبیه، ج١، ص63.</ref> لیکن دلیلی بر صحّت این نقل وجود نداشته است. متون تاریخی مؤید این معناست و این نکته‌ای است که برخی به آن توجه نداشته‌اند. در نقشه‌های موجود از حجاز قدیم و جدید، دقیقاً محل شِعْبِ علی و شِعْبِ بنی‌هاشم، و شِعْبِ بنی‌عامر، در نزدیکی مسجدالحرام مشخص گردیده و هیچکس قبرستان ابی‌طالب را که در شِعْبِ ابی‌دُبّ واقع شده، شِعْبِ ابی‌طالب نام ننهاده است.

==پانویس==
{{پانویس}}
==منابع ==
{{منابع}}
{{برگرفتگی
|پیش از لینک = کتاب
|منبع = حج در اندیشه اسلامی، علی قاضی عسکر.
|پس از لینک = بخش «شعب ابی‌طالب»، ص302-331.
| لینک = http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/565
}}
* '''لسان العرب'''، ابن منظور، چاپ مصر - دارالمعارف - قاهره.
* '''صحاح اللغة'''، جوهری، بیروت، ١۴٠۴ ه‌. ق.
* '''مجمع‌البحرین'''، طریحی، تهران - ١۴٠٨ ه‌. ق.
* '''فرهنگ معین'''، دکتر معین، تهران ١٣۶٠ ه‌. ش.
* '''فضائل مکه'''، حسن بن يسار البصری، ابوسعيد، دار مکه ١۴١٠ ه‌. ق.
* '''معجم معالم الحجاز'''، عاتق بن غیث بلادی، دار مکه ١۴١٠ ه‌. ق.
* '''مرآةالعقول'''، مجلسی، دارالکتب الاسلامیه - تهران ١٣۶٣ ه‌. ش.
* '''مرآةالحرمین'''، إبراهيم رفعت باشا، دارالمعرفه - بیروت.
* '''دلائل النبوة'''، بیهقی، تهران ١٣۶١ ه‌. ق.
* '''الصحیح من سیرةالنبی'''، سیدجعفر مرتضی عاملی، قم ١۴٠٠ ه‌. ق.
* '''السیرة الحلبیة'''، على بن ابراهيم بن احمد حلبى، چاپ بیروت.
* '''فی رحاب بیت‌اللّٰه الحرام'''، مدرسی، سیدمحمدتقی.
* '''السیرة النبویة'''، ابن هشام، عبدالملک.
* '''اعیان الشیعة'''، امین‌، سیدحسن.
* '''شرح نهج‌البلاغة'''، ابن ابی‌الحدید.
* '''اعلام الوری'''، طبرسی، فضل بن حسن.
* '''نهایة الارب فی فنون الادب'''، نویری، شهاب الدین.
* '''آثار اسلامي مکّه و مدينه'''، قائدان، اصغر، ایران-تهران، 1386 ه.ش.
* '''فقه العبادات (الحج)'''، حسن ایوب.
* '''اخبار مکه'''، ازرقی، محمد بن عبدالله.
{{پایان}}
{{اماکن مکه}}

[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]
[[رده:اماکن مکه]]
[[رده:مکان‌های تاریخی حجاز]]
[[رده:مکان‌های مقدس اسلامی]]
[[رده:شعب‌های مکه]]
[[رده:دره‌‌های مکه]]

[[ar: شعب أبي طالب]]

حجر الاسود

2022-06-18T08:56:37Z

Hosainahmadi:

[[پرونده:حجر الاسود.jpeg|بندانگشتی|حجرالاسود.]]
'''حجرالاسود''' سنگی نصب شده در [[رکن حجرالاسود|رکن شرقی کعبه]] است، که [[استلام]] آن مورد سفارش [[حضرت محمد(ع)|پیامبر(ع)]] و [[امامان(ع)]] قرار گرفته است.

بر اساس روایات، پیشینه این سنگ به زمان [[حضرت آدم(ع)]] بازگشته، در طوفان [[حضرت نوح(ع)|نوح]] بر [[کوه ابوقبیس]] در [[مکه]] قرار گرفت و توسط [[حضرت ابراهیم(ع)]] در رکن شرقی [[کعبه]] نصب شد. حضرت محمد(ص)، پیش از [[بعثت]] درباره اختلاف [[قریش]] در نصب حجرالاسود داوری کرد. این سنگ به خاطر اهمیت خود بارها در طول تاریخ ربوده شده است.

حجرالاسود بیضی شکل بوده و رنگ آن سیاه متمایل به قرمز است و به خاطر صدماتی که به آن وارد شده حلقه‌ای نقره‌ای به دور آن قرار داده شده است.

==مکان==
{{کعبه عمودی}}
{{همچنین ببینید|رکن حجرالاسود}}

حجرالاسود، سنگی است که در [[رکن حجرالاسود|رکن شرقی کعبه]] قرار دارد و نقطه آغاز و پایان [[طواف]] به شمار می‌رود؛<ref>التاریخ القویم، ج3، ص236؛ المعالم الاثیره، ص129.</ref> از این رو، این رکن به رکن حجر الاسود نیز مشهور است. این سنگ، در فاصله یک و نیم متری از سطح [[مسجدالحرام]] قرار دارد.<ref>التاریخ القویم، ج3، ص236؛ رک: مرآة الحرمین، ج1، ص264.</ref>

==ویژگی‌ها==
حجرالاسود، صیقلی، به رنگ سیاه متمایل به قرمز و به شکل بیضی نامنظم است<ref>الرحلة الحجازیه، ص230.</ref> و قطر آن حدود ۳۰ سانتی‌متر و عرض آن حدود ۵/۱۳ سانتی‌متر است.<ref>راهنمای حرمین شریفین، ج1، ص185.</ref> این سنگ در حدود ۹۸ سانتی‌متر یعنی دو ذراع در دیوار فرورفته است<ref>رحله ابن ¬جبیر، ص59.</ref> و نواری به عرض ۱۰سانتی‌متر به دور آن پیچیده است.<ref>التاریخ القویم، ج2، ص442.</ref>

==اهمیت==
گزارش تجدید بنای [[کعبه]] به دست قریش در سال ۳۵ عام‌الفیل و اختلاف آنها در نصب حجرالاسود و سپس داوری [[حضرت محمد(ص)]]<ref>اخبار مکه، الازرقی، ج1، ص158؛ اثاره الترغیب، ج1، ص99؛ الانس الجلیل، ج1، ص289.</ref> در این نزاع حاکی از اهمیت جایگاه حجرالاسود نزد قریش است.

اهمیت وجود حجرالاسود در کعبه تا بدانجاست که از این سنگ با عنوان رکن در منابع یاد می‌شود<ref>تحصیل المرام، ج1، ص186- 187؛ التاریخ القویم، ج3، ص236.</ref> و در سخن از ارکان کعبه در صورت اطلاقِ کاربرد واژه «الرکن» رکن حجرالاسود اراده می‌شود.<ref>المعالم الاثیره، ص129.</ref>

==پیشینه==
سنگ حجرالاسود، تا طوفان [[حضرت نوح(ع)|نوح]] برجای خود قرار داشت؛ ولی با آغاز طوفان، خداوند آن را نزد [[کوه ابوقبیس]] به امانت گذاشت تا آنگاه که [[حضرت ابراهیم(ع)]] خواست [[کعبه]] را بسازد و سنگی را به عنوان نشانِ آغاز [[طواف]] انتخاب کند، [[جبرئیل]]، این سنگ را از کوه ابوقبیس نزد ابراهیم آورد و او در جایش نصب کرد.<ref>اخبار مکه، الازرقی، ج1، ص62؛ اثاره الترغیب، ج1، ص99.</ref>

حجرالاسود به دلیل اهمیت آن، در طول تاریخ بارها مورد تعرض قرار گرفته است، گزارش‌ها از ربایش سنگ و پنهان کردن آن به دست «عمرو بن حارث بن مضاض جُرهمی» از سران قبیله [[جرهم]]،<ref>مرآه الحرمین، ج1، ص302.</ref> و نیز به دست سران قبیله [[ایاد]] در نزاع با مضریان<ref>الرحله الحجازیه، ص153.</ref> در دوره پیش از اسلام حکایت دارد.

حجرالاسود به دست قرامطه [[بحرین]] در سال۳۱۷ق. نیز ربوده شد. در این سال مقارن با حکومت المقتدر [[بنی‌عباس|عباسی]] (حک:۲۹۵–۳۲۰)، قرامطه [[بحرین]] به رهبری ابوطاهر قرمطی در روز [[ترویه]] به [[مکه]] یورش بردند و ضمن کشتار حاجیان، حجرالاسود را در چهاردهم [[ذی‌حجه]] ربودند. ابوطاهر، در آغاز، حجرالاسود را به [[کوفه]] برد و بر یکی از ستون‌های [[مسجد کوفه]] آویزان کرد و سپس آن را به هجر در بحرین بردند.<ref>اثاره الترغیب، ج1، ص122-123؛ الانس الجلیل، ج1، ص409.</ref> سرانجام این سنگ در روز [[عید قربان]] سال ۳۳۹ق. پس از ۲۲ سال به دست سنبر بن حسن قرمطی به مکه بازگردانده شد و به دست وی در جایش قرار داده شد. سنگ بر اثر ضرباتی که بر آن وارد شده بود، آسیب دیده و برای حفظ آن نواری از نقره به دور آن قرار داده بودند.<ref>التاریخ القویم، ج3، ص285.</ref>

آسیب دیدن و شکستن حجرالاسود در حوادث پرشمار، سبب شد تا برای حفظ قطعات آن، پس از نصب سنگ، حلقه‌ای به دور قطر بیرونی آن کشیده شود. این حلقه که بدفعات تعویض گردیده غالباً از جنس نقره و گاه نیز از طلا<ref>تحصیل المرام، ج1، ص191؛ التاریخ القویم، ج3، ص285-286.</ref> تهیه می‌شد.<ref>اخبار مکه، الازرقی، ج1، ص135؛ مراه الحرمین، ج1، ص 264، 304.</ref> در سال۱۲۹۰ق. پوشش دیگری از نقره به وزن دو کیلو به دور حجرالاسود افزوده شد و سنگ را که در آن هنگام ۱۷ قطعه شده بود به هم پیوند دادند و قسمت بیرونی آن را با پوششی از نقره خالص پوشانیدند و از آن صفحه دایره‌ای به قطر 27<ref>مرآه الحرمین، ج1، ص264.</ref> و به نقلی ۳۷ سانتی‌متر<ref>موسوعه العتبات المقدسه، ج1، ص59..</ref> که بتوان با سر و صورت آن را لمس کرد و بوسید آماده ساخته، کار گذاشتند.<ref>راهنمای حرمین شریفین، ج1، ص185.</ref>

==فضایل==
روایات پرشماری در فضیلت حجرالاسود نقل گردیده است بر پایه این روایات حجرالاسود از سنگ‌های بهشتی است<ref>اخبار مکه، الفاکهی، ج1، ص81- 82؛ الکافی، ج4، ص184؛ بحار الانوار، ج96، ص216- 217.</ref> که خداوند آن را به هنگام هبوط [[حضرت آدم(ع)]] با او فرستاد که با آن انس گیرد.<ref>اخبار مکه، الازرقی، ج1، ص328؛ اثاره الترغیب، ج1، ص84.</ref>

به نقل [[ابوسعید خدری|ابوسعید خُدری]] روزی [[عمر بن خطاب]] به هنگام بوسیدن حجرالاسود آن را سنگی خواند که هیچ نفع و ضرری به انسان نمی‌رساند و احترام و بوسیدن آن را تنها به سبب تأسی به رفتار [[حضرت محمد(ص)|پیامبر(ص)]] دانست. [[امام علی(ع)]] به سخنان او اعتراض کرده وحجرالاسود را سنگی خواند که هنگام هبوط حضرت آدم(ع) با او بوده و مانند در درخشان بوده است؛ ولی دستان کافران و مشرکان در اثر [[استلام]] آن را سیاه کرده است.<ref>اخبار مکه، الازرقی، ج1، ص324؛ شرح الاخبار، ج2، ص317؛ الکافی، ج4، ص190.</ref>

==استلام==
{{اصلی|استلام}}
روایات فراوانی از [[استلام]]، بوسیدن و مالیدن پیشانی بر سنگ توسط حضرت محمد(ص) و فضیلت این عمل حکایت دارد.<ref>اخبار مکه، الازرقی، ج1، 330؛ اخبار مکه، الفاکهی، ج1، ص121؛ اثاره الترغیب، ج1، ص172، 174.</ref> [[عبدالله بن عباس|ابن عباس]] نیز، به تأسی از آن حضرت بر این سنگ بوسه می‌زد و بر آن سجده می‌کرد.<ref>اخبار مکه، الازرقی، ج1، ص329.</ref>

[[امام صادق(ع)]] به نقل از پیامبر(ص) با توصیه مردم به استلام حجرالاسود، آن را دست راست خدا در زمین دانسته که خداوند به وسیله آن با بندگانش مصافحه می‌کند.<ref>بحار الانوار، ج96، ص220؛ الحج و العمره فی الکتاب و السنه، ص102- 103.</ref> امام سجاد(ع) نیز این سنگ را دست خدا معرفی کرده و [[حج]] کسی را که آن را لمس نکند صحیح نمی‌داند.<ref>اخبار مکه، الفاکهی، ج1، ص97.</ref> به روایتی از پیامبر(ص)، استلام حجر سبب پاک شدن گناهان می‌شود.<ref>اخبار مکه، الفاکهی، ج1، ص127؛ اخبار مکه، الازرقی، ج1، ص331؛ اثاره الترغیب ج1، ص174.</ref> و حجرالاسود در روز قیامت برای افرادی که او را استلام کردند، شهادت می‌دهد.<ref>اخبار مکه، الفاکهی، ج1، ص82 و 93؛ اخبار مکه، الازرقی، ج1، ص323، 326.</ref>

در روایتی از پیامبر(ع) دعا در کنار این سنگ مستحب و مورد اجابت است.<ref>اثاره الترغیب، ج1، ص171- 235.</ref> همچنین آمده است که در کنار حجرالاسود فرشتگان بی‌شماری حضور دارند، دو فرشته نیز در کنار این سنگ به دعای کسانی که از حجرالاسود می‌گذرند، آمین می‌گویند.<ref>اثاره الترغیب، ج1، ص175- 176.</ref>

خواندن دعاهایی به‌هنگام استلام این سنگ توصیه شده است.<ref group="یادداشت">برای نمونه، باسم الله و الله اکبر ایمانا بالله و تصدیقا لاجابة محمد صلی‌الله علیه و اله.</ref><ref>التاریخ القویم، ج3، ص257.</ref> [[امام علی(ع)]] در زمان استلام حجر می‌گفت: «اللهم تصدیقا بکتابک و سنة نبیک صلی الله علیه و سلم.»<ref>اخبار مکه، الفاکهی، ج1، ص100.</ref> در روایتی دیگر از امام علی(ع) دعای پیش رو نقل شده شده است: «الله اکبر اللهم ایمانا بک و تصدیقا بکتابک و اتباعا لسنتک و سنة نبیک.»<ref>التاریخ القویم، ج3، ص257.</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}

==منابع==
{{منابع}}
{{دانشنامه
| آدرس = http://hzrc.ac.ir/post/22195/حجرالاسود
| عنوان = حجرالاسود
| نویسنده = سید علی خیرخواه علوی
}}
*'''الانس الجلیل بتاریخ القدس و الخلیل'''، عبدالرحمن بن محمد حنبلی (م. ۹۲۸ق)، تحقیق ابو تبانه و دیگران، عمان، مکتبة دنیس، ۱۴۲۰ق.
*'''اثارة الترغیب و التشویق الی المساجد الثلاثه و البیت العتیق'''، محمد بن اسحاق الخوارزمی (م. ۸۲۷ق)، به کوشش محمد حسین الذهبی، مکه، مکتبه نزار مصطفی الباز، ۱۴۱۸ق.
*'''اخبار مکه فی قدیم الدهر و حدیثه'''، محمد بن اسحق الفاکهی (م. ۲۷۵ق)، به کوشش عبدالملک بن عبدالله بن دهیش، مکه، مکتبه الاسدی، ۱۴۲۴ق.
*'''اخبار مکه و ما جاء فیها من الآثار'''، محمد بن عبدالله الازرقی (م. ۲۴۸ق)، به کوشش رشدی الصالح ملحس، بیروت، دارالاندلس، ۱۴۱۶ق.
*'''بحار الانوار الجامعه لدرر اخبار الائمه الاطهار'''، محمد باقر المجلسی (۱۰۳۷–۱۱۱۰ق)، تصحیح محمد باقر بهبودی و سید ابراهیم میانجی و سید محمد مهدی موسوی خرسان، بیروت، داراحیاء التراث العربی و موسسه الوفاء، ۱۴۰۳ق.
*'''التاریخ القویم لمکة و بیت الله الکریم'''، محمد طاهر کردی (م. ۱۴۰۰ق) بیروت، دار خضر، ۱۴۲۰ ق.
*'''تحصیل المرام ف‍ی اخ‍ب‍ار ال‍ب‍ی‍ت ال‍ح‍رام و ال‍م‍ش‍اع‍ر ال‍ع‍ظام و م‍ک‍ه و ال‍ح‍رم و ولات‍ه‍ا ال‍ف‍خ‍ام'''، محمد بن احمد الصباغ (م. ۱۳۲۱ق)، به کوشش عبدالملک بن عبدالله بن دهیش، مکه، مکتبه الاسدی، ۱۴۲۴ق.
*'''الجامع اللطیف'''، محمد بن محمد ابن ظهیره، تحقیق علی عمر، قاهره، الثقافة الدینیه، ۱۴۲۳ق.
*'''الحج و العمره فی الکتاب و السنه'''، محمد محمدی ری شهری، قم، دارالحدیث، ۱۳۷۶ش.
*'''رحلة ابن جبیر'''، محمد بن احمد ابن جبیر (م. ۶۱۴ق)، بیروت، دارالهلال.
*'''الرحلة الحجازیه'''، اولیا چلبی، قاهره، دارالافاق العربیه، ۱۹۹۹م.
*'''شرح الاخبار'''، نعمان بن محمد المغربی (م. ۳۶۳ق)، تحقیق سید محمد الحسینی الجلالی، قم، نشر الاسلامی.
*'''الکافی'''، محمد بن یعقوب کلینی (م. ۳۲۹ق)، به کوشش علی اکبر غفاری، تهران، انتشارات دارالکتب اسلامیه، ۱۳۷۵ش.
*'''مراه الحرمین (ال‍رح‍لات ال‍ح‍ج‍ازی‍ه و ال‍ح‍ج و م‍ش‍اع‍ره ال‍دی‍ن‍ی‍ه م‍ح‍لاه ب‍م‍ئ‍ات ال‍ص‍ور ال‍ش‍م‍س‍ی‍ه)'''، ابراهیم رفعت پاشا، قاهره، مکتبه الدینیه، بی‌تا.
*'''المعالم الاثیره'''، محمد محمد حسن شراب، بیروت، دارالشامیه، ۱۴۱۱ق.
{{پایان}}
{{کعبه}}
[[رده:حجرالاسود]]

[ar: الحجر الأسود]]

حجر اسماعیل

2022-06-18T08:54:10Z

Hosainahmadi:

{{جعبه اطلاعات بنای تاریخی
| عنوان =
| تصویر = حجر اسماعیل.jpg
| اندازه تصویر =
| پیوند تصویر =
| توضیح تصویر = حجر اسماعیل(ع) از نمای بالا
| بنيانگذار =
| تأسیس =
| کاربری =
| مکان = [[مکه]]، [[مسجد الحرام]]، جوار [[کعبه]]
| نام‌های دیگر =
| وقایع مرتبط =
| ظرفیت =
| مساحت = فاصله دیوار حجر اسماعیل از ناودان طلا، نزدیک به ۶/۸۰ متر و محدوده‌ای به طول ۸٫۴۴ متر میان رکن عراقی و رکن شامی را دربرگرفته است.
| وضعیت =
| امکانات =
| شماره ثبت =
| معمار =
| سبک =
| بازسازی =
| وبگاه =
}}
'''حِجر اسماعیل''' محوطه نیم‌دایره‌ای شکل در جوار [[کعبه]] است، که بر اساس روایت‌های اسلامی، مکان دفن [[حضرت اسماعیل(ع)]]، [[هاجر]] و برخی پیامبران است.

طبق برخی احادیث، بخشی از حجر اسماعیل جزو کعبه بوده است؛‌ از این رو به باور فقیهان [[شیعه]] و بیشتر فقیهان [[اهل سنت]] باید هنگام [[طواف]]، حجر اسماعیل داخل طواف قرار بگیرد.

==مکان==
حِجر اسماعیل بر محوطه نیم دایره‌ای شکل در سوی شمال غربی [[کعبه]]، روبروی [[ناودان کعبه|ناودان طلا]] گفته می‌شود.<ref>التاریخ القویم، ج2، ص569.</ref>

==مساحت==
حجر اسماعیل، با دیواری به ارتفاع ۱٫۳۲ متر و پهنای ۱٫۵۲ متر مشخص شده است. فاصله این دیوار از ناودان طلا نزدیک به ۶/۸۰ متر است و محدوده‌ای به طول ۸٫۴۴ متر میان [[رکن عراقی]] و [[رکن شامی]](رکن غربی) را دربرگرفته است.<ref>مرآه الحرمین، ج1، ص266؛ التاریخ القویم، ج2، ص576.</ref>

==پیشینه==
[[پرونده:کعبه و حجر اسماعیل (قدیمی).jpg|جایگزین=|بندانگشتی|تصویری قدیمی از [[کعبه]] و حجر اسماعیل.]]
بر پایه روایت‌های دینی، تاریخچه ایجاد حِجر به زمان ساخت [[کعبه]] به دست [[حضرت ابراهیم(ع)]] برمی‌گردد. نقل‌های متفاوت و گاه ناهمگونی درباره سبب ساخت حجر وجود دارد؛ برخی از گزارش‌ها، از پناه گرفتن [[حضرت اسماعیل(ع)]] از آفتاب سوزان در این قسمت خبر داده،<ref>تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه، ص117.</ref> و شاید در همین راستا حجر را خانه او معرفی می‌کنند،<ref>الکافی، ج4، ص210.</ref> این در حالی است که برخی از روایت‌ها، ساخت نخستینِ حجر را به حضرت ابراهیم(ع) و با هدف محافظت از گوسفندان اسماعیل(ع) بیان کرده‌اند.<ref>اخبار مکه، ج1، ص64- 65؛ وسائل الشیعه، ج13، ص355.</ref>

روایت‌های اسلامی از دفن شدن برخی از پیامبران در حجر بدون اشاره به نام آنها خبر داده‌اند. بر اساس این گزارش‌ها بدن اسماعیل، مادرش [[هاجر]] و برخی از دختران او در این مکان دفن شده‌اند.<ref>الکافی، ج4، ص210؛ السیره النبویه، ج1، ص5.</ref>

حجر اسماعیل هماره مورد توجه [[اهل حرم|مردم مکه]] بوده و خبرهایی از جلوس [[عبدالمطلب]] در حجر اسماعیل،<ref>الطبقات الکبری، ج1، ص82.</ref> نزاع‌های لفظی میان [[حضرت محمد(ص)]] و مشرکان [[قریش]] در این مکان،<ref>السیره النبویه، ج1، ص289- 290.</ref> و نیز اجتماع مشرکان برای تصمیم‌گیری بر ترور او<ref>المغازی، ج1، ص125.</ref> وجود دارد. تعدد رؤیاهای منتسب به بزرگانی مانند عبدالمطلب،<ref>السیره النبویه، ج1، ص142؛ البدایه و النهایه، ج2، ص244.</ref> و پیامبر(ص) در حجر اسماعیل<ref>سعد السعود، ص100؛ بحار الانوار، ج18، ص317.</ref> نشان از مناسب بودن این مکان برای استراحت پس از انجام عبادت دارد.

گزارش‌های مربوط به تعیین حجر اسماعیل به عنوان نقطه آغازین معراج پیامبر(ص)،<ref>سعد السعود، ص100؛ بحار الانوار، ج18، ص317.</ref> برگزاری برخی از سخنرانی‌های او،<ref>تفسیر القمی، ج1، ص379.</ref> حضور [[امامان شیعه]] در مناسبت‌های مختلف، و [[دعا]] و [[مناجات]] آنان در این مکان<ref>تفسیر العیاشی، ج2، ص337؛ الغیبه، ص259؛ بصائر الدرجات، ص373.</ref> نشان از جایگاه برجسته حجر اسماعیل نزد بزرگان دین دارد.

برخی با استناد به حدیثی منسوب به [[حضرت محمد(ص)]] خطاب به [[عایشه]]<ref>صحیح ابن خزیمه، ج2، ص1413؛ صحیح مسلم، ج2، ص968.</ref> بر این باورند که بخشی از حجر کنونی اسماعیل، جزو کعبه بوده که به جهت ناتوانی مالی [[قریش]] در بازسازی کعبه در سال پنجم پیش از [[بعثت]]، در حجر داخل شده است.<ref>التاریخ القویم، ج2، ص573.</ref> آنها حتی نامگذاری حجر را متناسب با سنگچین مشخص‌کننده قسمت باقیمانده از کعبه و برای منع افراد از ورود به آن دانسته‌اند.<ref>معجم البلدان، ج2، ص221.</ref>

[[عبدالله بن زبیر]] در سال ۶۴ق. در [[بازسازی کعبه (ابن زبیر)|بازسازی کعبه]]، قسمت یاد شده را به کعبه ملحق کرد، ولی [[حجاج بن یوسف]] پس از کسب اجازه از عبدالملک بن مروان (حکومت ۶۵–۸۶ق) در سال۷۴ق. بنای کعبه را به شکل پیشین آن بازگرداند.<ref>الاعلاق النفیسه، ص30؛ اخبار مکه، ج1، ص214.</ref> مساحت حجر از آن زمان تاکنون بدون تغییر مانده است.

