ویکی حج - مشارکت‌های کاربر [fa]

زیارت غدیریه

2026-08-08T11:14:01Z

Kamran:

'''زیارت غدیریه'''، یکی از زیارت‌نامه‌های مشهور برای زیارت [[امام علی(ع)]] و منقول از [[امام هادی(ع)]] است. امام هادی(ع) با حضور در کنار مرقد امام علی(ع)، ایشان را با این زیارت‌نامه زیارت می‌کردند.
در این زیارت‌نامه علاوه بر سلام و عرض ارادت به [[امام علی(ع)|امیرالمؤمنان]]، فضائل آن حضرت در قرآن و روایات پیامبر و نیز رویدادهای تاریخی بیان شده‌است.

==معرفی زیارت==
زیارت غدیریه یکی از زیارت‌نامه‌های امام علی(ع) است که از امام هادی(ع) نقل شده است.

زیارت امیرالمؤنین در [[روز غدیر]]، یکی از زیارت‌نامه‌های معتبر است و [[شیخ عباس قمی]]، در [[هدیه الزائرین]] به اعتبار و صحت این زیارت‌نامه تأکید می‌کند.<ref>هدیه الزائرین، 242</ref> در سند ذکر این روایت، [[شیخ طوسی]]، [[شیخ مفید]]، [[ابن قولویه]]، کلینی و دو تن از [[نایبان خاص امام زمان]]، ابوالقاسم، [[حسین بن روح نوبختی]] و [[عثمان بن سعید عمری]] قرار دارند.<ref>المزارالکبیر، ص263</ref><ref>هدیه الزائرین، ص 242</ref>

همچنین از شیخ عباس قمی نقل شده که این زیارت‌نامه فقط مختص روز غدیر نیست و با این زیارت‌نامه می‌توان امام علی(ع) را در همه اوقات از نزدیک یا دور زیارت کرد.<ref>هدیه الزائرین، ص 242</ref>

==متن و محتوا==
محور اصلی زیارت غدیریه، اصل «[[تولّی و تبرّی]]» و محتوای اصلی آن بیان فضایل [[امام علی(ع)]] است. زیارت غدیریه مشحون از آیات [[قرآن]] است. همچنین احادیث فراوانی نیز در آن نقل شده است.درواقع این زیارت مشتمل بر استدلال‌هایی از قرآن، روایات [[حضرت محمد (ص)|پیامبر]] و بیان وقایع تاریخی است که مرتبت و منزلت [[امام علی(ع)|امیرالمؤمنین]] را نشان می‌دهد.

از جمله آیاتی که می‌توان به آن اشاره کرد، آیات ابتدایی سوره نبأ است، به‌طوری که در فرازی از این زیارت آمده« السلام علیک ایها النبا العظیم، الذی هم فیه مختلفون». در روایاتی که از [[امامان معصوم]] ذکر شده، «نبأ عظیم» به [[مسأله ولایت و امامت]] امام علی(ع) تفسیر شده که در روز قیامت از آن سؤال خواهد شد.<ref>المزارالکبیر، ص 264</ref>

همچنین [[امام هادی(ع)]] با آوردن آیات 78 و 150 سوره انعام و اشاره به [[طراط مستقیم]]، امام علی(ع) را مصداق صراط مستقیم معرفی می‌کند. آیه 55 سوره مائده(معروف به [[آیه ولایت]])، نیز که بسیاری از مفسرین، علی (ع) را شأن نزول این آیه می‌دانند، یکی از فرازهای این زیارت‌نامه است. <ref>المزارالکبیر، ص 264</ref>

یکی دیگر از آیات ذکر شده در زیارت‌نامه، آیه 67 سوره مائده است که در [[واقعه غدیر]] نازل شد و احادیث و روایاتی زیادی وجود دارد که آیه فوق درباره امام علی(ع) نازل شده‌است.<ref>المزارالکبیر، ص 272</ref><ref>الدرالمنثور، ج2، ص 293</ref>

علاوه بر این امام هادی(ع) در این زیارت‌نامه با اشاره به آیه 102 سوره صافات، واقعه [[لیله المبیت]] را یادآور می‌شود،<ref>المزارالکبیر، ص 279</ref> <ref>الامالی، ص446</ref>و نیز با نقل آیه 33 سوره احزاب (معروف به [[آیه تطهیر]])، به عصمت و ولایت اهل بیت می‌پردازد.<ref>المزارالکبیر، 278</ref><ref>مجمع البیان، ج8، ص 559</ref><ref>شواهدالتنزیل، ج2، ص 87</ref>

در فرازهایی از این زیارت‌نامه به روایات پیامبر از امام علی پرداخته شده، روایاتی نظیر پیشگامی آن حضرت در اسلام<ref>المزارالکبیر، ص 268و264، شرح نهج البلاغه، ج13، ص 225</ref> و اخوت با پیامبر<ref>المزارالکبیر، ص ص 265، الطرائف، ج1، ص 63</ref>. یکی دیگر از مطالب این زیارت‌نامه که در فرازهای متعدد آن آمده لعن منکران ولایت است.<ref>المزارالکبیر، ص 265، بحارالانوار، ج22، ص 490</ref>

از دیگر مطالب مطرح شده در این زیارت‌نامه می‌توان به رشادت‌های امام علی(ع) در جنگ‌های [[صدر اسلام]]، اوضاع بعد از وفات پیامبر، [[غصب خلافت]]، سرزمین [[فدک]]، جنگ‌هایی که در دوران خلافت امام علی(ع) روی داد و مشخصا حیله قرآن بر نیزه کردن در [[جنگ صفین]]، و نیز واقعه شهادت ایشان، اشاره کرد.<ref>المزارالکبیر، ص 274، 278، 279، 281</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}

محراب تهجد

2026-07-29T08:00:28Z

Kamran: /* بازسازی محراب تهجد */

{{جعبه اطلاعات بنا
| عنوان = محراب تهجد
| تصویر = محراب تهجد1.jpeg
| اندازه تصویر =
| پیوند تصویر =
| توضیح تصویر =
| نام‌های دیگر =
| مکان = مسجدالنبی
| کاربری =
| بزرگداشت نزد =
| وابسته به دین/مذهب =
| باورها =
| آیین‌ها =
| احکام =
| زیارت کنندگان =
| بازدیدکنندگان =
| زمان پایه‌گذاری =
| بنیانگذار = قایتبای مملوکی
| رویدادها =
| بازسازی‌ها =
| بازسازی کنندگان = عبدالمجید عثمانی
| بخش‌های از میان رفته =
| ویژگی‌های تاریخی =
| متولیان =
| مساحت =
| طول =
| عرض =
| ارتفاع =
| وضعیت بنا = قبل از سال 1353ه.ق برچیده شده
| گنجایش =
| امکانات =
| بخش‌های بنا =
| معمار =
| سبک =
| ویژگی‌ها =
| گنبدها =
| مناره‌ها =
| درها =
| رواق‌ها =
| صحن‌ها =
| ایوان‌ها =
| گرداننده =
| نهاد وابسته =
| نهاد نگهدارنده =
| مدیر =
| روحانی =
| نهادهای زیر مجموعه =
| ثبت در =
| شماره ثبت =
| تاریخ ثبت =
| وبگاه =
| عرض جغرافیایی =
| طول جغرافیایی =
}}

'''محراب تهجد'''، یکی از [[محراب‌های مسجدالنبی]] است که در انتهای دیوار شمالیِ [[ضریح رسول الله|ضریح پیامبر]] قرار داشته‌است. این [[محراب]] مکانی‌ است که [[حضرت محمد (ص)|پیامبر]] برخی شب‌ها [[نماز شب]] را در آن‌جا اقامه می‌کرد.

==محل محراب==
این محراب خارج دیوار شمالی [[حجره رسول‌الله|حجره شریفه]]، کنار [[ستون تهجد]]، مقابل [[دکه اغوات]]، قرار داشت.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 302-303</ref>

==علت نام‌گذاری==
به نقل از منابع، پیامبر کنار یکی از [[ستون‌های مسجدالنبی]] که بعد از درِ خانه [[امام علی(ع)|امیر مؤمنان]] قرار داشت، حصیری را پهن می‌کرد و روی آن به [[تهجّد]] و نماز شب می‌‏ایستاد.<ref>المعالم الاثیره، ص43</ref> [[امام علی(ع)|علی (ع)]] نیز نماز شب را همین جا می‌خواند.<ref>نک: الدره الثمینه، ص۱۲۵؛ موسوعه مکه المکرمه، ج۲، ص۴۲۰.</ref> در سده‌های بعد، کنار این ستون که موسوم به [[ستون تهجد]] بود، محرابی با همین نام ساخته شد.<ref>المعالم الاثیره، ص 43</ref>

ابن نجّار و مطری از این محل به «مصلّی النّبی صلّی الله علیه و آله باللّیل: نمازگاه شبانه پیامبر» یاد کرده‌‏اند. همچنین [[علی بن عبدالله سمهودی|سمهودی]] محراب تهجد را محل خواندن نماز شب پیامبر غیر از [[ماه رمضان]] عنوان کرده‌است.

==بازسازی محراب تهجد==
این محراب در دوره [[سلطان قایتبای|سلطان قایتبای مملوکی]]( 888ه/1483م) باکاشی‌های طلاکاری شده تزیین شد و آیات مرتبط با تهجد در آن نقش بسته شد.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 302-303</ref> همچنین در دوره سلطان [[عبدالمجید عثمانی]]( 1271ه/1854م) نیز این محراب بازسازی شد.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص302-303</ref> <ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%85%D8%B1%D8%A2%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D9%85%DB%8C%D9%86_%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%DB%8C%D9%85_%D8%B1%D9%81%D8%B9%D8%AA_%D9%BE%D8%A7%D8%B4%D8%A7_%D8%AC1.pdf&page=470 مرآة الحرمین ابراهیم رفعت پاشا، ص470] </ref>محراب تهجد در این زمان از یک قطعه سنگ تراشیده و به ستون تهجد متصل شد.سپس کتیبهٔ اصلی محراب به‌صورت برجسته بر روی آن بازاجرا شد. از نوشته‌های روی این کتبه می‌توان به آیه« و من اللیل فتهجد به نافله لک عسی أن یبعثک ربک مقاما محمودا» اشاره کرد.

به هر حال، محراب مذکور در سراسر دوران [[دوره عثمانی|عثمانی]] هیچ نقشی در سازماندهی نماز — که توسط پیروان چهار مذهب فقهی در اوقات گوناگون در داخل [[مسجدالنبی]] اقامه می‌شد — ایفا نکرد و تنها به عنوان مکان نمازگزاردن [[حضرت محمد (ص)|پیامبر]] مورد احترام بود.<ref>المسجد الشریف النبوی، ص 303</ref>

==وضعیت کنونی==
[[پرونده:محراب تهجد2.jpeg|File.png|270px|thumb|left|محراب تهجد2]]

محراب تهجد پیش از سال 1353ق/1934م برچیده شد. علت این اتفاق به نقل از محمد هزاع الشهری، از مورخین معاصر، توجه بیش از حد مسلمانان به این محراب ذکر شده‌است.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 303</ref>

==جستارهای وابسته==
*[[مسجد النبی|مسجدالنبی]]
*[[بازسازی مسجدالنبی]]
*[[ستون تهجد]]
*[[محراب‌های مسجدالنبی]]
==پانویس==
{{پانویس}}

اسرار وقوف در مشعر

2026-07-24T08:00:47Z

Kamran: added Category:مقاله‌های تکمیل‌شده using HotCat

'''اسرار وقوف در مَشعَر''' حقایق و حکمت‌های پنهانِ توقف [[حج‌گزاران]] در سرزمین [[مشعر]] است. [[وقوف در مشعر]] یکی از اعمال واجب حج است که حاجیان پس از عرفات، در سرزمین مشعر (میان مکه و عرفات) از شب [[عید قربان]] بیتونه کرده و تا طلوع آفتاب توقف می‌کنند. وقوف از اذان صبح تا طلوع آفتاب، از [[ارکان حج]] است. خواندن [[دعا]]، ذکر خدا و جمع‌آوری سنگریزه برای [[رمی جمرات]] از مستحبات آن است.

از فلسفه‌های وقوف در مشعر، آمادگی برای ورود به [[حرم مکی|حرم]] و انجام قربانی و زیارت خانه خداست. همچنین در روایات، این مکان آستانه درِ دوم ورود به حرم معرفی شده که [[حاجی]] با گریه و تضرع، اجازه ورود می‌یابد. مشعر جایگاه نزول رحمت، بخشش گناهان و استجابت دعاست و [[وقوف]] در آن امید به آمرزش الهی را افزایش می‌دهد. آیهٔ ۱۹۸ بقره، [[مشعرالحرام]] را محل ذکر و یاد خدا دانسته و به اعتقاد برخی مفسران، راز وقوف در آن، آگاه شدن قلب به تقوا و خوف از خداست.