منابع از سنگفرش حجر در سال ۱۴۰ق. به فرمان منصور [[بنی‌عباس|عباسی]] (حکومت ۱۳۶–۱۵۸ق)<ref>اخبار مکه، ج1، ص313؛ منائح الکرم، ج2، ص92.</ref> و بازسازی آن در سال ۱۶۴ق. به دستور مهدی عباسی (حک: ۱۵۸–۱۶۹ق)<ref>اخبار مکه، ج1، ص313- 314؛ التاریخ القویم، ج2، ص579.</ref> خبر داده‌اند. بازسازی‌های دیگری در سال‌های ۱۰۴۰ و ۱۲۶۰ و۱۲۸۳ق. در دوره سلاطین [[عثمانی]] انجام شد.<ref>التاریخ القویم، ج2، ص579.</ref>

در سال ۸۵۲ق. سلطان چقمق چرکسی (حکومت ۸۴۲–۸۵۷ق) برای نخستین بار جامه‌ای برای پوشاندن حجر اسماعیل به همراه [[پرده کعبه|جامه کعبه]] ارسال کرد، که در سال بعد مورد استفاده قرار گرفت.<ref>التاریخ القویم، ج2، ص578.</ref>

==طواف==
چگونگی [[طواف]] و همچنین خواندن نمازهای واجب و مستحب در حجر اسماعیل، مورد اختلاف فقیهان [[شیعه]] و [[اهل سنت|اهل‌سنت]] قرار گرفته و ریشه این اختلاف، به تفاوت دیدگاه آنان در به‌شمار آوردن یا نیاوردن حجر اسماعیل به عنوان بخشی از [[کعبه]] است.<ref>نک: حجر اسماعیل، ص42- 61؛ نک: میقات الحج، ج8، ص111 «حجر اسماعیل».</ref>

عالمان شیعه به اتفاق آرا، حجر اسماعیل را داخل در طواف قرار داده و در صورت ورود به حجر اسماعیل در حال طواف، حکم به اعاده و تکرار آن داده‌اند.<ref>الخلاف، ج2، ص 324؛ مجمع الفائده و البرهان، ج7، ص79.</ref> فقیهان اهل‌سنت نیز، طواف را در بیرون حجر جایز دانسته‌اند و تنها به باور [[ابوحنیفه]]، ورود به حجر درستیِ طواف را به هم نمی‌زند.<ref>الام، ج2، ص193؛ الهدایه، ص190.</ref>
==پانویس==
{{پانویس}}

==منابع==
{{منابع}}
{{دانشنامه
| آدرس = http://hzrc.ac.ir/post/22194/حجر-اسماعيل
| عنوان = حجر اسماعیل
| نویسنده = ابوالفضل ربانی
}}
*'''اخبار مکه و ما جاء فيها من الآثار'''، محمد بن عبدالله الازرقي( -248ق.)، به کوشش رشدي الصالح ملحس، بيروت، دارالاندلس، 1416ق.
*'''الاعلاق النفيسه'''، احمد بن عمر بن رسته (قرن3.ق)، بيروت، دار صادر، 1892م.
*'''الام'''، محمد بن ادريس الشافعي ( -204.ق)، بيروت، دارالفکر، 1403ق.
*'''بحار الانوار الجامعه لدرر اخبار الائمه الاطهار'''، محمد باقر المجلسي (1037-1110ق.)، تصحيح محمد باقر بهبودي و سيد ابراهيم ميانجي و سيد محمد مهدي موسوي خرسان، بيروت، داراحياء التراث العربي و موسسه الوفاء، 1403ق.
*'''البدايه و النهايه في التاريخ'''، اسماعيل بن عمر بن کثير (700-774ق.)، به کوشش علي شيري، بيروت، دار احياء التراث العربي، 1408ق.
*'''بصائر الدرجات في علوم آل محمد'''، محمد بن الحسن الصفار ( -290ق.)، به کوشش محسن کوچه باغي تبريزي، تهران، اعلمي، 1404ق.
*'''التاريخ القويم لمکه و بيت الله الکريم'''، محمد طاهر الکردي، تصحيح عبدالملک بن عبدالله بن ‌دهيش، بيروت، دار خضر، 1420ق.
*'''تاريخ و آثار اسلامي مکه و مدينه'''، اصغر قائدان، تهران، انتشارات مشعر، 1386ش.
*'''تفسير القمي'''، علي بن ابراهيم قمي ( -307ق.)، به کوشش سيد طيب موسوي جزائري، قم، انتشارات دارالکتاب، 1404ق.
*'''تفسير العياشي'''، محمد بن مسعود العياشي ( -320.ق)، تحقيق رسولي محلاتي، تهران، مکتبة العلمية الاسلاميه، 1380ق.
*'''حجر اسماعيل'''، محمد امين پور اميني، تهران، انتشارات مشعر، 1388ش.
*'''الخلاف في الاحکام'''، محمد بن حسن الطوسي (385-460ق.)، قم، دفتر انتشارات اسلامي، 1407ق.
*'''سعد السعود للنفوس'''، سيد بن طاوس (589-664ق.)، قم، انتشارات شريف الرضي، 1363ش.
*'''السيرة النبوية'''، عبدالملک بن هشام ( -8- 213.ق)، تحقيق محمد محي الدين عبدالحميد، قاهره، مکتبة محمد علي صبيح، 1383ق.
*'''صحيح ابن خزيمه'''، محمد بن خزيمه ( -311.ق)، تحقيق محمد مصطفي الاعظمي، بيروت، المکتب الاسلامي، 1424ق.
*'''صحيح مسلم بشرح النووي (ال‍م‍ن‍ه‍اج‌ ف‍ي‌ ش‍رح‌ ص‍ح‍ي‍ح‌ م‍س‍ل‍م‌ ب‍ن‌ ال‍ح‍ج‍اج‌)'''، يحيي بن شرف النووي (631-676ق.)، بيروت، دار احياء التراث العربي.
*'''الطبقات الکبري'''، محمد بن سعد ( -‌230‌ق.)، بيروت، دارالصادر، 1409ق.
*'''الغيبه'''، محمد بن حسن الطوسي (385-460ق.)، به کوشش عباد الله تهراني و علي احمد ناصح، قم، انتشارات المعارف الاسلاميه، 1411ق.
*'''الکافي'''، محمد بن يعقوب کليني ( -329ق.)، به کوشش علي اکبر غفاري، تهران، انتشارات دارالکتب اسلاميه، 1375ش.
*'''مجمع الفائده و البرهان في شرح ارشاد الاذهان'''، مقدس اردبيلي احمد بن محمد ( -993ق.)، به کوشش مجتبي عراقي و حسين يزدي و علي پناه اشتهاردي (1296-1387ش.)، قم، دفتر انتشارات اسلامي، 1403ق.
*'''مرآة الحرمين'''، ابراهيم رفعت پاشا ( -1353.ق)، تهران، انتشارات مشعر.
*'''معجم البلدان'''، ياقوت بن عبدالله الحموي ( -626.ق)، بيروت، دار احياء التراث العربي، 1399ق.
*'''المغازي'''، محمد بن عمر الواقدي ( -207ق.)، به کوشش مارسدن جونس، بيروت، موسسه الاعلمي، 1409ق.
*'''المناقب'''، موفق بن احمد خوارزمي (484-568ق.)، به کوشش مالک محمودي، قم، دفتر انتشارات اسلامي، 1411ق.
*'''منائح الکرم في اخبار مکه و البيت و ولاه الحرم'''، علي بن تاج الدين السنجاري ( -1125ق.)، تحقيق جميل عبدالله محمد المصري، مکه، جامعه ام القري، 1419ق.
*'''ميقات حج (فصلنامه)'''، تهران، حوزه نمايندگي ولي فقيه در امور حج و زيارت.
*'''وسائل الشيعه (تفصيل وسائل الشيعه الي تحصيل مسائل الشريعه)'''، محمد بن الحسن الحر العاملي (1033-1104ق.)، به کوشش عبدالرحيم رباني شيرازي، بيروت، داراحياء التراث العربي، 1403ق.
*'''الهدايه علي مذهب الامام احمد'''، ابوالخطاب الکلوذاني، تحقيق عبداللطيف هميم و ماهر ياسين الفحل، مؤسسة غراس، 1425ق.
{{پایان}}

[[رده:مسجدالحرام]]

[[ar: حجر إسماعيل]]

استطاعت

2022-01-06T09:48:47Z

Hosainahmadi:

'''استطاعت'''، به فتوای مشهور فقیهان [[شیعه]] و بسیاری از فقیهان [[اهل سنت،]] شرط واجب شدنِ [[حج]] است. استطاعت را بر سه قسم مالی، [[حج بذلی|بذلی]]، بدنی، طریقی و زمانی دانسته‌اند.

==واژه==
استطاعت از ريشه «ط ـ و ـ ع» و در لغت به معناي توانايي، قدرت و تمکن<ref>لسان العرب، ج8، ص242؛ تاج العروس، ج11، ص329، «طوع»؛ لغت‌نامه، ج2، ص2154، «استطاعه».</ref> و به تعبير دقيق‌تر، فراهم بودن زمينه‌هاي توانايي انسان براي انجام دادن کاري است.<ref>مفردات، ص530؛ تاج العروس، ج11، ص329، «طوع».</ref> در اصطلاح فقهي، استطاعت به معناي توانايي انجام دادن واجبات يا تکاليف به کار می‌رود.<ref>معجم لغة الفقهاء، ص62؛ فرهنگ فقه، ج1، ص428.</ref> مقصود از استطاعت در باب حج، مفهومي خاص‌تر يعني توانايي حج ‌‌گزاردن بر پايه ضوابط و احکام شرعي مانند داشتن توشه و وسيله سفر است<ref>نک: مواهب الجليل، ج30، ص457؛ الحدائق، ج14، ص186؛ حاشية الدسوقي، ج2، ص6.</ref>

استطاعت بر دو‌گونه است: بالنفس و بالغير. مقصود از بالنفس آن است که شخص با توانايي خود و بدون ياري گرفتن از ديگران حج بگزارد و بالغير آن است که شخص ناتوان و پير که توان مالي دارد، ديگري را اجير کند تا به جاي او حج را ادا نمايد.<ref>نک: فتح الباري، ج4، ص59.</ref>

استطاعت شرعي در حج چهار جزء يا عنصر دارد: مالي، امنيتي يا طريقي، بدني، و زماني.<ref>مستند الشيعه، ج11، ص24-65؛ الفقه الاسلامي، ج3، ص2083.</ref> تعبير استطاعت در حج برگرفته از آيه 97 آل عمران/3 است.

==شرط استطاعت در حج==
به باور مشهور فقيهان امامي<ref>جواهر الکلام، ج17، ص251؛ العروة الوثقي، ج4، ص362-396.</ref> و بسياري از فقيهان اهل سنت<ref>المغني، ج3، ص169-173؛ المجموع، ج7، ‌ص63-71.</ref> حج تنها بر مستطیع واجب است که شرایط خاصی دارد. بر اين اساس گفته‌اند: اگر کسي بدون استطاعت و با تکلف حج بگزارد، حج او صحيح است؛ اما از [[حجة الاسلام|حَجَّة الاسلام]] کفايت نمي‌نمايد و وجوب را از دوش وي برنمي‌دارد.<ref>جامع المقاصد، ج3، ص131؛ الحدائق، ج14، ص139.</ref>

در برابر، شماري از فقيهان امامي و اهل سنت برآنند که استطاعت شرعي در وجوب حج شرط نيست و اگر کسي توان حج ‌‌گزاردن حتي با پاي پياده يا با طلب کردن هزينه حج از ديگران را داشته باشد، نيز حج بر او واجب است.<ref>المغني، ج3، ص167؛ مدارک الاحکام، ج7، ص37.</ref>

برخي ديگر گفته‌اند: مقصود از استطاعت در حج، توانايي براي اداي مناسک حج، يعني استطاعت عقلي است، نه استطاعت شرعي به معناي خاص.<ref>الحدائق، ج14، ص82 .</ref>برخي از فقيهان اهل سنت براي صحت و حتي استحباب حج با تکلف استدلال کرده‌اند<ref>المغني، ج3، ص170.</ref> <ref>کشاف القناع، ج2، ص451.</ref> برخي از فقيهان در حج واجب شده با نذر و نيز [[حج مستقر]]، جز در موارد خاص، استطاعت را شرط ندانسته‌اند.

==عناصر استطاعت==

===استطاعت مالی===
در صورتي حج بر مکلف واجب است که وي توانايي مالي به جا آوردن حج و عمره را داشته باشد.<ref>قواعد الاحکام، ج1، ص403؛ العروة الوثقي، ج4، ص363؛ الفقه الاسلامي، ج3، ص2083.</ref> توانايي مالي با فراهم شدن اين موارد تحقق مي‌يابد:

'''توشه سفر (زاد):''' مقصود از توشه سفر، نيازهاي حج‌گزار در طول سفر مانند آب، غذا و لباس است.<ref>فتح العزيز، ج7، ص15؛ کتاب الحج، خوئي، ج3، ص41.</ref> به باور فقيهان امامي<ref>الخلاف، ج2، ص246؛ تذکرة الفقهاء، ج7، ص49.</ref>و بسياري از فقيهان اهل سنت<ref>المغني، ج3، ص169؛ کشاف القناع، ج2، ص499.</ref>داشتن توشه سفر براي تحقق استطاعت و وجوب حج شرط است. در برابر، برخي از فقيهان اهل سنت از جمله مالک و برخي از مالکيان، داشتن توشه سفر را شرط ندانسته‌اند.<ref>تحفة الفقهاء، ج1، ص389؛ مواهب الجليل، ج3، ص448.</ref>

به باور بسياري از فقيهان امامي، مخارج و توشه سفر بايد درخور شأن حج‌گزار باشد<ref>العروة الوثقي، ج4، ص364؛ تحرير الوسيله، ج1، ص373.</ref> همچنین به باور بيشتر فقيهان، افزون بر هزينه رفتن و اقامت، داشتن هزينه بازگشت از سفر نيز شرط است،<ref>تذکرة الفقهاء، ج7، ص53؛ کشاف القناع، ج2، ص449؛ مستند الشيعه، ج11، ص24.</ref>

فقيهان امامي<ref>تذکرة الفقهاء، ج7، ص53؛ جواهر الکلام، ج17، ص253-254.</ref> و بسياري از فقيهان اهل سنت<ref>فتح العزيز، ج7، ص12؛ کشاف القناع، ج2، ص451-452.</ref> برخي از اموال ضروري را از شمول ارزيابي استطاعت مالي اشخاص بيرون دانسته و فروش اين اموال را براي هزينه کردن در راه حج واجب ندانسته‌اند؛ از جمله مسکن، خدمتکار، وسيله سواري، وسايل منزل، لباس‌ها و زيورهاي مناسب، سلاح، و کتاب‌هاي علمي مورد نياز.<ref>کتاب الحج، خوئي، ج1، ص97-98؛ تحرير الوسيله، ج1، ص373-374؛ بدائع الصنائع، ج2، ص122.</ref> برخي از فقيهان اهل سنت،‌ با این رای مخالفند.<ref>فتح العزيز، ج7، ص13؛ المجموع، ج7، ص70.</ref>

'''وسيله سفر (راحله):''' در تحقق استطاعت مالي، داشتن مرکب و وسيله براي سفر نيز شرط است؛<ref>المبسوط، سرخسي، ج4، ص110؛ جامع المقاصد، ج3، ص126-127؛ روضة الطالبين، ج2، ص277-278.</ref> برخي بر آنند که داشتن وسيله براي کساني که وطن آنان به مکه نزديک است<ref>المجموع، ج7، ص90؛ العروة الوثقي، ج4، ص363.</ref>وحتي براي ساکنان مکه<ref>حاشية رد المحتار، ج2، ص506؛ العروة الوثقي، ج4، ص364.</ref>نيز شرط است. اندکي از فقيهان امامي<ref>تذکرة الفقهاء، ج7، ص51؛ العروة الوثقي، ج4، ص363؛ مستمسک العروه، ج10، ص68.</ref> و برخي از فقيهان اهل سنت<ref>بدائع الصنائع، ج2، ص122؛ المغني، ج3، ص169.</ref> گفته‌اند: داشتن وسيله فقط شرط استطاعتِ کساني است که به آن نياز دارند، نه آنان که توانايي اداي حج با پاي پياده را داشته باشند. بر پايه سخناني ديگر، داشتن وسيله براي کساني شرط استطاعت است که مسافت ميان وطن آنان تا مکه بسيار<ref>تذکرة الفقهاء، ج7، ص51؛ کفاية الاحکام، ج1، ص281.</ref> يا بيش از حد مسافت شرعي نماز شکسته باشد.<ref>المجموع، ج7، ص89؛ المغني، ج3، ص170.</ref>

به باور شماري از فقيهان امامي، مرکب سواري<ref>کفاية الاحکام، ج1، ص282؛ مستند الشيعه، ج11، ص32؛ العروة الوثقي، ج4، ص364.</ref>بايد با شأن حج‌گزار و وضع او متناسب باشد. به باور برخي از فقيهان، امروزه اگر مسافرت به مکه از مکاني دور جز با اتومبيل يا هواپيما ممکن نباشد و اين وسايل در دسترس نباشند، استطاعت حاصل نمي‌شود.<ref>مناسک الحج، گلپايگاني، ص16.</ref>

'''رجوع به کفايت:''' به باور برخي از فقيهان امامي،<ref>مختلف الشيعه، ج4، ص5؛ مستند الشيعه، ج11، ص37.</ref> داشتن هزينه زندگي يا حرفه يا کسب و کار مناسب پس از بازگشت از سفر حج نيز از شرايط استطاعت مالي است. برخي از فقيهان اهل سنت نيز داشتن هزينه زندگي تا يک ماه پس از بازگشت را شرط حصول استطاعت شمرده‌اند.<ref>المبسوط، سرخسي، ج4، ص163.</ref>در برابر، شماري از فقيهان امامي<ref>المعتبر، ج2، ص756؛ مختلف الشيعه، ج4، ص5؛ جواهر الکلام، ج17، ص309.</ref> اين شرط را نمي‌پذيرند. بيشتر فقيهان اهل سنت نيز چنين شرطي را در آثار خود نياورده‌اند.

'''داشتن نفقه خانواده و عيال:''' شرط ديگر استطاعت مالي، به باور فقيهان امامي<ref>تذکرة الفقهاء، ج7، ص53؛ الحدائق، ج14، ص123.</ref> و اهل سنت<ref>المبسوط، سرخسي، ج4، ص163؛ فتح العزيز، ج7، ص12؛ کشاف القناع، ج2، ص451.</ref> داشتن نفقه خانواده و ديگر کساني است که هزينه زندگي آنان بر عهده حج‌گزار است.

===استطاعت بذلی===
{{اصلی|حج بذلی}}
در صورتي که هزينه حج را ديگري بپردازد، به باور فقيهان امامي و شماري از اهل سنت، استطاعت حاصل و حج واجب مي‌گردد.<ref>الخلاف، ج2، ص251؛ تذکرة الفقهاء، ج7، ص61؛ المغني، ج3، ص170.</ref> در برابر، بيشتر فقيهان اهل سنت، بذل هزينه حج را مايه استطاعت و وجوب حج نشمرده‌اند.<ref>بدائع الصنائع، ج2، ص122؛ المغني، ج3، ص170؛ فتح العزيز، ج7، ص45.</ref>

===استطاعت بدنی===
شاخه ديگر استطاعت، به باور بيشتر فقيهان امامي<ref>مستند الشيعه، ج11، ص23؛ العروة الوثقي، ج4، ص416.</ref> و اهل سنت<ref>بدائع الصنائع، ج2، ص121؛ روضة الطالبين، ج2، ص286.</ref> استطاعت بدني يعني داشتن توانايي بدني و سلامت جسمي براي انجام دادن سفر و مناسک حج است.<ref>کتاب الحج، خوئي، ج1، ص210.</ref>از اين رو، بر شخص بيمار و ضعيف که توانايي حرکت، سوار شدن بر مرکب و انجام مناسک حج را بدون مشقت ندارد، حج واجب نيست. فقيهان امامي براي بيماراني که به دشواري مي‌توانند بر وسيله حمل و نقل سوار شوند، حج را واجب ندانسته‌اند.<ref>جواهر الکلام، ج17، ص280-281؛ تحرير الوسيله، ج1، ص380.</ref>به باور شماري از حنفيان، حج بر بيماران، از پا افتاده‌ها و نابينايان واجب نيست. ديگر فقيهان اهل سنت، نابيناي داراي راهنما را مستطيع مي‌دانند. شافعيان داشتن سلامت بدني را در حد توانايي سوار شدن بر مرکب بدون مشقت بسيار، کافي شمرده‌اند. مالکيان هر کس را که بتواند سواره يا پياده بدون مشقت بسيار به مکه رود، مستطيع دانسته‌اند.<ref>بدائع الصنائع، ج2، ص121؛ المجموع، ج7، ص63، 85؛ مواهب الجليل، ج3، ص457-458.</ref>

در برابر، شماري از فقيهان امامي<ref>تحرير الاحکام، ج1، ص551؛ تذکرة الفقهاء، ج7، ص68.</ref>و برخي از فقيهان اهل سنت<ref>المجموع، ج7، ص93؛ المغني، ج3، ص177.</ref>بر آنند که حج بر افراد بيمار و ناتوان نيز در صورت تحقق ديگر شرايط واجب است. از اين رو، اين‌گونه اشخاص بايد کساني را به نيابت از خود به حج بفرستند.<ref>تذکرة الفقهاء، ج7، ص68؛ المجموع، ج7، ص100؛ المغني، ج3، ص177.</ref> البته وجوب نيابت مشروط به آن است که فرستادن نايب ممکن باشد؛ و گر نه استطاعت وجود ندارد.<ref>المغني، ج3، ص177.</ref>
{{اصلی|حج نیابتی}}

===استطاعت طریقی و امنیتی===

بخش ديگر استطاعت، طريقي و امنيتي<ref>المغني، ج3، ص163؛ مواهب الجليل، ج3، ص447؛ مستند الشيعه، ج11، ص60.</ref> يعني باز بودن راه و نبود مانع از رسيدن حج‌گزار به ميقات يا کامل کردن اعمال حج<ref>العروة الوثقي، ج4، ص432؛ مستمسک العروه، ج10، ص170.</ref> و نيز هراس نداشتن او از درندگان يا دشمنان درباره جان، مال و آبروي خود<ref>مغني المحتاج، ج1، ص465؛ نک: مستند الشيعه، ج11، ص62؛ اعانة الطالبين، ج2، ص320.</ref> است. برخي از فقيهان اهل سنت، اين‌گونه استطاعت را شرط وجوب حج نمي‌دانند و بر آنند که اين، شرط لزوم تلاش براي حج‌گزاران است. از اين رو، در صورت نبود اين شرط نيز حج واجب است و پس از مرگ مکلف هم بر عهده او مستقر مي‌شود.<ref>المغني، ج3، ص161.</ref>

فقيهان در زمينه استطاعت طريقي، چند مسئله را مطرح کرده‌اند:

'''رفتن به حج از مسير دور و نامتعارف''': برخي از فقيهان شيعه بر آنند که در صورت مسدود بودن يا امنيت نداشتن راه متعارف، رفتن به سفر حج از طريق دور و نامتعارف واجب نيست؛ زيرا عرفاً شرط استطاعت تحقق نيافته است.<ref>مستند الشيعه، ج11، ص61؛ مستمسک العروه، ج10، ص171.</ref>برخي از اهل سنت نيز در اين صورت، سفر حج را واجب ندانسته‌اند.<ref>المغني، ج3، ص167-168.</ref> در برابر، برخي از فقيهان امامي<ref>تذکرة الفقهاء، ج7، ص79.</ref> و عموم فقيهان اهل سنت<ref>المغني، ج3، ص167؛ فتح العزيز، ج7، ص17؛ مواهب الجليل، ج3، ص450.</ref> بر آنند که در صورت توانايي براي پرداخت هزينه حج از طريق نامتعارف، استطاعت تحقق مي‌يابد و حج واجب مي‌شود.

'''پرداخت هزينه اضافي''': برخي از فقيهان در هنگام امکان حج‌گزاردن با پرداخت هزينه اضافي به دشمن يا ستمکاران، استطاعت طريقي را مفقود شمرده و حج را بر مکلف واجب ندانسته‌اند<ref>المبسوط، طوسي، ج1، ص301؛ المجموع، ج7، ص79؛ کشاف القناع، ج1، ص232.</ref> به ويژه با اين استدلال که کمک به دشمنان و ستم‌پيشگان، ياري به ظلم<ref>الحدائق، ج14، ص140-141.</ref> و مصداق رشوه<ref>المغني، ج3، ص168، 376؛ کشاف القناع، ج2، ص455.</ref>و موجب زيان ديگران است.<ref>کشاف القناع، ج1، ص232؛ مغني المحتاج، ج1، ص465.</ref> اما شماري از فقيهان امامي و اهل سنت، به ويژه فقيهان متأخر شيعي بر اين باورند که در اين صورت حج واجب مي‌شود؛ زيرا استطاعت طريقي حاصل است.<ref>نک: شرائع الاسلام، ج1، ص166؛ الحدائق، ج14، ص142؛ المغني، ج3، ص169.</ref> بر اين اساس، برخي گفته‌اند: اگر کسي با خريد فيش حج با مبلغي بيش از معمول بتواند پيش از نوبت خود حج بگزارد، اين کار بر او واجب است.<ref>احکام و آداب حج، ص68.</ref>بر پايه ديدگاه ديگر، اگر بذل مال اضافي موجب زيان ديدن حج‌گزار شود، حج از عهده او برداشته مي‌شود.<ref>المعتبر، ج2، ص755؛ تحرير الاحکام، ج1، ص554.</ref>

'''استطاعت زماني''': استطاعت زماني يعني داشتن فرصت کافي براي پيمودن راه و گزاردن کامل مناسک حج.<ref>روضة الطالبين، ج2، ص287؛ مستند الشيعه، ج11، ص64-65؛ کشاف القناع، ج2، ص455.</ref> به باور شماري از فقيهان شيعه و اهل سنت، داشتن اين فرصت از شاخه‌هاي استطاعت و شرايط وجوب حج است.<ref>العروة الوثقي، ج4، ص362؛ مناسک الحج، گلپايگاني، ص29.</ref>از اين رو، در صورت تنگي وقت براي رسيدن به اعمال حج يا مشقت‌بار بودن پيمودن راه با سرعت<ref>مستند الشيعه، ج11، ص64-65.</ref>، حج از عهده مکلف برداشته مي‌شود.<ref>روضة الطالبين، ج2، ص287؛ مستند الشيعه، ج11، ص65.</ref> مالکيان، شافعيان و بيشتر فقيهان حنفي، استطاعت زماني را شرط وجوب حج دانسته و در صورت نبود زمان کافي، وجوب حج را ساقط شمرده‌اند.<ref>مواهب الجليل، ج3‌، ص448-449.</ref> اما حنبليان و شماري از فقيهان حنفي آن را شرط گزاردن حج دانسته‌اند، نه شرط وجوب آن. ايشان بر آنند که در صورت کافي نبودن زمان حج، وجوب حج مستقر مي‌شود و با مرگ چنين شخصي، بايد کسي به نيابت از وي حج بگزارد.<ref>المغني، ج3، ص163-164؛ مواهب الجليل، ج3، ص448.</ref>در صورت نبود استطاعت زماني، فقيهان امامي در اين زمينه اختلاف ديدگاه دارند که آيا مکلف بايد جنبه‌هاي ديگر استطاعت خود، به ويژه استطاعت مالي، را تا سال آينده حفظ نمايد يا چنين کاري بر او واجب نيست.<ref>نک: العروة الوثقي، ج4، ص416؛ کتاب الحج، خوئي، ج1، ص212-213.</ref>
==پانویس==
{{پانویس}}

[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]

[[ar: الإستطاعة]]

حج جاهلی

2021-12-04T07:00:57Z

Hosainahmadi:

'''حج جاهلی'''، مراسم عبادی زیارت [[کعبه]] در دوره [[جاهلیت|جاهلیت]] است، که در بیشتر [[مناسک]]، همانند [[حج]] اسلام، ولی درونمایه آن شرک‌آمیز و برخی اعمال آن متفاوت بود. زمان آن ماه [[ذی حجه]] و لباس آن شبیه لباس [[احرام]] امروزی بود. برخی از تفاوت‌های آن، [[طواف]] عریان، سکوت در طول حج، بستن دست‌ها در طواف و تفاخر بود.

اسلام با پیام [[برائت از مشرکان]]، برخی موارد مانند طواف عریان و حج‌گزاری مشرکان را ممنوع کرد و تغییراتی در مناسک حج، بویژه در درونمایه آن ایجاد کرد. برای نمونه، محتوای [[تلبیه]] را توحیدی کرده و [[سعی]] را که میان دو بت انجام می‌شد، میان [[صفا و مروه]] قرار داد.

==واژه==
واژه «حج»، از واژگان قدیم سامی است و شکل‌های گوناگون آن در نوشته‌های اقوام و ملت‌های مختلف سامی وارد شده است.<ref>فرهنگ تطبیقی، ج1، ص168ـ169.</ref> این واژه در عربی به معنای آمدن و قصد کردنی است که بسیار و پی درپی صورت گیرد.<ref>العین، ج3، ص9 «حج»؛ تاج العروس، ج3، ص314 «حجج».</ref> از این رو، به «قصد کردن خانه خدا» حج گفته شده، زیرا هر ساله انجام می‌شود.<ref>غریب الحدیث، ج1، ص41؛ لسان العرب، ج2، ص226؛ تاج العروس، ج3، ص315 «حجج».</ref>

==پیشینه==
اصطلاح حج، اگرچه امروزه تنها به زیارت [[کعبه]] در [[مکه]] گفته می‌شود، ولی در دوره [[جاهلیت]]، در مورد زیارت دیگر خانه‌های خدایان نیز به کار می‌رفت. این خانه‌ها، دارای [[حجابت|پرده‌دار]] و متولی بوده و در آن‌ها [[قربانی]] و [[طواف]] انجام می‌شد؛<ref>الروض الانف، ج1، ص355.</ref> مانند حج «بیتُ اللات»، «بیت العُزی»، «بیت مَناة»، «بیت ذی الخَلْصة» و «بیت نَجران».<ref>السیرة النبویه، ج1، ص83ـ87.</ref> هر قبیله‌ای حج خانه‌ای را که مقدس می‌شمرد، به جا می‌آورد و بُتش را در آن قرار داده، زیارتش می‌کرد و مراسم ویژه قربانی، طواف و [[تلبیه]] به جا می‌آورد.<ref>المفصل، ج11، ص351.</ref>

بر پایه روایت تاریخ‌نگاران، شخصی به نام «عمرو بن لُحی» بت‌های زیادی را از مکان‌های مختلف [[جزیرةالعرب|شبه جزیره]] و پیرامون آن به مکه آورده و در کعبه نصب کرده بود. با این کار، قبایل مختلف به حج مکه ترغیب شدند و کعبه بزرگترین تجمعگاه بت‌ها شد.<ref>اخبار مکه، ج1، ص100؛ المفصل، ج11، ص351.

به بهبود این صفحه کمک کنید

[[ویژه:Categories|رده‌ها]]</ref> افزون بر این، بازارهای موسمی همچون «ذی المَجاز»، «المَجَنة» و «عُکاظ» و مجالس ادبی در کنار کعبه در ایام حج برپا می‌شد.<ref>جزیرة العرب قبل الاسلام. ص661.</ref> هنگام فرا رسیدن موسم حج از سراسر مناطق شبه جزیره، [[شام]] و [[عراق]]، مردم با آیین‌های متفاوتی همچون مشرک، حنیفی، [[یهودیت|یهودی]] و [[مسیحیت|مسیحی]] با انگیزه‌های مختلف عبادی، تجاری یا فرهنگی به مکه می‌رفتند.<ref>مکه و مدینه فی الجاهلیه، ص146.</ref> بدین ترتیب کعبه نزد عامه جاهلیان مقام و منزلت ویژه‌ای یافت؛ تا جایی که به [[بیت‌الله|بیت الحرام]] سوگند یاد می‌شد؛ با این همه، شمار اندکی از عرب‌ها بودند که به حرمتِ حرم و ماه‌های حرام باور نداشتند؛ از جمله قبیله‌های «خَثْعم»، «طَی» و خاندان‌هایی از «قُضاعه» و «یشْکُر».<ref>کتاب الحیوان، ج7، 216؛ المحبر، ص319.</ref>

انجام مراسم حج بر اساس آداب و مناسک مخصوصی صورت می‌گرفت. قبیله‌ها، افزون بر مناسک مشترک و یکسان، برخی آداب ویژه و متناسب با قبیله و بت خود را نیز داشتند. به‌طور معمول «[[قریش]]» مناسک ویژه خود را داشت و سایر قبیله‌ها نیز مراسم ویژه خود را داشتند. با ظهور اسلام، حج با تعدیلات و تغییراتی روبرو شد و به آیین یکسان و مشترکی میان همه مسلمانان تبدیل شد.<ref>المفصل، ج11، ص353.</ref>

==زمان‌==
برگزاری حج در روزگار [[جاهلیت]] زمان ویژه‌ای داشت. ماه مخصوص حج از دیگر ماه‌ها با نام «[[ذی حجه]]» یا «شهر الحج» متمایز می‌شد. این نامگذاری قدیمی از زمان جاهلی تا کنون معروف است و در حال حاضر نیز در تقویم هجری از آن استفاده می‌شود.<ref>المفصل، ج11، ص348.</ref> در قرآن از ماه‌های مخصوص حج به [[اشهر معلومات|اَشْهُر المعلومات]]{{یادداشت|{{آیه|الْحَجُّ أَشْهُرٌ مَعْلُومَاتٌ}}
حج در ماه‌هاى معين و معلومى است.}}<ref>سوره بقره (۲)، آیه ۱۹۷؛ ترجمه قرآن (انصاریان)، ص۳۱.</ref> یاد شده که شامل شوال، ذی قعده و [[ذی حجه]] شده و در دوره جاهلی نیز معلوم بودند.

هر کس قصد تجارت داشت، برای تجارت به بازارهای تجاری{{یادداشت|عکاظ، مجنه، ذوالمجاز.}} می‌رفت تا ماه ذی حجه آغاز شود و به [[مناسک حج]] مشغول گردد و هر کس اهل تجارت نبود در زمان مناسب به قصد حج حرکت می‌کرد.<ref>اخبار مکه، ج1، ص187.</ref> با این همه، با اطمینان نمی‌توان گفت «ذی حجه» روزگار جاهلی همان «ذی حجه» معروف زمان ماست. از سوی دیگر، این احتمال می‌رود که حج شمالی‌ها و جنوبی‌های [[جزیرةالعرب|جزیرة العرب]]، در زمانی متفاوت از حج [[اهل حرم|اهل مکه]] برگزار می‌شده و منطبق با «ذی حجه» نبوده باشد.<ref>المفصل، ج11، ص349.</ref>

==لباس==
حج جاهلی با لباس ویژه‌ای انجام می‌گرفت و شبیه لباس [[احرام]] در [[حج]] اسلام بود که از دو قطعه به رنگ سپید تشکیل شده و در میان غیر عرب نیز رایج بود و شبیه لباس روحانیانی بود که در معابد خدمت می‌کردند.<ref>المفصل، ج11، ص374.</ref> مردم جاهلی همگی به هنگام طواف، لباس احرام نمی‌پوشیدند و از این جهت به سه دسته تقسیم می‌شدند:

#'''اهل حُمس'''، کسانی بودند که با لباس احرام [[طواف]] می‌کردند.<ref>سیره ابن اسحاق، ج2، ص75؛ اخبار مکه، ج1، ص174.</ref> آنان [[قریش]] و شماری از قبیله‌های دیگر بودند که همگی در [[مکه]] و پیرامون آن فرود آمده بودند و در نامشان اختلاف است.<ref>السیرة النبویه، ج1، ص199؛ المحبر، ص178.</ref> حمس در لغت به معنای «شدت دینداری» است و این قبایل به دلیل دینداری شدید و شجاعتشان به این نام خوانده می‌شدند.<ref>العین، ج3، ص154. «حمس».</ref>
#'''اهل حُله'''، گروهی از عرب‌های شمال بودند که برای طواف از اهل حمس لباس می‌گرفتند و اگر نمی‌یافتند، عریان طواف می‌کردند.<ref>الکامل، ج1، ص452.</ref> آنان معتقد بودند با افکندن لباس‌هایشان گناهانشان را به همراه لباس به دور افکنده‌اند.<ref>الفائق، ج1، ص144؛ الروض الانف، ج2، ص289.</ref> لباسی را که دور می‌افکندند «اللَقْی» به معنای افکنده شده نامیده می‌شد.<ref>السیرة النبویه، ج1، ص130؛ اخبار مکه، ج1، ص174؛ لسان العرب، ج15، ص255، «لغا».</ref> این عادت جاهلی بر اهل حله واجب بود و کسی نباید از آن تخلف می‌کرد و حتی زنان نیز اگر از حله بودند، ملزم به اجرای این قاعده می‌شدند.<ref>جامع البیان، ج8، ص203.</ref>
#'''اهل طِلس'''، شامل قبایل [[یمن]] می‌شد که با لباس معمولی خود طواف می‌کردند و در دوره حج، از غذاهای حیوانی دست کشیده و به گیاه‌خواری می‌پرداختند و نیز در [[مناسک حج]] با دیگران تفاوت‌هایی داشته و به [[عرفات]] نمی‌رفتند.<ref>المحبر، ص179- 180.</ref>

==عادت‌ها==
در حج جاهلی عادت‌های ویژه‌ای بود که تا حدودی پس از [[اسلام]] از میان رفت. برخی از آنها چنین بود:‌

#سکوت در طول حج: اگرچه حج یک مراسم عبادی و اجتماعی و همراه با دعا و توسل به خدایان و سخن گفتن با آنان بود، ولی برخی از جاهلیان طبق یک سنت در طول حج کلمه‌ای سخن نمی‌گفتند.<ref>ارشاد الساری، ج6، ص175.</ref>
#کفش پوشیدن یا نپوشیدن برای احترام: برخی برای نشان دادن گرامی‌داشتِ حرم، با کفش [[طواف]] می‌کردند و معتقد بودند نباید مستقیم بر زمین حرم پای بگذارند.<ref>تاریخ یعقوبی، ج1، ص256.</ref> اهل حُمس چنین اعتقادی داشتند. گروه دیگری عکس این کار را انجام می‌دادند. آنها برای احترام بین خود و [[کعبه]] کفش را حایل نمی‌کردند و مستقیم بر آن قدم می‌گذاشتند.<ref>المحبر، ص181.</ref>
#بستن دست‌ها: گاهی به هنگام طواف، دست کسی را که طواف می‌کرد با طناب، یا افسار یا دستمال به دست کس دیگری می‌بستند و او به دلیل نذری که داشت، دست‌بسته طواف می‌کرد.<ref>صحیح البخاری، ج2، ص164.</ref>
#وارد نشدن از درِ خانه: برخی از مردم جاهلی اگر در ایام حج می‌خواستند به خانه خود بروند، هرگز از در وارد نمی‌شدند. آنها یا از دیوار بالا رفته و از طریق پشت بام وارد اتاق می‌شدند یا از پشت خانه، نقبی{{یادداشت|به معنای سوراخ؛ (النَّقْبُ‏ في الحائط و نحوه يخلص فيه إلى ما وراءه، و في الجسد يخلص فيه إلى ما تحته من قلب أو كبد.)}}<ref>كتاب العين، ج‏5، ص17۹.</ref> حفر کرده و از آنجا داخل منزل می‌شدند.<ref>الکشاف، ج1، ص340؛ تفسیر الثعلبی، ج2، ص85.</ref>
#تفاخر: مشرکان جاهلی عادت داشتند، پس از پایان یافتن مراسم حج و ذبح [[قربانی]]، گرد هم می‌آمدند و به کارهای پدرانشان فخر می‌فروختند.<ref>سیره ابن اسحاق، ج2، ص77.</ref> آیه {{آیه|فَإِذَا قَضَيْتُمْ مَنَاسِكَكُمْ فَاذْكُرُوا اللَّهَ كَذِكْرِكُمْ آبَاءَكُمْ أَوْ أَشَدَّ ذِكْرًا}}{{یادداشت|پس هنگامى كه مناسک [حجّتان] را انجام داديد، پس خدا را آن گونه كه پدرانتان را ياد مى‌كنيد يا بهتر و بيشتر از آن ياد كنيد.}}<ref>سوره بقره (۲)، آیه ۲۰۰؛ ترجمه قرآن (انصاریان)، ص۳۱.</ref> به همین عادت اشاره دارد و از حاجیان خواسته شده که پس از ادای مناسک حج به جای این که مانند مشرکان پدرانشان را یاد کنند، خداوند را یاد کنند.<ref>جامع البیان، ج2، ص405.</ref>

==مناسک==
حج جاهلی بر پایه بقایای دین [[حضرت ابراهیم(ع)]] شامل [[مناسک|مناسکی]] مانند [[طواف]]، وقوف، [[قربانی]] و اهلال بود که بعدها مشرکان با رواج بت‌پرستی، چهره‌ای شرک‌آمیز به آن داده بودند.<ref>الروض الانف، ج1، ص351.</ref> مردم [[جاهلیت]]، [[میقات]] نداشتند.{{یادداشت|میقات از اختصاصات اسلام است.}} آنها [[حج]] را با اهلال آغاز می‌کردند و در آغاز، نزد بت‌هایشان مراقب هلال ماه [[ذی حجه]] بوده و [[تلبیه]] بت خود را می‌گفتند؛<ref>صحیح مسلم، ج4، ص68؛ فتح الباری، ج3، ص398- 399.</ref> سپس [[مناسک حج]] را که شامل مناسک زیر بود انجام می‌دادند.

===طواف===
[[طواف]] خانه‌های مقدس و بت‌ها، یکی از [[ارکان حج]] جاهلی بود. مردم جاهلی هر گاه وارد [[بیت‌الله|بیت الحرام]] می‌شدند، [[کعبه]] را طواف می‌کردند. این کار از مهمترین شیوه‌های عبادت و تقرب به خدایان به شمار می‌رفت. طواف دارای زمان مشخصی نبود و مختص ایام حج و کعبه نبود؛ بلکه هرگاه وارد معبدی که در آن بتی قرار داشت، می‌شدند، هفت دور به گِردش می‌گشتند؛ چنان‌که به دور [[قربانی]]، اَنصاب و قبر بزرگان نیز طواف می‌کردند.<ref>المفصل، ج11، ص354.</ref> در حج، افزون بر طواف کعبه، طواف دیگری به گرد اَساف و نائِله ـ دو بت معروف جاهلی که یکی در [[صفا و مروه|صفا]] و دیگری در [[صفا و مروه|مروه]] قرار داشت ـ انجام می‌شد که ویژه [[قریش|قریشیان]] بود.<ref>جامع البیان، ج2، ص63، 65.</ref> [[اهل حرم|اهل مکه]] پس از لمس [[حجر الاسود]]، ابتدا هفت بار اساف و سپس هفت بار نائله را طواف می‌کردند.<ref>المحبر، ص311.</ref> از این رو، مسلمانان در آغاز، صفا و مروه را از شعائر حج نمی‌دانستند و از [[سعی]] میان آن دو کراهت داشتند تا آن که وحی نازل شد و این باور نادرست را نفی کرد.{{یادداشت|{{آیه|إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِن شَعَآئِرِ اللّهِ فَمَنْ حَجَّ الْبَیتَ أَوِ اعْتَمَرَ فَلاَ جُنَاحَ عَلَیهِ أَن یطَّوَّفَ بِهِمَا}}
بى‌ترديد صفا و مروه از نشانه‌هاى خداست؛ پس كسى كه حج خانه كعبه كند، يا عمره انجام دهد، بر او گناهى نيست كه بر آن دو طواف كند.}}<ref>اسباب النزول، ص28.</ref><ref>سوره بقره (۲)، آیه ۱۵۸؛ ترجمه قرآن (انصاریان)، ص۲۴.</ref>

===تلبیه===
[[تلبیه]] در میان قبیله‌های مختلف با عبارت‌های گوناگونی گفته می‌شد؛ زیرا هر قبیله نزد بت خود تلبیه ویژه‌ای داشت.<ref>تاریخ یعقوبی، ج1، ص255-256؛ المحبر، ص311-314.</ref> برای نمونه، تلبیه قریش به این شکل بود: «لبیک اللهم لبیک، لبیک لا شریک لک الا شریک هو لک، تملکه و ما ملک.»<ref>المحبر، ص311.</ref>

===وقوف===
اهل حُمس که قریشیان از جمله آنان بودند، [[وقوف در عرفات|وقوف در عرفه]] را به جای نمی‌آوردند؛ بلکه موقف اهل حُمْس به جای [[عرفات|عرفه]]، «نَمره» در نزدیکی حرم بود. اهل حمس معتقد بودند که آنان [[اهل حرم]] هستند و شایسته نیست به جز حرم{{یادداشت|[[مکه]].}} سرزمین دیگری را بزرگ بدارند.<ref>جامع البیان، ج2، ص400؛ المنمق، ص127؛ اخبار مکه، ج1، ص180.</ref> پس از وقوف در عرفه، حاجیان به سوی [[مزدلفه]] خارج می‌شدند و به این عمل یعنی خروج از عرفه، «افاضه» می‌گفتند و با طلوع آفتاب در روز دهم [[ذی حجه]] از مزدلفه به [[منا]] می‌رفتند<ref>الام، ج2، ص234.</ref> و در آنجا آماده «[[رمی جمرات]]» و «قربانی» می‌شدند.

===رمی===
[[رمی جمرات]]، از مناسکی بود که افزون بر حج مکه در حج‌های دیگرِ [[جزیرةالعرب]] نیز انجام می‌شد. مکان‌های رمی جمرات نیز متعدد بود؛ از جمله جایگاه بت‌ها، مکان‌های مقدس و قبر اجدادشان.<ref>المفصل، ج11، ص385.</ref>

===قربانی===
آخرین رکن حج جاهلی که با آن، عمل حج پایان می‌گرفت، [[قربانی]] کردن بود. به قربانی‌ها، «عُتَیرة»<ref>العین، ج2، ص66؛ معجم مقاییس اللغه، ج4، ص218؛ ترتیب اصلاح المنطق، ص253، «عتر».</ref> و نیز «شُعَیرة»<ref>العین، ج1، ص251، «شعر».</ref> می‌گفتند و برای این که از دیگر حیوانات متمایز شوند، به گونه‌های مختلف نشانه‌گذاری می‌شدند یا به گردن قربانی قلاده می‌بستند یا بر گردنش یک جفت کفش آویزان می‌کردند یا با [[اشعار و تقلید|اِشعار]]{{یادداشت|به معنای ایجاد زخمی بر بدن حیوان به گونه‌ای که از آن خون جاری شود.}} به همه اعلام می‌کردند که حیوان مورد نظر قربانی است.<ref>العین، ج1، ص251؛ النهایه، ابن اثیر، ج2، ص479 «شعر»؛ الصحاح، ج2، ص527 «قلد».</ref>

===حلق و تقصیر===
با تقدیم قربانی، مراسم حج پایان می‌یافت و نشانه اتمام آن [[حلق]] یعنی تراشیدن موی سر و چیدن ناخن بود. مشرکان جاهلی حجشان را با انجام حلق تمام می‌دانستند و این کار پیش از اتمام حج جایز نبود و اگر انجام می‌شد، حج تباه می‌شد.<ref>الاصنام، ص14؛ معجم البلدان، ج5، ص205.</ref>

==تفاوت با حج اسلام==
[[ارکان حج]] جاهلی با حج اسلامی چندان تفاوتی نداشت؛ تفاوت آن با حج اسلامی در کیفیت اجرای این ارکان بود. حج در اسلام بر خلاف حج جاهلی که اساس آن شرک و عبادت بت‌هابود، بر پایه توحید و به منظور عبادت پروردگار یکتا واجب شد و این اساسی‌ترین تفاوت حج اسلامی و حج جاهلی است. از این رو، اسلام بسیاری از عادت‌ها و سنت‌های حج جاهلی را که در مواردی با روح توحید ناسازگار بود منسوخ کرد.

سوره توبه با پیام [[برائت از مشرکان]]، در بر گیرنده نقد برخی اعمال و عادت‌های کافران و مشرکان و برخی تغییرات نسبت به حج جاهلی بود.<ref>سیره ابن اسحاق، ج2، ص75؛ تفسیر قمی، ج‏1، ص281؛ الروض الانف، ج1، ص351.</ref> مهمترین موارد برائت عبارت بود از: کسی جز شخص با ایمان در [[کعبه]] داخل نشود، برهنه‌ای خانه خدا را طواف نکند، مشرکی نباید حج بجا آورد.<ref>البدایة و النهایه، ج5، ص 44؛ تفسیر فرات الکوفی، ص161؛ مجمع البیان، ج‏5، ص6.</ref> بر این پایه، مهمترین تغییراتی که اسلام در حج جاهلی ایجاد کرد چنین بود:

#تلبیه اینگونه تغییر یافته و دارای محتوای توحیدی شد: «لبیک اللهم لبیک، لبیک، لا شریک لک، لبیک، ان الحمد و النعمة لک و الملک لا شریک لک.»<ref>التفسیر الکبیر، ج3، ص38.</ref>
#[[سعی]] میان [[صفا و مروه]]، جایگزین [[طواف]] اساف و نائله{{یادداشت|دو بت معروف جاهلی که یکی در صفا و دیگری در مروه قرار داشت.}} شد و دیگر ویژه [[قریشیان]] نبود؛ بلکه از [[ارکان حج]] برای همه مسلمانان شمرده شد.<ref>التبیان، ج2، ص44.</ref>
#طواف عریان ممنوع شد.<ref>جامع البیان، ج8، ص213؛ تاریخ یعقوبی، ج2، ص10.</ref>
#عادت برخی حاجیان که در طول حج برخی چیزها مانند گوشت و شیر گوسفند را بر خود حرام می‌کردند نکوهش شد. برخی مفسران، آیه {{آیه|قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالطَّيِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ}}{{یادداشت|بگو: زينت‌هاى خدا و روزى‌هاى پاكيزه‌اى را كه براى بندگانش پديد آورد، چه كسى حرام كرده؟!}} <ref>سوره اعراف (۷)، آیه ۳۲؛ ترجمه قرآن (انصاریان)، ص۱۵۴.</ref> را در نهی دو مورد اخیر تفسیر کرده‌اند.<ref>جامع البیان، ج8، ص213؛ التبیان، ج2، ص41؛ التفسیر الکبیر، ج14، ص60.</ref>
#طواف زائر با دست بسته منع شد.<ref>صحیح البخاری، ج2، ص164.</ref>
#ورود و خروج حاجیان از طریق در به خانه‌ها و خیمه‌هایشان جایز شمرده شد و آیه {{آیه|وَلَيْسَ الْبِرُّ بِأَنْ تَأْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ ظُهُورِهَا وَلَكِنَّ الْبِرَّ مَنِ اتَّقَى وَأْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ أَبْوَابِهَا}}{{یادداشت|و نیکی آن نیست که به خانه‌ها از پشت آنها وارد شوید، [چنان که اعراب جاهلی در حال احرام حج، از پشت دیوار خانه خود وارد می‌شدند نه از در ورودی] بلکه نیکی [روش و منشِ] کسی است که [از هر گناهی] می‌پرهیزد.}}<ref>سوره بقره (۲)، آیه ۱۸۹؛ ترجمه قرآن (انصاریان)، ص۲۹.</ref> درباره نازل شد.<ref>اسباب النزول، ص32.</ref>

#به حاجیان امر شد در سفر حج، زاد و توشه سفر را فراهم کنند.<ref>طبق آیه ۱۹۷ بقره/۲</ref> این امر، در جهت مخالفت با کسانی بود که از تهیه زاد و توشه به هنگام سفر حج اکراه داشتند و به آنان «مُتوَکله» می‌گفتند؛ زیرا در اطعام خود به«رب البیت» توکل کرده بودند.<ref>صحیح البخاری، ج2، ص142؛ الکشاف، ج1، ص347؛ تفسیر قرطبی، ج11، ص13.</ref>
#[[وقوف در عرفات|وقوف در عرفه]] برای همه مسلمانان چه اهل قریش باشند یا نباشند، واجب شد.<ref>النهایه، طوسی، ص250.</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}

==منابع==
{{منابع}}
{{دانشنامه
| آدرس = http://hzrc.ac.ir/post/22183
| عنوان = حج جاهلي
| نویسنده = گروه ادیان
}}
*'''اخبار مکه و ما جاء فيها من الآثار'''، محمد بن عبدالله الازرقي( -248ق.)، به کوشش رشدي الصالح ملحس، مکه، دارالثقافه، 1415ق.
*'''ارشاد الساري'''، احمد بن محمد القسطلاني ( -923ق.)، قاهره، مطبعه الکبري الاميريه، 1323ق.
*'''اسباب النزول'''، علي بن احمد الواحدي ( -468ق.)، قاهره، مکتبه و مطبعه مصطفي البابي الحلبي و شرکاه، 1388ق.
*'''الاصنام'''، تنکيس الاصنام (تاريخ پرستش تازيان پيش از پديده اسلام). هشام بن محمد الکلبي ( -204ق.)، تحقيق احمد زکي پاشا، ترجمه محمد رضا جلالي نائيني، تهران، تابان، 1348ش.
*'''الام'''، محمد بن ادريس الشافعي ( -204ق.)، بيروت، دارالفکر، 1403ق.
*'''البدايه و النهايه في التاريخ'''، اسماعيل بن عمر بن کثير (700-774ق.)، به کوشش علي شيري، بيروت، دار احياء التراث العربي، 1408ق.
*'''تاج العروس من جواهر القاموس'''، مرتضي الزبيدي ( -1205ق.)، به کوشش علي شيري، بيروت، دارالفکر، 1414ق.
*'''تاريخ اليعقوبي'''، احمد بن ابي يعقوب اليعقوبي ( -292ق.)، بيروت، دار صادر، 1415ق.
*'''تاريخ مختصر الدول'''، ابوالفرج ابن العبري ( - 685ق) به کوشش اليسوعي، بيروت، دارالشرق، 1992م.
*'''التبيان في تفسير القرآن'''، محمد بن حسن الطوسي (385-460ق.)، به کوشش احمد حبيب قصير عاملي، بيروت، دار ‌‌احياء ‌‌التراث ‌‌العربي، 1963م.
*'''ترتيب اصلاح المنطق'''، يعقوب بن اسحاق ابن السکيت ( -244ق.)، به کوشش بکايي، مشهد، مجمع البحوث الاسلاميه، 1412ق.
*'''ترجمه قرآن (انصاریان)'''، حسین انصاریان، اسوه، قم، ۱۳۸۳ش.
*'''تفسير القمي'''، علي بن ابراهيم قمي ( -307ق.)، به کوشش سيد طيب موسوي جزائري، قم، انتشارات دارالکتاب، 1404ق..
*'''التفسير الکبير'''، محمد بن عمر الفخر الرازي ( -606ق.)، قم، مکتب الاعلام الاسلامي، 1413ق.
*'''تفسير الثعلبي (الکشف و البيان)'''، احمد بن محمد الثعلبي ( -427ق.)، به کوشش محمد بن‌ عاشور و نظير الساعدي، بيروت، دار احياء التراث العربي، 1422ق.
*'''تفسير فرات الکوفي'''، فرات بن ابراهيم الکوفي ( -307ق.)، به کوشش محمد کاظم، تهران، وزارت ارشاد، 1374ش.
*'''تفسير قرطبي (الجامع لاحکام القرآن)'''، محمد بن احمد القرطبي ( -671ق.)، بيروت، دار احياء التراث العربي، 1405ق.
*'''جامع البيان عن تاويل آي القرآن (تفسير الطبري)'''، محمد بن جرير الطبري (224-310ق.)، به کوشش صدقي جميل العطار، بيروت، دارالفکر، 1415ق.
*'''جزيرة العرب قبل الاسلام'''، برهان الدين دلو، بيروت، دارالفارابي، 2007م.
*'''دانشنامه قرآن و قرآن پژوهي'''، خرمشاهي، تهران، دوستان، 1377ش.
*'''دايرة المعارف جهان نوين اسلام'''، سرويراستار، جان ل. اسپوزيتو، ترجمه و تحقيق زير نظر حسن طارمي راد و محمد دشتي و مهدي دشتي، تهران، نشر کنگره و کتاب مرجع، 1388ش.
*'''الروض الانف في شرح السيره النبويه لابن هشام'''، عبدالرحمن بن عبدالله السهيلي ( -581ق.)، به کوشش عبدالرحمن الوکيل، بيروت، دار احياء التراث العربي، 1412ق.
*'''السيره النبويه'''، عبدالملک بن هشام ( -218ق.)، تحقيق مصطفي السقاء و عبدالحفيظ شبلي و ابراهيم الابياري، بيروت، دارالمعرفه، بي تا.
*'''سيره ابن اسحاق (السير والمغازي)'''، ابن اسحاق ( -151ق.)، به کوشش محمد حميد الله، معهد الدراسات والابحاث.
*'''الصحاح (تاج اللغه وصحاح العربيه)'''، اسماعيل بن حماد الجوهري ( -393ق.)، به کوشش احمد عبدالغفور العطار، بيروت، دارالعلم للملايين، 1407ق.
*'''صحيح البخاري'''، محمد بن اسماعيل البخاري ( -‌256‌ق.)، به کوشش عبدالعزيز بن عبدالله ‌بن ‌باز، بيروت، دارالفکر، 1401ق.
*'''صحيح مسلم'''، مسلم بن حجاج نيشابوري (206-261ق.)، تصحيح محمد فواد عبدالباقي، بيروت، دارالفکر، 1419ق.
*'''العين (ترتيب العين)'''، الخليل بن احمد الفراهيدي ( -170ق.)، به کوشش مهدي مخزومي و ابراهيم سامرائي، قم، انتشارات هجرت، 1405ق.
*'''غريب الحديث'''، ابن قتيبه دينوري (213-276ق.)، به کوشش نعيم زرزور، بيروت، دارالکتب العلميه، 1408ق.
*'''فتح الباري ش‍رح‌ ص‍ح‍ي‍ح‌ الام‍ام‌ اب‍ي‌عبدالله‌ م‍ح‍م‍د ب‍ن‌ اس‍م‍اع‍ي‍ل‌ ال‍ب‍خ‍اري'''، ابن حجر العسقلاني (773-852ق.)، شرح عبدالعزيز بن عبدالله بن باز، تحقيق محمد فواد عبدالباقي و محب الدين خطيب، بيروت، دارالمعرفه، بي‏تا.
*'''فرهنگ تطبيقي زبان عربي با زبانهاي سامي و ايراني'''، محمد جواد مشکور، تهران، بنياد فرهنگ ايرانيان، 1357 ش.
*'''الکامل في التاريخ'''، علي بن محمد ابن الاثير (555-630ق.)، بيروت، دار صادر، 1385ق.
*'''کتاب الحيوان'''، عمرو بن بحر الجاحظ ( -255ق.)، به کوشش عبدالسلام، بيروت، دارالجيل، 1416ق.
*'''كتاب العين'''، خليل بن احمد فراهيدى، قم، نشر هجرت، 1409ق.
*'''الکشاف'''، محمود بن عمر الزمخشري ( -538ق.)، مصطفي البابي، 1385ق.
*'''لسان العرب'''، محمد بن مکرم ابن منظور (630-711ق.)، قم، انتشارات ادب الحوزه، 1405ق.
*'''مجمع البيان في تفسير القرآن'''، الفضل بن الحسن الطبرسي (468-548ق.)، مقدمه محمد جواد بلاغي (1864-1933م.)، تصحيح سيد هاشم رسولي محلاتي و فضل الله يزدي طباطبايي، بيروت، دارالمعرفه، 1406ق.
*'''المحبّر'''، محمد بن حبيب( -245ق.)، به کوشش ايلزه ليختن شتيتر، بيروت، دارالافاق الجديده، بي تا.
*'''معجم البلدان'''، ياقوت بن عبدالله الحموي ( -626ق.)، بيروت، دار صادر، 1995م.
*'''معجم مقاييس اللغه'''، احمد بن فارس ( -‌395‌ق.)، به کوشش عبدالسلام محمد هارون، قم، انتشارات دفتر تبليغات اسلامي حوزه علميه قم، 1404‌ق.
*'''المفصل في تاريخ العرب قبل الاسلام'''، جواد علي عبيدي (1324-1408ق.)، بيروت، دارالساقي، 1422ق.
*'''مکة و مدينه في الجاهلية و عهد الرسول'''، احمد ابراهيم الشريف، دارالفکر العربي.
*'''المنمق في اخبار قريش'''، محمد بن حبيب ( -245ق.)، به کوشش خورشيد احمد فاروق، بيروت، عالم الکتب، 1405ق.
*'''التبيان في تفسير القرآن'''، محمد بن حسن الطوسي (385-460ق.)، به کوشش احمد حبيب قصير عاملي، بيروت، دار ‌‌احياء ‌‌التراث ‌‌العربي، 1963م.
*'''النهاية'''، مبارک ابن اثير ( -606ق.)، به کوشش الزاوي و الطناحي، قم، اسماعيليان، 1367ش.
{{پایان}}{{حج و عمره}}

[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]
[[رده:تاریخ حج پیش از اسلام]]

[[ar: الحج الجاهلي]]

مسجد سیدة زینب (قاهره)

2021-12-02T06:25:01Z

Hosainahmadi: /* درب‌ها */

{{در دست ویرایش|ماه=[[آذر]]|روز=[[۸]]|سال=[[۱۴۰۰]]|کاربر=Kamran }}

[[رده:مقاله‌های در حال ویرایش]]
مسجد سیدة زینب در شهر قاهره، مسجدی بزرگ و مشهور است که در آن مقبره و ضریحی است که به قولی قبر حضرت زینب کبری، دختر امام علی و فاطمه زهرا است. این زیارتگاه در منطقه‌ای به نام قناطر السباع در شهر [[قاهره]] قرار داشته است، منطقه‌ای که امروزه به محله سیدة زینب شناخته می‌شود.
==مزارهای منسوب به زینب کبری(س)==
{{اصلی|مزار زینب کبری (س)}}
درباره اینکه حضرت زینب در چه مکانی وفات کرده است اطلاعات تاریخی دقیقی وجود ندارد، به همین دلیل مکان دقیق مقبره ایشان شناخته شده نیست. در حال حاضر دو زیارتگاه به عنوان مقبره حضرت زینب کبری(س) وجود دارد. یکی [[حرم حضرت زینب (دمشق)|حرم حضرت زینب]] در دمشق است و دیگری به [[مسجد سیدة زینب (قاهره)|مسجد سیدة زینب]] مشهور است و در کشور مصر در شهر قاهره قرار دارد و این مقاله به معرفی این زیارتگاه اختصاص دارد.
==تاریخ زیارتگاه و انتساب آن به زینب کبری(س)==
[[پرونده:تصویر قدیم مسجد سیده زینب.png|File.png|350px|thumb|left|تصویری قدیمی از مسجد سیده زینب در قاهره]]
«اخبار‌الزینبیات» نوشته عبیدلی نسابه (م۲۷۷ق.) تنها کتاب کهن است که از سفر حضرت زینب به مصر و وفات آن حضرت در آنجا خبر داده است. از این کتاب اطلاعی در دست نبوده تا اینکه در سال ۱۳۳۳ قمری به دست یک نویسنده مصری بر اساس نسخه‌ای که در [[حلب]] یافته شده به چاپ رسیده است. برخی از نویسندگان معاصر بر اساس اطلاعات این کتاب، برآنند که قبر حضرت زینب(س) در قاهره مصر است.<ref>حیاة السیدة‌زینب بنت امیر المومنین علی بن ابی طالب، ص ۱۳۸-۱۴۲؛ زینب الکبری من المهد الی اللحد، ص ۶۱۰-۶۱۸</ref>