در آداب وقوف نیز سفارش به صبر و پرهیز از عجله و آزار دیگران شده است، زیرا شتابزدگی از رسوم [[جاهلیت|جاهلی]] بود. [[امام صادق (ع)]] ترک تکبر را شرط جلب رحمت خدا دانسته و کبر را «رنجاندن مردم و نپذیرفتن حق» معنا کرده است. خواندن دعای «فک رقبتی من النار» و درخواست عفو، عذرخواهی و حفظ [[تقوا]] در مشعر توصیه شده است. گفته شده این دعاها نشان ‌می‌دهد که مشعر جای [[طلب آمرزش]]، سلامت دین، قبولی مناسک و برکت اعمال است.
== وقوف در مشعر ==
{{اصلی|وقوف در مشعر}}وقوف در مشعر، به معنای ماندن در [[مشعر]] از اذان صبح روز [[عید قربان]] تا طلوع آفتاب و سومین عملِ واجبِ [[حج]] است.<ref>حج در اندیشه اسلامی، ص۲۸۸.</ref> وقوفِ حداقلی در مشعر، [[ارکان حج|رکن حج]] شمرده شده است.<ref>فرهنگ اصطلاحات حج و عمره، ص۲۷۶.</ref> مَشعَر سرزمینی بین شهر [[مکه]] و [[عرفات]] است<ref>شفاء الغرام، ج١، ص5٠5و5٠٧ .</ref> که [[حاجی|حاجیان]] پس از [[وقوف در عرفات]]، به این سرزمین رفته و در آن [[وقوف در مشعر|توقف]] می‌کنند.<ref>ینابیع الفقیهه، ج٧، ص١٩٨؛ شرایع، ص6٣4.</ref> این سرزمین بین تنگه دو کوه [[مأزمین]] و [[وادی محسر]] واقع شده و حدود چهار کیلومتر طول دارد.<ref>مرآة الحرمین، ج١، ص٣4١.</ref>

خواندن دعا، ذکر الهی و گردآوری سنگ‌ریزه‌هایی که در [[منا]] باید به [[جمرات]] زده شود از [[مستحب|مستحبات]] وقوف در مشعر است.<ref>[https://hadith.inoor.ir/fa/hadith/101083/translate من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۵۴۳]؛ ترجمه من لا یحضره الفقیه، ج۳، ص۴۴۷.</ref>

== فلسفه وقوف در مشعر ==

=== آمادگی برای ورود به حرم ===
در روایات، مشعر، آستانه درِ دوم ورود به [[حرم مکی]] دانسته شده، که [[حج‌گزار]] با توقف، زاری و پاک شدن در مشعر، اجازه انجام قربانی<ref>کافی، ج ۱، ص ۲۲۴، ح ۴؛ التهذیب، ج ۱۷، ص ۴۴۸، ج ۵ .</ref> و [[زیارت]] [[کعبه|خانه خدا]] را دریافت می‌کند.<ref>[http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/297/1/236 حج و عمره در قرآن و حدیث، ص۲۳۶]، به نقل از: تهذیب الأحکام، ج۵ ص۴۴٨، ح١۵۶۵ ، کنزالفوائد، ج٢ ص٨١، المناقب، ابن شهر آشوب، ج٢، ص٣٧٨ .</ref> برخی وقوف در مشعر را وسیله آمادگی برای مبارزه روز بعد با شیطان در قالب عمل [[رمی جمره]] دانسته‌اند.<ref name=":0">الاخلاق ، ص125 .</ref>

=== جلب آمرزش و رحمت الهی ===
روایتی از [[پیامبر(ص)]] به نزول نعمت‌های الهی و بخشش گناهان گناهکاران به خاطر نیکوکاران و قبولی دعاها در مشعر اشاره دارد.<ref>سنن ابن ماجه ح ۳۰۲۴ مشابه این حدیث در مورد عرفات در منابع شیعه آمده است.</ref> برخی با مقایسه محل قرار گرفتن سرزمین عرفات (که در بیرون محدوده حرم است) با [[مشعر]] که در محدوده [[حرم مکی|حرم]] مکی است، معتقدند می‌توان امید بیشتری به رحمت الهی و تقرب به خداوند در وقوف دوم [[حج‌گزاران]] در سرزمین مشعر داشت.<ref name=":0" /><ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 208 و 209.</ref>

=== افزایش یاد خداوند و تقوا در قلب حاجیان ===
آیه 198 سوره بقره{{یادداشت|فَاذْكُرُوا اللهَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ}}، [[مشعرالحرام]] را محل ذکر و یاد خداوند معرفی کرده است. [[جوادی آملی]] در مورد اسرار مشعر می‌نویسد: راز وقوف و [[بیتوته]] در مشعر الحرام، این است که حج گزار قلب خود را با شعار تقوا آگاه کرده پرهیزگاری و خوف از خداوند را شعار دل خود قرار دهد.<ref>به نقل از: درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 210.</ref>

== فلسفه آداب وقوف ==

=== پرهیز از عجله و مزاحمت ===
در حدیثی از [[امام صادق(ع)]] به صبر در حرکت و مراقبت از آزار دیگران در هنگام ازدحام در مشعر امر شده است.<ref>وسائل، ج١4، ص6.</ref> گفته شده عجله و شتاب همراه با هیاهو و جنجال، به هنگام کوچ از عرفات، از رسوم حج‌گزاران در دوره جاهلی بوده است.<ref>علل الشرایع، ص444.</ref>

=== ترک تکبر و اظهار فروتنی و مردم دوستی ===
[[امام صادق(ع)]] در روایتی توصیه به کنار گذاشتن کبر در سرزمین مشعر کرده و فلسفه آن را جلب نظر رحمت خداوند به حج‌گزار در صورت خارج کردن کبر از قلب دانستند.<ref>المحاسن ، ج1 ، ص141 .</ref>

=== توصیه به دعا ===
در روایات توصیه شده به خواندن دعای «فک رقبتی من النار»؛ خدایا مرا از آتش نجات عنایت فرما.<ref>الحج و العمره فی الکتاب و السنه ، ص225 .</ref> همچنین توصیه شده که به عنوان مهمان خدا از او جایزه بخواهید که لغزشهایتان را ببخشاید و عذرتان را بپذیرد و تقوا را توشه راهتان قرار دهد.<ref>الحج و العمره فی الکتاب و السنه ، ص 222 و 225 .</ref> برخی فلسفه این دعاها را چنین برداشت کرده‌اند که: «مشعر محلی برای طلب آمرزش و سلامتی دین و قبولی مناسک و برکت اعمال و ارزاق است؛ یعنی در رحمت و بخشش و عنایت الهی باز است.»<ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 212 .</ref>
== مقاله‌های مرتبط ==

* [[مشعر]]
* [[اسرار حج]]

== پانویس ==
{{پانویس}}

== منابع ==
{{منابع}}
*'''اخلاق'''، عبد الله شبر ، ترجمه محمدرضا جباران، قم، هجرت، 1374ش.
* '''پرتوی از اسرار حج''' : عباسعلی زارعی سبزواری، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم دفتر انتشارات اسلامی ، 1390 ش .
* '''تهذیب الأحکام'''، طوسی محمد بن حسن، تحقیق حسن موسوی خرسان، تهران، دارکتب الاسلامیة، 1407ق.
*'''ترجمه و متن کتاب من لا یحضره الفقیه'''، شیخ صدوق (ابن بابویه)، ترجمه محمدجواد غفاری، بی‌جا، نشر صدوق، ۱۳۶۷ش.
*[https://hadith.inoor.ir/fa/hadithlist?pagenumber=1&pagesize=14&sortcolumn=default&sortdirection=desc&searchtype=and&book=1347&isgroup=0&isfulltext=0&iserab=1&pagesizegrouping=10000&isflexibleforstem=0&isflexibleforletter=1 '''من لا یحضره الفقیه''']، محمد بن علی بن‌بابویه، قم، جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم. مؤسسة النشر الإسلامی، بی‌تا.
* '''جرعه‌ای از صهبای حج'''، عبدالله جوادی آملی، تهران، مشعر، ۳۸۶ش.
* '''حج و عمره در قرآن و حدیث'''، محمد محمدی ری‌شهری، ترجمه جواد محدثی، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث، ۱۳۸۶ش.
* '''حج در اندیشه اسلامی '''، علی قاضی‌عسکر، تهران، مشعر، ۱۳۸۴ش.
* '''الحج و العمرة فی الکتاب و السنه''': ری شهری، قم، دار الحدیث، ۱۳۷۶ش.
*'''درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج'''، کمیته اسرار و معارف معاونت امور روحانیون حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت، تهران، مشعر، 1389ش.
* '''الکافی''': الکلینی (م.۳۲۹ق.)، به کوشش غفاری، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۷۵ش.
* '''فرهنگ اصطلاحات حج و عمره: راهنمای زائران سرزمین وحی''': مسعود فکری، احمد علائی، تهران، مشعر، 1393ش.
* '''شفاء الغرام باخبار البلد الحرام''': محمد بن احمد، محقق عمر عبد السلام تدمری ، بیروت لبنان ، دار الکتاب العربی ، 1364 ش / 1405 ق .
* '''سنن الترمذی''' ، ترمذی، محمد بن عیسی، تحقیق: احمد محمد شاکر، القاهره: دار الحدیث ، 1419 ق .
* '''سنن ابن ماجه''': ابن ماجه (م. 275ق.)، به کوشش محمد فؤاد، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1395ق.
* '''علل الشرائع'''، ابن بابویه، محمد بن علی، النجف، المکتبه الحیدریه ، 1385ق/ 1966م .
* '''سلسله الینابیع الفقیه''': علی اصغر مروارید، بیروت لبنان ، الدار الاسلامیه ، 1410 ق / 1990 م .
* '''مرآت الحرمین ''': ایوب صبری پاشا، تهران ، به کوشش علی قاضی عسکر و عبدالرسول منشی، مشعر ، 1392 ش .
*'''کنز الفوائد'''، محمد بن علی کراجکی ، محقق عبد الله نعمه ، قم، دارالذخائر، 1369 ش / 1410 ق .
*'''المحاسن'''، احمد بن محمد برقی ، مصحح جلال الدین محدث، قم، دارالکتب الاسلامیه، بی‌تا .
* '''مستدرک الوسائل'''، محدث نوری، قم، مؤسسه آل البیت(ع)، ۱۴۰۸ق.
*'''المناقب'''، محمد بن علی ابن شهر آشوب ، تصحیح هاشم رسولی و محمد حسین آشتیانی، علامه، بی‌تا .
* '''وسائل الشیعه الی تحصیل الشریعه'''،، محمدبن الحسن الحرّ العاملی، تحقیق مؤسسة آل البیت، قم، مؤسسة آل البیت، ۱۴۰۹ق.{{پایان}}{{حج و عمره}}
[[رده:اسرار حج]]
[[رده:مقاله‌های تکمیل‌شده]]

اسرار وقوف در عرفات

2026-07-24T08:00:21Z

Kamran: added Category:مقاله‌های تکمیل‌شده using HotCat

'''اسرار وقوف در عرفات'''، حقایق و حکمت‌های پنهانِ توقف [[حج‌گزاران]] در سرزمین [[عرفات]] است. در منابع دینی، این عمل را فراتر از یک مناسک ظاهرى، به عنوان «حقیقت حج» و «[[حج اکبر]]» معرفى کرده‌اند. روایت شده که خداوند در عصر روز [[روز عرفه|عرفه]] در مقابل فرشتگان به بندگان ساکن در عرفات افتخار مى‌کند.

عرفات همان جایی است که بنابر روایات، توبه [[آدم(ع)]] پذیرفته شد و از این رو مکانی برای بخشش گناهان است. گفته شده که وقوف در بیرون دروازه حرم، انسان را براى ورود به حریم امن الهى آماده مى‌سازد. همچنین صحرای عرفات را یادآور صحنه قیامت به واسطه ازدحام [[حاجیان]] دانسته‌اند.

== وقوف در عرفات ==
{{اصلی|وقوف در عرفات}}وقوف در عرفات دومین عملِ واجبِ [[حج]] است<ref>فرهنگ اصطلاحات حج و عمره، ص۲۷۵.</ref> که طی آن حج‌گزار بر اساس فقه [[شیعه]]، در [[روز عرفه]]، از ظهر تا غروب شرعی در [[عرفات]] می‌ماند.<ref>رک: مناسك حج، صص451-452.</ref> این [[وقوف]] به مقداری که ماندن در آنجا (اگر چه به‌مدت کوتاه) صدق کند، از [[ارکان حج]] نیز شمرده شده است.<ref>رک: مناسك حج، صص450-451.</ref> در دوره قبل از اسلام نیز پیشینه‌هایی برای [[وقوف در عرفات]] گزارش شده است.<ref name=":0">حج در اندیشه اسلامی، ص۲۳۴، به نقل از: اخبار مکه، ازرقی، ج۱، ص۱۱۷.</ref> پیروان دین‌هایی که [[حج]] را واجب می‌دانستند، در همه دوره‌ها، به هنگام حج، در عرفات وقوف می‌کردند. در [[جاهلیت|دوره جاهلی]] نیز، گروهی از [[جرهم|جُرْهُمیان]] به پیروی از [[حضرت ابراهیم(ع)]] در عرفات وقوف می‌کردند.<ref name=":03">حج در اندیشه اسلامی، ص۲۳۴، به نقل از: اخبار مکه، ازرقی، ج۱، ص۱۱۷.</ref>برخی قبیله‌های [[قریش]] و [[جارالله|ساکنان مکه]]، از وقوف در عرفات خودداری می‌کردند.<ref name=":03" />

روزه<ref>درسنامه مناسک حج،‌ ص۵۹.</ref>، [[توبه]]<ref>مصباح‌الشریعة، ص۹۲؛ المحجة البیضاء، ج۲، ص۲۰۷.</ref>، خواندن [[دعا|دعاهایی]] مانند [[دعای عرفه امام حسین (متن دعا)|دعای عرفه]] [[امام حسین (ع)]]<ref>درسنامه مناسک حج،‌ص۶۰ .</ref> و [[دعای عرفه امام سجاد|دعای عرفه]] [[امام سجاد (ع)]] <ref>حج و عمره در قرآن و حدیث، ص۳۹۲.</ref> از اعمال و آداب مستحبی وقوف در عرفات است. از آداب حضور در عرفات، «خواندن نماز ظهر و عصر در اول وقت، با يك [[اذان و اقامه|اذان]] و دو [[اذان و اقامه|اقامه]]<ref>درسنامه مناسک حج،‌ ص۵۹.</ref>» و «لزوم طهارت و پاکی ظاهری<ref>دعائم الاسلام، ج ۱، ص ۳۲۰ .</ref> و باطنی<ref>کافی، ج ۴، ص ۶۶ الفقیه، ج ۲، ص ۲۱۱ .</ref>»{{یادداشت|امام صادق (ع) فرموده است.
لا يصلح الوقوف بعرفة علي غير طهارة»}} است.