انتقاداتی به صحت این گزارش وارد شده است. از جمله اینکه درباره صحت انتساب و اصالت کتاب اخبار الزینبیات تردیدهایی ابراز شده است چرا که این کتاب تا دوران معاصر شناخته شده نبوده است و اشکالاتی در زنجریه اسناد و نیز محتواهای تاریخی آن وجود دارد.<ref>نک: بررسی اعتبار کتاب اخبار الزینبات، ص ۶۳-۷۵</ref>

همچنین در نقد این گزارش گفته شده که در کتاب‌های متعددی که در تاریخ مصر نوشته شده از مزار زینب کبری در مصر سخنی به میان نیامده و حتی جهانگردان و سفرنامه نویسان هم اشاره‌ای به وجود آن در قاهره نکرده اند.<ref>برای تفصیل بیشتر نک: مرقد العقیله زینب، ۲۹-۴۴ و ۳۸ و ۳۹</ref>

با این وجود اشاره به آرامگاه موجود در قناطر السباع، در کتاب مصباح الدیاجی و غوث الراجی نوشته مجد الدین ابن ناسخ (م ۸۰۰ ق.) آمده است. او این مزار را السیده زینب نامیده که لزوما به معنای دختر امام علی(ع) نیست. <ref>المرقد العقیله زینب، ص ۳۸-۳۹</ref>اما عبدالوهاب شعرانی(۹۷۳ق.) که از صوفیان معروف مصر است بر اساس کشفیات شیخ خود علی الخواص، این مقبره را آرامگاه زینب کبری(س) دانسته است.<ref>المنن الکبری، ص ۴۷۷</ref>

==تاریخچه بنا==
گزارش‌هایی از بازسازی‌های متعدد این بنا در سال‌های ۹۵۶، ۱۱۷۴، ۱۲۱۲، ۱۲۷۶، ۱۳۰۲ و در نهایت توسعه مسجد از سوی اداره اوقاف مصر در ۱۳۵۸ قمری و نیز در سال ۱۹۶۹ میلادی ارائه شده است.<ref>[https://www.alittihad.ae/article/80023/2011/%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%AF%D8%A9-%D8%B2%D9%8A%D9%86%D8%A8-%D8%A3%D9%82%D9%8A%D9%85-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%AA%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D8%AA%D8%B3%D8%B9%D8%A9-%D9%82%D8%B1%D9%88%D9%86 مسجد السیدة زینب اقیم بعد وفاتها بتسعة قرون، سایت الاتحاد]</ref>

== توصيف بنا ==
مسجد سیدة زينب در میدانی به همین نام قرار گرفته است که قبل از بازسازی مسجد، با نام «قنطرة السباع» شناخته می‌شد. این مسجد در موازات قبله و از هفت رواق ساخته شده است که در میان آن‌ها رواق اصلی مسجد به شکل مربع قرار دارد و گنبد مسجد بر آن بنا شده است. مساحت مسجد سیدة زینب حدود هفت هزار متر مربع است و بر مبنای معماری اسلامی در قرن دهم هـ. ساخته شده است و مناره‌ها، گنبدها و دیوارها حاوی نقوش و طرح‌های عربی هستند و با آیات قرآن و اشعاری پیرامون اهل بیت تزیین شده اند.<ref name=":0">مجلة شعائر، العدد 36 ، ص 11 .</ref>

در بازسازی‌های این مسجد محوطه‌هایی به مساحت بنا اضافه شده‌اند و محراب جدید مسجد، به شکلی بازسازی شده است که در وسط بنا قرار گیرد و محراب قدیم را نیز در میان داشته باشد.<ref name=":1">مساجد مصر وأولیاؤها الصالحون ، الدکتورة سعاد ماهر محمد ، ص97 .</ref>

=== درب‌ها ===
این مسجد در کل 4 درب دارد که سه درب آن در ضلع شمالی مسجد، که منتهی به میدان سیدة زینب است، قرار گرفته است. درب دیگری در ضلع غربی مسجد وجود دارد که ويژه بانوان است و به ضریح منتهی می‌شود. <ref name=":0" />

=== سید التعريس و سید العيدروس ===
قسمت شمال غربی مسجد، در بر دارنده‌ی ضریح دو نفر به نام‌های «سید محمد العتريس» و «سید عبدالرحمان العیدروس» است که از عالمان شیعه و اهل بیت پیامبر به شمار می‌روند و در نگهداری از این مسجد و بارگاه، تلاش زیادی کرده اند.<ref name=":1" />

=== ضریح حضرت زینب ===
ضریح حضرت زینب، که در قسمت غربی مسجد قرار دارد، از برنج ساخته شده است و بر فراز آن گنبد بزرگی بنا شده است که با گچبری و رنگ‌آمیزی تزیین شده و پنجره‌هایی با شیشه‌های رنگی دارد.<ref name=":0" />

== جستارهای وابسته ==

* [[مزار زینب کبری (س)]]
* [[حرم حضرت زینب (دمشق)]]
* [[زینب کبری بنت علی(ع)]]

==پانویس==
{{پانویس}}

مسجد سیدة زینب (قاهره)

2021-12-02T06:22:19Z

Hosainahmadi: /* توصيف بنا */

{{در دست ویرایش|ماه=[[آذر]]|روز=[[۸]]|سال=[[۱۴۰۰]]|کاربر=Kamran }}

[[رده:مقاله‌های در حال ویرایش]]
مسجد سیدة زینب در شهر قاهره، مسجدی بزرگ و مشهور است که در آن مقبره و ضریحی است که به قولی قبر حضرت زینب کبری، دختر امام علی و فاطمه زهرا است. این زیارتگاه در منطقه‌ای به نام قناطر السباع در شهر [[قاهره]] قرار داشته است، منطقه‌ای که امروزه به محله سیدة زینب شناخته می‌شود.
==مزارهای منسوب به زینب کبری(س)==
{{اصلی|مزار زینب کبری (س)}}
درباره اینکه حضرت زینب در چه مکانی وفات کرده است اطلاعات تاریخی دقیقی وجود ندارد، به همین دلیل مکان دقیق مقبره ایشان شناخته شده نیست. در حال حاضر دو زیارتگاه به عنوان مقبره حضرت زینب کبری(س) وجود دارد. یکی [[حرم حضرت زینب (دمشق)|حرم حضرت زینب]] در دمشق است و دیگری به [[مسجد سیدة زینب (قاهره)|مسجد سیدة زینب]] مشهور است و در کشور مصر در شهر قاهره قرار دارد و این مقاله به معرفی این زیارتگاه اختصاص دارد.
==تاریخ زیارتگاه و انتساب آن به زینب کبری(س)==
[[پرونده:تصویر قدیم مسجد سیده زینب.png|File.png|350px|thumb|left|تصویری قدیمی از مسجد سیده زینب در قاهره]]
«اخبار‌الزینبیات» نوشته عبیدلی نسابه (م۲۷۷ق.) تنها کتاب کهن است که از سفر حضرت زینب به مصر و وفات آن حضرت در آنجا خبر داده است. از این کتاب اطلاعی در دست نبوده تا اینکه در سال ۱۳۳۳ قمری به دست یک نویسنده مصری بر اساس نسخه‌ای که در [[حلب]] یافته شده به چاپ رسیده است. برخی از نویسندگان معاصر بر اساس اطلاعات این کتاب، برآنند که قبر حضرت زینب(س) در قاهره مصر است.<ref>حیاة السیدة‌زینب بنت امیر المومنین علی بن ابی طالب، ص ۱۳۸-۱۴۲؛ زینب الکبری من المهد الی اللحد، ص ۶۱۰-۶۱۸</ref>

انتقاداتی به صحت این گزارش وارد شده است. از جمله اینکه درباره صحت انتساب و اصالت کتاب اخبار الزینبیات تردیدهایی ابراز شده است چرا که این کتاب تا دوران معاصر شناخته شده نبوده است و اشکالاتی در زنجریه اسناد و نیز محتواهای تاریخی آن وجود دارد.<ref>نک: بررسی اعتبار کتاب اخبار الزینبات، ص ۶۳-۷۵</ref>

همچنین در نقد این گزارش گفته شده که در کتاب‌های متعددی که در تاریخ مصر نوشته شده از مزار زینب کبری در مصر سخنی به میان نیامده و حتی جهانگردان و سفرنامه نویسان هم اشاره‌ای به وجود آن در قاهره نکرده اند.<ref>برای تفصیل بیشتر نک: مرقد العقیله زینب، ۲۹-۴۴ و ۳۸ و ۳۹</ref>

با این وجود اشاره به آرامگاه موجود در قناطر السباع، در کتاب مصباح الدیاجی و غوث الراجی نوشته مجد الدین ابن ناسخ (م ۸۰۰ ق.) آمده است. او این مزار را السیده زینب نامیده که لزوما به معنای دختر امام علی(ع) نیست. <ref>المرقد العقیله زینب، ص ۳۸-۳۹</ref>اما عبدالوهاب شعرانی(۹۷۳ق.) که از صوفیان معروف مصر است بر اساس کشفیات شیخ خود علی الخواص، این مقبره را آرامگاه زینب کبری(س) دانسته است.<ref>المنن الکبری، ص ۴۷۷</ref>

==تاریخچه بنا==
گزارش‌هایی از بازسازی‌های متعدد این بنا در سال‌های ۹۵۶، ۱۱۷۴، ۱۲۱۲، ۱۲۷۶، ۱۳۰۲ و در نهایت توسعه مسجد از سوی اداره اوقاف مصر در ۱۳۵۸ قمری و نیز در سال ۱۹۶۹ میلادی ارائه شده است.<ref>[https://www.alittihad.ae/article/80023/2011/%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%AF%D8%A9-%D8%B2%D9%8A%D9%86%D8%A8-%D8%A3%D9%82%D9%8A%D9%85-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%AA%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D8%AA%D8%B3%D8%B9%D8%A9-%D9%82%D8%B1%D9%88%D9%86 مسجد السیدة زینب اقیم بعد وفاتها بتسعة قرون، سایت الاتحاد]</ref>

== توصيف بنا ==
مسجد سیدة زينب در میدانی به همین نام قرار گرفته است که قبل از بازسازی مسجد، با نام «قنطرة السباع» شناخته می‌شد. این مسجد در موازات قبله و از هفت رواق ساخته شده است که در میان آن‌ها رواق اصلی مسجد به شکل مربع قرار دارد و گنبد مسجد بر آن بنا شده است. مساحت مسجد سیدة زینب حدود هفت هزار متر مربع است و بر مبنای معماری اسلامی در قرن دهم هـ. ساخته شده است و مناره‌ها، گنبدها و دیوارها حاوی نقوش و طرح‌های عربی هستند و با آیات قرآن و اشعاری پیرامون اهل بیت تزیین شده اند.<ref name=":0">مجلة شعائر، العدد 36 ، ص 11 .</ref>

در بازسازی‌های این مسجد محوطه‌هایی به مساحت بنا اضافه شده‌اند و محراب جدید مسجد، به شکلی بازسازی شده است که در وسط بنا قرار گیرد و محراب قدیم را نیز در میان داشته باشد.

=== درب‌ها ===
این مسجد در کل 4 درب دارد که سه درب آن در ضلع شمالی مسجد، که منتهی به میدان سیدة زینب است، قرار گرفته است. درب دیگری در ضلع غربی مسجد وجود دارد که ويژه بانوان است و به ضریح منتهی می‌شود. <ref name=":0" />

=== سید التعريس و سید العيدروس ===
قسمت شمال غربی مسجد، در بر دارنده‌ی ضریح دو نفر به نام‌های «سید محمد العتريس» و «سید عبدالرحمان العیدروس» است که از عالمان شیعه و اهل بیت پیامبر به شمار می‌روند و در نگهداری از این مسجد و بارگاه، تلاش زیادی کرده اند.

=== ضریح حضرت زینب ===
ضریح حضرت زینب، که در قسمت غربی مسجد قرار دارد، از برنج ساخته شده است و بر فراز آن گنبد بزرگی بنا شده است که با گچبری و رنگ‌آمیزی تزیین شده و پنجره‌هایی با شیشه‌های رنگی دارد.

== جستارهای وابسته ==

* [[مزار زینب کبری (س)]]
* [[حرم حضرت زینب (دمشق)]]
* [[زینب کبری بنت علی(ع)]]

==پانویس==
{{پانویس}}

مسجد سیدة زینب (قاهره)

2021-12-02T06:00:58Z

Hosainahmadi: /* توصيف بنا */

{{در دست ویرایش|ماه=[[آذر]]|روز=[[۸]]|سال=[[۱۴۰۰]]|کاربر=Kamran }}

[[رده:مقاله‌های در حال ویرایش]]
مسجد سیدة زینب در شهر قاهره، مسجدی بزرگ و مشهور است که در آن مقبره و ضریحی است که به قولی قبر حضرت زینب کبری، دختر امام علی و فاطمه زهرا است. این زیارتگاه در منطقه‌ای به نام قناطر السباع در شهر [[قاهره]] قرار داشته است، منطقه‌ای که امروزه به محله سیدة زینب شناخته می‌شود.
==مزارهای منسوب به زینب کبری(س)==
{{اصلی|مزار زینب کبری (س)}}
درباره اینکه حضرت زینب در چه مکانی وفات کرده است اطلاعات تاریخی دقیقی وجود ندارد، به همین دلیل مکان دقیق مقبره ایشان شناخته شده نیست. در حال حاضر دو زیارتگاه به عنوان مقبره حضرت زینب کبری(س) وجود دارد. یکی [[حرم حضرت زینب (دمشق)|حرم حضرت زینب]] در دمشق است و دیگری به [[مسجد سیدة زینب (قاهره)|مسجد سیدة زینب]] مشهور است و در کشور مصر در شهر قاهره قرار دارد و این مقاله به معرفی این زیارتگاه اختصاص دارد.
==تاریخ زیارتگاه و انتساب آن به زینب کبری(س)==
[[پرونده:تصویر قدیم مسجد سیده زینب.png|File.png|350px|thumb|left|تصویری قدیمی از مسجد سیده زینب در قاهره]]
«اخبار‌الزینبیات» نوشته عبیدلی نسابه (م۲۷۷ق.) تنها کتاب کهن است که از سفر حضرت زینب به مصر و وفات آن حضرت در آنجا خبر داده است. از این کتاب اطلاعی در دست نبوده تا اینکه در سال ۱۳۳۳ قمری به دست یک نویسنده مصری بر اساس نسخه‌ای که در [[حلب]] یافته شده به چاپ رسیده است. برخی از نویسندگان معاصر بر اساس اطلاعات این کتاب، برآنند که قبر حضرت زینب(س) در قاهره مصر است.<ref>حیاة السیدة‌زینب بنت امیر المومنین علی بن ابی طالب، ص ۱۳۸-۱۴۲؛ زینب الکبری من المهد الی اللحد، ص ۶۱۰-۶۱۸</ref>

انتقاداتی به صحت این گزارش وارد شده است. از جمله اینکه درباره صحت انتساب و اصالت کتاب اخبار الزینبیات تردیدهایی ابراز شده است چرا که این کتاب تا دوران معاصر شناخته شده نبوده است و اشکالاتی در زنجریه اسناد و نیز محتواهای تاریخی آن وجود دارد.<ref>نک: بررسی اعتبار کتاب اخبار الزینبات، ص ۶۳-۷۵</ref>

همچنین در نقد این گزارش گفته شده که در کتاب‌های متعددی که در تاریخ مصر نوشته شده از مزار زینب کبری در مصر سخنی به میان نیامده و حتی جهانگردان و سفرنامه نویسان هم اشاره‌ای به وجود آن در قاهره نکرده اند.<ref>برای تفصیل بیشتر نک: مرقد العقیله زینب، ۲۹-۴۴ و ۳۸ و ۳۹</ref>

با این وجود اشاره به آرامگاه موجود در قناطر السباع، در کتاب مصباح الدیاجی و غوث الراجی نوشته مجد الدین ابن ناسخ (م ۸۰۰ ق.) آمده است. او این مزار را السیده زینب نامیده که لزوما به معنای دختر امام علی(ع) نیست. <ref>المرقد العقیله زینب، ص ۳۸-۳۹</ref>اما عبدالوهاب شعرانی(۹۷۳ق.) که از صوفیان معروف مصر است بر اساس کشفیات شیخ خود علی الخواص، این مقبره را آرامگاه زینب کبری(س) دانسته است.<ref>المنن الکبری، ص ۴۷۷</ref>

==تاریخچه بنا==
گزارش‌هایی از بازسازی‌های متعدد این بنا در سال‌های ۹۵۶، ۱۱۷۴، ۱۲۱۲، ۱۲۷۶، ۱۳۰۲ و در نهایت توسعه مسجد از سوی اداره اوقاف مصر در ۱۳۵۸ قمری و نیز در سال ۱۹۶۹ میلادی ارائه شده است.<ref>[https://www.alittihad.ae/article/80023/2011/%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%AF%D8%A9-%D8%B2%D9%8A%D9%86%D8%A8-%D8%A3%D9%82%D9%8A%D9%85-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%AA%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D8%AA%D8%B3%D8%B9%D8%A9-%D9%82%D8%B1%D9%88%D9%86 مسجد السیدة زینب اقیم بعد وفاتها بتسعة قرون، سایت الاتحاد]</ref>

== توصيف بنا ==
مسجد سیدة زينب در میدانی به همین نام قرار گرفته است که قبل از بازسازی مسجد، با نام «قنطرة السباع» شناخته می‌شد. این مسجد در موازات قبله و از هفت رواق ساخته شده است که در میان آن‌ها رواق اصلی مسجد به شکل مربع قرار دارد و گنبد مسجد بر آن بنا شده است.

در ضلع شمالی مسجد، دو محوطه‌ی ورودی دیده می‌شود که درب‌های اصلی مسجد داخل آن‌هاست. قسمت شمال غربی مسجد، در بر دارنده‌ی ضریح دو نفر به نام‌های «سید محمد العتريس» و «سید عبدالرحمان العیدروس» است که از عالمان شیعه و اهل بیت پیامبر به شمار می‌روند.

در بازسازی‌های این مسجد محوطه‌هایی به مساحت بنا اضافه شده‌اند و محراب جدید مسجد، به شکلی بازسازی شده است که در وسط بنا قرار گیرد و محراب قدیم را نیز در میان داشته باشد. در ضلع غربی مسجد نیز دو درب ورودی تعبیه شده است.

مساحت این مسجد حدود هفت هزار متر مربع است.

این مسجد بر مبنای معماری اسلامی در قرن دهم هـ. ساخته شده است و مناره‌ها، گنبدها و دیوارها حاوی نقوش و طرح‌های عربی هستند و با آیات قرآن و اشعاری پیرامون اهل بیت تزیین شده اند.

== جستارهای وابسته ==

* [[مزار زینب کبری (س)]]
* [[حرم حضرت زینب (دمشق)]]
* [[زینب کبری بنت علی(ع)]]

==پانویس==
{{پانویس}}

مسجد سیدة زینب (قاهره)

2021-12-01T09:10:13Z

Hosainahmadi:

{{در دست ویرایش|ماه=[[آذر]]|روز=[[۸]]|سال=[[۱۴۰۰]]|کاربر=Kamran }}

[[رده:مقاله‌های در حال ویرایش]]
مسجد سیدة زینب در شهر قاهره، مسجدی بزرگ و مشهور است که در آن مقبره و ضریحی است که به قولی قبر حضرت زینب کبری، دختر امام علی و فاطمه زهرا است. این زیارتگاه در منطقه‌ای به نام قناطر السباع در شهر [[قاهره]] قرار داشته است، منطقه‌ای که امروزه به محله سیدة زینب شناخته می‌شود.
==مزارهای منسوب به زینب کبری(س)==
{{اصلی|مزار زینب کبری (س)}}
درباره اینکه حضرت زینب در چه مکانی وفات کرده است اطلاعات تاریخی دقیقی وجود ندارد، به همین دلیل مکان دقیق مقبره ایشان شناخته شده نیست. در حال حاضر دو زیارتگاه به عنوان مقبره حضرت زینب کبری(س) وجود دارد. یکی [[حرم حضرت زینب (دمشق)|حرم حضرت زینب]] در دمشق است و دیگری به [[مسجد سیدة زینب (قاهره)|مسجد سیدة زینب]] مشهور است و در کشور مصر در شهر قاهره قرار دارد و این مقاله به معرفی این زیارتگاه اختصاص دارد.
==تاریخ زیارتگاه و انتساب آن به زینب کبری(س)==
[[پرونده:تصویر قدیم مسجد سیده زینب.png|File.png|350px|thumb|left|تصویری قدیمی از مسجد سیده زینب در قاهره]]
«اخبار‌الزینبیات» نوشته عبیدلی نسابه (م۲۷۷ق.) تنها کتاب کهن است که از سفر حضرت زینب به مصر و وفات آن حضرت در آنجا خبر داده است. از این کتاب اطلاعی در دست نبوده تا اینکه در سال ۱۳۳۳ قمری به دست یک نویسنده مصری بر اساس نسخه‌ای که در [[حلب]] یافته شده به چاپ رسیده است. برخی از نویسندگان معاصر بر اساس اطلاعات این کتاب، برآنند که قبر حضرت زینب(س) در قاهره مصر است.<ref>حیاة السیدة‌زینب بنت امیر المومنین علی بن ابی طالب، ص ۱۳۸-۱۴۲؛ زینب الکبری من المهد الی اللحد، ص ۶۱۰-۶۱۸</ref>

انتقاداتی به صحت این گزارش وارد شده است. از جمله اینکه درباره صحت انتساب و اصالت کتاب اخبار الزینبیات تردیدهایی ابراز شده است چرا که این کتاب تا دوران معاصر شناخته شده نبوده است و اشکالاتی در زنجریه اسناد و نیز محتواهای تاریخی آن وجود دارد.<ref>نک: بررسی اعتبار کتاب اخبار الزینبات، ص ۶۳-۷۵</ref>

همچنین در نقد این گزارش گفته شده که در کتاب‌های متعددی که در تاریخ مصر نوشته شده از مزار زینب کبری در مصر سخنی به میان نیامده و حتی جهانگردان و سفرنامه نویسان هم اشاره‌ای به وجود آن در قاهره نکرده اند.<ref>برای تفصیل بیشتر نک: مرقد العقیله زینب، ۲۹-۴۴ و ۳۸ و ۳۹</ref>

با این وجود اشاره به آرامگاه موجود در قناطر السباع، در کتاب مصباح الدیاجی و غوث الراجی نوشته مجد الدین ابن ناسخ (م ۸۰۰ ق.) آمده است. او این مزار را السیده زینب نامیده که لزوما به معنای دختر امام علی(ع) نیست. <ref>المرقد العقیله زینب، ص ۳۸-۳۹</ref>اما عبدالوهاب شعرانی(۹۷۳ق.) که از صوفیان معروف مصر است بر اساس کشفیات شیخ خود علی الخواص، این مقبره را آرامگاه زینب کبری(س) دانسته است.<ref>المنن الکبری، ص ۴۷۷</ref>

==تاریخچه بنا==
گزارش‌هایی از بازسازی‌های متعدد این بنا در سال‌های ۹۵۶، ۱۱۷۴، ۱۲۱۲، ۱۲۷۶، ۱۳۰۲ و در نهایت توسعه مسجد از سوی اداره اوقاف مصر در ۱۳۵۸ قمری و نیز در سال ۱۹۶۹ میلادی ارائه شده است.<ref>[https://www.alittihad.ae/article/80023/2011/%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%AF%D8%A9-%D8%B2%D9%8A%D9%86%D8%A8-%D8%A3%D9%82%D9%8A%D9%85-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%AA%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D8%AA%D8%B3%D8%B9%D8%A9-%D9%82%D8%B1%D9%88%D9%86 مسجد السیدة زینب اقیم بعد وفاتها بتسعة قرون، سایت الاتحاد]</ref>

== توصيف بنا ==
مسجد سیدة زينب در میدانی به همین نام قرار گرفته است که قبل از بازسازی مسجد، با نام «قنطرة السباع» شناخته می‌شد. این مسجد در موازات قبله و از هفت رواق ساخته شده است که در میان آن‌ها رواق اصلی مسجد به شکل مربع قرار دارد و گنبد مسجد بر آن بنا شده است.

در ضلع شمالی مسجد، دو محوطه‌ی ورودی دیده می‌شود که درب‌های اصلی مسجد داخل آن‌هاست. قسمت شمال غربی مسجد، در بر دارنده‌ی ضریح دو نفر به نام‌های «سید محمد العتريس» و «سید عبدالرحمان العیدروس» است که از عالمان شیعه و اهل بیت پیامبر به شمار می‌روند.

در بازسازی‌های این مسجد محوطه‌هایی به مساحت بنا اضافه شده‌اند و محراب جدید مسجد، به شکلی بازسازی شده است که در وسط بنا قرار گیرد و محراب قدیم را نیز در میان داشته باشد. در ضلع غربی مسجد نیز دو درب ورودی تعبیه شده است.

مساحت این مسجد حدود هفت هزار متر مربع است

== جستارهای وابسته ==

* [[مزار زینب کبری (س)]]
* [[حرم حضرت زینب (دمشق)]]
* [[زینب کبری بنت علی(ع)]]

==پانویس==
{{پانویس}}

عزاداری، سنت یا بدعت (کتاب)

2021-11-18T09:57:45Z

Hosainahmadi:

{{جعبه اطلاعات کتاب
| عنوان = عزاداری، سنت یا بدعت: سخنان وسیره رسول خدا و صحابه در گریه و مرثیه‌خوانی بر میت از منظر منابع اهل سنّت
| تصویر = عزاداری، سنت یا بدعت طرح جلد.jpg
| اندازه تصویر =
| توضیح_تصویر =
| نویسنده = جواد جعفری
| برگرداننده =
| ویراستار =
| به تصحیح =
| تحقیق =
| به کوشش =
| تاریخ نگارش =
| تصویرگر =
| طراح جلد =
| موضوع = سوگواری‌های اسلامی ، احادیث اهل سنت
| سبک =
| زبان = فارسی
| تعداد جلد = ۱
| صفحه = 323
| قطع = وزیری
| ناشر = مؤسسه فرهنگی هنری مشعر
| وبسایت ناشر = http://hzrc.ac.ir
| محل انتشارات = تهران
| تاریخ نشر = پاییز ۱۴۰۰ ش.
| ترجمه به =
| مجموعه =
| شابک = 978-964-540-952-2
|رده‌بندی کنگره = BP260
|رده‌بندی دیویی = 297/74
|سایر مشخصات =
}}'''«عزاداری، سنت یا بدعت»''' یا '''«عزاداری، سنت یا بدعت: سخنان و سیره رسول خدا و صحابه در گریه و مرثیه‌خوانی بر میّت از منظر منابع اهل سنت»''' کتابی به نویسندگی جواد جعفری است که سعی در اسقاط نظر [[وهابیت]] مبنی بر حرام بودن عزاداری بر درگذشتگان دارد. این کتاب بر اساس روایت‌های مورد قبول وهابیت و [[اهل سنت]] تدوین شده و از روش‌های معتبر [[علم حدیث]] استفاده می‌کند.

== محتوا ==
انسان‌ها در سراسر دنیا با دین‌ها و نژادهای مختلف، با از دست دادن نزدیکان خود غمگین می‌شوند و اقدام به گریه و برپایی عزاداری می‌کنند. [[وهابیت]] به عنوان یکی از مذاهب دین [[اسلام]]، عزاداری را بدعت و حرام می‌داند و این اعتقاد، سبب حملات تروریستی به مسلمانان پایبند به دیگر مذاهب شده است. نگارنده‌ی کتاب «عزاداری، سنت یا بدعت» می‌کوشد تا اثبات کند سوگواری و گریستن برای مردگان، حتی بر اساس روایات و منابع اهل سنت و وهابیت نیز حرام نیست و بدعت به شمار نمی‌رود. وی برای این امر به روایت‌هایی استناد می‌کند که نشان می‌دهد [[پیامبر خدا]]، در غم از دست دادن کسانی به عزاداری پرداخته‌اند و روایت‌هایی که وهابیت برای حرام دانستن سوگواری به آن‌ها متوسل شده‌است را با روش‌های علم حدیث از اعتبار ساقط می‌کند.