=== اهمیت وقوف در عرفات ===
وقوف در عرفات در روایات، «حقیقت حج»<ref>مستدرک الوسائل، ج١٠، ص٣۴.</ref> و «[[حج اکبر]]»<ref>الکافی، ج۴، ص٢۶۵.</ref> معرفی شده است. در اهمیت وقوف در عرفات از پیامبر نقل شده که «حج، همان عرفات است»<ref>سنن ترمذی، ج 2، ص 65 ؛ محجة البيضاء، ج 2 ، ص 204 ؛ نیز الحج والعمرة في الكتاب والسنة، ص 189 و 190 .</ref>
همچنین از [[پیامبر(ص)]] حکایت شده است که خداوند در عصر [[روز عرفه|عرفه]] به خاطر اهل عرفه به فرشتگان خود مباهات می‌کند و می‌فرماید به بندگانم بنگرید که ژولیده و غبار آلود به سوی من آمده‌اند.<ref>بحار الانوار، ج ۹۹، ص ۱۳ ، ح ۴۲ .</ref>

== فلسفه وقوف در عرفات ==

=== بخشش گناهان ===
یکی از اسرار اجتماع در این سرزمین آن است که حضور عموم مردم، حتی گنهکاران، در کنار اولیای الهی سبب می‌شود تا به برکت وجود آنان، همگان مشمول رحمت الهی گردند<ref>پرتوی از مشعل هدایت اسرار و معارف حج، ص ۲۲ ؛ وافی، ج ۲، ص ۴۲ .</ref> و دعای همگان قبول شود.<ref>المراقبات، ج2 ، ص225 .</ref> بنا بر روایات، وقوف عرفات زمان و مکانی ویژه برای بخشش گناهان است<ref>الفقيه، ج ۲، ص ۲۱۱ ؛ کافی ج ۴، ص ۵۴۱، ح ۷ ؛ دعائم الاسلام، ج ۲، ص ۲۹۴ ؛ السنن الكبری، ج ۵، ص ۱۹۲ ؛ کافی، ج ۴، ص ۶۶ .</ref> و همان زمان و مکانی است که توبه [[حضرت آدم(ع)]] پذیرفته شد.<ref>وسائل الشیعة، ج١٣، ص۵۵٠ ؛ علل الشرائع، ج٢، ص۴٠٠.</ref> بنابر بر برخی روایات شیطان در عرفه تلاش بیشتری جهت گمراهی انسان دارد؛ لذا در عرفه پناه بردن به خدا، توصیه شده است.<ref>التهذيب، ج ۵، ص ۱۸۲؛ کافی، ج ۴، ص ۴۶۳، ج ۴ .</ref> همچنین برخی روایات بارش رحمت الهی را عامل ناامیدی شیطان در [[روز عرفه|عرفه]] می‌‌دانند.<ref>کشف الاسرار، ج ۱، ص ۵۲۵.</ref>

=== آمادگی برای ورود به حرم ===
در حدیثی از [[امام علی(ع)]]، علت واجب شدن وقوف عرفات (که خارج از [[حرم مکی]] است) چنین بیان شده که این توقف باعث ایجاد آمادگی برای [[حاجی]] می‌شود یعنی زائر [[کعبه]] بیرون محدوده [[حرم مکی|حرم]]، آنقدر دربرابر عظمت خداوند [[تضرّع]] می‌کند تا لایق ورود به حرم شود.<ref>جرعه‌ای از صهبای حج، ص۲۰۳، به نقل از: الکافی، ج۴، ص۲۲۴.</ref>

=== یادآوری قیامت ===
برخی سِر ازدحام همه [[حاجی|حاجیان]] در [[عرفات]] را یادآوری [[قیامت]] دانسته و معتقدند زائر خانه خدا باید از سرهای برهنه و بدن‌های کفن‌پوش، به یاد مواقف حشر و آخرت بیافتد.<ref>پرتوی از مشعل هدایت اسرار و معارف حج، ص ۲۲ .</ref> همچنین کوتاهی زمان عرفه را یادآور زمان کوتاه دنیا برای بهره مندی از فرصت جمع آوری توشه آخرت دانسته‌اند.<ref>در بارگاه نور، ص97 .</ref>

=== مقابله با شیطان ===
براساس برخی توصیه‌ها در عرفات مواظبت بیشتری نسبت به وسوسه‌های شیطان لازم است؛ سر این توصیه چنین بیان شده که عرفات از بهترین مکان‌های توجه به خدا و آمرزش است<ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 199 .</ref> و به تصریح برخی روایات، شیطان در عرفه تلاش بیشتری جهت گمراهی انسان دارد؛ لذا در عرفه پناه بردند به خدا، توصیه شده است.<ref>التهذيب، ج ۵، ص ۱۸۲؛ کافی، ج ۴، ص ۴۶۳، ج ۴ .</ref> علت ناامیدی شیطان در عرفه را ریزش رحمت سرشار الهی بر سر حاضران دانسته‌اند.<ref>کشف الاسرار، ج ۱، ص ۵۲۵.</ref>

== مقاله‌های مرتبط ==

* [[عرفات]]
* [[اسرار حج]]

== پانویس ==
{{پانویس}}

== منابع ==
{{منابع}}
* '''اخبار مکه وما جاء فیها من الآثار'''، ازرقی، محمدبن عبدالله، 1403ق/1983م، تحقیق: رُشدی الصالح ملحس، مکه المکرمة، مطابع دار الثقافة، چاپ چهارم.
* '''مناسک حج مطابق با فتاوای امام خمینی و مراجع معظم تقلید'''، خمينى، سيد روح اللّه موسوى‌، تهیه و تنظیم: منصور مظاهری، تهران، نشر مشعر، 1397ه.ش.
* '''وسائل الشیعه الی تحصیل الشریعه'''،، محمدبن الحسن الحرّ العاملی، تحقیق مؤسسة آل البیت، قم، مؤسسة آل البیت، ۱۴۰۹ق.
* '''المراقبات (اعمال السنة)'''، میرزا جواد ملکی تبریزی، ترجمهٔ میرزا حکیم خسروانی، تهران: بی‌تا، انتشارات فقیه.
* '''حج در اندیشه اسلامی '''، علی قاضی‌عسکر، تهران، مشعر، ۱۳۸۴ش.
* '''درسنامه مناسک حج'''، محمدحسین فلاح‌زاده، تهران، مشعر، ۱۳۸۹ش، ص۵۷-۶۴
* '''تاریخ مکه: از آغاز تا پایان دولت شرفای مکه (1344ق)''': احمد سباعی، مترجم رسول جعفریان، تهران، مشعر، 1385ش.
* '''الحج و العمرة فی الکتاب و السنه''': ری شهری، قم، دار الحدیث، ۱۳۷۶ش
*'''درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج'''، کمیته اسرار و معارف معاونت امور روحانیون حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت، تهران، مشعر، 1389ش.
* '''الکافی''': الکلینی (م.۳۲۹ق.)، به کوشش غفاری، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۷۵ش.
* '''جرعه‌ای از صهبای حج'''، عبدالله جوادی آملی، تهران، مشعر، ۳۸۶ش.
* '''المحجّة البیضاء فی تهذیب الاحیاء'''، مولی محسن فیض کاشانی، بیروت ، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۴۰۳ق .
* '''مصباح الشریعة ومفتاح الحقیقه'''، منسوب به امام ششم حضرت صادق علیه السلام ، تهران: انجمن اسلامی حکمت و فلسفهٔ ایران، ۱۳۶۰.
* '''مستدرک الوسائل'''، محدث نوری، قم، مؤسسه آل البیت(ع)، ۱۴۰۸ق.
* '''سنن الترمذی''' ، ترمذی، محمد بن عیسی، تحقیق: احمد محمد شاکر، القاهره: دار الحدیث ، 1419 ق .
* '''بحار الانوار''' : المجلسی (م.۱۱۱۰ق.)، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.
* '''پرتوی از اسرار حج''' : عباسعلی زارعی سبزواری، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم دفتر انتشارات اسلامی ، 1390 ش .
* '''حج و عمره در قرآن و حدیث'''، محمد محمدی ری‌شهری، ترجمه جواد محدثی، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث، ۱۳۸۶ش.
* '''الوافی''' : محمد بن شاه مرتضی فیض کاشانی، اصفهان ، مکتبة الإمام أميرالمؤمنين علي (عليه السلام) العامة، 1365ش / 1406 ق .
* '''من لا یحضره الفقیه'''، ابن بابویه، محمد بن علی، 1413ق، تحقیق: علی‌اکبر غفاری، بیروت، دار الاضواء، چاپ دوم.
* '''دعائم الاسلام''': النعمان المغربی (م. 363ق.)، به کوشش فیضی، قاهره، دار المعارف، 1383ق؛
*'''السنن الکبری''': البیهقی (م.۴۵۸ق.)، بیروت، دار الفکر .
* '''علل الشرائع'''، ابن بابویه، محمد بن علی، النجف، المکتبه الحیدریه ، 1385ق/ 1966م .
* '''تهذیب الأحکام'''، طوسی محمد بن حسن، تحقیق حسن موسوی خرسان، تهران، دارکتب الاسلامیة، 1407ق.
* '''کشف الاسرار''': میبدی (م. 520ق.)، به کوشش حکمت، تهران، امیرکبیر، 1361ش.
* '''در بارگاه نور''': حسین انصاریان، تهران، مشعر، 1382 ش .
{{پایان}}{{حج و عمره}}
[[رده:اسرار حج]]
[[رده:ارکان حج]]
[[رده:مقاله‌های تکمیل‌شده]]

فهرست مکان‌های مکه

2026-07-15T08:38:30Z

Kamran: ویرایش Heidar (بحث) به آخرین تغییری که Salar انجام داده بود واگردانده شد

'''فهرست مکان‌ها مکه''' مجموعه‌ای از مکان‌های زیارتی، تاریخی، طبیعی و مکان‌های مربوط به [[حج]]، در شهر [[مکه]] و اطراف آن است. [[کعبه]] مهمترین مکان زیارتی مسلمانان و [[مسجد الحرام|مسجدالحرام]] مهمترین مسجد، در این شهر قرار دارد. [[غار حرا]] و [[جنة المعلاة]] از دیگر زیارتگاه‌های مکه است.

مکه دارای زمین‌چهرهایی مانند کوه نور، [[جبل الرحمه]]، [[زمزم|چاه زمزم]] و کاروانسراها و مکان‌های تاریخی پرشماری است.

== زیارتگاه‌ها ==
{{ستون-شروع|۳|فاصله=۲|جداساز=۳}}
* [[جنة المعلاة|قبرستان ابوطالب]]
* [[کعبه]]
* [[خانه آدم(ع) (مکه)|خانه آدم(ع)]]
* [[خانه حضرت خدیجه]]
* [[دار الخیزران]]
* [[مقام امام علی (دار الخیزران)]]
* [[غار حرا]]
* [[مولد النبی(ص)]]
* [[مقبره شهدای فخ]]
{{پایان}}

== مکان‌های مربوط به حج ==
{{ستون-شروع|۳|فاصله=۲|جداساز=۳}}
* [[عرفات]]
* [[مأزمین]]
* [[منا]]
* [[جحفه]]
* [[تنعیم]]
* [[ذو الحلیفه]]
* [[وادی عقیق (میقات)]]
* [[قرن المنازل]]
* [[یلملم]]
* [[فخ]]
* [[جعرانه]]
* [[جمرات]]
* [[جسر الجمرات]]
* [[مزدلفه]]
* [[مسعی]]
* [[مقام ابراهیم(ع)]]
* [[مسجد الحرام]]
* [[وادی محسر]]
* [[صفا و مروه]]
* [[قربانگاه معیصم]]
{{پایان}}

== مسجدها ==
{{ستون-شروع|۳|فاصله=۲|جداساز=۳}}
* [[گنبد ام‌سلمه]]
* [[مسجد صخرات]]
* [[مسجد الاجابه]]
* [[مسجد البیعه (مکه)]]
* [[مسجد الرایه]]
* [[مسجد الغنم]]
* [[مسجد الكبش]]
* [[مسجد المتکا]]
* [[مسجد النحر]]
* [[مسجد امام علی (تنعیم)]]
* [[مسجد بلال بن رباح]]
* [[مسجد تنعیم]]
* [[مسجد جعرانه]]
* [[مسجد جن]]
* [[مسجد حمزة بن عبدالمطلب (مکه)]]
* [[مسجد خیف]]
* [[مسجد شجره (حدیبیه)]]
* [[مسجد شجره (مکه)]]
* [[مسجد عرفه]]
* [[مسجد غدیر خم]]
* [[مسجد فتح (مکه)]]
* [[مسجد مختفی]]
* [[مسجد مشعرالحرام]]
* [[مسجد جعفر طیار]]
* [[مسجد ابوبکر]]
* [[مسجد نمره]]
* [[مسجد کوثر]]
* [[مسجد صفایح]]
* [[مسجد غدیر خم]]
{{پایان}}

== بناها و مکان‌های تاریخی ==
{{ستون-شروع|۳|فاصله=۲|جداساز=۳}}
* [[خانه ارقم|خانه ارقم بن ابی‌ارقم]]
* [[خانه ام هانی]]
* [[محصب]]
* [[رباط ابرقوهی]]
* [[رباط ابن‌منده]]
* [[رباط ابوسماحه]]
* [[رباط ارسوفی]]
* [[رباط السدره]]
* [[رباط الشرابی]]
* [[رباط العباس]]
* [[رباط خاتون]]
* [[رباط رامشت]]
* [[رباط زرندی]]
* [[رباط زنجیلی]]
* [[رباط طاهر]]
* [[رباط قایتبای]]
* [[رباط مادر الناصر خلیفه عباسی]]
* [[رباط مراغی]]
* [[رباط موفق]]
* [[سازه‌های آبی عرفات]]
* [[محل وقوف امام در روز عرفه]]
* [[میل سنگی (عرفات)]]
* [[حزوره]]
* [[اثایه]]
* [[شعب ابی‌طالب]]
* [[ثنیه خل]]
* [[قزح]]
* [[اجیاد]]
{{پایان}}

== زمین‌چهرها ==
{{ستون-شروع|۳|فاصله=۲|جداساز=۳}}
* [[اخشبان|کوه اخشبان]]
* [[اذاخر|کوه اذاخر]]
* [[ثبیر|کوه ثبیر]]
* [[جبل الرحمه]]
* [[کوه ابوقبیس]]
* [[کوه ثور (مکه)]]
* [[کوه قیقعان]]
* [[کوه نور (مکه)|کوه نور]]
* [[کوه عمر]]
* [[کوه خندمه]]
* [[غار ثور]]
* [[چاه ام الزین]]
* [[چاه وردیه]]
* [[چاه عکرمه]]
* [[چاه واسعه]]
* [[چاه عفراء]]
* [[چاه مسعود]]
* [[چاه المعلم]]
* [[چاه ام حجر]]
* [[بئر الرسول]]
* [[بئر زبیده]]
* [[برکه قسری]]
* [[زمزم]]
* [[چاه تفله]]
{{پایان}}

== دیگر مکان‌ها ==
* [[انصاب حرم]]
* [[ابراج البیت]]
== جستارهای وابسته ==
* [[فهرست مکان‌های مدینه]]

[[رده:اماکن مکه]]
[[رده:فهرست‌ها]]

اهل سنت

2026-07-15T05:47:21Z

Kamran: /* زیارت از نظر اهل سنت */

'''اهل سنت''' (مشهور به سنی) به یکی از مذاهب اسلامی غیر از [[شیعه]] و [[اباضیه]] اطلاق می‌گردد. این گروه پس از رحلت [[حضرت محمد (ص)|پیامبر اسلام(ص)]]، [[خلافت]] را منوط به شورای [[اسلام|مسلمانان]] دانسته و خلافت چهار خلیفه نخست ([[ابوبکر بن ابی‌قحافه|ابوبکر]]، [[عمر بن خطاب|عمر]]، [[عثمان بن عفان|عثمان]] و [[امام علی(ع)]]) را به‌ترتیب مشروع می‌شمارند.