این کتاب در سه بخش تدوین شده است:

=== بخش اول: مفاهیم و کلیات ===
این بخش در دو فصل مفاهیم و کلیات مبحث را بیان می‌کند:

==== فصل اول: مفاهیم ====
این فصل به توضیح مفاهیم مورد نیاز بحث می‌پردازد:

* گریه
* مرثیه
* نوحه
* [[ندبه]]
* سنت
* سیره
* بدعت
* [[صحابه]]

==== فصل دوم: کلیات ====
نگارنده در این فصل، به چند مطلب کلی پیرامون عزاداری می‌پردازد:

* ماهیت و آثار گریه
* ماهیت و آثار مرثیه‌خوانی
* جایگاه [[صحابه]] نزد [[اهل سنت]]
* دلیل‌های مخالفان عزاداری و پاسخ اجمالی
* محدوده و ساختار بحث

=== بخش دوم: گریه پیامبر و صحابه بر درگذشتگان ===
این بخش از کتاب، روایت‌هایی که پیرامون گریستن بر رفتگان وارد شده است را بررسی می‌کند.

==== فصل اول: نقل روایات جواز گریه ====
در این فصل روایاتی از [[پیامبر]] و [[صحابه]] ایشان بیان شده که نشان می‌دهد گریستن برای درگذشتگان حرام نیست.

==== فصل دوم: بررسی و تحلیل روایات منع از گریه ====
فصل دوم از این بخش، حاوی روایت‌هایی است که [[وهابیت]] برای اثبات حرام بودن گریه بر مردگان، به آن‌ها استناد می‌کند. نگارنده در ضمن ذکر احادیث مذکور، سعی در بیان ضعیف بودن سند و دلالت این احادیث دارد.

=== بخش سوم: مرثیه‌خوانی پیامبر و صحابه بر درگذشتگان ===
در نگاه جزئی به مسئله، گریستن از مرثیه‌خوانی و سوگواری جداست؛ در بخش سوم از این کتاب، نویسنده به تحلیل و بررسی روایت‌های مرثیه‌خوانی توسط پیامبر و صحابه ایشان پرداخته است.

==== فصل اول: نقل روایات جواز مرثیه‌خوانی ====
در روایاتی که میان منابع [[اهل سنت]] دیده می‌شود، مواردی از مرثیه‌خوانی شخص [[پیامبر اسلام|پیامبر]]، تأیید پیامبر بر مرثیه‌خوانی و انجام شدن مرثیه‌خوانی توسط [[صحابه]] به چشم می‌خورد. این فصل از کتاب با ذکر روایت‌هایی از این دست، اثبات می‌کند که مرثیه‌خوانی بر رفتگان حرام نیست.

==== فصل دوم: نقد روایات نهی از مرثیه‌خوانی ====
وهابیت با نقل روایت‌هایی از پیامبر اسلام، مرثیه‌خوانی را حرام و ممنوع کرده است. فصل دوم از این بخش به بررسی و نقد این روایات می‌پردازد.

== اطلاعات نشر ==
این کتاب، به نویسندگی جواد جعفری، در پاییز سال 1400 شمسی و توسط [[پژوهشکده حج و زیارت]] تهیه شده و در 323 صفحه و توسط [[موسسه فرهنگی هنری مشعر]] به نشر رسیده است.

== منابع ==
{{منابع}}
عزاداری سنت یا بدعت، جواد جعفری، مشعر، تهران، 1400 .

{{پایان}}

عزاداری، سنت یا بدعت (کتاب)

2021-11-18T09:57:27Z

Hosainahmadi:

عزاداری، سنت یا بدعت (کتاب)

2021-11-18T09:57:11Z

Hosainahmadi:

{{جعبه اطلاعات کتاب
| عنوان = عزاداری، سنت یا بدعت: سخنان وسیره رسول خدا و صحابه در گریه و مرثیه‌خوانی بر میت از منظر منابع اهل سنّت
| تصویر = عزاداری، سنت یا بدعت طرح جلد.jpg
| اندازه تصویر =
| توضیح_تصویر =
| نویسنده = جواد جعفری
| برگرداننده =
| ویراستار =
| به تصحیح =
| تحقیق =
| به کوشش =
| تاریخ نگارش =
| تصویرگر =
| طراح جلد =
| موضوع = سوگواری‌های اسلامی ، احادیث اهل سنت
| سبک =
| زبان = فارسی
| تعداد جلد = ۱
| صفحه = 323
| قطع = وزیری
| ناشر = مؤسسه فرهنگی هنری مشعر
| وبسایت ناشر = http://hzrc.ac.ir
| محل انتشارات = تهران
| تاریخ نشر = پاییز ۱۴۰۰ ش.
| ترجمه به =
| مجموعه =
| شابک = 978-964-540-952-2
|رده‌بندی کنگره = BP260
|رده‌بندی دیویی = 297/74
|سایر مشخصات =
}}'''«عزاداری، سنت یا بدعت»''' یا '''«عزاداری، سنت یا بدعت: سخنان و سیره رسول خدا و صحابه در گریه و مرثیه‌خوانی بر میّت از منظر منابع اهل سنت»''' کتابی به نویسندگی جواد جعفری است که سعی در اسقاط نظر [[وهابیت]] مبنی بر حرام بودن عزاداری بر درگذشتگان دارد. این کتاب بر اساس روایت‌های مورد قبول وهابیت و [[اهل سنت]] تدوین شده و از روش‌های معتبر [[علم حدیث]] استفاده می‌کند.

== محتوا ==
انسان‌ها در سراسر دنیا با دین‌ها و نژادهای مختلف، با از دست دادن نزدیکان خود غمگین می‌شوند و اقدام به گریه و برپایی عزاداری می‌کنند. [[وهابیت]] به عنوان یکی از مذاهب دین [[اسلام]]، عزاداری را بدعت و حرام می‌داند و این اعتقاد، سبب حملات تروریستی به مسلمانان پایبند به دیگر مذاهب شده است. نگارنده‌ی کتاب «عزاداری، سنت یا بدعت» می‌کوشد تا اثبات کند سوگواری و گریستن برای مردگان، حتی بر اساس روایات و منابع اهل سنت و وهابیت نیز حرام نیست و بدعت به شمار نمی‌رود. وی برای این امر به روایت‌هایی استناد می‌کند که نشان می‌دهد [[پیامبر خدا]]، در غم از دست دادن کسانی به عزاداری پرداخته‌اند و روایت‌هایی که وهابیت برای حرام دانستن سوگواری به آن‌ها متوسل شده‌است را با روش‌های علم حدیث از اعتبار ساقط می‌کند.

این کتاب در سه بخش تدوین شده است:

=== بخش اول: مفاهیم و کلیات ===
این بخش در دو فصل مفاهیم و کلیات مبحث را بیان می‌کند:

==== فصل اول: مفاهیم ====
این فصل به توضیح مفاهیم مورد نیاز بحث می‌پردازد:

* گریه
* مرثیه
* نوحه
* [[ندبه]]
* سنت
* سیره
* بدعت
* [[صحابه]]

==== فصل دوم: کلیات ====
نگارنده در این فصل، به چند مطلب کلی پیرامون عزاداری می‌پردازد:

* ماهیت و آثار گریه
* ماهیت و آثار مرثیه‌خوانی
* جایگاه [[صحابه]] نزد [[اهل سنت]]
* دلیل‌های مخالفان عزاداری و پاسخ اجمالی
* محدوده و ساختار بحث

=== بخش دوم: گریه پیامبر و صحابه بر درگذشتگان ===
این بخش از کتاب، روایت‌هایی که پیرامون گریستن بر رفتگان وارد شده است را بررسی می‌کند.

==== فصل اول: نقل روایات جواز گریه ====
در این فصل روایاتی از [[پیامبر]] و [[صحابه]] ایشان بیان شده که نشان می‌دهد گریستن برای درگذشتگان حرام نیست.

==== فصل دوم: بررسی و تحلیل روایات منع از گریه ====
فصل دوم از این بخش، حاوی روایت‌هایی است که [[وهابیت]] برای اثبات حرام بودن گریه بر مردگان، به آن‌ها استناد می‌کند. نگارنده در ضمن ذکر احادیث مذکور، سعی در بیان ضعیف بودن سند و دلالت این احادیث دارد.

=== بخش سوم: مرثیه‌خوانی پیامبر و صحابه بر درگذشتگان ===
در نگاه جزئی به مسئله، گریستن از مرثیه‌خوانی و سوگواری جداست؛ در بخش سوم از این کتاب، نویسنده به تحلیل و بررسی روایت‌های مرثیه‌خوانی توسط پیامبر و صحابه ایشان پرداخته است.

==== فصل اول: نقل روایات جواز مرثیه‌خوانی ====
در روایاتی که میان منابع [[اهل سنت]] دیده می‌شود، مواردی از مرثیه‌خوانی شخص [[پیامبر اسلام|پیامبر]]، تأیید پیامبر بر مرثیه‌خوانی و انجام شدن مرثیه‌خوانی توسط [[صحابه]] به چشم می‌خورد. این فصل از کتاب با ذکر روایت‌هایی از این دست، اثبات می‌کند که مرثیه‌خوانی بر رفتگان حرام نیست.

==== فصل دوم: نقد روایات نهی از مرثیه‌خوانی ====
وهابیت با نقل روایت‌هایی از پیامبر اسلام، مرثیه‌خوانی را حرام و ممنوع کرده است. فصل دوم از این بخش به بررسی و نقد این روایات می‌پردازد.

== اطلاعات نشر ==
این کتاب، به نویسندگی جواد جعفری، در پاییز سال 1400 شمسی و توسط [[پژوهشکده حج و زیارت]] تهیه شده و در 323 صفحه و توسط [[موسسه فرهنگی هنری مشعر]] به نشر رسیده است.

== منابع ==
عزاداری سنت یا بدعت، جواد جعفری، مشعر، تهران، 1400 .

عزاداری، سنت یا بدعت (کتاب)

2021-11-18T09:45:47Z

Hosainahmadi: /* محتوا */

{{جعبه اطلاعات کتاب
| عنوان = عزاداری، سنت یا بدعت: سخنان وسیره رسول خدا و صحابه در گریه و مرثیه‌خوانی بر میت از منظر منابع اهل سنّت
| تصویر = عزاداری، سنت یا بدعت طرح جلد.jpg
| اندازه تصویر =
| توضیح_تصویر =
| نویسنده = جواد جعفری
| برگرداننده =
| ویراستار =
| به تصحیح =
| تحقیق =
| به کوشش =
| تاریخ نگارش =
| تصویرگر =
| طراح جلد =
| موضوع = سوگواری‌های اسلامی ، احادیث اهل سنت
| سبک =
| زبان = فارسی
| تعداد جلد = ۱
| صفحه = 323
| قطع = وزیری
| ناشر = مؤسسه فرهنگی هنری مشعر
| وبسایت ناشر = http://hzrc.ac.ir
| محل انتشارات = تهران
| تاریخ نشر = پاییز ۱۴۰۰ ش.
| ترجمه به =
| مجموعه =
| شابک = 978-964-540-952-2
|رده‌بندی کنگره = BP260
|رده‌بندی دیویی = 297/74
|سایر مشخصات =
}}

== محتوا ==
انسان‌ها در سراسر دنیا با دین‌ها و نژادهای مختلف، با از دست دادن نزدیکان خود غمگین می‌شوند و اقدام به گریه و برپایی عزاداری می‌کنند. وهابیت به عنوان یکی از مذاهب دین اسلام، عزاداری را بدعت و حرام می‌داند و این اعتقاد، سبب حملات تروریستی به دیگر مسلمانان دیگر مذاهب شده است. نگارنده‌ی کتاب «عزاداری، سنت یا بدعت» می‌کوشد تا اثبات کند سوگواری و گریستن برای مردگان، حتی بر اساس روایات و منابع اهل سنت و وهابیت نیز حرام نیست و بدعت به شمار نمی‌رود. وی برای این امر به روایت‌هایی استناد می‌کند که نشان می‌دهد پیامبر خدا، در غم از دست دادن کسی به عزاداری پرداخته‌اند و روایت‌هایی که وهابیت برای حرام دانستن سوگواری به آن‌ها متوسل شده‌است را با روش‌های علم حدیث از اعتبار ساقط می‌کند.

این کتاب در سه بخش تدوین شده است:

=== بخش اول: مفاهیم و کلیات ===
این بخش در دو فصل مفاهیم و کلیات مبحث را بیان می‌کند:

==== فصل اول: مفاهیم ====
این فصل به توضیح مفاهیم مورد نیاز بحث می‌پردازد:

* گریه
* مرثیه
* نوحه
* ندبه
* سنت
* سیره
* بدعت
* صحابه

==== فصل دوم: کلیات ====
نگارنده در این فصل، به چند مطلب کلی پیرامون عزاداری می‌پردازد:

* ماهیت و آثار گریه
* ماهیت و آثار مرثیه‌خوانی
* جایگاه صحابه نزد اهل سنت
* دلیل‌های مخالفان عزاداری و پاسخ اجمالی
* محدوده و ساختار بحث

=== بخش دوم: گریه پیامبر و صحابه بر درگذشتگان ===
این بخش از کتاب، روایت‌هایی که پیرامون گریستن بر رفتگان وارد شده است را بررسی می‌کند.

==== فصل اول: نقل روایات جواز گریه ====
در این فصل روایاتی از پیامبر و صحابه ایشان بیان شده که نشان می‌دهد گریستن برای درگذشتگان حرام نیست.

==== فصل دوم: بررسی و تحلیل روایات منع از گریه ====
فصل دوم از این بخش، حاوی روایت‌هایی است که وهابیت برای اثبات حرام بودن گریه بر مردگان، به آن‌ها استناد می‌کند. نگارنده در ضمن ذکر احادیث مذکور، سعی در بیان ضعیف بودن سند و دلالت این احادیث دارد.

=== بخش سوم: مرثیه‌خوانی پیامبر و صحابه بر درگذشتگان ===
در نگاه جزئی به مسئله، گریستن از مرثیه‌خوانی و سوگواری جداست؛ در بخش سوم از این کتاب، نویسنده به تحلیل و بررسی روایت‌های مرثیه‌خوانی توسط پیامبر و صحابه ایشان پرداخته است.

==== فصل اول: نقل روایات جواز مرثیه‌خوانی ====
در روایاتی که میان منابع اهل سنت دیده می‌شود، مواردی از مرثیه‌خوانی شخص پیامبر، تأیید پیامبر بر مرثیه‌خوانی و انجام شدن مرثیه‌خوانی توسط صحابه به چشم می‌خورد. این فصل از کتاب با ذکر روایت‌هایی از این دست، اثبات می‌کند که مرثیه‌خوانی بر رفتگان حرام نیست.

==== فصل دوم: نقد روایات نهی از مرثیه‌خوانی ====
وهابیت با نقل روایت‌هایی از پیامبر اسلام، مرثیه‌خوانی را حرام و ممنوع کرده است. فصل دوم از این بخش به بررسی و نقد این روایات می‌پردازد.

== اطلاعات نشر ==
این کتاب، به نویسندگی جواد جعفری، در پاییز سال 1400 شمسی و توسط پژوهشکده حج و زیارت تهیه شده و در 323 صفحه و توسط موسسه فرهنگی هنری مشعر به نشر رسیده است.

== منابع ==
عزاداری سنت یا بدعت، جواد جعفری، مشعر، تهران، 1400 .

عزاداری، سنت یا بدعت (کتاب)

2021-11-18T08:27:25Z

Hosainahmadi: صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات کتاب | عنوان = عزاداری، سنت یا بدعت: سخنان وسیره رسول خدا و...» ایجاد کرد

پرونده:عزاداری، سنت یا بدعت طرح جلد.jpg

2021-11-18T08:27:00Z

Hosainahmadi:

پژوهشی فقهی پیرامون حج کودکان (کتاب)

2021-11-17T09:55:20Z

Hosainahmadi:

{{جعبه اطلاعات کتاب
| عنوان = پژوهشی فقهی پیرامون حج کودکان
| تصویر = حج کودکان طرح جلد.jpg
| اندازه تصویر =
| توضیح_تصویر =
| نویسنده = مهدی عبدی
| برگرداننده =
| ویراستار =
| به تصحیح =
| تحقیق =
| به کوشش =
| تاریخ نگارش =
| تصویرگر =
| طراح جلد =
| موضوع = حج ، کودکان
| سبک =
| زبان = فارسی
| تعداد جلد = ۱
| صفحه = 227
| قطع = وزیری
| ناشر = مؤسسه فرهنگی هنری مشعر
| وبسایت ناشر = http://hzrc.ac.ir
| محل انتشارات = تهران
| تاریخ نشر = پاییز ۱۴۰۰ ش.
| ترجمه به =
| مجموعه =
| شابک = 978-964-540-950-8
|رده‌بندی کنگره = BP188/8
|رده‌بندی دیویی = 297/357
|سایر مشخصات =
}}'''«پژوهشی فقهی پیرامون حج کودکان»''' کتابی به نویسندگی مهدی عبدی است که به شکل جامع به واکاوی مسائل فقهی [[حج کودکان]] می‌پردازد. این کتاب در [[پژوهشکده حج و زیارت]] تدوین شده است.

== محتوا ==
یکی از شرایط صحت و واجب شدن [[حج]]، بلوغ مکلّف است؛ این مطلب سوالی بر می‌انگیزد: آیا حج کودکان اعتبار و مشروعیت دارد؟ بعد از بررسی فقهی این سوال و در فرض مشروع بودن حج کودک، نیاز است کیفیت انجام هر یک از [[اعمال حج تمتع|اعمال حج]] توسط کودکان بررسی و درباره‌ی فروع هر کدام از مناسک، حکمی فقهی استنباط شود. امروزه این نیاز، با توجه به آسان شدن سفر حج و انجام اعمال آن پررنگ‌تر به نظر می‌رسد زیرا حج‌گزاران گاهی فرزندان خود را نیز در به جا آوردن حج با خود همراه می‌کنند تا با این عبادت آشنا شوند. کتاب «پژوهشی فقهی پیرامون حج کودکان» سعی دارد به این نیاز پاسخ دهد و چگونگی حج‌گزاردن کودکان را در پنج فصل به بیان رساند:

=== فصل اول: مفاهیم و کلیات ===
نگارنده اولین فصل از این کتاب را در دو گفتار تنظیم کرده است:

# مفاهیم: این گفتار به بررسی مفهوم [[حج]]، کودک، بلوغ، تمییز و ولی در بستر لغت و اصطلاح و متن [[دین]] می‌پردازد.
# کلیات: نگارنده در این گفتار، به عنوان مبنای مطالب فصل‌های بعدی، موضوعات کلی زیر را بیان داشته است:
#* اهمیت حج
#* لزوم تربیت عبادی کودک
#* مشروعیت عبادت از سوی کودک
#* بررسی محجور بودن کودک
#* شرایط عامه تکلیف در [[فقه]] اسلامی

=== فصل دوم: احکام وضعی حج کودکان ===
فصل دوم این کتاب احکام وضعی [[حج]] در مورد کودکان را در پنج گفتار بررسی کرده است:

# بررسی مشروعیت و صحت حج کودک: اولین گفتار فصل دوم، سعی در اثبات مشروع بودن و صحیح بودن حج کودک از نظر فقهی دارد.
# اشتراط اذن ولی در صحت حج کودک: گفتار دوم، شرطی را برای صحیح بودن حج کودک به اثبات می‌رساند و آن اجازه‌ی ولی کودک است؛ همچنین مطالبی را پیرامون چیستی ولی بیان می‌دارد.
# بررسی اجزا و کفایت حج کودک از [[حج تمتع|حجة الإسلام]]: بر هر مسلمانی در صورت وجود شرایط، واجب است یک بار در عمر حج بگزارد. گفتار سوم اثبات می‌کند که از دید فقهی، حج کودک به عنوان حجة الإسلام محسوب نمی‌شود. در ادامه، کفایت حج از جانب کسی که گمان داشته کودک است اما بالغ بوده یا کسی که گمان داشته بالغ است اما کودک بوده، بررسی می‌شود.
# بررسی صحت [[نیابت]]: گفتار چهارم از فصل دوم این کتاب نیابت کودک، نیابت از کودک و اهدای ثواب حج کودک را کاوش کرده و سپس به معرفی و توضیح مفهوم [[احجاج کودک]] می‌پردازد.
# بررسی حکم بطلان حج نسبت به کودک: نویسنده در این گفتار پیرامون بطلان حج کودک تحقیق کرده است.

=== فصل سوم: حکم تکلیفی حج کودکان ===
نگارنده در فصل سوم، به تحقیق در مورد احکام تکلیفی [[حج کودکان]] پرداخته که در دو گفتار تدوین شده است:

# بررسی ادله عدم وجود حج بر کودک: نگارنده در این گفتار سعی دارد واجب نبودن حج بر کودکان را اثبات کند.
# بررسی ادله استحباب حج کودک ممیز: گفتار دوم به واکاوی روایات حج پرداخته و استحباب حج برای کودکان ممیز را نتیجه‌گیری می‌کند.

=== فصل چهارم: مناسک حج کودکان ===
فصل چهارم این کتاب حاوی سه گفتار پیرامون چگونگی انجام مناسک از جانب کودکان در [[حج]] است:

# [[احرام|احرام کودک]]: در گفتار نخست، مسائل مربوط به احرام کودکان بیان می‌شود.
# [[طواف]]، [[سعی]] و [[وقوف]] در مشاعر مقدس: گفتار دوم شامل شروط و چگونگی سه عمل طواف، سعی و وقوف کودکان است.
# [[مناسک منا|واجبات منا]]: گفتار سوم از این فصل به واکاوی واجبات [[منا]] و کیفیت انجام آن‌ها توسط کودکان می‌پردازد.

=== فصل پنجم: مسائل و فروعات مالی حج کودکان ===
در فصل پنجم، نگارنده به هزینه‌ها و مسائل مالی حج کودکان توجه داشته و این مسائل را در چهار گفتار به بیان رسانده است:

مئونه سفر حج کودک: تحقیق نویسنده درباره هزینه‌های سفر کودک به [[مکه]] برای [[حج]] در این گفتار بیان شده است.

هزینه [[قربانی]]: یکی از [[اعمال منا]] قربانی است؛ هزینه‌ی انجام شدن این عمل توسط کودک در گفتار دوم بررسی شده است.

هزینه ادای [[کفاره|کفارات]]: گفتار سوم به واکاوی مسائل مالی کفارات حج از سوی کودکان پرداخته است.

هزینه [[حج قضا|قضای حج]] کودک در صورت بطلان: گفتار چهارم و پایانی این فصل، حاوی تحقیق نگارنده پیرامون هزینه قضای حج کودک در صورت باطل شدن است.

== اطلاعات نشر ==
این کتاب، به نویسندگی مهدی عبدی، در پاییز سال 1400 شمسی و توسط [[پژوهشکده حج و زیارت]] تهیه شده و در 227 صفحه و [[توسط موسسه فرهنگی هنری مشعر]] به نشر رسیده است.

== همچنین ببینید ==
* [[حج کودکان]]

== منابع ==
{{منابع}}
پژوهشی فقهی پیرامون حج کودکان، مهدی عبدی، مشعر، تهران، 1400 .

پژوهشی فقهی پیرامون حج کودکان (کتاب)

2021-11-17T09:54:57Z

Hosainahmadi: /* محتوا */

{{جعبه اطلاعات کتاب
| عنوان = پژوهشی فقهی پیرامون حج کودکان
| تصویر = حج کودکان طرح جلد.jpg
| اندازه تصویر =
| توضیح_تصویر =
| نویسنده = مهدی عبدی
| برگرداننده =
| ویراستار =
| به تصحیح =
| تحقیق =
| به کوشش =
| تاریخ نگارش =
| تصویرگر =
| طراح جلد =
| موضوع = حج ، کودکان
| سبک =
| زبان = فارسی
| تعداد جلد = ۱
| صفحه = 227
| قطع = وزیری
| ناشر = مؤسسه فرهنگی هنری مشعر
| وبسایت ناشر = http://hzrc.ac.ir
| محل انتشارات = تهران
| تاریخ نشر = پاییز ۱۴۰۰ ش.
| ترجمه به =
| مجموعه =
| شابک = 978-964-540-950-8
|رده‌بندی کنگره = BP188/8
|رده‌بندی دیویی = 297/357
|سایر مشخصات =
}}'''«پژوهشی فقهی پیرامون حج کودکان»''' کتابی به نویسندگی مهدی عبدی است که به شکل جامع به واکاوی مسائل فقهی [[حج کودکان]] می‌پردازد. این کتاب در [[پژوهشکده حج و زیارت]] تدوین شده است.

== محتوا ==
یکی از شرایط صحت و واجب شدن [[حج]]، بلوغ مکلّف است؛ این مطلب سوالی بر می‌انگیزد: آیا حج کودکان اعتبار و مشروعیت دارد؟ بعد از بررسی فقهی این سوال و در فرض مشروع بودن حج کودک، نیاز است کیفیت انجام هر یک از [[اعمال حج تمتع|اعمال حج]] توسط کودکان بررسی و درباره‌ی فروع هر کدام از مناسک، حکمی فقهی استنباط شود. امروزه این نیاز، با توجه به آسان شدن سفر حج و انجام اعمال آن پررنگ‌تر به نظر می‌رسد زیرا حج‌گزاران گاهی فرزندان خود را نیز در به جا آوردن حج با خود همراه می‌کنند تا با این عبادت آشنا شوند. کتاب «پژوهشی فقهی پیرامون حج کودکان» سعی دارد به این نیاز پاسخ دهد و چگونگی حج‌گزاردن کودکان را در پنج فصل به بیان رساند:

=== فصل اول: مفاهیم و کلیات ===
نگارنده اولین فصل از این کتاب را در دو گفتار تنظیم کرده است:

# مفاهیم: این گفتار به بررسی مفهوم [[حج]]، کودک، بلوغ، تمییز و ولی در بستر لغت و اصطلاح و متن [[دین]] می‌پردازد.
# کلیات: نگارنده در این گفتار، به عنوان مبنای مطالب فصل‌های بعدی، موضوعات کلی زیر را بیان داشته است:
#* اهمیت حج
#* لزوم تربیت عبادی کودک
#* مشروعیت عبادت از سوی کودک
#* بررسی محجور بودن کودک
#* شرایط عامه تکلیف در [[فقه]] اسلامی

=== فصل دوم: احکام وضعی حج کودکان ===
فصل دوم این کتاب احکام وضعی [[حج]] در مورد کودکان را در پنج گفتار بررسی کرده است:

# بررسی مشروعیت و صحت حج کودک: اولین گفتار فصل دوم، سعی در اثبات مشروع بودن و صحیح بودن حج کودک از نظر فقهی دارد.
# اشتراط اذن ولی در صحت حج کودک: گفتار دوم، شرطی را برای صحیح بودن حج کودک به اثبات می‌رساند و آن اجازه‌ی ولی کودک است؛ همچنین مطالبی را پیرامون چیستی ولی بیان می‌دارد.
# بررسی اجزا و کفایت حج کودک از [[حج تمتع|حجة الإسلام]]: بر هر مسلمانی در صورت وجود شرایط، واجب است یک بار در عمر حج بگزارد. گفتار سوم اثبات می‌کند که از دید فقهی، حج کودک به عنوان حجة الإسلام محسوب نمی‌شود. در ادامه، کفایت حج از جانب کسی که گمان داشته کودک است اما بالغ بوده یا کسی که گمان داشته بالغ است اما کودک بوده، بررسی می‌شود.
# بررسی صحت [[نیابت]]: گفتار چهارم از فصل دوم این کتاب نیابت کودک، نیابت از کودک و اهدای ثواب حج کودک را کاوش کرده و سپس به معرفی و توضیح مفهوم [[احجاج کودک]] می‌پردازد.
# بررسی حکم بطلان حج نسبت به کودک: نویسنده در این گفتار پیرامون بطلان حج کودک تحقیق کرده است.

=== فصل سوم: حکم تکلیفی حج کودکان ===
نگارنده در فصل سوم، به تحقیق در مورد احکام تکلیفی [[حج کودکان]] پرداخته که در دو گفتار تدوین شده است:

# بررسی ادله عدم وجود حج بر کودک: نگارنده در این گفتار سعی دارد واجب نبودن حج بر کودکان را اثبات کند.
# بررسی ادله استحباب حج کودک ممیز: گفتار دوم به واکاوی روایات حج پرداخته و استحباب حج برای کودکان ممیز را نتیجه‌گیری می‌کند.

=== فصل چهارم: مناسک حج کودکان ===
فصل چهارم این کتاب حاوی سه گفتار پیرامون چگونگی انجام مناسک از جانب کودکان در [[حج]] است:

# [[احرام|احرام کودک]]: در گفتار نخست، مسائل مربوط به احرام کودکان بیان می‌شود.
# [[طواف]]، [[سعی]] و [[وقوف]] در مشاعر مقدس: گفتار دوم شامل شروط و چگونگی سه عمل طواف، سعی و وقوف کودکان است.
# [[مناسک منا|واجبات منا]]: گفتار سوم از این فصل به واکاوی واجبات [[منا]] و کیفیت انجام آن‌ها توسط کودکان می‌پردازد.

=== فصل پنجم: مسائل و فروعات مالی حج کودکان ===
در فصل پنجم، نگارنده به هزینه‌ها و مسائل مالی حج کودکان توجه داشته و این مسائل را در چهار گفتار به بیان رسانده است:

مئونه سفر حج کودک: تحقیق نویسنده درباره هزینه‌های سفر کودک به [[مکه]] برای [[حج]] در این گفتار بیان شده است.

هزینه [[قربانی]]: یکی از [[اعمال منا]] قربانی است؛ هزینه‌ی انجام شدن این عمل توسط کودک در گفتار دوم بررسی شده است.

هزینه ادای [[کفاره|کفارات]]: گفتار سوم به واکاوی مسائل مالی کفارات حج از سوی کودکان پرداخته است.

هزینه [[حج قضا|قضای حج]] کودک در صورت بطلان: گفتار چهارم و پایانی این فصل، حاوی تحقیق نگارنده پیرامون هزینه قضای حج کودک در صورت باطل شدن است.