اهل‌سنت در [[فقه]] عمدتاً به چهار مذهب [[حنفی]]، [[مالکی]]، [[شافعی]] و [[حنبلی]] و در حوزهٔ کلامی نیز به فرقه‌هایی چون [[اشاعره]]، [[معتزله]] و [[اهل حدیث]] ([[سلفیه]]) تقسیم شده‌اند.

از منظر مذاهب اهل سنت (به جز [[وهابیت]])، [[زیارت|زیارت قبور انبیا و اولیا]] مشروع و حتی در برخی موارد [[مستحب]] شمرده شده است و در [[مناسک حج]] نیز در کلیات مشترک هستند؛ هرچند در برخی جزئیات همچون تعداد، [[ارکان حج|ارکان]] و [[واجبات حج]] اختلافات جزیی دارند.

== واژه شناسی ==
اَهْلِ سُنَّتْ مشهور به سُنّی، اصطلاحى‌ است که به‌ یکی از [[مذاهب مسلمانان]]، ‌غیر از گروه‌های [[شیعه]] و [[اباضیه]] اشاره دارد‌.<ref>دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۱۰، ص۴۷۴–۴۷۵.</ref> این گروه پس از وفات رسول‌الله(ص)، خلافت را به شورای مسلمانان مشروط کرد.<ref>فرهنگ فرق اسلامی، ص۸۴.</ref> تمایز اهل‌سنت و دیگر گروه‌های مذهبی مسلمانان در این است که آن‌ها، خلافت ۴ خلیفه اول؛ ابوبکر، عمر، عثمان و علی (ع) را به ترتیب بعد از پیامبر اسلام (ص)، مشروع و بر آن اتفاق نظر دارند،<ref>غزالی، الاقتصاد فی الاعتقاد، ص۱۵۲–۱۵۴؛ سبحانی، بحوث، ج۱، ص۲۹۳–۳۰۲.</ref> برخلاف شیعیان که [[امام علی(ع)|حضرت علی(ع)]] را جانشین بلافصل پیامبر اسلام(ص) می‌دانند و اباضیه که به خلافت عثمان و حضرت علی(ع) منتقد هستند.<ref>دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۱۰، ص۴۷۴–۴۷۵.</ref>

== مذاهب فقهی ==
اکثریت اهل‌ سنت‌ در مسائل فقهى‌، به ۴ مذهب‌ اصلی؛ حنفى‌، مالكى‌، شافعى‌ و حنبلى تقسیم گردیدند.<ref>دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۱۰، ص۴۷۵.</ref>
* '''حنفیه:''' پیرو [[ابوحنیفه]] (۸۰‑۱۵۰ق)<ref>تاریخ فقه و فقها، ص۸۳.</ref> که در کنار [[قرآن]] و [[سنت پیامبر(ص)]]، از عقل و قیاس بهره می‌گرفت.<ref>تاریخ فقه و فقها، ص۸۳.</ref>
* '''مالکیه:''' پیرو [[مالک بن انس]] (۹۳‑۱۷۹ق) با منابعی چون قرآن، سنت، عمل اهل مدینه و صلاح جامعه؛<ref>تاریخ فقه و فقها، ص۸۴.</ref> این مذهب نمایندهٔ فقه حدیث‌گرای مدینه است.<ref>«اندیشه‌های فقهی در سده‌های ۲و۳ق»، ص۴۴۵.</ref>
* '''حنبلیه:''' پیرو [[احمد بن حنبل]] (۱۶۴‑۲۴۱ق) که معتقد به فقه حدیثی بود<ref>«جدال تعبد و تعقل در فهم شریعت»، ص۱۸۹.</ref> و از رأی و قیاس پرهیز می‌کرد؛<ref>وضوء النبی (ص)، ج‌۱، ص۴۰۷.</ref> این مذهب بیش از دیگر مذاهب به ظاهر احادیث و اقوال [[صحابه]] گرایش دارد.<ref>«جدال تعبد و تعقل در فهم شریعت»، ص۱۸۹.</ref>
* '''شافعیه:''' پیرو [[محمد بن ادریس شافعی]] (۱۵۰‑۲۰۴ق) با فقهی حدیث‌مدار<ref>«اندیشه‌های فقهی در سده‌های ۲و۳»، ص۴۴۶.</ref> که ترکیبی از حدیث و رأی است؛<ref>الامام الشافعی، ص۱۷۸.</ref> از نظر شیعیان، این مذهب به [[مذهب امامیه]] نزدیک‌تر است.<ref>«بررسی علل همگرایی و ناهمگرایی دو مذهب شافعی و حنفی با شیعه امامیه»، برفی.</ref>

== مذاهب کلامی و اعتقادی ==
اهل سنت از نظر کلامی به چند فرقه تقسیم می‌شوند.
* '''[[اهل حدیث]] (سلفیه):''' که تنها به کتاب و سنت مراجعه می‌کنند و عقل را دخالت نمی‌دهند،<ref>فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامی، ص 149.</ref> مانند مالک بن انس و احمد بن حنبل.<ref>درآمدی بر علم كلام، ص246.</ref>
* '''[[معتزله]]:''' که به عقل بها داده و نصوص متعارض را تأویل می‌برند؛ بنیان‌گذار آن واصل بن عطاء بود.<ref>مجموعه آثار، ج3، ص85.</ref>
* '''[[اشاعره]]:''' که عقاید [[اهل حدیث]] را با تعدیلی پذیرفتند و [[ابوالحسن اشعری]] (م. ۳۲۴) آنها را بنیان نهاد.<ref>فرق و مذاهب كلامی، ص201.</ref>
* '''[[خوارج]]:''' گروهی که به دو خلیفه نخست مهر می‌ورزند و از [[امام علی(ع)|علی(ع)]] تبری می‌جویند؛ پس از [[جنگ صفین]] پدید آمدند.<ref>ملل و نحل، ج 1، ص 115؛ فرق و مذاهب كلامی، ص287.</ref>
* '''[[ماتریدیه]]:''' مذهب کلامی ابو منصور ماتریدی (م. ۳۳۳) که مانند اشاعره با معتزله مخالفت کرد، اما عقل‌گرایی در آن غلبه دارد.<ref>درآمدی بر علم كلام، ص296.</ref>
* '''[[مرجئه]]:''' عمل را پس از نیت قرار داده و ایمان قلبی را برای نجات کافی می‌دانستند.<ref>الفرق بين الفرق، ص202؛ فرق و مذاهب كلامی، ص 283.</ref>
* '''[[وهابیت]]:''' منسوب به [[محمد بن عبدالوهاب]] (م. ۱۲۰۶ق) که با تأثیر از [[ابن تیمیه|ابن‌تیمیه]]، [[زیارت قبور]] و [[توسل]] را [[شرک]] دانست و دیگر مسلمانان را متهم به خروج از دین کرد.<ref>آئين وهابيت، ص29.</ref> عقاید افراطی آنان مایه تفرقه در امت اسلامی شده است.

دیگر مذاهب کلامی اهل سنت عبارتند از: اباضیه، جهمیه، کرامیه، ضراریه، نجاریه.<ref>تاريخ فقه و فقها، ص84.</ref>

== زیارت از نظر اهل سنت ==
از دیدگاه مذاهب چهارگانه، حنفیان<ref>سرخسی، ج۲۴، ص۱۰؛ شرنبلانی، ج۱، ص۲۲۹؛ رد المحتار، ج۲، ص۶۲۶؛ قاری، ج۴، ص۱۲۵۵؛ تهانوی، ج‏۲، ص۱۰۸۲.</ref> و مالکیان قائل به جواز و استحباب،<ref>موطأ، ج۲، ص۴۸۵؛ المدخل، ج۱، ص۲۵۵.</ref> شافعیان<ref>المهذب (فقه شافعی)، ج۱، ص۳۱۷؛ تاریخ بغداد، ج ۱، ص۴۴۵؛ فتح‌الباری، ج۳، ص۶۶؛ سیر اعلام النبلاء، ج۴، ص۴۸۴.</ref> و حنبلیان (به جز ابن تیمیه)<ref>مقدسى، ج ۲، ص۵۶۵-۵۷۰.</ref> همگی قائل به جواز زیارت هستند؛ از‌این‌رو جز وهابیت، همهٔ مذاهب اسلامی زیارت قبور را مشروع دانسته و سیرهٔ مسلمانان بر عمران و احترام زیارتگاهها بوده است.<ref>تاریخ بغداد، ج ۱، ص۵۰۸؛ ابن جوزی، المنتظم، ج ۱۲، ص۲۴۱؛ المستدرک، ج ۳، ص۵۱۸؛ وفیات الأعیان، ج ۴، ص۱۶۵؛ سیر اعلام النبلاء، ج ۱، ص۱۱۴؛ ابن جوزی، مناقب، ج ۱، ص۶۰۷-۶۰۸؛ ابن جوزی، المنتظم، ج۱۶، ص۱۰۰.</ref>

وهابی‌ها زیارت را [[حرام]] می‌دانند، حال آنکه ادله روایی اهل سنت بر مشروعیت آن تأکید دارند.<ref>کنزالعمال، ج۵، ص۷۴.</ref> سیرهٔ مسلمانان از صدر اسلام بر پایه زیارت قبور استوار بوده است. خود پیامبر(ص) از [[بقیع]]،<ref>صحیح مسلم، ج۲، ص۶۶۹.</ref> [[غزوه احد|شهدای احد]]<ref>رد المحتار، ج۲، ص۲۴۲.</ref> و قبر [[آمنه بنت وهب|مادرش]]<ref>شعب الإیمان، ج۱۱، ص۴۶۹.</ref> و نیز [[صحابه]] و [[تابعین|تابعینی]] چون [[عبدالله بن عمر بن خطاب|عبدالله بن عمر]] و [[عایشه]] به زیارت [[قبر پیامبر|قبر رسول خدا(ص)]] می‌رفتند.<ref>ابن أبی شیبه، المصنف، ج۳، ص۵۷۶.</ref>

روایات مربوط به زیارت به چهار دسته تقسیم می‌شوند: ممنوعیت ابتدایی و سپس نسخ آن؛<ref>المستدرک، ج۱، ص۵۳۰.</ref> نهی زنان،<ref>سنن ابن ماجه، ج۱، ص۵۰۲.</ref> اما سند آن ضعیف ارزیابی شده<ref>موسوعه الألبانی، ج۲، ص۳۷۰.</ref> و روایات متعدد دیگری بر جواز زیارت برای زنان؛<ref>المستدرک، ج۱، ص۵۳۳.</ref> امر به زیارت برای مقاصدی همچون یادآوری آخرت<ref>مناوی، ج ۳، ص۱۶۲.</ref> و تأکید بر سیره‌ی همیشگی پیامبر(ص) در زیارت اهل قبور.<ref>صحیح ابن حبان، ج۷، ص۴۴۴.</ref>

== حج در مذاهب فقهی اهل سنت ==
در کلیات تفاوتی بین مذاهب فقهی اهل سنت درباره [[حج]] نیست و فقط در جزییات [[احکام حج]] باهم تفاوت دارند. به عنوان نمونه در اصل وجوب حج بر [[استطاعت|مستطیع]] اتفاق نظر دارند<ref>درسنامه درآمدی بر فقه مقارن، ص۱۹۳.</ref> و اقسام سه‌گانه‌ حج ([[حج تمتع|تمتع]]، [[حج افراد|افراد]] و [[حج قران|قران]]) را می‌پذیرند؛ اما قائل به تخییر هستند و در ترتیب فضیلتِ اقسام با یکدیگر اختلاف دارند.<ref>بدایة المجتهد، ج۱، ص۳۹۵-۳۹۹؛ الفقه علی المذاهب الاربعة، ج۱، ص۶۱۹-۶۲۶؛ خلاف، ج۱، ص۴۱۹-۴۲۳؛ شرایع الاسلام، ج۱، ص۲۳۶-۲۴۰؛ الفقه علی المذهب الخمسة، ج۱، ص۳۱۹-۳۲۲؛ تذکرة الفقهاء، ج۷، ص۱۶۱-۱۸۱.</ref> همچنین برخی جزییات مانند شماره ارکان حج<ref>درسنامه درآمدی بر فقه مقارن، ص۲۴۵.</ref> و شماره واجبات حج<ref>درسنامه درآمدی بر فقه مقارن، ص۲۴۵.</ref> بین مذاهب اهل سنت مورد اختلاف است.

=== عمره ===
در [[عمره تمتع|واجبات عمره تمتع]] بین مذاهب اهل سنت اختلافاتی وجود دارد؛ به‌طوری که حنفیه و مالکیه پنج عمل، حنبلیه چهار عمل و شافعیه (با دو قول) سه یا چهار عمل را [[واجب]] می‌دانند؛ به نظر حنبلیه و شافعیه، [[نماز طواف]] سنت است، نَه واجب.<ref>بدائع الصنایع، ج۱۰؛ ص۶۴ و ۲۳؛ الهداية، ج۱۰، ص۲۸۸؛ الکافی فی فقه ابن حنبل، ج۱۱، ص۱۰۳۹؛ المقنع (فقه حنبلی)، ج۱۰ و ۱۱ ص۹۶۱-۹۶۲؛ المهذب (فقه شافعی)، ج۱۱، ص۸۴۸-۸۵۰؛ مختصر المزنی، ج۱۱، ص۸۲۱؛ الفقه علی المذهب الخمسة، ج۱، ص۳۷۲.</ref>

اما در [[عمره مفرده]] همه فرقه‌های اهل سنت قائل به ۵ واجب هستند:
# [[احرام|محرم شدن]] در [[میقات]]
# طواف قدوم یا طواف تحیّت
# نماز طواف
# سعی بین صفا و مروه
# [[حلق و تقصیر|تقصیر]] (بدون [[طواف نساء]]).<ref>مناسک حج، ص۳۱۵-۳۱۶؛ بدایة المجتهد، ج۱، ص۳۴۵-۳۴۶؛ الفقه علی المذهب الاربعة، ج۱، ص۵۸۹؛ الدروس، ص۴۰۰-۴۰۱؛ المبسوط، ج۱، ص۳۵۱؛ الفقه علی المذهب الخمسة، ج۱، ص۳۵۴.</ref>

== پانویس ==
{{پانویس}}

== منابع ==
{{منابع}}
* '''آئين وهابيت'''، جعفر سبجانی، بی‌جا، بی‌نا، بی‌تا.
* '''الاقتصاد فی الاعتقاد'''، محمد غزالی، بیروت، دار الکتب العلمیة، ۱۴۰۹ق.
* '''الامام الشافعی'''، ابراهیم بن علی وزیر، واشنگتن، منشورات کتاب، ۲۰۰۰م.
* '''الأم'''، أبوعبدالله محمد بن إدریس الشافعی، بیروت، دارالمعرفه،۱۹۹۰م.
* '''«اندیشه‌های فقهی در سده‌های ۲و۳» در «مدخل اسلام»'''، احمد پاکتچی، دایره المعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۷۷ش.
* '''بدائع الصنایع (الفقه الحنفی)'''، علاءالدین بن مسعود کاشانی، بیروت، المصادر الفقهیه، چاپ اول، ج۱۰، ۱۴۲۲ق.
* '''بدایة المجتهد و نهایة المقتصد'''، محمد بن احمد ابن رشد قرطبی، بیروت، دارالمعرفة، ج۱، ۱۴۰۳ق.
* '''«بررسی علل همگرایی و ناهمگرایی دو مذهب شافعی و حنفی با شیعه امامیه»'''، محمد برفی، سایت روزنامه رسالت، شماره ۶۹۴۲، تاریخ درج مطلب: ۲۰ اسفند ۱۳۸۸ش، تاریخ بازدید: ۱۵مهر۱۳۹۸ش.
* '''بحوث فی الملل و النحل'''، جعفر سبحانی، قم، مؤسسة الامام الصادق (ع)، ۱۴۲۷ق.
* '''تاریخ بغداد'''، أبوبکر أحمد بن علی الخطیب البغدادی، بیروت، دارالغرب الإسلامی، ۲۰۰۲م.
* '''تاريخ فقه و فقها'''، ابوالقاسم گرجی، انتشارات سمت، چاپ سوم، 1379ش.
* '''تاریخ فقه و فقها'''، ابوالقاسم گرجی، تهران، سمت، ‌ ۱۳۹۲ش.
* '''تحریرالوسله'''، سید روح‌الله موسوی خمینی، نجف، مطبعة الآداب، بی‌تا.
* '''تذکرة الفقها'''، علامه حسن بن یوسف حلی، قم، مؤسسه آل البیت لاحیاء التراث، چاپ اول، ج۷، ۱۴۲۲ق.
* '''«جدال تعبد و تعقل در فهم شریعت»'''، مسعود امامی، مجله فقه اهل‌بیت (ع)، شماره۴۶، تابستان ۱۳۸۵ش.
* '''الخلاف'''، ابوجعفر محمد بن حسن طوسی، بی‌جا، مؤسسه نشر اسلامی، ج۱، ۱۴۰۷ق.
* '''دائرة المعارف بزرگ اسلامی'''، اهل سنت و جماعت، ج۱۰، تهران، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۸۰ش.
* '''درآمدی بر علم كلام'''، علی ربانی گلپایگانی، انتشارات دار الفكر، چاپ اول، 1378ش.
* '''درسنامه درآمدی بر فقه مقارن'''، مصطفی جعفرپیشه‌فرد، تهران، نشر معاونت امور روحانیون بعثه مقام معظم رهبری، چاپ اول، ۱۳۸۹ش.
* '''الدروس الشرعیه فی فقه الامامیه'''، محمد بن مکی عاملی (شهید اول)، قم، مؤسسه نشر اسلامی، چاپ دوم، ۱۴۱۷ق.
* '''رد المحتار على الدر المختار'''، محمد أمین الحنفی ابن عابدین، بیروت، دارالفکر، ۱۴۱۲ق.
* '''سنن ابن ماجه'''، أبوعبدالله محمد بن یزید القزوینی ابن ماجه، بی‌جا، دارإحیاء الکتب العربیه، بی‌تا.
* '''سیر اعلام النبلاء'''، شمس‌الدین احمد بن محمد ذهبی، تحقیق شعیب الارنؤوط، بیروت، مؤسسه الرساله، بی‌تا.
* '''شرایع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام'''، جعفر بن حسن محقق حلی، بیروت، دار الاضواء، ج۱، ۱۴۰۳ق.
* '''شعب الإیمان'''، أحمد بن الحسین البیهقی، مکتبه الرشد للنشر والتوزیع بالریاض بالتعاون مع الدار السلفیه ببومبای بالهند، ۱۴۲۳ق.
* '''صحیح ابن حبان بترتیب ابن بلبان'''، محمد بن حبان البستی، بیروت، مؤسسه الرساله، ۱۴۱۴ق.
* '''العروة الوثقی مع تعالیق الامام الخمینی'''، سید محمدکاظم طباطبایی یزدی، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)، مکتبه علمیه اسلامی، ج۲، ۱۳۹۹ق.
* '''فتح‌الباری شرح صحیح البخاری'''، أحمد بن علی ابن حجر العسقلانی الشافعی، بیروت، دارالمعرفه، ۱۳۷۹ق.
* '''الفرق بين الفرق'''، بغدادی، بی‌جا، بی‌نا، بی‌تا.
* '''فرق و مذاهب كلامی'''، علی ربانی گلپایگانی، انتشارات مركز جهاني، چاپ سوم، ۱۳۸۳ش.
* '''فرق و مذاهب کلامی'''، علی ربانی گلپایگانی، قم، مرکز جهانی علوم اسلامی، ۱۳۷۷ش.
* '''فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامی'''، جعفر سبحانی، انتشارات توحيد، چاپ اول، 1371ش.
* '''فرهنگ فرق اسلامی'''، محمدجواد مشکور، مشهد، بنیاد پژوهش‌های اسلامی، ۱۳۷۵ش.
* '''الفقه علی المذاهب الاربعة'''، عبدالرحمن جزیری، بیروت، دارالفکر، ج۱، بی‌تا.
* '''الفقه علی المذهب الخمسة'''، محمدجواد مغنیه، بیروت، بی‌نا، ج۱، ۱۴۰۷ق.
* '''الکافی فی فقه ابن حنبل (فقه حنبلی)'''، عبدالله بن احمد ابن قدامه، بیروت، المصادر الفقهیه، چاپ اول، ج۱۱، ۱۴۲۲ق.
* '''کنز العمال فی سنن الاقوال و الافعال'''، علی بن حسام‌الدین متقی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ‌ ۱۴۳۱ق/ ۲۰۱۰م.
* '''مجموعه آثار'''، مرتضی مطهری، انتشارات صدرا، چ دوم، 1372ش.
* '''ملل و نحل،''' شهرستانی، بی‌جا، بی‌نا، بی‌تا.
* '''وضوء النبی (ص)'''، شهرستانی، ۱۴۱۶ق، ج‌۱، ص۴۰۷.
* '''صحیح مسلم'''، مسلم ابن الحجاج النیسابوری، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، بی‌تا.
* المبسوط فی فقه الامامیه، ابوجعفر محمد بن حسن طوسی، تهران، المکتبة المرتضویة لاحیاء الآثار الجعفریة، ج۱، ۱۴۰۸ق.
* '''مختصر المزنی (فقه شافعی)'''، اسماعیل بن یحیی مصری مزنی، بیروت، المصادر الفقهیه، چاپ اول، ج۱۱، ۱۴۲۲ق.
* '''المدخل'''، أبوعبدالله محمد بن محمد ابن الحاج، بی‌جا، دارالتراث، بی‌تا.
* '''المستدرک على الصحیحین'''، أبوعبدالله محمد بن عبدالله النیسابوری الحاکم، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۴۱۱ق.
* '''المصنف'''، أبوبکر عبدالرزاق ابن ابی شیبه، بیروت، المجلس العلمی، ۱۴۰۳ق.
* '''المقنع (فقه حنبلی)'''، عبدالله بن احمد ابن قدامه، بیروت، چاپ اول، ج۱۰ و ۱۱، ۱۴۲۲ق.
* '''مناسک حج با حواشی مرجع'''، سید روح‌الله موسوی خمینی، تهران، نشر مشعر، ۱۳۸۵ش.
* '''مناقب الإمام أحمد'''، جمال‌الدین أبوالفرج الجوزی، بی‌جا، دار هجر، ۱۴۰۹ق.
* '''المنتظم فی تاریخ الأمم والملوک'''، جمال‌الدین أبوالفرج الجوزی، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۴۱۲ق.
* '''موسوعه الألبانی فی العقیده'''، أبوعبدالرحمن محمد ناصرالدین الألبانی، صنعاء، مرکز النعمان للبحوث والدراسات الإسلامیه وتحقیق التراث والترجمه، ۱۴۳۱ق.
* '''موطأ'''، مالک ابن انس، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۰۶ق.
* '''المهذب (فقه شافعی)'''، ابراهیم بن محمد شیرازی، بیروت، المصادر الفقهیه، چاپ اول، ج۱۱، ۱۴۲۲ق.
* '''وفیات الأعیان'''، أبوالعباس شمسالدین أحمد ابن خلکان، بیروت، دار صادر، بی‌تا.
* '''الهدایة (فقه حنفی)'''، علی ابن ابی‌بکر مرغیناتی، بیروت، بی‌نا، چاپ اول، ج۱۰، ۱۴۲۲ق.

{{پایان}}

سازمان‌دهی حج و حج‌گزاری ایرانیان

2026-07-15T05:05:57Z

Kamran:

[[پرونده:عکس سازمان حج و زیارت.jpg|بندانگشتی|نمایی از سازمان حج و زیارت]]
'''سازمان‌دهی حج و حج‌گزاری ایرانیان'''، در دوران مختلف، شیوه‌ها و آداب خاصی داشته است. در گذشته، حج ایرانیان در قالب کاروان‌های محلی به سرپرستی [[حمله‌داران]] انجام می‌شد و نقش حکومت‌ها بیشتر به تأمین امنیت و تعیین [[امارت حج|امیرالحاج]] محدود بود. در [[قاجاریان|دوره قاجار]] نیز کنسولگری ایران در [[جده]]، برخی خدمات به حاجیان ارائه می‌داد. از سال ۱۳۵۱ش [[سازمان اوقاف و امور خیریه|سازمان اوقاف]] مدیریت متمرکز کاروان‌ها و امور اجرایی حج را بر عهده گرفت.

پس از انقلاب اسلامی ایران در ۱۳۵۷ش [[سازمان حج و زیارت]] مسئول اجرای امور [[حج]] شد و [[بعثه|بعثه رهبری]] مسئولیت برنامه‌ریزی مذهبی، فرهنگی و آموزشی، انتخاب و آموزش روحانیان و نظارت بر امور معنوی [[زائر|زائران]] را بر عهده گرفت.

== تاریخچه ==
سفر حج ایرانیان در گذشته عمدتاً در قالب کاروان‌های محلی و به سرپرستی [[حمله‌دار]] انجام می‌شد که مسئول هدایت کاروان، تهیه مرکب، اقامت و امور سفر بود.<ref>نک: مقالات تاریخی، دفتر9، ص16-17؛ لغت‌نامه، ج6، ص8084، «حمل‌دار.</ref> گاه کاروان‌ها از جمعی از دوستان و خویشاوندان تشکیل می‌شدند.<ref>نک: حیات یحیی، ج1، ص68.</ref> در سفرهای زمینی، شتر مهم‌ترین وسیله حمل‌ونقل بود و عکام‌ها نیز خدماتی مانند حمل بار، تهیه آب و پخت نان را بر عهده داشتند؛<ref>روزنامه خاطرات عین السلطنه، ج2، ص1509؛ سفرنامه فرهاد میرزا، ص160؛ حدیث قافله‌ها، ص202؛ به سوی‌ام القری، ص241، 279؛ پنجاه سفرنامه، ج5، ص436.</ref> همچنین هر شهر در [[مکه]] و [[مدینه]] [[مطوف|مُطَّوِف]] ویژه خود را داشت.<ref> پنجاه سفرنامه، ج5، ص412؛ ج6، ص78.</ref>

در برخی دوره‌ها، حکومت با تعیین [[امارت حج|امیرالحاج]]، تأمین امنیت و اعلام عمومی زمان حرکت، در سازمان‌دهی حج نقش داشت<ref>تاریخ بیهقی، ج3، ص1151؛ احسن التواریخ، ج2، ص748؛ روضات الجنات، ج1، ص513-516؛ سفرنامه منظوم حج، ص45.</ref> و گاه [[حاجی|حاجیان]] را از مالیات معاف می‌کرد.<ref>تاریخ عالم‌آرای امینی، ص222-223.</ref> از سرگیری کاروان حج در دوره [[محمود غزنوی]]،<ref>تاریخ عالم‌آرای امینی، ص222-224.</ref> حمایت برخی حاکمان از امنیت و رفاه کاروان‌ها<ref>الکامل، ج9، ص325؛ دستور الکاتب، ج1، ص374؛ نک: به سوی‌ام القری، ص240؛ مقالات تاریخی، دفتر8، ص210-212.</ref> و حضور محدود شماری از پادشاهان در حج، از جلوه‌های این حمایت بود.<ref>تجارب الامم، ج7، ص339؛ تاریخ ابن خلدون، ج4، ص687-688؛ نک: تاریخ طبری، ج9، ص221؛ پیراسته تاریخنامه هرات، ص166؛ با من به خانه خدا بیایید، ص225؛ ترجمه تاریخ یمینی، ص41.</ref> افزون بر این، حج گاه کارکرد سیاسی داشت و برای تبعید یا دور کردن برخی مخالفان و درباریان از مرکز قدرت به کار می‌رفت.<ref>تاریخ بخارا، ص346؛ جامع مفیدی، ج3، ص247؛ تاریخ گیلان، ص213؛ احیاء الملوک، ص121؛ تاریخ سلسله سلجوقی، ص89.</ref>

=== دوره قاجار ===
در [[قاجاریان|دوره قاجار]]، کنسولگری ایران در جده، با وجود ایفای نقش در سامان‌دهی و حمایت از برخی حاجیان ایرانی،<ref>حدیث قافله‌ها، ص110.</ref> به سبب دریافت وجوه مختلف از زائران، از جمله برای بازگرداندن گذرنامه،<ref>پنجاه سفرنامه، ج7، ص263-264؛ ج5، ص403، 406.</ref> سهم‌خواهی از کرایه حمل‌ونقل،<ref>پنجاه سفرنامه، ج7، ص263-264.</ref> و همدستی با حمالان و کاروان‌داران برای گرفتن پول بیشتر،<ref>پنجاه سفرنامه، ج5، ص410-411.</ref> مورد انتقاد قرار گرفت. همچنین از تصرف اموال حاجیان متوفی، دریافت وجه برای دفن، جانبداری از کاروان‌داران در برابر حاجیان،<ref>پنجاه سفرنامه، ج7، ص291.</ref> ارتباط با دزدان،<ref>پنجاه سفرنامه، ج5، ص409.</ref> اخذ پول در مکه و جلوگیری از حرکت حاجیان،<ref>سفرنامه میرزا داود میروظایف، ص140.</ref> و حتی به خطر انداختن جان [[زائر|زائران]] با صدور مجوز عبور از مسیر ممنوع جبل در برابر دریافت رشوه گزارش شده است.<ref>سفرنامه مکه معظمه، ص158.</ref>