== اطلاعات نشر ==
این کتاب، به نویسندگی مهدی عبدی، در پاییز سال 1400 شمسی و توسط [[پژوهشکده حج و زیارت]] تهیه شده و در 227 صفحه و [[توسط موسسه فرهنگی هنری مشعر]] به نشر رسیده است.

== همچنین ببینید ==
* [[حج کودکان]]
== منابع ==
پژوهشی فقهی پیرامون حج کودکان، مهدی عبدی، مشعر، تهران، 1400 .

پژوهشی فقهی پیرامون حج کودکان (کتاب)

2021-11-17T08:35:08Z

Hosainahmadi:

پرونده:حج کودکان طرح جلد.jpg

2021-11-17T08:34:29Z

Hosainahmadi:

پژوهشی فقهی پیرامون حج کودکان (کتاب)

2021-11-17T08:27:48Z

Hosainahmadi:

{{جعبه اطلاعات کتاب
| عنوان = پژوهشی فقهی پیرامون حج کودکان
| تصویر =
| اندازه تصویر =
| توضیح_تصویر =
| نویسنده = مهدی عبدی
| برگرداننده =
| ویراستار =
| به تصحیح =
| تحقیق =
| به کوشش =
| تاریخ نگارش =
| تصویرگر =
| طراح جلد =
| موضوع = حج ، کودکان
| سبک =
| زبان = فارسی
| تعداد جلد = ۱
| صفحه = 227
| قطع = وزیری
| ناشر = مؤسسه فرهنگی هنری مشعر
| وبسایت ناشر = http://hzrc.ac.ir
| محل انتشارات = تهران
| تاریخ نشر = پاییز ۱۴۰۰ ش.
| ترجمه به =
| مجموعه =
| شابک = 978-964-540-950-8
|رده‌بندی کنگره = BP188/8
|رده‌بندی دیویی = 297/357
|سایر مشخصات =
}}
== محتوا ==
== اطلاعات نشر ==
== همچنین ببینید ==
* [[حج کودکان]]
== منابع ==

بررسی اسرار حج در حدیث شبلی از منظر آیات و روایات (کتاب)

2021-11-17T08:21:01Z

Hosainahmadi:

{{جعبه اطلاعات کتاب
| عنوان = بررسی اسرار حج در حدیث شبلی از منظر آیات و روایات
| تصویر = بررسی اسرار حج طرح جلد.jpg
| اندازه تصویر =
| توضیح_تصویر =
| نویسنده = داود حسینی
| برگرداننده =
| ویراستار =
| به تصحیح =
| تحقیق =
| به کوشش =
| تاریخ نگارش =
| تصویرگر =
| طراح جلد =
| موضوع = حج و جنبه‌های قرآنی
| سبک =
| زبان = فارسی
| تعداد جلد = ۱
| صفحه = ۱۹۵
| قطع = رقعی
| ناشر = مؤسسه فرهنگی هنری مشعر
| وبسایت ناشر = http://hzrc.ac.ir
| محل انتشارات = تهران
| تاریخ نشر = پاییز ۱۴۰۰ ش.
| ترجمه به =
| مجموعه =
| شابک = 978-964-540-954-6
|رده‌بندی کنگره = BP188/8
|رده‌بندی دیویی = 297/357
|سایر مشخصات =
}}
'''«بررسی اسرار حج در حدیث شبلی از منظر آیات و روایات»''' کتابی است که توسط داود حسینی نگاشته شده و به بررسی روایت شبلی پرداخته است که یکی از روایت‌های معتبر [[شیعه|شیعی]] در مورد معارف و اسرار نهفته در [[اعمال حج تمتع|مناسک حج]] به شمار می‌رود. نگارنده‌ی این کتاب ابتدا به معرفی و اعتبارسنجی حدیث شبلی می‌پردازد، سپس این حدیث را بر شیوه‌ی تذهیب اخلاقی [[اسلام]] تطبیق می‌دهد و در نهایت اسرار بیان شده در این روایت را به تفکیک توضیح می‌دهد.

== محتوا ==
کتاب «بررسی اسرار حج در حدیث شبلی از منظر آیات و روایات» بیان می‌دارد که [[حج]]، به عنوان یکی از بزرگترین و مهم‌ترین عبادت‌هایی که در دین [[اسلام]] وارد شده است، حاوی معانی و رازهای عمیق و گوناگونی‌ست که در هر یک از [[اعمال حج تمتع|اعمال و مناسک]] آن نهفته اند. آیات و روایات بخشی از این معارف را که در قالب اسرار در اعمال حج وجود دارند، بیان کرده‌اند؛ یکی از روایت‌هایی که در کتاب‌های معتبر شیعی ذکر شده است و از رازهای حج پرده بر می‌دارد، حدیث شبلی است که از [[امام سجاد]]، امام چهارم شیعیان، نقل شده است. این کتاب پیرامون حدیث شبلی و مطالب بیان شده در آن به پنج فصل تقسیم می‌شود:

=== فصل اول: مباحث مقدماتی ===
نگارنده در ابتدا به سراغ معرفی حدیث شبلی رفته است و متن کامل آن را ذکر کرده است؛ سپس این حدیث را از نظر سند و محتوا اعتبارسنجی نموده و در نهایت به شخص [[شبلی]] می‌پردازد. شبلی کسی است که بعد از انجام حج نزد [[امام سجاد]] می‌رسد و این روایت بر محور گفتگوی او با امام سجاد شکل می‌گیرد.

=== فصل دوم: تطبیق حدیث شبلی بر مراحل تهذیب نفس ===
دین اسلام برای تربیت نفس و به رشد رسیدن از نظر اخلاقی یک برنامه‌ی چهار مرحله‌ای تنظیم کرده است:

* مراقبه: به معنای نگهبانی و مواظبت انسان بر کارهای خود اوست.
* محاسبه: به معنای ارزیابی و تحلیل انسان از نواقص و اشکالات اخلاقی خود اوست.
* مشارطه: به معنای عهد و پیمانی است که انسان با خویش و خداوند می‌بندد که از وظایف کوتاهی نکند و در صدد جبران نواقص بر آید.
* معاتبه: به معنای تنبیه و مؤاخذه انسان از نفس خویش است که انگیزه‌ای برای رشد و تکرار نکردن کوتاهی‌ها به شمار می‌آید.

نگارنده در این فصل سعی دارد حدیث شبلی را بر این شیوه تربیت اخلاقی تطبیق دهد و وجهه‌ی اخلاقی این روایت را پررنگ سازد.

=== فصل سوم: اسرار میقات و مناسک آن در حدیث شبلی ===
فصل سوم این کتاب حاوی معارفی است که در اعمال [[احرام]] دیده می‌شود و امام سجاد آن‌ها را به شکل جزئی بیان کرده اند:

* کندن لباس دوخته شده: پاک‌سازی درون و بیرون
* پوشیدن [[لباس احرام]]: بیداری
* [[غسل احرام]] و نظافت بدن: توبه
* نماز قبل از احرام: بنای ستون ایمان
* [[تلبیه]]: اجابت دعوت حق
* نیت حج: آزادی از بندها

=== فصل چهارم: اسرار ورود به حرم و اعمال مکه در حدیث شبلی ===
فصل چهارم این کتاب به توضیح مطالب بیان شده توسط امام سجاد درباره اعمالی که حج‌گزاران در [[مکه]] انجام می‌دهند پرداخته است:

* دخول به [[حرم]]: امنیت‌بخشی به دیگران
* ورود به مکه: شناخت صاحب خانه
* [[طواف]] خانه خدا: شیدایی
* [[استلام]] [[حجر الاسود|حجر الأسود]]: پیمان بندگی
* [[مقام ابراهیم]]: جایگاه فنا شدن در خداوند
* نماز پشت مقام ابراهیم: بستن راه شیطان
* نوشیدن از [[زمزم|آب زمزم]]: رسیدن به حقیقت بندگی
* [[سعی]] بین [[صفا و مروه]]: رسیدن به مقام خوف و رجا

=== فصل پنجم: اسرار وقوف در مشاعر مقدس در حدیث شبلی ===
در فصل پایانی این کتاب، نگارنده معارف پنهان در مناسک بعد از مکه را تفسیر کرده و پیرامون آن مطالبی را عرضه می‌دارد:

خروج از [[مکه]] به [[منا]]: خروج از خودخواهی

[[وقوف در عرفات]]: خودشناسی و خداشناسی (نگارنده ذیل بیان و توضیح اسرار وقوف در عرفات، به فلسفه نام‌گذاری [[عرفات]] و ذکرها و دعاهای آن نیز می‌پردازد.)

صعود بر [[جبل الرحمه]]: قرار گرفتن در رحمت خداوند

[[نمره]]: عمل به جای شعار

بازگشت به حرم: حرکت در صراط مستقیم

جمع‌‌آوری سنگ از [[مشعر]]: مسلح شدن به علم و عمل

عبور از مشعر: شناخت راه

[[رمی جمرات]]: رسیدن به آرزوها

ذبح [[قربانی]]: ایثار و گذشت

[[حلق و تقصیر]]: گذشتن از مظاهر زیبایی ظاهری

نماز در [[مسجد خیف]]: منشأ خوف و رجا

اعمال مکه: آغاز حرکتی دیگر

== اطلاعات نشر ==
این کتاب، به نویسندگی داود حسینی، در پاییز سال 1400 شمسی و توسط [[پژوهشکده حج و زیارت]] تهیه شده و در 195 صفحه و توسط [[موسسه فرهنگی هنری مشعر]] به نشر رسیده است.

== منابع ==
{{منابع}}
بررسی اسرار حج در حدیث شبلی از منظر آیات و روایات، داود حسینی، مشعر، تهران، 1400 .

{{پایان}}

پژوهشی فقهی پیرامون حج کودکان (کتاب)

2021-11-17T08:11:52Z

Hosainahmadi: صفحه‌ای تازه حاوی «== محتوا == == اطلاعات نشر == == منابع ==» ایجاد کرد

== محتوا ==
== اطلاعات نشر ==
== منابع ==

بررسی اسرار حج در حدیث شبلی از منظر آیات و روایات (کتاب)

2021-11-17T08:06:10Z

Hosainahmadi:

{{جعبه اطلاعات کتاب
| عنوان = بررسی اسرار حج در حدیث شبلی از منظر آیات و روایات
| تصویر = بررسی اسرار حج طرح جلد.jpg
| اندازه تصویر =
| توضیح_تصویر =
| نویسنده = داود حسینی
| برگرداننده =
| ویراستار =
| به تصحیح =
| تحقیق =
| به کوشش =
| تاریخ نگارش =
| تصویرگر =
| طراح جلد =
| موضوع = حج و جنبه‌های قرآنی
| سبک =
| زبان = فارسی
| تعداد جلد = ۱
| صفحه = ۱۹۵
| قطع = رقعی
| ناشر = مؤسسه فرهنگی هنری مشعر
| وبسایت ناشر = http://hzrc.ac.ir
| محل انتشارات = تهران
| تاریخ نشر = پاییز ۱۴۰۰ ش.
| ترجمه به =
| مجموعه =
| شابک = 978-964-540-954-6
|رده‌بندی کنگره = BP188/8
|رده‌بندی دیویی = 297/357
|سایر مشخصات =
}}'''«بررسی اسرار حج در حدیث شبلی از منظر آیات و روایات»''' کتابی است که توسط داود حسینی نگاشته شده و به بررسی روایت شبلی پرداخته است که یکی از روایت‌های معتبر [[شیعه|شیعی]] در مورد معارف و اسرار نهفته در [[اعمال حج تمتع|مناسک حج]] به شمار می‌رود. نگارنده‌ی این کتاب ابتدا به معرفی و اعتبارسنجی حدیث شبلی می‌پردازد، سپس این حدیث را بر شیوه‌ی تذهیب اخلاقی [[اسلام]] تطبیق می‌دهد و در نهایت اسرار بیان شده در این روایت را به تفکیک توضیح می‌دهد.

== محتوا ==
کتاب «بررسی اسرار حج در حدیث شبلی از منظر آیات و روایات» بیان می‌دارد که [[حج]]، به عنوان یکی از بزرگترین و مهم‌ترین عبادت‌هایی که در دین [[اسلام]] وارد شده است، حاوی معانی و رازهای عمیق و گوناگونی‌ست که در هر یک از [[اعمال حج تمتع|اعمال و مناسک]] آن نهفته اند. آیات و روایات بخشی از این معارف را که در قالب اسرار در اعمال حج وجود دارند، بیان کرده‌اند؛ یکی از روایت‌هایی که در کتاب‌های معتبر شیعی ذکر شده است و از رازهای حج پرده بر می‌دارد، حدیث شبلی است که از [[امام سجاد]]، امام چهارم شیعیان، نقل شده است. این کتاب پیرامون حدیث شبلی و مطالب بیان شده در آن به پنج فصل تقسیم می‌شود:

=== فصل اول: مباحث مقدماتی ===
نگارنده در ابتدا به سراغ معرفی حدیث شبلی رفته است و متن کامل آن را ذکر کرده است؛ سپس این حدیث را از نظر سند و محتوا اعتبارسنجی نموده و در نهایت به شخص [[شبلی]] می‌پردازد. شبلی کسی است که بعد از انجام حج نزد [[امام سجاد]] می‌رسد و این روایت بر محور گفتگوی او با امام سجاد شکل می‌گیرد.

=== فصل دوم: تطبیق حدیث شبلی بر مراحل تهذیب نفس ===
دین اسلام برای تربیت نفس و به رشد رسیدن از نظر اخلاقی یک برنامه‌ی چهار مرحله‌ای تنظیم کرده است:

* مراقبه: به معنای نگهبانی و مواظبت انسان بر کارهای خود اوست.
* محاسبه: به معنای ارزیابی و تحلیل انسان از نواقص و اشکالات اخلاقی خود اوست.
* مشارطه: به معنای عهد و پیمانی است که انسان با خویش و خداوند می‌بندد که از وظایف کوتاهی نکند و در صدد جبران نواقص بر آید.
* معاتبه: به معنای تنبیه و مؤاخذه انسان از نفس خویش است که انگیزه‌ای برای رشد و تکرار نکردن کوتاهی‌ها به شمار می‌آید.

نگارنده در این فصل سعی دارد حدیث شبلی را بر این شیوه تربیت اخلاقی تطبیق دهد و وجهه‌ی اخلاقی این روایت را پررنگ سازد.

=== فصل سوم: اسرار میقات و مناسک آن در حدیث شبلی ===
فصل سوم این کتاب حاوی معارفی است که در اعمال [[احرام]] دیده می‌شود و امام سجاد آن‌ها را به شکل جزئی بیان کرده اند:

* کندن لباس دوخته شده: پاک‌سازی درون و بیرون
* پوشیدن [[لباس احرام]]: بیداری
* [[غسل احرام]] و نظافت بدن: توبه
* نماز قبل از احرام: بنای ستون ایمان
* [[تلبیه]]: اجابت دعوت حق
* نیت حج: آزادی از بندها

=== فصل چهارم: اسرار ورود به حرم و اعمال مکه در حدیث شبلی ===
فصل چهارم این کتاب به توضیح مطالب بیان شده توسط امام سجاد درباره اعمالی که حج‌گزاران در [[مکه]] انجام می‌دهند پرداخته است:

* دخول به [[حرم]]: امنیت‌بخشی به دیگران
* ورود به مکه: شناخت صاحب خانه
* [[طواف]] خانه خدا: شیدایی
* [[استلام]] [[حجر الاسود|حجر الأسود]]: پیمان بندگی
* [[مقام ابراهیم]]: جایگاه فنا شدن در خداوند
* نماز پشت مقام ابراهیم: بستن راه شیطان
* نوشیدن از [[زمزم|آب زمزم]]: رسیدن به حقیقت بندگی
* [[سعی]] بین [[صفا و مروه]]: رسیدن به مقام خوف و رجا

=== فصل پنجم: اسرار وقوف در مشاعر مقدس در حدیث شبلی ===
در فصل پایانی این کتاب، نگارنده معارف پنهان در مناسک بعد از مکه را تفسیر کرده و پیرامون آن مطالبی را عرضه می‌دارد:

خروج از [[مکه]] به [[منا]]: خروج از خودخواهی

[[وقوف در عرفات]]: خودشناسی و خداشناسی (نگارنده ذیل بیان و توضیح اسرار وقوف در عرفات، به فلسفه نام‌گذاری [[عرفات]] و ذکرها و دعاهای آن نیز می‌پردازد.)

صعود بر [[جبل الرحمه]]: قرار گرفتن در رحمت خداوند

[[نمره]]: عمل به جای شعار

بازگشت به حرم: حرکت در صراط مستقیم

جمع‌‌آوری سنگ از [[مشعر]]: مسلح شدن به علم و عمل

عبور از مشعر: شناخت راه

[[رمی جمرات]]: رسیدن به آرزوها

ذبح [[قربانی]]: ایثار و گذشت

[[حلق و تقصیر]]: گذشتن از مظاهر زیبایی ظاهری

نماز در [[مسجد خیف]]: منشأ خوف و رجا

اعمال مکه: آغاز حرکتی دیگر

== اطلاعات نشر ==
این کتاب، به نویسندگی داود حسینی، در پاییز سال 1400 شمسی و توسط [[پژوهشکده حج و زیارت]] تهیه شده و در 195 صفحه و توسط [[موسسه فرهنگی هنری مشعر]] به نشر رسیده است.

== منابع ==
{{منابع}}
بررسی اسرار حج در حدیث شبلی از منظر آیات و روایات، داود حسینی، مشعر، تهران، 1400 .

{{پایان}}

حج و امنیت روانی حجاج (کتاب)

2021-11-17T08:05:43Z

Hosainahmadi:

{{جعبه اطلاعات کتاب
| عنوان = حج و امنیت روانی حجاج
| عنوان اصلی =
| تصویر = حج و امنیت روانی طرح جلد.jpg
| اندازه تصویر =
| توضیح_تصویر =
| نویسنده = مجتبی حیدری
| برگرداننده =
| ویراستار =
| به تصحیح =
| تحقیق =
| به کوشش =
| تاریخ نگارش =
| تصویرگر =
| طراح جلد =
| موضوع = حج و جنبه‌های روان‌شناسی
| سبک =
| زبان = فارسی
| تعداد جلد = ۱
| صفحه = ۱۴۴
| قطع = وزیری
| ناشر = مؤسسه فرهنگی هنری مشعر
| وبسایت ناشر = http://hzrc.ac.ir
| محل انتشارات = تهران
| تاریخ نشر = پاییز ۱۴۰۰ ش.
| ترجمه به =
| مجموعه =
| شابک = ۹۷۸-۹۶۴-۵۴۰-۹۵۱-۵
|رده‌بندی کنگره = BP۱۸۸/۸
|رده‌بندی دیویی = ۲۹۷/۳۵۷
|سایر مشخصات =
}}

'''حج و امنیت روانی حجاج''' کتابی درباره راهکار‌های حفظ و ارتقای امنیت روانی حج‌گزاران در ایام برگزاری آیین [[حج]] است. این کتاب توسط مجتبی حیدری و در [[پژوهشکده حج و زیارت]] به تدوین رسیده است.

== محتوا ==
کتاب «حج و امنیت روانی حجاج» از ابعاد مختلفی به مسئله امنیت روانی حج‌گزاران می‌پردازد و راهکارهایی برای حفظ امنیت روانی و جلوگیری از ناامنی در زمان ادای [[اعمال حج تمتع|مناسک حج]] ارائه می‌کند. از دیدگاه نویسنده بحث [[امنیت روانی]] در حج، موضوع قابل توجهی است چرا که سفر به کشوری ناشناخته با اعتقادات متعصبانه و دیدگاه‌های سیاسی متعارض و نیز سختی برخی اعمال حج، می‌تواند احساس نگرانی و ناامنی را در روان حج‌گزاران برانگیزد.

این کتاب در پنج فصل تدوین شده است:

=== فصل اول: مباحث مقدماتی ===
نگارنده در این فصل، به تعریف مفاهیم [[امنیت]]، روان، امنیت روانی و آرامش پرداخته است و انواع امنیت را از جهات مختلف بررسی کرده است. سپس پیرامون اشارات [[قرآن|قرآن کریم]] به مسئله‌ی امنیت، مطالبی را بیان کرده و نظرات روان‌شناسان درباره‌ی امنیت روانی را ذکر نموده است؛ وی در ادامه، عوامل و آثار امنیت روانی را بررسی کرده است.

=== فصل دوم: امنیت روانی در حج ===
قرآن کریم، [[آخر الزمان|مکه]] را حرم امن الهی معرفی کرده است؛ فصل دوم این کتاب با توضیح گزاره‌ی پیشین آغاز می‌شود و با ذکر تاثیر مثبت مناسک حج ([[احرام]]، [[طواف خانه خدا|طواف]]، [[نماز طواف]]، [[سعید بن العاص اموی|سعی]]، [[وقوف به مشعر|وقوف]] در [[مشعر|مشاعر مقدس]]) بر ایجاد احساس امنیت حج‌گزاران ادامه می‌یابد.

در ادامه این فصل تاثیر اماکن حج ([[کعبه]]، [[مسجد الحرام]]، [[مسعی]]، مکه، [[منا|مواقف]]) و نیز تاثیر اوقات حج بر تامین امنیت روانی حاجیان بررسی شده است.

=== فصل سوم: عوامل سازمانی ایجادکننده امنیت روانی ===
در فصل سوم، عوامل سازمانی که مرتبط به دولت‌ها و سازماندهی عملیات حج است و ممکن است بر امنیت روانی حج‌گزاران تاثیر داشته باشد بیان شده است و این عوامل به دو دسته‌ی عوامل مربوط به مدیران ایرانی و عوامل مربوط به کشور [[عربستان]] تقسیم شده اند.

نویسنده‌ی این کتاب، اقداماتی را برشمرده که مسئولان ایرانی می‌توانند از طریق آن بر افزایش امنیت روانی حجاج تاثیر داشته باشند:
* تسهیل انجام امور زائران
* تأمین نیازمندی‌ها
* گزینش و آموزش مدیران و روحانیان
* اجرای طرح‌ها و عرضه محصولات فرهنگی
نویسنده همچنین اقدامات مؤثری را که مربوط به مدیران کشور عربستان است چنین برشمرده است:
* برخورد مناسب با زائران
* تلطیف فضای عمومی عربستان
* برقرار کردن امنیت
* تأمین نیازمندی‌ها
* مدیریت مطلوب اماکن و مناسک
* جلوگیری از مجادلات مذهبی

=== فصل چهارم: وظایف مدیران و روحانیان کاروان‌ها در ایجاد امنیت روانی حجاج ===
نگارنده در این فصل، وظایف مدیران را خوش‌اخلاقی با زائران، همراهی با آنان در طول سفر، برقراری ارتباط عاطفی با زائران، حضور پر نشاط در فضای هتل، تلاش برای برآوردن نیازهای زائران و اطمینان خاطر دادن به آن‌ها بر می‌شمرد. وی همچنین وظایف روحانیان کاروان‌ها را آموزش [[احکام حج]]، توجه به مشکلات زائران، امید دهی به ایشان و پاسخ دادن به پرسش‌های مذهبی آنان معرفی می‌کند.

=== فصل پنجم: راهکارهای کسب امنیت روانی در حج ===
فصل پنجم این کتاب، حاوی مطالبی برای خود حج‌گزاران است و راهکارهایی برای به دست آوردن و افزایش امنیت روانی در زمان حج را به ایشان ارائه می‌دهد. این راهکارها شامل کمک گرفتن از [[خداوند]] و یاد او، زیارت اولیای الهی، [[صدقه]] دادن، ارتباط دوستانه با اعضای کاروان‌، روابط نیک با حجاج سایر کشورها، برخورد صحیح با مأموران [[عربستان]]، رعایت نکات ایمنی است.

== اطلاعات نشر ==
این کتاب در پاییز سال 1400 شمسی و در [[پژوهشکده حج و زیارت]] تهیه شده و توسط انتشارات [[مؤسسه فرهنگی هنری مشعر]] در 144 صفحه به چاپ رسیده است.
==منابع==
{{منابع}}
حج و امنیت روانی حجاج، مجتی حیدری، مشعر، ۱۴۰۰

بررسی اسرار حج در حدیث شبلی از منظر آیات و روایات (کتاب)

2021-11-17T08:05:25Z

Hosainahmadi:

{{جعبه اطلاعات کتاب
| عنوان = بررسی اسرار حج در حدیث شبلی از منظر آیات و روایات
| تصویر = بررسی اسرار حج طرح جلد.jpg
| اندازه تصویر =
| توضیح_تصویر =
| نویسنده = داود حسینی
| برگرداننده =
| ویراستار =
| به تصحیح =
| تحقیق =
| به کوشش =
| تاریخ نگارش =
| تصویرگر =
| طراح جلد =
| موضوع = حج و جنبه‌های قرآنی
| سبک =
| زبان = فارسی
| تعداد جلد = ۱
| صفحه = ۱۹۵
| قطع = رقعی
| ناشر = مؤسسه فرهنگی هنری مشعر
| وبسایت ناشر = http://hzrc.ac.ir
| محل انتشارات = تهران
| تاریخ نشر = پاییز ۱۴۰۰ ش.
| ترجمه به =
| مجموعه =
| شابک = 978-964-540-954-6
|رده‌بندی کنگره = BP188/8
|رده‌بندی دیویی = 297/357
|سایر مشخصات =
}}'''«بررسی اسرار حج در حدیث شبلی از منظر آیات و روایات»''' کتابی است که توسط داود حسینی نگاشته شده و به بررسی روایت شبلی پرداخته است که یکی از روایت‌های معتبر [[شیعه|شیعی]] در مورد معارف و اسرار نهفته در [[اعمال حج تمتع|مناسک حج]] به شمار می‌رود. نگارنده‌ی این کتاب ابتدا به معرفی و اعتبارسنجی حدیث شبلی می‌پردازد، سپس این حدیث را بر شیوه‌ی تذهیب اخلاقی [[اسلام]] تطبیق می‌دهد و در نهایت اسرار بیان شده در این روایت را به تفکیک توضیح می‌دهد.

== محتوا ==
کتاب «بررسی اسرار حج در حدیث شبلی از منظر آیات و روایات» بیان می‌دارد که [[حج]]، به عنوان یکی از بزرگترین و مهم‌ترین عبادت‌هایی که در دین [[اسلام]] وارد شده است، حاوی معانی و رازهای عمیق و گوناگونی‌ست که در هر یک از [[اعمال حج تمتع|اعمال و مناسک]] آن نهفته اند. آیات و روایات بخشی از این معارف را که در قالب اسرار در اعمال حج وجود دارند، بیان کرده‌اند؛ یکی از روایت‌هایی که در کتاب‌های معتبر شیعی ذکر شده است و از رازهای حج پرده بر می‌دارد، حدیث شبلی است که از [[امام سجاد]]، امام چهارم شیعیان، نقل شده است. این کتاب پیرامون حدیث شبلی و مطالب بیان شده در آن به پنج فصل تقسیم می‌شود:

=== فصل اول: مباحث مقدماتی ===
نگارنده در ابتدا به سراغ معرفی حدیث شبلی رفته است و متن کامل آن را ذکر کرده است؛ سپس این حدیث را از نظر سند و محتوا اعتبارسنجی نموده و در نهایت به شخص [[شبلی]] می‌پردازد. شبلی کسی است که بعد از انجام حج نزد [[امام سجاد]] می‌رسد و این روایت بر محور گفتگوی او با امام سجاد شکل می‌گیرد.

=== فصل دوم: تطبیق حدیث شبلی بر مراحل تهذیب نفس ===
دین اسلام برای تربیت نفس و به رشد رسیدن از نظر اخلاقی یک برنامه‌ی چهار مرحله‌ای تنظیم کرده است:

* مراقبه: به معنای نگهبانی و مواظبت انسان بر کارهای خود اوست.
* محاسبه: به معنای ارزیابی و تحلیل انسان از نواقص و اشکالات اخلاقی خود اوست.
* مشارطه: به معنای عهد و پیمانی است که انسان با خویش و خداوند می‌بندد که از وظایف کوتاهی نکند و در صدد جبران نواقص بر آید.
* معاتبه: به معنای تنبیه و مؤاخذه انسان از نفس خویش است که انگیزه‌ای برای رشد و تکرار نکردن کوتاهی‌ها به شمار می‌آید.

نگارنده در این فصل سعی دارد حدیث شبلی را بر این شیوه تربیت اخلاقی تطبیق دهد و وجهه‌ی اخلاقی این روایت را پررنگ سازد.

=== فصل سوم: اسرار میقات و مناسک آن در حدیث شبلی ===
فصل سوم این کتاب حاوی معارفی است که در اعمال [[احرام]] دیده می‌شود و امام سجاد آن‌ها را به شکل جزئی بیان کرده اند:

* کندن لباس دوخته شده: پاک‌سازی درون و بیرون
* پوشیدن [[لباس احرام]]: بیداری
* [[غسل احرام]] و نظافت بدن: توبه
* نماز قبل از احرام: بنای ستون ایمان
* [[تلبیه]]: اجابت دعوت حق
* نیت حج: آزادی از بندها

=== فصل چهارم: اسرار ورود به حرم و اعمال مکه در حدیث شبلی ===
فصل چهارم این کتاب به توضیح مطالب بیان شده توسط امام سجاد درباره اعمالی که حج‌گزاران در [[مکه]] انجام می‌دهند پرداخته است:

* دخول به [[حرم]]: امنیت‌بخشی به دیگران
* ورود به مکه: شناخت صاحب خانه
* [[طواف]] خانه خدا: شیدایی
* [[استلام]] [[حجر الاسود|حجر الأسود]]: پیمان بندگی
* [[مقام ابراهیم]]: جایگاه فنا شدن در خداوند
* نماز پشت مقام ابراهیم: بستن راه شیطان
* نوشیدن از [[زمزم|آب زمزم]]: رسیدن به حقیقت بندگی
* [[سعی]] بین [[صفا و مروه]]: رسیدن به مقام خوف و رجا

=== فصل پنجم: اسرار وقوف در مشاعر مقدس در حدیث شبلی ===
در فصل پایانی این کتاب، نگارنده معارف پنهان در مناسک بعد از مکه را تفسیر کرده و پیرامون آن مطالبی را عرضه می‌دارد:

خروج از [[مکه]] به [[منا]]: خروج از خودخواهی

[[وقوف در عرفات]]: خودشناسی و خداشناسی (نگارنده ذیل بیان و توضیح اسرار وقوف در عرفات، به فلسفه نام‌گذاری [[عرفات]] و ذکرها و دعاهای آن نیز می‌پردازد.)