== سامان‌دهی حج در دوران معاصر ==
تا ۱۳۲۷ش، نقش دولت در حج به صدور گذرنامه و پیگیری امور از طریق کنسولگری جده محدود بود و از آن پس هیئت سرپرستی و امیرالحاج تشکیل شد.<ref>مجله وحید، ش 6، ص18، «کشته شدن ابوطالب یزدی و بقیه موارد.</ref> در [[پهلوی|دوره پهلوی دوم]]، متقاضیان پس از تأیید سلامت و [[استطاعت]] توسط کمیسیون ویژه، برای گذرنامه و ثبت‌نام در کاروان‌ها اقدام می‌کردند.<ref>روزنامه رسمی کشور، مصوبه هیئت وزیران مورخه 28/1/ 1333.</ref> با این حال، سفر انفرادی نیز امکان‌پذیر بود.<ref>با من به خانه خدا بیایید، ص79؛ خاطرات سفر مکه، ص202-203.</ref>

کاروان‌ها به‌دست حمله‌داران اداره می‌شدند، اما خدمات نامناسب و پذیرش بیش از ظرفیت از مشکلات آن‌ها بود.<ref>با من به خانه خدا بیایید، ص82؛ میقات حج، ش48، ص186، «مصاحبه با آیت‌الله محمد علی فیض؛ کارنامه حج1351، ص10-11.</ref> تا سال ۱۳۵۱ش (واگذاری به [[سازمان اوقاف و امور خیریه|سازمان اوقاف]])، ضعف برنامه‌ریزی و امکانات ادامه داشت.<ref>به سوی خدا می‌رویم، ص71-72.</ref> طولانی بودن اخذ مجوز، وضعیت نامناسب فرودگاه و وضعیت بد آشیانه حاجیان نیز مورد انتقاد بود.<ref>با من به خانه خدا بیایید، ص131؛ خسی در میقات، ص10-11؛ کارنامه حج 1351، ص12.</ref> اسکان نامناسب در [[مدینه]]،<ref>با من به خانه خدا بیایید، ص169-170.</ref> کمبود خدمات بهداشتی<ref>با من به خانه خدا بیایید، ص313-314.</ref> و استفاده از کامیون‌های باری برای جابه‌جایی حاجیان از دیگر مشکلات این دوره بود.<ref>با من به خانه بیایید، ص365-366، 378.</ref>

===پهلوی و سازمان اوقاف و امور خیریه===
از سال ۱۳۵۱ش سازمان اوقاف، مدیریت متمرکز [[حج]] را بر عهده گرفت<ref>کارنامه حج 1351، ص5؛ کارنامه حج 1352، ص14-15.</ref> و [[شورای عالی حج]] تشکیل شد.<ref>کارنامه حج 1352، ص15.</ref> کاروانداران نیز اسکان و تغذیه حاجیان را زیر نظر سازمان انجام می‌دادند.<ref>کارنامه حج 1351، ص23-26، 72-77؛ کارنامه حج 1352، ص20.</ref> از ۱۳۵۲ش سازمان، کاروان‌های حج را تشکیل داد و کاروانداران پیشین را به استخدام درآورد<ref>کارنامه حج1352، ص60-61.</ref> و ثبت‌نام، گذرنامه، بلیت، معاینات پزشکی و دیگر امور اجرایی حج را به‌صورت متمرکز بر عهده گرفت.<ref>کارنامه حج1352، ص159.</ref>

====شمار حاجیان ایرانی در دوره پهلوی====
شمار حاجیان ایرانی در برخی سال‌های دوره پهلوی
سال شمار حاجیان (هزار نفر):
۱۳۲۷ش ۱۴؛ ۱۳۴۰ش ۱۲؛ ۱۳۴۱ش ۱۱؛ ۱۳۴۲ش ۱۷؛ ۱۳۴۳ش ۱۶؛ ۱۳۴۴ش ۲۴؛ ۱۳۴۵ش ۲۷؛
۱۳۴۶ش ۱۵؛ ۱۳۴۷ش ۹؛ ۱۳۴۸ش ۵/۸؛ ۱۳۴۹ش ۲۷؛ ۱۳۵۰ش ۳۱؛ ۱۳۵۱ش ۴۳.<ref>کارنامه حج1352، ص159.</ref>

=== جمهوری اسلامی و سازمان حج و زیارت ===
پس از انقلاب اسلامی ایران در ۱۳۵۷ش، سازمان حج چندبار از اوقاف جدا و دوباره ادغام شد تا اینکه از ۱۳۷۰ش با نام [[سازمان حج و زیارت]] زیر نظر [[وزارت فرهنگ و ارشاد]] مستقل شد.<ref>مدیران و عوامل خدماتی، ص14-15.</ref> امروزه ثبت‌نام زائران از طریق بانک‌ها انجام می‌شود و به دلیل تقاضای بالا، چند سال در نوبت می‌مانند.<ref>با کاروان صفا، ص337-338.</ref> این سازمان مسئول برنامه‌ریزی و اجرای همه امور حج،<ref>همراه با حج 1381، ص10؛ میقات حج، ش20، ص172-173، «حج و زیارت، انتقال تشکیلات مدیریتی، خط مشی‌ها و وظایف.</ref> از سامان‌دهی کاروان‌ها،<ref>با کاروان صفا، ص340.</ref> اسکان، حمل‌ونقل،<ref>نک: با کاروان صفا، ص348؛ حج 25، ص101؛ همراه زائران حج تمتع2، ص79-80.</ref> تغذیه<ref>حج 27، ص43.</ref> و خدمات پزشکی<ref>با کاروان صفا در سال 82، ص181-182، 215، 321؛ حج 28، ص118، 165؛ با کاروان عشق، ص331-342.</ref> تا اعزام عمره‌گزاران است. شمار متقاضیان [[عمره]] نیز بسیار زیاد بوده و در سال ۱۳۹۱ش تعداد عمره‌گزاران ایرانی به بیش از ۷۰۰ هزار نفر رسید.<ref>http://www.hajnews.ir/View. aspx?/L6/u33UyWArk/tjUmAeH sDQ3B4OzIlOY7OD9UOOG5rwDBNgYcVcnQ=.</ref>

====شمار حاجیان ایرانی پس از انقلاب اسلامی====
شمار حاجیان ایرانی در برخی سال‌های پس از انقلاب اسلامی
سال تعداد حاجیان (هزار نفر):
۱۳۶۳ش 154958؛<ref>مکتب اسلام، سال 1363، ش8، ص24.</ref>
۱۳۷۰ش ۱۱۰؛
۱۳۷۱ش 118617؛<ref>با کاروان ابراهیم، ص273.</ref>
۱۳۷۲ش 115000؛<ref>با کاروان عشق، ص53.</ref>
۱۳۷۳ش ۱۱۳۰۰۰؛
۱۳۷۹ش 87800؛<ref>میقات حج، ش37، ص159، «گفتگو با نماینده ولی فقیه و سرپرست حجاج ایرانی.</ref>
۱۳۸۱ش ۸۸۵۰۰؛
۱۳۸۲ش 96103؛<ref>با کاروان صفا، ص23.</ref>
۱۳۸۳ش 97080؛<ref>حج 25، ص28.</ref>
۱۳۸۴ش ۸۹۷۱۶؛
۱۳۸۵ش 99860؛<ref>حج 27، ص39-40.</ref>
۱۳۸۶ش 102020؛<ref>حج 28، ص81.</ref>
۱۳۸۷ش ۱۰۴؛
۱۳۸۸ش 65000؛<ref>حج30، ص160.</ref>
۱۳۸۹ش 94471.<ref>ره‌یافتگان، ص32.</ref>

بنابر گزارش رئیس سازمان حج، تعداد حاجیان ایرانی در سال 1404ش 86 هزار تن است که در قالب 574 کاروان به حج اعزام شدند.<ref>گزارش رئیس سازمان حج در [https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=60089 دیدار کارگزاران حج با رهبر انقلاب ۱۴/۲/ ۱۴۰۴]</ref>

====بعثه حج جمهوری اسلامی====
{{اصلی|بعثه}}
[[بعثه|بعثه حج]]، نهادی زیر نظر [[رهبر جمهوری اسلامی]] و با ریاست [[امارت حج|امیرالحاج]]، مسئول برنامه‌ریزی مذهبی، فرهنگی، آموزشی و پژوهشی حج است<ref>همراه با حج 1381، ص11.</ref> و بر اجرای امور توسط سازمان حج و آسایش زائران نظارت دارد.<ref>حج 27، ص112.</ref> این سازمان [[روحانیان کاروان‌ها]] را انتخاب و آموزش می‌دهد<ref>همراه با حج 1381، ص11؛ با کاروان ابراهیم در حج 71، ص28-31؛ حج 26، ص363.</ref> و با کلاس‌های پیش‌ازسفر،<ref>حج 26، ص412.</ref> کتاب، نرم‌افزار و همکاری با صداوسیما، حاجیان را آموزش می‌دهد.<ref>با کاروان ابراهیم در حج 71، ص26-27؛ با کاروان صفا در سال 82، ص53؛ حج 26، ص414؛ حج 28، ص59-61.</ref> [[پژوهشکده حج و زیارت|پژوهشکده حج]] و انتشارات مشعر زیر نظر آن، کتاب و نشریاتی چون میقات، زیارت، صفا و مروه منتشر می‌کنند.<ref>با کاروان صفا در سال 82، ص37؛ حج26، ص44؛ حج28، ص348-349.</ref> همچنین اجرای برنامه‌های فرهنگی و مذهبی در [[حرمین]]، برگزاری نشست‌ها و ارتباط با بعثه‌های دیگر کشورهای اسلامی از وظایف آن است.<ref>نک: حج 26، ص409؛ حج 27، ص219-222، 236-251؛ حج 28، ص119، 130، 154، 177، 206-207.</ref> در کنار آن، بعثه‌های مراجع تقلید نیز هر سال برای ارائه خدمات مذهبی به مقلدان خود در [[ایام الحج|موسم حج]] حضور دارند.<ref>حج 25، ص547-548؛ حج 28، ص348.</ref>

==نگارخانه==
<center><gallery widths="170" heights="150px" perrow="6" style="border: 5px solid #004225; box-shadow: 0.1em 0.1em 0.5em rgba(0،0،0،0.75); -moz-box-shadow: 0.1em 0.1em 0.5em rgba(0،0،0،0.75); -webkit-box-shadow: 0.1em 0.1em 0.5em rgba(0،0،0،0.75); border-radius: 0.5em; -moz-border-radius: 0.5em; -webkit-border-radius: 0.5em;">
پرونده:دیدار مسئولان و کارگزاران حج با رهبر انقلاب اسلامی در سال ۱۴۰۴ش.jpg|بندانگشتی|دیدار مسئولان و کارگزاران حج با رهبر شهید انقلاب اسلامی در سال ۱۴۰۴ش
پرونده:دیدار کارگزاران حج با رهبر شهید انقلاب در سال ۱۳۹۷ش.jpg|بندانگشتی|دیدار کارگزاران حج به همراه سخنرانی سرپرست بعثه با رهبر شهید انقلاب در سال ۱۳۹۷ش
پرونده:دیدار نماینده بعثه مقام معظم رهبری با نمایندگان مراجع تقلید در مکه در حج ۱۴۰۳ش.jpg|بندانگشتی|دیدار سرپرست بعثه مقام معظم رهبری با نمایندگان مراجع تقلید در مکه در حج ۱۴۰۳ش
پرونده:بازدید رهبر شهید انقلاب از نمایشگاه تولیدات فرهنگی بعثه مقام معظم رهبری به همراه رییس بعثه وقت رهبری.jpg|بندانگشتی|بازدید رهبر شهید انقلاب از نمایشگاه تولیدات فرهنگی بعثه مقام معظم رهبری به همراه سرپرست وقت بعثه رهبری
پرونده:دیدار کارگزاران شیعه و سنی حج با رهبر شهید انقلاب در سال ۱۴۰۴ش (۳).jpg|بندانگشتی|دیدار کارگزاران شیعه و سنی حج با رهبر شهید انقلاب در سال ۱۴۰۴ش
پرونده:کمیسیون پزشکی حج و زیارت.jpg|بندانگشتی|کمیسیون پزشکی حج و زیارت
پرونده:روسای سازمان حج و زیارت و بعثه رهبری به همراه وزیر ارشاد.jpg|بندانگشتی|بدرقه سرپرست بعثه رهبری و رئیس سازمان حج و زیارت توسط وزیر فرهنگ و ارشاد وقت، به همراه عکس شهید علیرضا بیات رییس سابق سازمان حج و زیارت که در جنگ دوازده روزه اسراییل علیه ایران به شهادت رسید

</gallery>
</center>

== پانویس ==
{{پانویس}}

==منابع==
{{منابع}}
{{دانشنامه
| آدرس = http://phz.hajj.ir/422/8027
| عنوان = ایران
| نویسنده = کامران محمدحسینی
}}
* '''احسن التواریخ''': حسن بیگ روملو (م. ۹۸۵ق)، به کوشش نوایی، تهران، اساطیر، ۱۳۸۴ش؛
* '''احیاء الملوک تاریخ سیستان تا عصر صفوی''': ملک شاه حسین بن ملک غیاث الدین سیستانی‏ (م. قرن۱۰ق)، به کوشش ستوده‏، تهران‏، ۱۳۸۳ش؛
* '''با کاروان ابراهیم در حج۷۱''': رسول جعفریان و محمد علی خسروی‏؛
* '''با کاروان صفا در سال ۸۲''': رسول جعفریان‏، تهران، مشعر، ۱۳۸۳ش؛
* '''با کاروان عشق''': مهدوی راد و جعفریان‏، گزارشی از فعالیت‌های بعثه مقام معظم رهبری و سازمان حج و زیارت؛
* '''با من به خانه خدا بیایید''': محمد رضا خلیلی عراقی، تهران، شرکت طبع کتاب، ۱۳۴۰ش؛
* '''به سوی‌ام القری''': رسول جعفریان، تهران، مشعر، ۱۳۷۳ش؛
* '''پنجاه سفرنامه حج قاجاری''': به کوشش رسول جعفریان، تهران، نشر علم، ۱۳۸۹ش؛
* '''پیراسته تاریخنامه هرات''': سیف بن محمد سیفی الهروی (م. ۷۲۱ق)، به کوشش محمد آصف، تهران، بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار، ۱۳۸۱ش؛
* '''تاریخ ابن خلدون''': ابن خلدون (م. ۸۰۸ق)، به کوشش خلیل شحاده، بیروت، دار الفکر، ۱۴۰۸ق؛
* '''تاریخ بخارا''': محمد بن جعفر نرشخی (م. ۳۴۸ق)، به کوشش رضوی، تهران، توس، ۱۳۶۳ش؛
* '''تاریخ بیهقی''': محمد بن حسین بیهقی (م. ۴۷۰ق)، به کوشش خلیل خطیب، تهران، مهتاب، ۱۳۷۴ش؛
* '''تاریخ سلسله سلجوقی''': فتح بن علی بنداری اصفهانی (م. ۶۴۳ق)، ترجمه: جلیلی، تهران، بنیاد فرهنگ ایران، ۱۳۵۶ش؛
* '''تاریخ طبری (تاریخ الامم و الملوک)''': الطبری (م. ۳۱۰ق)، به کوشش محمد ابوالفضل، بیروت، دار احیاء التراث العربی؛
* '''تاریخ عالم‌آرای امینی''': فضل الله روزبهان خنجی (م. قرن۱۰ق)، به کوشش عشیق، تهران، میراث مکتوب، ۱۳۸۲ش؛
* '''تاریخ گیلان''': ملا عبدالفتاح فومنی گیلانی (م. قرن۱۱ق)، به کوشش ستوده، تهران، بنیاد فرهنگ ایران، ۱۳۴۹ش؛
* '''تجارب الامم''': ابوعلی مسکویه (م. ۴۲۱ق)، به کوشش امامی، تهران، سروش، ۱۳۷۹ش؛
* '''ترجمه تاریخ یمینی''': ابوالشرف ناصح جرفادقانی (م. قرن۷ق)، به کوشش جعفر شعار، تهران، علمی فرهنگی، ۱۳۷۴ش؛
* '''جامع مفیدی''': محمد مفید مستوفی بافقی (م. قرن۱۱ق)، به کوشش افشار، تهران، اساطیر، ۱۳۸۵ش؛
* '''حج ۲۵''': رضا مختاری‏، گزارشی از حج‌گزاری ۱۴۲۵ق. ۱۳۸۳ش؛
* '''حج ۲۶''': محمد حسین رجبی‏، گزارشی از حج‌گزاری ۱۴۲۶ق. ۱۳۸۴ش؛
* '''حج ۲۷''': حسن مهدویان‏، گزارشی از حج‌گزاری ۱۴۲۷ق. ۱۳۸۵ش؛
* '''حج ۲۸''': رضا بابایی و علی اکبر جوانفکر، تهران، ۱۳۸۷ش؛
* '''حج ۳۰''': سید جواد ورعی و جواد منصوری، تهران، مشعر؛
* '''حدیث قافله‌ها''': به کوشش سید علی قاضی عسکر، دانش‌پژوه، ۱۳۸۲ش؛
* '''حیات یحیی''': یحیی دولت‌آبادی، تهران، عطار، ۱۳۷۱ش؛
* '''خاطرات سفر مکه''': احمد هدایتی و محمدعلی هدایتی، تهران، ۱۳۴۳ش؛
* '''خسی در میقات''': جلال آل احمد، قم، کتاب سعدی، ۱۳۶۹ش؛
* '''دستور الکاتب فی تعیین المراتب''': محمد بن هندوشاه نخجوانی (م. قرن۸ق)، به کوشش علی‌زاده، آذربایجان، فرهنگستان علوم شوروی، ۱۹۷۶م؛
* '''روزنامه خاطرات عین السلطنة''': قهرمان میرزا سالور عین السلطنة (م. ۱۳۵۰ق)، به کوشش سالور و افشار، تهران، اساطیر، ۱۳۷۴ش؛
* '''روزنامه رسمی کشور''': سایت قوه قضاییه (www.dastour.ir)؛
* '''روضات الجنات فی اوصاف مدینة هرات''': محمد زمچی اسفزازی (م. ۸۹۹ق)، به کوشش سید محمد کاظم، دانشگاه تهران، ۱۳۳۸ش؛
* '''ره یافتگان، گزارش عملیات حج تمتع ۱۳۸۹ش.''': روابط عمومی سازمان حج و زیارت، ۱۳۹۰ش؛
* '''سفرنامه فرهاد میرزا''': فرهاد میرزا، به کوشش طباطبایی، مؤسسه مطبوعاتی علمی، ۱۳۶۶ش؛
* '''سفرنامه مکه معظمه''': عبدالحسین افشار ارومی، به کوشش جعفریان، نشر علم، ۱۳۸۶ش؛
* '''سفرنامه منظوم حج'''‏: بانویی اصفهانی (نیمه اول قرن۱۲ق)، به کوشش جعفریان‏، تهران، مشعر، ۱۳۷۴ش؛
* '''سفرنامه میرزا داود میروظایف''': داود میروظایف، به کوشش قاضی عسکر، مشعر، ۱۳۸۸ش؛
* '''کارنامه حج۱۳۵۱ش. گزارش سازمان اوقاف''': سازمان اوقاف، فروردین ۱۳۵۲ش؛
* '''کارنامه حج۱۳۵۲ش. گزارش سازمان اوقاف''': سازمان اوقاف، فروردین ۱۳۵۳ش؛
* '''الکامل فی التاریخ''': ابن اثیر (م. ۶۳۰ق)، بیروت، دار صادر، ۱۳۸۵ق؛
* گزارش رئیس سازمان حج در [https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=60089 دیدار کارگزاران حج با رهبر انقلاب ۱۴/۲/ ۱۴۰۴].
* '''لغت‌نامه''': دهخدا (م. ۱۳۳۴ش) و دیگران، مؤسسه لغت‌نامه و دانشگاه تهران، ۱۳۷۳ش؛
* '''مجله خاطرات وحید (دو ماهنامه)''': تهران، صاحب امتیاز و مدیر مسئول: سیف الله وحیدنیا؛
* '''مدیران و عوامل خدماتی'''‏: حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت‏؛
* '''مقالات تاریخی''': رسول جعفریان، قم، دلیل ما، ۱۳۸۷–۱۳۸۸ش؛
* '''مکتب اسلام (ماهنامه)''': قم، مؤسسه مکتب اسلام؛
* '''میقات حج (فصلنامه)''': تهران، حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت؛
* '''همراه با حج۱۳۸۱''': سازمان حج و زیارت، ۱۳۸۱ش؛
* '''همراه زائران حج تمتع۲''': مرکز تحقیقات حج، تهران، مشعر؛
{{پایان}}

ویکی حج:مداخل مورد نیاز

2026-07-15T05:01:16Z

Kamran:

== مقاله زیارت امین الله==
* تعریف کلی زیارت با استفاده از کتاب درسنامه مزارها و زیارتنامه ها - ماثور بودن. مطلقه بودن و غیره اشاره شود
* منبع شناسی زیارت با استفاده از مقاله جستاری در اعتبار سنجی زیارت امین الله مقاله http://noo.rs/q2KHZ
* بحث درباره اعتبار سند زیارت با استفاده از این مقاله جستاری در اعتبار سنجی زیارت امین الله مقاله http://noo.rs/q2KHZ
* خلاصه ای از مضامین کلی زیارت هم در این مقاله جستاری در اعتبار سنجی زیارت امین الله مقاله و هم در مقالات دیگر هست
* کتابشناسی تفسیرهای زیارت امین الله - اشاره به تفسیرهای سیاسی از زیارت با نگاهی به این مقاله سیاست و زیارت http://noo.rs/uWhcq
* متن زیارتنامه و ترجمه آن
'''در حال نگارش توسط رضاپور'''

==مدخل زیارت آل یاسین==
* معرفی اولیه با نگاهی به کتاب درسنامه مزارها و زیارتنامه ها
* منابع زیارت و گونه های روایت شده با کمک این مقاله: https://www.entizar.ir/article_73973_8f87d4b94113d31b79513839ae5dbc3f.pdf
* سند شناسی و اعتبار سندی با استفاده از مقالات مانند این https://ensani.ir/file/download/article/1738473449-679effe95f391-10154-23-2.pdf
* واژه شناسی آل یاسین و معنای آن
* اشاره به مضامین اصلی. مثلا با استفاده از این مقاله http://noo.rs/AXw7x فقط در حد گزارش تیترهای اصلی - و این مقاله http://noo.rs/DW5Gs
* آموزه های مهدویت و قیامت در زیارت آل یاسین با نگاهی به این مقالات: http://noo.rs/ujGZh / فقط در حد اشاره که برخی هم این مفاهیم را در این دعا بررسی کرده اند و نهایتا یک خط توضیح.
* کتاب شناسی شرح ها
* متن زیارت و ترجمه آن
'''در حال نگارش توسط رضاپور'''

==مدخل زمان های انجام اعمال حج==
این مدخل اشاره به زمان های انجام هر کدام از اعمال حج دارد
متنی خلاصه برای رساندن منظور از ایجاد این مدخل:
[[حاجیان]] از ظهر روز نهم ذی‌الحجه تا غروب آفتاب در [[صحرای عرفات]]، [[وقوف در عرفات|اقامت]] می‌کند. پس از آن، شب دهم ذی‌الحجه را در [[مشعر]]، [[بیتوته]] کرده و از اذان صبح روز دهم ذی‌الحجه ([[عید قربان]]) تا طلوع آفتاب در [[مشعر]]، [[وقوف در مشعر|وقوف]] می‌کند. سپس، روز دهم ذی‌الحجه در [[منا]] آیین‌های [[رمی|رمی جمره عقبه]]، [[قربانی]] و [[حلق و تقصیر|حلق یا تقصیر]] را انجام می‌دهد.

بعد از اتمام اعمال منا، حج‌گزار به مکه می‌رود و [[اعمال مکه]] را انجام می‌دهد. سپس مجدد به منا باز می‌گردد و شب یازدهم و دوازدهم (و برای برخی، شب سیزدهم) را در منا [[بیتوته]] می‌کند. در روز‌های یازدهم و دوازدهم نیز [[جمرات|جمرات سه‌گانه]] را [[رمی]] می‌کند. با خروج از منا در بعد از ظهر روز دوازدهم، [[اعمال حج تمتع|اعمال حج]] به پایان می‌رسد.

==محرمات حج==
بعد از ساخت میتواند در صفحه ابهام زدایی [[تروک حج (ابهام‌زدایی)|تروک حج]] اضافه شود.

==مبطلات حج==
==مکروهات حج==
==مطوف==

الگو:نگاره روز صفحه اصلی

2026-07-09T14:41:06Z

Kamran:

<noinclude>
'''لطفا سایز عکس را هر چقدر دلتان خواست قرار دهید: )'''
</noinclude>
<center>[[پرونده:نگاره ای از بقیع از قرن دهم هجری.jpg|350px]] <br>نگاره ای از [[بقیع]] از قرن دهم هجری<br> </center>

الگو:نگاره روز صفحه اصلی

2026-07-09T14:40:30Z

Kamran:

<noinclude>
'''لطفا سایز عکس را هر چقدر دلتان خواست قرار دهید: )'''
</noinclude>
<center>[[پرونده:نگاره ای از بقیع از قرن دهم هجری.jpg|450px]] <br>نگاره ای از [[بقیع]] از قرن دهم هجری<br> </center>

زیارت حضرت حمزه

2026-06-10T05:08:41Z

Kamran: /* مزار حمزه */

{{جعبه اطلاعات زیارت‌نامه
| عنوان = زیارت حضرت حمزه
| تصویر = مقبره شهدای غزوه احد.jpg
| عرض تصویر =
| توضیح تصویر = [[مقبره شهدای احد|مزار حمزه و شهدای احد]]
| نام‌های دیگر =
| موضوع = زیارت حضرت حمزه
| مأثور/غیرمأثور = غیر مأثور
| صادره از =
| راوی =
| ساخته شده توسط =
| قدمت =
| منابع شیعی = بحار الانوار
| منابع سنی =
| مضمون =
| ثواب = پیامبر فرمود: هر کس مرا زیارت کند و عمویم حمزه را زیارت نکند بر من جفا کرده است.
| زمان = بنا بر نقلی شنبه و جمعه و به نقلی دوشنبه و پنجشنبه
| مکان = مزار حمزه در [[مدینه]]
| تک‌نگاری‌ها =
| مرتبط = [[زیارت شهدای احد]]؛ [[مقبره شهدای احد|مزار حمزه]]
}}
'''زیارت حضرت حمزه،''' عملی عبادی به معنای حضور نزد قبر [[حمزة بن عبدالمطلب]]، عموی [[حضرت محمد (ص)|پیامبر اسلام(ص)]]، برای ادای احترام است. [[مقبره شهدای احد|قبر حمزه]]، که در [[غزوه احد|جنگ احد]]،‌ در سال سوم هجرت، به شهادت رسید در جوار [[کوه احد]] قرار گرفته است. پیامبر(ص) به زیارت قبر حمزه سفارش کرده و زیارت او همواره مورد توجه مسلمانان بوده و آیین‌هایی نزد اهل [[مدینه]] دارد. [[زیارت‌نامه|زیارت‌نامه‌ای]] برای خواندن در جوار قبر حضرت حمزه در منابع شیعی نقل شده است.

== غزوه احد ==
[[غزوه احد|غزوه اُحد]] دومین جنگ مشرکان علیه مسلمانان در هفت شوال سال سوم هجری در دامنه [[کوه احد]] واقع شد، در این جنگ پیروزی اولیه از آن مسلمانان بود، اما به خاطر نافرمانی گروهی از تک تیراندازان، دشمن از پشت حمله کرد و هفتاد و دو نفر از لشکریان اسلام از جمله [[حضرت حمزه(ع)|حضرت حمزه]] را به شهادت رساند.

== مزار حمزه ==
{{اصلی|مقبره شهدای احد}}
حمزه بن عبدالمطلب، در جوار برخی دیگر از شهدای احد، در محلی با نام مزار شهدای احد مدفون شده است. این مکان در سده‌های گذشته دارای بارگاهی گنبد دار بود اما در سال ۱۳۴۴ تخریب شد و امروزه در محطوه‌ای دیوارکشی شده در جوار کوه احد قرار دارد.