صعود بر [[جبل الرحمه]]: قرار گرفتن در رحمت خداوند

[[نمره]]: عمل به جای شعار

بازگشت به حرم: حرکت در صراط مستقیم

جمع‌‌آوری سنگ از [[مشعر]]: مسلح شدن به علم و عمل

عبور از مشعر: شناخت راه

[[رمی جمرات]]: رسیدن به آرزوها

ذبح [[قربانی]]: ایثار و گذشت

[[حلق و تقصیر]]: گذشتن از مظاهر زیبایی ظاهری

نماز در [[مسجد خیف]]: منشأ خوف و رجا

اعمال مکه: آغاز حرکتی دیگر

== اطلاعات نشر ==
این کتاب، به نویسندگی داود حسینی، در پاییز سال 1400 شمسی و توسط [[پژوهشکده حج و زیارت]] تهیه شده و در 195 صفحه و توسط [[موسسه فرهنگی هنری مشعر]] به نشر رسیده است.

== منابع ==
{{منابع}}
بررسی اسرار حج در حدیث شبلی از منظر آیات و روایات، داود حسینی، مشعر، تهران، 1400 .

بررسی اسرار حج در حدیث شبلی از منظر آیات و روایات (کتاب)

2021-11-17T08:05:08Z

Hosainahmadi: /* اطلاعات نشر */

{{جعبه اطلاعات کتاب
| عنوان = بررسی اسرار حج در حدیث شبلی از منظر آیات و روایات
| تصویر = بررسی اسرار حج طرح جلد.jpg
| اندازه تصویر =
| توضیح_تصویر =
| نویسنده = داود حسینی
| برگرداننده =
| ویراستار =
| به تصحیح =
| تحقیق =
| به کوشش =
| تاریخ نگارش =
| تصویرگر =
| طراح جلد =
| موضوع = حج و جنبه‌های قرآنی
| سبک =
| زبان = فارسی
| تعداد جلد = ۱
| صفحه = ۱۹۵
| قطع = رقعی
| ناشر = مؤسسه فرهنگی هنری مشعر
| وبسایت ناشر = http://hzrc.ac.ir
| محل انتشارات = تهران
| تاریخ نشر = پاییز ۱۴۰۰ ش.
| ترجمه به =
| مجموعه =
| شابک = 978-964-540-954-6
|رده‌بندی کنگره = BP188/8
|رده‌بندی دیویی = 297/357
|سایر مشخصات =
}}'''«بررسی اسرار حج در حدیث شبلی از منظر آیات و روایات»''' کتابی است که توسط داود حسینی نگاشته شده و به بررسی روایت شبلی پرداخته است که یکی از روایت‌های معتبر [[شیعه|شیعی]] در مورد معارف و اسرار نهفته در [[اعمال حج تمتع|مناسک حج]] به شمار می‌رود. نگارنده‌ی این کتاب ابتدا به معرفی و اعتبارسنجی حدیث شبلی می‌پردازد، سپس این حدیث را بر شیوه‌ی تذهیب اخلاقی [[اسلام]] تطبیق می‌دهد و در نهایت اسرار بیان شده در این روایت را به تفکیک توضیح می‌دهد.

== محتوا ==
کتاب «بررسی اسرار حج در حدیث شبلی از منظر آیات و روایات» بیان می‌دارد که [[حج]]، به عنوان یکی از بزرگترین و مهم‌ترین عبادت‌هایی که در دین [[اسلام]] وارد شده است، حاوی معانی و رازهای عمیق و گوناگونی‌ست که در هر یک از [[اعمال حج تمتع|اعمال و مناسک]] آن نهفته اند. آیات و روایات بخشی از این معارف را که در قالب اسرار در اعمال حج وجود دارند، بیان کرده‌اند؛ یکی از روایت‌هایی که در کتاب‌های معتبر شیعی ذکر شده است و از رازهای حج پرده بر می‌دارد، حدیث شبلی است که از [[امام سجاد]]، امام چهارم شیعیان، نقل شده است. این کتاب پیرامون حدیث شبلی و مطالب بیان شده در آن به پنج فصل تقسیم می‌شود:

=== فصل اول: مباحث مقدماتی ===
نگارنده در ابتدا به سراغ معرفی حدیث شبلی رفته است و متن کامل آن را ذکر کرده است؛ سپس این حدیث را از نظر سند و محتوا اعتبارسنجی نموده و در نهایت به شخص [[شبلی]] می‌پردازد. شبلی کسی است که بعد از انجام حج نزد [[امام سجاد]] می‌رسد و این روایت بر محور گفتگوی او با امام سجاد شکل می‌گیرد.

=== فصل دوم: تطبیق حدیث شبلی بر مراحل تهذیب نفس ===
دین اسلام برای تربیت نفس و به رشد رسیدن از نظر اخلاقی یک برنامه‌ی چهار مرحله‌ای تنظیم کرده است:

* مراقبه: به معنای نگهبانی و مواظبت انسان بر کارهای خود اوست.
* محاسبه: به معنای ارزیابی و تحلیل انسان از نواقص و اشکالات اخلاقی خود اوست.
* مشارطه: به معنای عهد و پیمانی است که انسان با خویش و خداوند می‌بندد که از وظایف کوتاهی نکند و در صدد جبران نواقص بر آید.
* معاتبه: به معنای تنبیه و مؤاخذه انسان از نفس خویش است که انگیزه‌ای برای رشد و تکرار نکردن کوتاهی‌ها به شمار می‌آید.

نگارنده در این فصل سعی دارد حدیث شبلی را بر این شیوه تربیت اخلاقی تطبیق دهد و وجهه‌ی اخلاقی این روایت را پررنگ سازد.

=== فصل سوم: اسرار میقات و مناسک آن در حدیث شبلی ===
فصل سوم این کتاب حاوی معارفی است که در اعمال [[احرام]] دیده می‌شود و امام سجاد آن‌ها را به شکل جزئی بیان کرده اند:

* کندن لباس دوخته شده: پاک‌سازی درون و بیرون
* پوشیدن [[لباس احرام]]: بیداری
* [[غسل احرام]] و نظافت بدن: توبه
* نماز قبل از احرام: بنای ستون ایمان
* [[تلبیه]]: اجابت دعوت حق
* نیت حج: آزادی از بندها

=== فصل چهارم: اسرار ورود به حرم و اعمال مکه در حدیث شبلی ===
فصل چهارم این کتاب به توضیح مطالب بیان شده توسط امام سجاد درباره اعمالی که حج‌گزاران در [[مکه]] انجام می‌دهند پرداخته است:

* دخول به [[حرم]]: امنیت‌بخشی به دیگران
* ورود به مکه: شناخت صاحب خانه
* [[طواف]] خانه خدا: شیدایی
* [[استلام]] [[حجر الاسود|حجر الأسود]]: پیمان بندگی
* [[مقام ابراهیم]]: جایگاه فنا شدن در خداوند
* نماز پشت مقام ابراهیم: بستن راه شیطان
* نوشیدن از [[زمزم|آب زمزم]]: رسیدن به حقیقت بندگی
* [[سعی]] بین [[صفا و مروه]]: رسیدن به مقام خوف و رجا

=== فصل پنجم: اسرار وقوف در مشاعر مقدس در حدیث شبلی ===
در فصل پایانی این کتاب، نگارنده معارف پنهان در مناسک بعد از مکه را تفسیر کرده و پیرامون آن مطالبی را عرضه می‌دارد:

خروج از [[مکه]] به [[منا]]: خروج از خودخواهی

[[وقوف در عرفات]]: خودشناسی و خداشناسی (نگارنده ذیل بیان و توضیح اسرار وقوف در عرفات، به فلسفه نام‌گذاری [[عرفات]] و ذکرها و دعاهای آن نیز می‌پردازد.)

صعود بر [[جبل الرحمه]]: قرار گرفتن در رحمت خداوند

[[نمره]]: عمل به جای شعار

بازگشت به حرم: حرکت در صراط مستقیم

جمع‌‌آوری سنگ از [[مشعر]]: مسلح شدن به علم و عمل

عبور از مشعر: شناخت راه

[[رمی جمرات]]: رسیدن به آرزوها

ذبح [[قربانی]]: ایثار و گذشت

[[حلق و تقصیر]]: گذشتن از مظاهر زیبایی ظاهری

نماز در [[مسجد خیف]]: منشأ خوف و رجا

اعمال مکه: آغاز حرکتی دیگر

== اطلاعات نشر ==
این کتاب، به نویسندگی داود حسینی، در پاییز سال 1400 شمسی و توسط [[پژوهشکده حج و زیارت]] تهیه شده و در 195 صفحه و توسط [[موسسه فرهنگی هنری مشعر]] به نشر رسیده است.

== منابع ==
بررسی اسرار حج در حدیث شبلی از منظر آیات و روایات، داود حسینی، مشعر، تهران، 1400 .

بررسی اسرار حج در حدیث شبلی از منظر آیات و روایات (کتاب)

2021-11-17T07:48:43Z

Hosainahmadi:

{{جعبه اطلاعات کتاب
| عنوان = بررسی اسرار حج در حدیث شبلی از منظر آیات و روایات
| تصویر = بررسی اسرار حج طرح جلد.jpg
| اندازه تصویر =
| توضیح_تصویر =
| نویسنده = داود حسینی
| برگرداننده =
| ویراستار =
| به تصحیح =
| تحقیق =
| به کوشش =
| تاریخ نگارش =
| تصویرگر =
| طراح جلد =
| موضوع = حج و جنبه‌های قرآنی
| سبک =
| زبان = فارسی
| تعداد جلد = ۱
| صفحه = ۱۹۵
| قطع = رقعی
| ناشر = مؤسسه فرهنگی هنری مشعر
| وبسایت ناشر = http://hzrc.ac.ir
| محل انتشارات = تهران
| تاریخ نشر = پاییز ۱۴۰۰ ش.
| ترجمه به =
| مجموعه =
| شابک = 978-964-540-954-6
|رده‌بندی کنگره = BP188/8
|رده‌بندی دیویی = 297/357
|سایر مشخصات =
}}

== محتوا ==
کتاب «بررسی اسرار حج در حدیث شبلی از منظر آیات و روایات» بیان می‌دارد که حج، به عنوان یکی از بزرگترین و مهم‌ترین عبادت‌هایی که در دین اسلام وارد شده است، حاوی معانی و رازهای عمیق و گوناگونی‌ست که در هر یک از اعمال و مناسک آن نهفته اند. آیات و روایات بخشی از این معارف را که در قالب اسرار در اعمال حج وجود دارند، بیان کرده‌اند؛ یکی از روایت‌هایی که در کتاب‌های معتبر شیعی ذکر شده است و از رازهای حج پرده بر می‌دارد، حدیث شبلی است که از امام سجاد، امام چهارم شیعیان، نقل شده است. این کتاب پیرامون حدیث شبلی و مطالب بیان شده در آن به پنج فصل تقسیم می‌شود:

=== فصل اول: مباحث مقدماتی ===
نگارنده در ابتدا به سراغ معرفی حدیث شبلی رفته است و متن کامل آن را ذکر کرده است؛ سپس این حدیث را از نظر سند و محتوا اعتبارسنجی نموده و در نهایت به شخص شبلی می‌پردازد. شبلی کسی است که بعد از انجام حج نزد امام سجاد می‌رسد و این روایت بر محور گفتگوی او با امام سجاد شکل می‌گیرد.

=== فصل دوم: تطبیق حدیث شبلی بر مراحل تهذیب نفس ===
دین اسلام برای تربیت نفس و به رشد رسیدن از نظر اخلاقی یک برنامه‌ی چهار مرحله‌ای تنظیم کرده است:

* مراقبه: به معنای نگهبانی و مواظبت انسان بر کارهای خود اوست.
* محاسبه: به معنای ارزیابی و تحلیل انسان از نواقص و اشکالات اخلاقی خود اوست.
* مشارطه: به معنای عهد و پیمانی است که انسان با خویش و خداوند می‌بندد که از وظایف کوتاهی نکند و در صدد جبران نواقص بر آید.
* معاتبه: به معنای تنبیه و مؤاخذه انسان از نفس خویش است که انگیزه‌ای برای رشد و تکرار نکردن کوتاهی‌ها به شمار می‌آید.

نگارنده در این فصل سعی دارد حدیث شبلی را بر این شیوه تربیت اخلاقی تطبیق دهد و نشان از وجهه‌ی اخلاقی این روایت آورد.

=== فصل سوم: اسرار میقات و مناسک آن در حدیث شبلی ===
فصل سوم این کتاب حاوی معارفی است که در اعمال احرام دیده می‌شود و امام سجاد آن‌ها را به شکل جزئی بیان کرده اند:

* کندن لباس دوخته شده: پاک‌سازی درون و بیرون
* پوشیدن لباس احرام: بیداری
* غسل احرام و نظافت بدن: توبه
* نماز قبل از احرام: بنای ستون ایمان
* تلبیه: اجابت دعوت حق
* نیت حج: آزادی از بندها

=== فصل چهارم: اسرار ورود به حرم و اعمال مکه در حدیث شبلی ===
فصل چهارم این کتاب به توضیح مطالب بیان شده توسط امام سجاد درباره اعمالی که حج‌گزاران در مکه انجام می‌دهند پرداخته است:

* دخول به حرم: امنیت‌بخشی به دیگران
* ورود به مکه: شناخت صاحب خانه
* طواف خانه خدا: شیدایی
* استلام حجر الأسود: پیمان بندگی
* مقام ابراهیم: جایگاه فنا شدن در خداوند
* نماز پشت مقام ابراهیم: بستن راه شیطان
* نوشیدن از آب زمزم: رسیدن به حقیقت بندگی
* سعی بین صفا و مروه: رسیدن به مقام خوف و رجا

=== فصل پنجم: اسرار وقوف در مشاعر مقدس در حدیث شبلی ===
در فصل پایانی این کتاب، نگارنده معارف پنهان در مناسک بعد از مکه را تفسیر کرده و پیرامون آن مطالبی را عرضه می‌دارد:

خروج از مکه به منا: خروج از خودخواهی

وقوف در عرفات: خودشناسی و خداشناسی (نگارنده ذیل بیان و توضیح اسرار وقوف در عرفات، به فلسفه نام‌گذاری عرفات و ذکرها و دعاهای آن نیز می‌پردازد.)

صعود بر جبل الرحمه: قرار گرفتن در رحمت خداوند

نمره: عمل به جای شعار

بازگشت به حرم: حرکت در صراط مستقیم

جمع‌‌آوری سنگ از مشعر: مسلح شدن به علم و عمل

عبور از مشعر: شناخت راه

رمی جمرات: رسیدن به آرزوها

ذبح قربانی: ایثار و گذشت

حلق و تقصیر: گذشتن از مظاهر زیبایی ظاهری

نماز در مسجد خیف: منشأ خوف و رجا

اعمال مکه: آغاز حرکتی دیگر

== اطلاعات نشر ==

== منابع ==

بررسی اسرار حج در حدیث شبلی از منظر آیات و روایات (کتاب)

2021-11-17T07:21:03Z

Hosainahmadi:

بررسی اسرار حج در حدیث شبلی از منظر آیات و روایات (کتاب)

2021-11-17T07:20:45Z

Hosainahmadi:

بررسی اسرار حج در حدیث شبلی از منظر آیات و روایات (کتاب)

2021-11-16T09:52:19Z

Hosainahmadi:

بررسی اسرار حج در حدیث شبلی از منظر آیات و روایات (کتاب)

2021-11-16T09:51:17Z

Hosainahmadi:

{{جعبه اطلاعات کتاب
| عنوان = بررسی اسرار حج در حدیث شبلی از منظر آیات و روایات
| تصویر = پرونده: بررسی اسرار حج طرح جلد.jpg
| اندازه تصویر =
| توضیح_تصویر =
| نویسنده = داود حسینی
| برگرداننده =
| ویراستار =
| به تصحیح =
| تحقیق =
| به کوشش =
| تاریخ نگارش =
| تصویرگر =
| طراح جلد =
| موضوع = حج و جنبه‌های قرآنی
| سبک = بررسی اسرار حج طرح جلد.jpg
| زبان = فارسی
| تعداد جلد = ۱
| صفحه = ۱۹۵
| قطع = رقعی
| ناشر = مؤسسه فرهنگی هنری مشعر
| وبسایت ناشر = http://hzrc.ac.ir
| محل انتشارات = تهران
| تاریخ نشر = پاییز ۱۴۰۰ ش.
| ترجمه به =
| مجموعه =
| شابک = 978-964-540-954-6
|رده‌بندی کنگره = BP188/8
|رده‌بندی دیویی = 297/357
|سایر مشخصات =
}}

== محتوا ==
کتاب «بررسی اسرار حج در حدیث شبلی از منظر آیات و روایات» بیان می‌دارد که حج، به عنوان یکی از بزرگترین و مهم‌ترین عباداتی که در دین اسلام وارد شده است، حاوی معانی و رازهای عمیق و گوناگونی‌ست که در هر یک از اعمال و مناسک آن نهفته اند. آیات و روایات بخشی از این معارف را که در قالب اسرار در اعمال حج وجود دارند، بیان کرده‌اند؛ یکی از روایاتی که در کتب معتبر شیعی ذکر شده است و از رازهای حج پرده بر می‌دارد، حدیث شبلی است که از امام سجاد، امام چهارم شیعیان، نقل شده است. این کتاب پیرامون حدیث شبلی و مطالب بیان شده در آن به پنج فصل تقسیم شده است:

== اطلاعات نشر ==

== منابع ==

بررسی اسرار حج در حدیث شبلی از منظر آیات و روایات (کتاب)

2021-11-16T09:51:00Z

Hosainahmadi:

{{جعبه اطلاعات کتاب
| عنوان = بررسی اسرار حج در حدیث شبلی از منظر آیات و روایات
| تصویر = پرونده:بررسی اسرار حج طرح جلد.jpg
| اندازه تصویر =
| توضیح_تصویر =
| نویسنده = داود حسینی
| برگرداننده =
| ویراستار =
| به تصحیح =
| تحقیق =
| به کوشش =
| تاریخ نگارش =
| تصویرگر =
| طراح جلد =
| موضوع = حج و جنبه‌های قرآنی
| سبک = بررسی اسرار حج طرح جلد.jpg
| زبان = فارسی
| تعداد جلد = ۱
| صفحه = ۱۹۵
| قطع = رقعی
| ناشر = مؤسسه فرهنگی هنری مشعر
| وبسایت ناشر = http://hzrc.ac.ir
| محل انتشارات = تهران
| تاریخ نشر = پاییز ۱۴۰۰ ش.
| ترجمه به =
| مجموعه =
| شابک = 978-964-540-954-6
|رده‌بندی کنگره = BP188/8
|رده‌بندی دیویی = 297/357
|سایر مشخصات =
}}

== محتوا ==
کتاب «بررسی اسرار حج در حدیث شبلی از منظر آیات و روایات» بیان می‌دارد که حج، به عنوان یکی از بزرگترین و مهم‌ترین عباداتی که در دین اسلام وارد شده است، حاوی معانی و رازهای عمیق و گوناگونی‌ست که در هر یک از اعمال و مناسک آن نهفته اند. آیات و روایات بخشی از این معارف را که در قالب اسرار در اعمال حج وجود دارند، بیان کرده‌اند؛ یکی از روایاتی که در کتب معتبر شیعی ذکر شده است و از رازهای حج پرده بر می‌دارد، حدیث شبلی است که از امام سجاد، امام چهارم شیعیان، نقل شده است. این کتاب پیرامون حدیث شبلی و مطالب بیان شده در آن به پنج فصل تقسیم شده است:

== اطلاعات نشر ==

== منابع ==

بررسی اسرار حج در حدیث شبلی از منظر آیات و روایات (کتاب)

2021-11-16T09:50:51Z

Hosainahmadi:

{{جعبه اطلاعات کتاب
| عنوان = بررسی اسرار حج در حدیث شبلی از منظر آیات و روایات
| تصویر =
| اندازه تصویر =
| توضیح_تصویر =
| نویسنده = داود حسینی
| برگرداننده =
| ویراستار =
| به تصحیح =
| تحقیق =
| به کوشش =
| تاریخ نگارش =
| تصویرگر =
| طراح جلد =
| موضوع = حج و جنبه‌های قرآنی
| سبک = بررسی اسرار حج طرح جلد.jpg
| زبان = فارسی
| تعداد جلد = ۱
| صفحه = ۱۹۵
| قطع = رقعی
| ناشر = مؤسسه فرهنگی هنری مشعر
| وبسایت ناشر = http://hzrc.ac.ir
| محل انتشارات = تهران
| تاریخ نشر = پاییز ۱۴۰۰ ش.
| ترجمه به =
| مجموعه =
| شابک = 978-964-540-954-6
|رده‌بندی کنگره = BP188/8
|رده‌بندی دیویی = 297/357
|سایر مشخصات =
}}

== محتوا ==
کتاب «بررسی اسرار حج در حدیث شبلی از منظر آیات و روایات» بیان می‌دارد که حج، به عنوان یکی از بزرگترین و مهم‌ترین عباداتی که در دین اسلام وارد شده است، حاوی معانی و رازهای عمیق و گوناگونی‌ست که در هر یک از اعمال و مناسک آن نهفته اند. آیات و روایات بخشی از این معارف را که در قالب اسرار در اعمال حج وجود دارند، بیان کرده‌اند؛ یکی از روایاتی که در کتب معتبر شیعی ذکر شده است و از رازهای حج پرده بر می‌دارد، حدیث شبلی است که از امام سجاد، امام چهارم شیعیان، نقل شده است. این کتاب پیرامون حدیث شبلی و مطالب بیان شده در آن به پنج فصل تقسیم شده است:

== اطلاعات نشر ==

== منابع ==

پرونده:بررسی اسرار حج طرح جلد.jpg

2021-11-16T09:49:05Z

Hosainahmadi: Hosainahmadi نسخهٔ تازه‌ای از پرونده:بررسی اسرار حج طرح جلد.jpg را بارگذاری کرد

بررسی اسرار حج در حدیث شبلی از منظر آیات و روایات (کتاب)

2021-11-16T09:48:25Z

Hosainahmadi:

بررسی اسرار حج در حدیث شبلی از منظر آیات و روایات (کتاب)

2021-11-16T09:06:44Z

Hosainahmadi:

بررسی اسرار حج در حدیث شبلی از منظر آیات و روایات (کتاب)

2021-11-16T09:06:19Z

Hosainahmadi:

{{جعبه اطلاعات کتاب
| عنوان = بررسی اسرار حج در حدیث شبلی از منظر آیات و روایات
| تصویر = حج و امنیت روانی طرح جلد.jpg
| اندازه تصویر =
| توضیح_تصویر =
| نویسنده = داود حسینی
| برگرداننده =
| ویراستار =
| به تصحیح =
| تحقیق =
| به کوشش =
| تاریخ نگارش =
| تصویرگر =
| طراح جلد =
| موضوع = حج و جنبه‌های قرآنی
| سبک = بررسی اسرار حج طرح جلد.jpg
| زبان = فارسی
| تعداد جلد = ۱
| صفحه = ۱۹۵
| قطع = رقعی
| ناشر = مؤسسه فرهنگی هنری مشعر
| وبسایت ناشر = http://hzrc.ac.ir
| محل انتشارات = تهران
| تاریخ نشر = پاییز ۱۴۰۰ ش.
| ترجمه به =
| مجموعه =
| شابک = 978-964-540-954-6
|رده‌بندی کنگره = BP188/8
|رده‌بندی دیویی = 297/357
|سایر مشخصات =
}}

== محتوا ==

== اطلاعات نشر ==

== منابع ==

حج و امنیت روانی حجاج (کتاب)

2021-11-16T09:05:31Z

Hosainahmadi:

{{جعبه اطلاعات کتاب
| عنوان = حج و امنیت روانی حجاج
| عنوان اصلی =
| تصویر = حج و امنیت روانی طرح جلد.jpg
| اندازه تصویر =
| توضیح_تصویر =
| نویسنده = مجتبی حیدری
| برگرداننده =
| ویراستار =
| به تصحیح =
| تحقیق =
| به کوشش =
| تاریخ نگارش =
| تصویرگر =
| طراح جلد =
| موضوع = حج و جنبه‌های روان‌شناسی
| سبک =
| زبان = فارسی
| تعداد جلد = ۱
| صفحه = ۱۴۴
| قطع = وزیری
| ناشر = مؤسسه فرهنگی هنری مشعر
| وبسایت ناشر = http://hzrc.ac.ir
| محل انتشارات = تهران
| تاریخ نشر = پاییز ۱۴۰۰ ش.
| ترجمه به =
| مجموعه =
| شابک = ۹۷۸-۹۶۴-۵۴۰-۹۵۱-۵
|رده‌بندی کنگره = BP۱۸۸/۸
|رده‌بندی دیویی = ۲۹۷/۳۵۷
|سایر مشخصات =
}}

'''حج و امنیت روانی حجاج''' کتابی درباره راهکار‌های حفظ و ارتقای امنیت روانی حج‌گزاران در ایام برگزاری آیین [[حج]] است. این کتاب توسط مجتبی حیدری و در [[پژوهشکده حج و زیارت]] به تدوین رسیده است.

== محتوا ==
کتاب «حج و امنیت روانی حجاج» از ابعاد مختلفی به مسئله امنیت روانی حج‌گزاران می‌پردازد و راهکارهایی برای حفظ امنیت روانی و جلوگیری از ناامنی در زمان ادای [[اعمال حج تمتع|مناسک حج]] ارائه می‌کند. از دیدگاه نویسنده بحث [[امنیت روانی]] در حج، موضوع قابل توجهی است چرا که سفر به کشوری ناشناخته با اعتقادات متعصبانه و دیدگاه‌های سیاسی متعارض و نیز سختی برخی اعمال حج، می‌تواند احساس نگرانی و ناامنی را در روان حج‌گزاران برانگیزد.

این کتاب در پنج فصل تدوین شده است:

=== فصل اول: مباحث مقدماتی ===
نگارنده در این فصل، به تعریف مفاهیم [[امنیت]]، روان، امنیت روانی و آرامش پرداخته است و انواع امنیت را از جهات مختلف بررسی کرده است. سپس پیرامون اشارات [[قرآن|قرآن کریم]] به مسئله‌ی امنیت، مطالبی را بیان کرده و نظرات روان‌شناسان درباره‌ی امنیت روانی را ذکر نموده است؛ وی در ادامه، عوامل و آثار امنیت روانی را بررسی کرده است.

=== فصل دوم: امنیت روانی در حج ===
قرآن کریم، [[آخر الزمان|مکه]] را حرم امن الهی معرفی کرده است؛ فصل دوم این کتاب با توضیح گزاره‌ی پیشین آغاز می‌شود و با ذکر تاثیر مثبت مناسک حج ([[احرام]]، [[طواف خانه خدا|طواف]]، [[نماز طواف]]، [[سعید بن العاص اموی|سعی]]، [[وقوف به مشعر|وقوف]] در [[مشعر|مشاعر مقدس]]) بر ایجاد احساس امنیت حج‌گزاران ادامه می‌یابد.

در ادامه این فصل تاثیر اماکن حج ([[کعبه]]، [[مسجد الحرام]]، [[مسعی]]، مکه، [[منا|مواقف]]) و نیز تاثیر اوقات حج بر تامین امنیت روانی حاجیان بررسی شده است.

=== فصل سوم: عوامل سازمانی ایجادکننده امنیت روانی ===
در فصل سوم، عوامل سازمانی که مرتبط به دولت‌ها و سازماندهی عملیات حج است و ممکن است بر امنیت روانی حج‌گزاران تاثیر داشته باشد بیان شده است و این عوامل به دو دسته‌ی عوامل مربوط به مدیران ایرانی و عوامل مربوط به کشور [[عربستان]] تقسیم شده اند.

نویسنده‌ی این کتاب، اقداماتی را برشمرده که مسئولان ایرانی می‌توانند از طریق آن بر افزایش امنیت روانی حجاج تاثیر داشته باشند:
* تسهیل انجام امور زائران
* تأمین نیازمندی‌ها
* گزینش و آموزش مدیران و روحانیان
* اجرای طرح‌ها و عرضه محصولات فرهنگی
نویسنده همچنین اقدامات مؤثری را که مربوط به مدیران کشور عربستان است چنین برشمرده است:
* برخورد مناسب با زائران
* تلطیف فضای عمومی عربستان
* برقرار کردن امنیت
* تأمین نیازمندی‌ها
* مدیریت مطلوب اماکن و مناسک
* جلوگیری از مجادلات مذهبی

=== فصل چهارم: وظایف مدیران و روحانیان کاروان‌ها در ایجاد امنیت روانی حجاج ===
نگارنده در این فصل، وظایف مدیران را خوش‌اخلاقی با زائران، همراهی با آنان در طول سفر، برقراری ارتباط عاطفی با زائران، حضور پر نشاط در فضای هتل، تلاش برای برآوردن نیازهای زائران و اطمینان خاطر دادن به آن‌ها بر می‌شمرد. وی همچنین وظایف روحانیان کاروان‌ها را آموزش [[احکام حج]]، توجه به مشکلات زائران، امید دهی به ایشان و پاسخ دادن به پرسش‌های مذهبی آنان معرفی می‌کند.

=== فصل پنجم: راهکارهای کسب امنیت روانی در حج ===
فصل پنجم این کتاب، حاوی مطالبی برای خود حج‌گزاران است و راهکارهایی برای به دست آوردن و افزایش امنیت روانی در زمان حج را به ایشان ارائه می‌دهد. این راهکارها شامل کمک گرفتن از [[خداوند]] و یاد او، زیارت اولیای الهی، [[صدقه]] دادن، ارتباط دوستانه با اعضای کاروان‌، روابط نیک با حجاج سایر کشورها، برخورد صحیح با مأموران [[عربستان]]، رعایت نکات ایمنی است.

== اطلاعات نشر ==
این کتاب در پاییز سال 1400 شمسی و در [[پژوهشکده حج و زیارت]] تهیه شده و توسط انتشارات [[مؤسسه فرهنگی هنری مشعر]] در 144 صفحه به چاپ رسیده است.
==منابع==
حج و امنیت روانی حجاج، مجتی حیدری، مشعر، ۱۴۰۰

حج و امنیت روانی حجاج (کتاب)

2021-11-16T09:05:18Z

Hosainahmadi:

{{جعبه اطلاعات کتاب
| عنوان = حج و امنیت روانی حجاج
| عنوان اصلی =
| تصویر = حج و امنیت روانی حجاج طرح جلد.jpg
| اندازه تصویر =
| توضیح_تصویر =
| نویسنده = مجتبی حیدری
| برگرداننده =
| ویراستار =
| به تصحیح =
| تحقیق =
| به کوشش =
| تاریخ نگارش =
| تصویرگر =
| طراح جلد =
| موضوع = حج و جنبه‌های روان‌شناسی
| سبک =
| زبان = فارسی
| تعداد جلد = ۱
| صفحه = ۱۴۴
| قطع = وزیری
| ناشر = مؤسسه فرهنگی هنری مشعر
| وبسایت ناشر = http://hzrc.ac.ir
| محل انتشارات = تهران
| تاریخ نشر = پاییز ۱۴۰۰ ش.
| ترجمه به =
| مجموعه =
| شابک = ۹۷۸-۹۶۴-۵۴۰-۹۵۱-۵
|رده‌بندی کنگره = BP۱۸۸/۸
|رده‌بندی دیویی = ۲۹۷/۳۵۷
|سایر مشخصات =
}}

'''حج و امنیت روانی حجاج''' کتابی درباره راهکار‌های حفظ و ارتقای امنیت روانی حج‌گزاران در ایام برگزاری آیین [[حج]] است. این کتاب توسط مجتبی حیدری و در [[پژوهشکده حج و زیارت]] به تدوین رسیده است.

== محتوا ==
کتاب «حج و امنیت روانی حجاج» از ابعاد مختلفی به مسئله امنیت روانی حج‌گزاران می‌پردازد و راهکارهایی برای حفظ امنیت روانی و جلوگیری از ناامنی در زمان ادای [[اعمال حج تمتع|مناسک حج]] ارائه می‌کند. از دیدگاه نویسنده بحث [[امنیت روانی]] در حج، موضوع قابل توجهی است چرا که سفر به کشوری ناشناخته با اعتقادات متعصبانه و دیدگاه‌های سیاسی متعارض و نیز سختی برخی اعمال حج، می‌تواند احساس نگرانی و ناامنی را در روان حج‌گزاران برانگیزد.

این کتاب در پنج فصل تدوین شده است:

=== فصل اول: مباحث مقدماتی ===
نگارنده در این فصل، به تعریف مفاهیم [[امنیت]]، روان، امنیت روانی و آرامش پرداخته است و انواع امنیت را از جهات مختلف بررسی کرده است. سپس پیرامون اشارات [[قرآن|قرآن کریم]] به مسئله‌ی امنیت، مطالبی را بیان کرده و نظرات روان‌شناسان درباره‌ی امنیت روانی را ذکر نموده است؛ وی در ادامه، عوامل و آثار امنیت روانی را بررسی کرده است.

=== فصل دوم: امنیت روانی در حج ===
قرآن کریم، [[آخر الزمان|مکه]] را حرم امن الهی معرفی کرده است؛ فصل دوم این کتاب با توضیح گزاره‌ی پیشین آغاز می‌شود و با ذکر تاثیر مثبت مناسک حج ([[احرام]]، [[طواف خانه خدا|طواف]]، [[نماز طواف]]، [[سعید بن العاص اموی|سعی]]، [[وقوف به مشعر|وقوف]] در [[مشعر|مشاعر مقدس]]) بر ایجاد احساس امنیت حج‌گزاران ادامه می‌یابد.

در ادامه این فصل تاثیر اماکن حج ([[کعبه]]، [[مسجد الحرام]]، [[مسعی]]، مکه، [[منا|مواقف]]) و نیز تاثیر اوقات حج بر تامین امنیت روانی حاجیان بررسی شده است.

=== فصل سوم: عوامل سازمانی ایجادکننده امنیت روانی ===
در فصل سوم، عوامل سازمانی که مرتبط به دولت‌ها و سازماندهی عملیات حج است و ممکن است بر امنیت روانی حج‌گزاران تاثیر داشته باشد بیان شده است و این عوامل به دو دسته‌ی عوامل مربوط به مدیران ایرانی و عوامل مربوط به کشور [[عربستان]] تقسیم شده اند.

نویسنده‌ی این کتاب، اقداماتی را برشمرده که مسئولان ایرانی می‌توانند از طریق آن بر افزایش امنیت روانی حجاج تاثیر داشته باشند:
* تسهیل انجام امور زائران
* تأمین نیازمندی‌ها
* گزینش و آموزش مدیران و روحانیان
* اجرای طرح‌ها و عرضه محصولات فرهنگی
نویسنده همچنین اقدامات مؤثری را که مربوط به مدیران کشور عربستان است چنین برشمرده است:
* برخورد مناسب با زائران
* تلطیف فضای عمومی عربستان
* برقرار کردن امنیت
* تأمین نیازمندی‌ها
* مدیریت مطلوب اماکن و مناسک
* جلوگیری از مجادلات مذهبی

=== فصل چهارم: وظایف مدیران و روحانیان کاروان‌ها در ایجاد امنیت روانی حجاج ===
نگارنده در این فصل، وظایف مدیران را خوش‌اخلاقی با زائران، همراهی با آنان در طول سفر، برقراری ارتباط عاطفی با زائران، حضور پر نشاط در فضای هتل، تلاش برای برآوردن نیازهای زائران و اطمینان خاطر دادن به آن‌ها بر می‌شمرد. وی همچنین وظایف روحانیان کاروان‌ها را آموزش [[احکام حج]]، توجه به مشکلات زائران، امید دهی به ایشان و پاسخ دادن به پرسش‌های مذهبی آنان معرفی می‌کند.

=== فصل پنجم: راهکارهای کسب امنیت روانی در حج ===
فصل پنجم این کتاب، حاوی مطالبی برای خود حج‌گزاران است و راهکارهایی برای به دست آوردن و افزایش امنیت روانی در زمان حج را به ایشان ارائه می‌دهد. این راهکارها شامل کمک گرفتن از [[خداوند]] و یاد او، زیارت اولیای الهی، [[صدقه]] دادن، ارتباط دوستانه با اعضای کاروان‌، روابط نیک با حجاج سایر کشورها، برخورد صحیح با مأموران [[عربستان]]، رعایت نکات ایمنی است.

== اطلاعات نشر ==
این کتاب در پاییز سال 1400 شمسی و در [[پژوهشکده حج و زیارت]] تهیه شده و توسط انتشارات [[مؤسسه فرهنگی هنری مشعر]] در 144 صفحه به چاپ رسیده است.
==منابع==
حج و امنیت روانی حجاج، مجتی حیدری، مشعر، ۱۴۰۰

حج و امنیت روانی حجاج (کتاب)

2021-11-16T09:04:51Z

Hosainahmadi:

{{جعبه اطلاعات کتاب
| عنوان = حج و امنیت روانی حجاج
| عنوان اصلی =
| تصویر = بررسی اسرار حج طرح جلد.jpg
| اندازه تصویر =
| توضیح_تصویر =
| نویسنده = مجتبی حیدری
| برگرداننده =
| ویراستار =
| به تصحیح =
| تحقیق =
| به کوشش =
| تاریخ نگارش =
| تصویرگر =
| طراح جلد =
| موضوع = حج و جنبه‌های روان‌شناسی
| سبک =
| زبان = فارسی
| تعداد جلد = ۱
| صفحه = ۱۴۴
| قطع = وزیری
| ناشر = مؤسسه فرهنگی هنری مشعر
| وبسایت ناشر = http://hzrc.ac.ir
| محل انتشارات = تهران
| تاریخ نشر = پاییز ۱۴۰۰ ش.
| ترجمه به =
| مجموعه =
| شابک = ۹۷۸-۹۶۴-۵۴۰-۹۵۱-۵
|رده‌بندی کنگره = BP۱۸۸/۸
|رده‌بندی دیویی = ۲۹۷/۳۵۷
|سایر مشخصات =
}}

'''حج و امنیت روانی حجاج''' کتابی درباره راهکار‌های حفظ و ارتقای امنیت روانی حج‌گزاران در ایام برگزاری آیین [[حج]] است. این کتاب توسط مجتبی حیدری و در [[پژوهشکده حج و زیارت]] به تدوین رسیده است.

== محتوا ==
کتاب «حج و امنیت روانی حجاج» از ابعاد مختلفی به مسئله امنیت روانی حج‌گزاران می‌پردازد و راهکارهایی برای حفظ امنیت روانی و جلوگیری از ناامنی در زمان ادای [[اعمال حج تمتع|مناسک حج]] ارائه می‌کند. از دیدگاه نویسنده بحث [[امنیت روانی]] در حج، موضوع قابل توجهی است چرا که سفر به کشوری ناشناخته با اعتقادات متعصبانه و دیدگاه‌های سیاسی متعارض و نیز سختی برخی اعمال حج، می‌تواند احساس نگرانی و ناامنی را در روان حج‌گزاران برانگیزد.

این کتاب در پنج فصل تدوین شده است:

=== فصل اول: مباحث مقدماتی ===
نگارنده در این فصل، به تعریف مفاهیم [[امنیت]]، روان، امنیت روانی و آرامش پرداخته است و انواع امنیت را از جهات مختلف بررسی کرده است. سپس پیرامون اشارات [[قرآن|قرآن کریم]] به مسئله‌ی امنیت، مطالبی را بیان کرده و نظرات روان‌شناسان درباره‌ی امنیت روانی را ذکر نموده است؛ وی در ادامه، عوامل و آثار امنیت روانی را بررسی کرده است.

=== فصل دوم: امنیت روانی در حج ===
قرآن کریم، [[آخر الزمان|مکه]] را حرم امن الهی معرفی کرده است؛ فصل دوم این کتاب با توضیح گزاره‌ی پیشین آغاز می‌شود و با ذکر تاثیر مثبت مناسک حج ([[احرام]]، [[طواف خانه خدا|طواف]]، [[نماز طواف]]، [[سعید بن العاص اموی|سعی]]، [[وقوف به مشعر|وقوف]] در [[مشعر|مشاعر مقدس]]) بر ایجاد احساس امنیت حج‌گزاران ادامه می‌یابد.

در ادامه این فصل تاثیر اماکن حج ([[کعبه]]، [[مسجد الحرام]]، [[مسعی]]، مکه، [[منا|مواقف]]) و نیز تاثیر اوقات حج بر تامین امنیت روانی حاجیان بررسی شده است.

=== فصل سوم: عوامل سازمانی ایجادکننده امنیت روانی ===
در فصل سوم، عوامل سازمانی که مرتبط به دولت‌ها و سازماندهی عملیات حج است و ممکن است بر امنیت روانی حج‌گزاران تاثیر داشته باشد بیان شده است و این عوامل به دو دسته‌ی عوامل مربوط به مدیران ایرانی و عوامل مربوط به کشور [[عربستان]] تقسیم شده اند.

نویسنده‌ی این کتاب، اقداماتی را برشمرده که مسئولان ایرانی می‌توانند از طریق آن بر افزایش امنیت روانی حجاج تاثیر داشته باشند:
* تسهیل انجام امور زائران
* تأمین نیازمندی‌ها
* گزینش و آموزش مدیران و روحانیان
* اجرای طرح‌ها و عرضه محصولات فرهنگی
نویسنده همچنین اقدامات مؤثری را که مربوط به مدیران کشور عربستان است چنین برشمرده است:
* برخورد مناسب با زائران
* تلطیف فضای عمومی عربستان
* برقرار کردن امنیت
* تأمین نیازمندی‌ها
* مدیریت مطلوب اماکن و مناسک
* جلوگیری از مجادلات مذهبی

=== فصل چهارم: وظایف مدیران و روحانیان کاروان‌ها در ایجاد امنیت روانی حجاج ===
نگارنده در این فصل، وظایف مدیران را خوش‌اخلاقی با زائران، همراهی با آنان در طول سفر، برقراری ارتباط عاطفی با زائران، حضور پر نشاط در فضای هتل، تلاش برای برآوردن نیازهای زائران و اطمینان خاطر دادن به آن‌ها بر می‌شمرد. وی همچنین وظایف روحانیان کاروان‌ها را آموزش [[احکام حج]]، توجه به مشکلات زائران، امید دهی به ایشان و پاسخ دادن به پرسش‌های مذهبی آنان معرفی می‌کند.

=== فصل پنجم: راهکارهای کسب امنیت روانی در حج ===
فصل پنجم این کتاب، حاوی مطالبی برای خود حج‌گزاران است و راهکارهایی برای به دست آوردن و افزایش امنیت روانی در زمان حج را به ایشان ارائه می‌دهد. این راهکارها شامل کمک گرفتن از [[خداوند]] و یاد او، زیارت اولیای الهی، [[صدقه]] دادن، ارتباط دوستانه با اعضای کاروان‌، روابط نیک با حجاج سایر کشورها، برخورد صحیح با مأموران [[عربستان]]، رعایت نکات ایمنی است.

== اطلاعات نشر ==
این کتاب در پاییز سال 1400 شمسی و در [[پژوهشکده حج و زیارت]] تهیه شده و توسط انتشارات [[مؤسسه فرهنگی هنری مشعر]] در 144 صفحه به چاپ رسیده است.
==منابع==
حج و امنیت روانی حجاج، مجتی حیدری، مشعر، ۱۴۰۰

پرونده:بررسی اسرار حج طرح جلد.jpg

2021-11-16T09:04:12Z

Hosainahmadi:

بررسی اسرار حج در حدیث شبلی از منظر آیات و روایات (کتاب)

2021-11-16T08:19:46Z

Hosainahmadi:

{{جعبه اطلاعات کتاب
| عنوان = بررسی اسرار حج در حدیث شبلی از منظر آیات و روایات
| تصویر = حج و امنیت روانی طرح جلد.jpg
| اندازه تصویر =
| توضیح_تصویر =
| نویسنده = داود حسینی
| برگرداننده =
| ویراستار =
| به تصحیح =
| تحقیق =
| به کوشش =
| تاریخ نگارش =
| تصویرگر =
| طراح جلد =
| موضوع = حج و جنبه‌های قرآنی
| سبک =
| زبان = فارسی
| تعداد جلد = ۱
| صفحه = ۱۹۵
| قطع = رقعی
| ناشر = مؤسسه فرهنگی هنری مشعر
| وبسایت ناشر = http://hzrc.ac.ir
| محل انتشارات = تهران
| تاریخ نشر = پاییز ۱۴۰۰ ش.
| ترجمه به =
| مجموعه =
| شابک = 978-964-540-954-6
|رده‌بندی کنگره = BP۱۸۸/۸
|رده‌بندی دیویی = ۲۹۷/۳۵۷
|سایر مشخصات =
}}

== محتوا ==

== اطلاعات نشر ==

== منابع ==

بررسی اسرار حج در حدیث شبلی از منظر آیات و روایات (کتاب)

2021-11-16T07:57:50Z

Hosainahmadi: صفحه‌ای تازه حاوی «== محتوا == == اطلاعات نشر == == منابع ==» ایجاد کرد

== محتوا ==

== اطلاعات نشر ==

== منابع ==

حج و امنیت روانی حجاج (کتاب)

2021-11-02T10:25:24Z

Hosainahmadi:

{{جعبه اطلاعات کتاب
| عنوان = حج و امنیت روانی حجاج
| عنوان اصلی =
| تصویر = حج و امنیت روانی طرح جلد.jpg
| اندازه تصویر =
| توضیح_تصویر =
| نویسنده = مجتبی حیدری
| برگرداننده =
| ویراستار =
| به تصحیح =
| تحقیق =
| به کوشش =
| تاریخ نگارش =
| تصویرگر =
| طراح جلد =
| موضوع = حج و جنبه‌های روان‌شناسی
| سبک =
| زبان = فارسی
| تعداد جلد = ۱
| صفحه = ۱۴۴
| قطع = وزیری
| ناشر = مؤسسه فرهنگی هنری مشعر
| وبسایت ناشر = http://hzrc.ac.ir
| محل انتشارات = تهران
| تاریخ نشر = پاییز ۱۴۰۰ ش.
| ترجمه به =
| مجموعه =
| شابک = ۹۷۸-۹۶۴-۵۴۰-۹۵۱-۵
|رده‌بندی کنگره = BP۱۸۸/۸
|رده‌بندی دیویی = ۲۹۷/۳۵۷
|سایر مشخصات =
}}

'''حج و امنیت روانی حجاج''' کتابی درباره راهکار‌های حفظ و ارتقای امنیت روانی حج‌گزاران در ایام برگزاری آیین [[حج]] است. این کتاب توسط مجتبی حیدری و در [[پژوهشکده حج و زیارت]] به تدوین رسیده است.

== محتوا ==
کتاب «حج و امنیت روانی حجاج» از ابعاد مختلفی به مسئله امنیت روانی حج‌گزاران می‌پردازد و راهکارهایی برای حفظ امنیت روانی و جلوگیری از ناامنی در زمان ادای [[اعمال حج تمتع|مناسک حج]] ارائه می‌کند. از دیدگاه نویسنده بحث [[امنیت روانی]] در حج، موضوع قابل توجهی است چرا که سفر به کشوری ناشناخته با اعتقادات متعصبانه و دیدگاه‌های سیاسی متعارض و نیز سختی برخی اعمال حج، می‌تواند احساس نگرانی و ناامنی را در روان حج‌گزاران برانگیزد.

این کتاب در پنج فصل تدوین شده است:

=== فصل اول: مباحث مقدماتی ===
نگارنده در این فصل، به تعریف مفاهیم [[امنیت]]، روان، امنیت روانی و آرامش پرداخته است و انواع امنیت را از جهات مختلف بررسی کرده است. سپس پیرامون اشارات [[قرآن|قرآن کریم]] به مسئله‌ی امنیت، مطالبی را بیان کرده و نظرات روان‌شناسان درباره‌ی امنیت روانی را ذکر نموده است؛ وی در ادامه، عوامل و آثار امنیت روانی را بررسی کرده است.

=== فصل دوم: امنیت روانی در حج ===
قرآن کریم، [[آخر الزمان|مکه]] را حرم امن الهی معرفی کرده است؛ فصل دوم این کتاب با توضیح گزاره‌ی پیشین آغاز می‌شود و با ذکر تاثیر مثبت مناسک حج ([[احرام]]، [[طواف خانه خدا|طواف]]، [[نماز طواف]]، [[سعید بن العاص اموی|سعی]]، [[وقوف به مشعر|وقوف]] در [[مشعر|مشاعر مقدس]]) بر ایجاد احساس امنیت حج‌گزاران ادامه می‌یابد.

در ادامه این فصل تاثیر اماکن حج ([[کعبه]]، [[مسجد الحرام]]، [[مسعی]]، مکه، [[منا|مواقف]]) و نیز تاثیر اوقات حج بر تامین امنیت روانی حاجیان بررسی شده است.

=== فصل سوم: عوامل سازمانی ایجادکننده امنیت روانی ===
در فصل سوم، عوامل سازمانی که مرتبط به دولت‌ها و سازماندهی عملیات حج است و ممکن است بر امنیت روانی حج‌گزاران تاثیر داشته باشد بیان شده است و این عوامل به دو دسته‌ی عوامل مربوط به مدیران ایرانی و عوامل مربوط به کشور [[عربستان]] تقسیم شده اند.

نویسنده‌ی این کتاب، اقداماتی را برشمرده که مسئولان ایرانی می‌توانند از طریق آن بر افزایش امنیت روانی حجاج تاثیر داشته باشند:
* تسهیل انجام امور زائران
* تأمین نیازمندی‌ها
* گزینش و آموزش مدیران و روحانیان
* اجرای طرح‌ها و عرضه محصولات فرهنگی
نویسنده همچنین اقدامات مؤثری را که مربوط به مدیران کشور عربستان است چنین برشمرده است:
* برخورد مناسب با زائران
* تلطیف فضای عمومی عربستان
* برقرار کردن امنیت
* تأمین نیازمندی‌ها
* مدیریت مطلوب اماکن و مناسک
* جلوگیری از مجادلات مذهبی

=== فصل چهارم: وظایف مدیران و روحانیان کاروان‌ها در ایجاد امنیت روانی حجاج ===
نگارنده در این فصل، وظایف مدیران را خوش‌اخلاقی با زائران، همراهی با آنان در طول سفر، برقراری ارتباط عاطفی با زائران، حضور پر نشاط در فضای هتل، تلاش برای برآوردن نیازهای زائران و اطمینان خاطر دادن به آن‌ها بر می‌شمرد. وی همچنین وظایف روحانیان کاروان‌ها را آموزش [[احکام حج]]، توجه به مشکلات زائران، امید دهی به ایشان و پاسخ دادن به پرسش‌های مذهبی آنان معرفی می‌کند.

=== فصل پنجم: راهکارهای کسب امنیت روانی در حج ===
فصل پنجم این کتاب، حاوی مطالبی برای خود حج‌گزاران است و راهکارهایی برای به دست آوردن و افزایش امنیت روانی در زمان حج را به ایشان ارائه می‌دهد. این راهکارها شامل کمک گرفتن از [[خداوند]] و یاد او، زیارت اولیای الهی، [[صدقه]] دادن، ارتباط دوستانه با اعضای کاروان‌، روابط نیک با حجاج سایر کشورها، برخورد صحیح با مأموران [[عربستان]]، رعایت نکات ایمنی است.

== اطلاعات نشر ==
این کتاب در پاییز سال 1400 شمسی و در [[پژوهشکده حج و زیارت]] تهیه شده و توسط انتشارات [[مؤسسه فرهنگی هنری مشعر]] در 144 صفحه به چاپ رسیده است.
==منابع==
حج و امنیت روانی حجاج، مجتی حیدری، مشعر، ۱۴۰۰

حج و امنیت روانی حجاج (کتاب)

2021-10-30T07:51:41Z

Hosainahmadi:

{{جعبه اطلاعات کتاب
| عنوان = حج و امنیت روانی حجاج
| عنوان اصلی =
| تصویر =
| اندازه تصویر =
| توضیح_تصویر =
| نویسنده = مجتبی حیدری
| برگرداننده =
| ویراستار =
| به تصحیح =
| تحقیق =
| به کوشش =
| تاریخ نگارش =
| تصویرگر =
| طراح جلد =
| موضوع = حج و جنبه‌های روان‌شناسی
| سبک =
| زبان = فارسی
| تعداد جلد = ۱
| صفحه = ۱۴۴
| قطع = وزیری
| ناشر = مؤسسه فرهنگی هنری مشعر
| وبسایت ناشر = http://hzrc.ac.ir
| محل انتشارات = تهران
| تاریخ نشر = پاییز ۱۴۰۰ ش.
| ترجمه به =
| مجموعه =
| شابک = ۹۷۸-۹۶۴-۵۴۰-۹۵۱-۵
|رده‌بندی کنگره = BP۱۸۸/۸
|رده‌بندی دیویی = ۲۹۷/۳۵۷
|سایر مشخصات =
}}

'''حج و امنیت روانی حجاج''' کتابی است که به تعریف و بررسی [[امنیت روانی]] می‌پردازد و پس از ذکر اهمیت آن در موسم [[حج]]، عوامل مؤثر و راهکارهای افزایش امنیت روانی حج‌گزاران را معرفی می‌کند. این کتاب توسط مجتبی حیدری و در [[پژوهشکده حج و زیارت]] به تدوین رسیده است.

== محتوا ==
کتاب «حج و امنیت روانی حجاج»، نوشته مجتبی حیدری، از ابعاد مختلفی به مسئله امنیت روانی حج‌گزاران می‌پردازد و راهکارهایی برای حفظ امنیت روانی و جلوگیری از ناامنی در زمان ادای [[اعمال حج تمتع|مناسک حج]] ارائه می‌کند. از دیدگاه نویسنده بحث [[امنیت روانی]] در حج، موضوع قابل توجهی است چرا که سفر به کشوری ناشناخته با اعتقادات متعصبانه و دیدگاه‌های سیاسی متعارض و نیز سختی برخی اعمال حج، می‌تواند احساس نگرانی و ناامنی را در روان حج‌گزاران برانگیزد.

این کتاب در پنج فصل تدوین شده است:

=== فصل اول: مباحث مقدماتی ===
نگارنده در این فصل، به تعریف مفاهیم [[امنیت]]، روان، امنیت روانی و آرامش پرداخته است و انواع امنیت را از جهات مختلف بررسی کرده است. سپس پیرامون اشارات [[قرآن|قرآن کریم]] به مسئله‌ی امنیت، مطالبی را بیان کرده و نظرات روان‌شناسان درباره‌ی امنیت روانی را ذکر نموده است؛ وی در ادامه، عوامل و آثار امنیت روانی را بررسی کرده است.

=== فصل دوم: امنیت روانی در حج ===
قرآن کریم، [[آخر الزمان|مکه]] را حرم امن الهی معرفی کرده است؛ فصل دوم این کتاب با توضیح گزاره‌ی پیشین آغاز می‌شود و با بررسی امنیت روانی در مناسک حج ([[احرام]]، [[طواف خانه خدا|طواف]]، [[نماز طواف]]، [[سعید بن العاص اموی|سعی]]، [[وقوف به مشعر|وقوف]] در [[مشعر|مشاعر مقدس]]) ادامه می‌یابد. سپس امنیت روانی را در مورد اماکن حج ([[کعبه]]، [[مسجد الحرام]]، [[مسعی]]، مکه، [[منا|مواقف]]) به میز بررسی می‌کشاند و سپس درباره‌ی اوقات حج و ارتباط آن با امنیت روانی مطالبی را بیان می‌دارد.

=== فصل سوم: عوامل سازمانی ایجادکننده امنیت روانی در حج ===
در فصل سوم، عواملی که ممکن است بر امنیت روانی حج‌گزاران تاثیر داشته باشد بیان شده است و این عوامل به دو دسته‌ی عوامل مربوط به مدیران ایرانی و عوامل مربوط به کشور [[عربستان]] تقسیم شده اند. نویسنده‌ی این کتاب، عواملی که مسئولین ایرانی می‌توانند از طریق آن بر افزایش امنیت روانی حجاج تاثیر داشته باشند را تسهیل انجام امور، تأمین نیازمندی‌ها، گزینش و آموزش مدیران و روحانیان، اجرای طرح‌ها و عرضه محصولات فرهنگی بر می‌شمرد؛ وی نیز عوامل مؤثری که مربوط به مدیران کشور عربستان است را برخورد مناسب با زائران، تلطیف فضای عمومی عربستان، برقرار کردن امنیت، تأمین نیازمندی‌ها، مدیریت مطلوب اماکن و مناسک و جلوگیری از مجادلات مذهبی می‌داند.

=== فصل چهارم: وظایف مدیران و روحانیان کاروان‌ها در ایجاد امنیت روانی حجاج ===
نگارنده در این فصل، وظایف مدیران را خوش‌اخلاقی با زائران، همراهی با آنان در طول سفر، برقراری ارتباط عاطفی با زائران، حضور پر نشاط در فضای هتل، تلاش برای برآوردن نیازهای زائران و اطمینان خاطر دادن به آن‌ها بر می‌شمرد. وی همچنین وظایف روحانیان کاروان‌ها را آموزش [[احکام حج]]، توجه به مشکلات زائران، امید دهی به ایشان و پاسخ دادن به پرسش‌های مذهبی آنان معرفی می‌کند.

=== فصل پنجم: راهکارهای کسب امنیت روانی در حج ===
فصل پنجم این کتاب، حاوی مطالبی برای خود حج‌گزاران است و راهکارهایی برای به دست آوردن و افزایش امنیت روانی در زمان حج را به ایشان ارائه می‌دهد. این راهکارها شامل کمک گرفتن از [[خداوند]] و یاد او، زیارت اولیای الهی، [[صدقه]] دادن، ارتباط دوستانه با اعضای کاروان‌، روابط نیک با حجاج سایر کشورها، برخورد صحیح با مأموران [[عربستان]]، رعایت نکات ایمنی و روش‌های دیگری می‌شود.

== اطلاعات نشر ==
این کتاب در پاییز سال 1400 هـ. شـ. و در [[پژوهشکده حج و زیارت]] تهیه شده و توسط انتشارات [[مؤسسه فرهنگی هنری مشعر]] در 500 نسخه به چاپ رسیده است.

== منابع ==

{{برگرفتگی
| پیش از لینک =
| منبع = کتاب '''حج و امنیت روانی حجاج'''
| لینک =
| ‌ توضیحات منبع =
}}

{{پایان}}