== فضیلت زیارت حمزه ==
از جمله قبوری که توصیه به زیارت آن شده، زیارت [[حضرت حمزه]] است که بر اساس سیره [[حضرت محمد (ص)|پیامبر (ص)]] و معصومان، از اعمال مستحب برای مسلمانان است.<ref>مجموعه آثار همايش بين المللي حضرت حمزه، ص181.</ref>

==== زیارت حضرت حمزه در سیره رسول خدا (ص) ====
بر اساس روایات، [[حضرت محمد (ص)|حضرت محمد(ص)]] به زیارت قبر عمویش سفارش کردند و مسلمانان از همان دوران تاکنون به زیارت قبور [[شهدای احد]] از جمله مزار [[حضرت حمزه]] در دامنه [[کوه احد]] می روند.<ref>تهذیب الاحکام، ج1، ص465.</ref>

آن حضرت پس از [[غزوه احد|نبرد احد]] سالی یک‌بار به زیارت حمزه و دیگر [[شهدای احد]] می‌رفت،<ref>تاریخ مدینه، ج1، ص132.</ref> چنان که برخی منابع، به زیارت [[حضرت محمد (ص)|پیامبر (ص)]] از قبور [[شهدای احد]] و بازسازی قبور توسط آن حضرت و نیز گریه، نماز و دعای ایشان بر سر قبور شهدای احد اشاره کرده و جواز برداشتن تربت حمزه برای شفا را نقل کرده‌اند.<ref>جواهر الثمنیه، ص252-254.</ref>

از [[حضرت محمد (ص)|رسول خدا(ص)]] نقل شده هر کس مرا زیارت کند و عمویم [[حمزه]] را زیارت نکند به من جفا کرده است.<ref>مستدرک الوسائل، ج10، ص198.</ref>

== آداب زیارت قبر حمزه ==
گزارش‌های تاریخی حاکی از آن است که مردم هر ساله در دوازدهم رجب از جاهای مختلف به [[مدینه]] آمده، شب را به منطقه احد بر مزار [[حضرت حمزه|حمزه سیدالشهدا]] می‌رفتند و تا صبح در فضای باز در اطراف [[کوه رَمات]] بیتوته می‌کردند.<ref>آثار اسلامی مکه و مدینه، ص397.</ref> در این اجتماع که همه‌ساله در نیمه اول ماه رجب با حضور زن و مرد تشکیل می‌گردد، افزون بر مردم [[مدینه]]، گروهی از اهالی [[مکه]]، [[طائف (ابهام‌زدایی)|طائف]]، [[جده]]، [[رابغ]] و بادیه‌نشینان که همه‌ساله برای زیارت رجبیه در [[کوه احد|احد]] و در کنار حرم [[حضرت حمزه]] حاضر شده، قربانی و حاضران را اطعام می‌کردند.<ref>الحقیقه و المجاز فی رحله بلاد الشام و المصر و الحجاز، ج3، ص232.</ref>

== زمان زیارت ==
بنا بر نقلی، [[حضرت زهرا (س)]] در هر روز شنبه <ref>من لا یحضر الفقیه، ج1، ص180.</ref>و به قولی روز جمعه <ref>المستدرک علی الصحیحین، ج1،ص377.</ref>کنار مزار [[شهدای احد]] و سپس کنار قبر [[حضرت حمزه|حمزه]] می‌رفت و برایش طلب رحمت می‌نمود، دعا می‌کرد و نماز می‌خواند و می‌گریست. مطابق قول دیگر، دختر رسول خدا (ص) روزهای دوشنبه و پنج‌شنبه به زیارت حمزه و شهدای احد می‌رفت و نماز می‌خواند و در آن جا دعا می‌کرد و تا زمان رحلتش آن را ترک نفرمود.<ref>کافی، ج4، ص561.

کافی، ج3، ص228.</ref>

== متن زیارت حمزه ==

در منابع شیعی زیارتنامه ای برای حمزه آورده شده است که در آن از او به عنوان عمو و شیر خدا و رسولش یاد کرده و با این تعبیر به او سلام داده می‌شود. متن زیارت که توصیه شده در کنار قبر حمزه خوانده شود چنین است:<ref>بحار الانوار، ج97، ص220-221.</ref>

{{نقل قول دوقلو
| تیتر= زیارت حضرت حمزه
| اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا عَمَّ رَسُولِ اللهِ، صَلَّی اللهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ، اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا خَیْرَ الشُّهَداءِ، اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا أَسَدَاللهِ وَأَسَدَ رَسُولِهِ، أَشْهَدُ أَنَّکَ قَدْ جاهَدْتَ فِی اللهِ عَزَّ وَجَلَّ، وَجُدْتَ بِنَفْسِکَ، وَنَصَحْتَ رَسُولَ اللهِ صَلَّی اللهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ، وَکُنْتَ فِیما عِنْدَ اللهِ سُبْحانَهُ راغِباً، بِأَبِی أَنْتَ وَأُمِّی، أَتَیْتُکَ مُتَقَرِّباً إِلی رَسُولِ اللهِ صَلَّی اللهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ بِذلِکَ، راغِباً إِلَیْکَ فِی الشَّفاعَةِ، أَبْتَغِی بِزِیارَتِکَ خَلاصَ نَفْسِی مَتَعَوِّذاً بِکَ مِنْ نار اسْتَحَقَّها مِثْلِی بِما جَنَیْتُ عَلی نَفْسِی
| سلام بر تو ای عموی گرامی رسول خدا که درود خدا بر او و آلش باد سلام بر تو ای بهترین شهیدان سلام بر تو ای شیر خدا و شیر رسول خدا گواهی دهم که تو براستی جهاد کردی در راه خدای عزوجل و جان خود را در این راه بذل کردی و برای رسول خدا (صلی الله علیه وآله) خیرخواهی کردی و مشتاق بودی آنچه را نزد خدای سبحان بود، پدر و مادرم به فدایت من در اینجا به نزد شما آمدم تا بدینوسیله به رسول خدا صلّی الله علیه وآله تقرب جویم و اشتیاق به تو در شفاعت دارم، جوینده ام بهوسیله زیارتت خلاص کردن جانم را، پناهنده ام به تو از آتشی که امثال من بواسطه جنایتی که کرده‌ایم مستحق آن گشته‌ایم
| هارِباً مِنْ ذُنُوبِی الَّتِی احْتَطَبْتُها عَلی ظَهْرِی، فَزِعاً إِلَیْکَ رَجاءَ رَحْمَةِ رَبِّی، أَتَیْتُکَ أَسْتَشْفِعُ بِکَ إِلی مَوْلایَ وأَتَقَرَّبُ بِنَبِیِّهِ اِلَیهِ لِیَقضِیَ لِی بِکَ حَوائِجِی، أَتَیْتُکَ مِنْ شُقَّة بَعِیدَة، طالِباً فَکاکَ رَقَبَتِی مِنَ النّارِ، وَقَدْ أَوْقَرَتْ ظَهْرِی ذُنُوبِی، وَأَتَیْتُ ما أَسْخَطَ رَبِّی، وَلَمْ أَجِدْ أَحَداً أَفْزَعُ إِلَیْهِ خَیْراً لِی مِنْکُمْ أَهْلَ بَیْتِ الرَّحْمَةِ، فَکُنْ لِی شَفِیعاً یَوْمَ فَقْرِی وَحاجَتِی،
| گریزانم از گناهانی که بر پشت خویش بار کرده‌ام پناهنده ام به تو به امید رحمت به زیارتت آمدم و درخواست شفاعت نزد مولایم دارم و تقرب می‌جویم به او برای این که حوائجم را به وسیله تو برآورد. به زیارتت آمده‌ام از راهی پررنج و دور و خواهان آزادی خویش از دوزخم و براستی که خم کرده پشتم را سنگینی بار گناهانم و به کاری که موجب خشم پروردگار من است دست زده‌ام و نیافتم کسی را که به او پناه برم بهتر از شما خاندان رحمت پس تو (ای سرور بزرگوار) شفیعم باش در روز نداری و نیازم
| فَقَدْ سِرْتُ إِلَیْکَ مَحْزُوناً، وَأَتَیْتُکَ مَکْرُوباً، وَسَکَبْتُ عَبْرَتِی عِنْدَکَ باکِیاً، وَصِرْتُ إِلَیْکَ مُنْفَرِداً، أَنْتَ مِمَّنْ أَمَرَنِیَ اللهُ بِصِلَتِهِ، وَحَثَّنِی عَلی بِرِّهِ، وَدَلَّنِی عَلی فَضْلِهِ، وَهَدانِی لِحُبِّهِ، وَرَغَّبَنِی فِی الْوِفادَةِ إِلَیْهِ، وَاَلْهَمَنِی طَلَبَ الْحَوائِجِ عِنْدَهُ، أَنْتُمْ أَهْلُ بَیْت لا یَشْقی مَنْ تَوَلاّکُمْ، وَلایَخِیبُ مَنْ أَتاکُمْ، وَلایَخْسَرُ مَنْ یَهْواکُمْ، وَلا یَسْعَدُ مَنْ عادیکُمْ.
| که راه پیمودم به سویت غمناک وآمده ام به نزدت در حال محنت زدگی و ریختم اشکم را در پیشت گریان و به درگاهت آمده‌ام تک و تنها و تو از کسانی هستی که خداوند به من دستور پیوند او را داده و به نیکی به او وادارم کرده و بر فضل و برتریش راهنمائیم کرده و به محبتش هدایت نموده و به رفتن سَرِ خوانِ کرمش ترغیبم کرده و به من الهام کرده که حاجاتم را در پیش او بخواهم شما خاندانی هستید که بدبخت نشود هر که دوستتان دارد و نومید نگردد هر که به درگاهتان آید و زیانکار نشود هر که هوای شما در سر دارد و روی سعادت نبیند هر که شما را دشمن دارد.
|{{فارسی|پس رو به قبل کرده و بگوید:}} اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد. اَللّهُمَّ إِنِّی تَعَرَّضْتُ لِرَحْمَتِکَ بِلُزُومِی لِقَبْرِ عَمِّ نَبِیِّکَ صَلَّی اللهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ، لِیُجِیرَنِی مِنْ نِقْمَتِکَ وَسَخَطِکَ وَمَقْتِکَ فِی یَوْم تَکْثُرُ فِیهِ الْاَصْواتُ، وَتُشْغَلُ کُلُّ نَفْس بِما قَدَّمَتْ، وَتُجادِلُ عَنْ نَفْسِها، فَاِنْ تَرْحَمْنِی الْیَوْمَ فَلا خَوْفَ عَلَیَّ وَلاحُزْنَ، وَإِنْ تُعاقِبْ فَمَوْلیً لَهُ الْقُدْرَةُ عَلی عَبْدِهِ، وَلاتُخَیِّبْنِی بَعْدَ الْیَوْمِ،
| خدایا درود فرست بر محمد و آل محمد خدایا من خود را در گذرگاه مهرت قرار دادم بدانکه ملازم قبر عموی پیغمبرت (صلی الله علیه وآله) گشتم تا مرا در پناه خود گیرد از انتقام تو در روزی که صداها در آن روز بسیار گردد و هرکس سرگرم شود بدانچه از پیش فرستاده و از خویشتن دفاع کند پس اگر در آن روز به من رحم کنی که ترس و اندوهی ندارم و اگر کیفرم کنی پس تو مولائی هستی که قدرت داری بر بنده خود ولی ناامیدم مکن پس از این روز
| وَلاتَصْرِفْنِی بِغَیْرِ حاجَتِی، وَتَقَرَّبْتُ بِهِ إِلَیْکَ ابْتِغاءَ مَرْضاتِکَ وَرَجاءَ رَحْمَتِکَ، فَتَقَبَّلْ مِنِّی، وَعُدْ بِحِلْمِکَ عَلی جَهْلِی، وَبِرَأْفَتِکَ عَلی جِنایَةِ نَفْسِی، فَقَدْ عَظُمَ جُرْمِی، وَما أَخافُ أَنْ تَظْلِمَنِی، وَلکِنْ أَخافُ سُوءَ الْحِسابِ، فَبِهِما فُکَّنِی مِنَ النّارِ، وَلاتُخَیِّبْ سَعْیِی، وَلا یَهُونَنَّ عَلَیْکَ ابْتِهالِی، وَلایُحْجَبَنَّ عَنْکَ صَوْتِی، وَلاتَقْلِبْنِی بِغَیْرِ حَوائِجِی
| و بازم مگردان (از اینجا) بدون حاجتم و بوسیله او به درگاه تو تقرب جویم به آرزوی دست رسی به خوشنودیت و به امید دریافت رحمتت پس بپذیر از من و بازگرد به بردباریت بر نادانی من و به مهرت بر جنایتی که بر خود کردم چونکه گناهم بزرگ است و ترس از آن ندارم که به من ستم کنی ولی از بدی حساب ترس دارم، پس به حق هر دو آنها که آزادم کن از آتش و نومید مکن کوششم را و مبادا زاری من نزد تو ناچیز و خوار قرار گیرد و صدای من از تو محجوب گردد و بدون حاجاتم مرا باز نگردان
| یا غِیاثَ کُلِّ مَکْرُوب وَمَحْزُون، وَیا مُفَرِّجاً عَنِ الْمَلْهُوفِ الْحَیْرانِ الْغَرِیقِ الْمُشْرِفِ عَلَی الْهَلَکَةِ، فَصَلِّ عَلی مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد، وَانْظُرْ إِلَیَّ نَظْرَةً لا أَشْقی بَعْدَها أَبَداً، وَارْحَمْ تَضَرُّعِی وَعَبْرَتِی وَانْفِرادِی، فَقَدْ رَجَوْتُ رِضاکَ، وَتَحَرَّیْتُ الْخَیْرَ الَّذِی لایُعْطِیهِ أَحَدٌ سِواکَ، فَلا تَرُدَّ أَمَلِی، اَللّهُمَّ إِنْ تُعاقِبْ فَمَوْلیً لَهُ الْقُدْرَةُ عَلی عَبْدِهِ وَجَزائِهِ بِسُوءِ فِعْلِهِ، فَلا اَخِیبَنَّ الْیَوْمَ
| ای فریادرس هر محنت زده و غمناک و ای گشاینده (اندوه) از اندوهگین سرگردان و غریقی که مشرف بر هلاکت است پس درود فرست بر محمد و آل محمد و بنگر به من نگریستنی که هرگز پس از آن بدبخت نشوم و رحم کن به زاری و اشک و تنهائیم چونکه من به خوشنودیت امیدوارم و جویایم آن خیری را که عطا نکند آن را احدی جز تو پس آرزویم را باز مگردان خدایا اگر کیفرکنی پس مولائی هستی که بر بنده ات قدرت داری و پاداش عمل بدش بوده پس نومیدم مساز امروز
| وَلاتَصْرِفْنِی بِغَیْرِ حاجَتِی، وَلاتُخَیِّبَنَّ شُخُوصِی وَوِفادَتِی، فَقَدْ أَنْفَدْتُ نَفَقَتِی، وَ أَتْعَبْتُ بَدَنِی، وَقَطَعْتُ الْمَفازاتِ، وَخَلَّفْتُ الْاَهْلَ وَالْمالَ وَما خَوَّلْتَنِی، وَآثَرْتُ ما عِنْدَکَ عَلی نَفْسِی، وَلُذْتُ بِقَبْرِ عَمِّ نَبِیِّکَ صَلَّی اللهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ، وَتَقَرَّبْتُ بِهِ ابْتِغاءَ مَرْضاتِکَ، فَعُدْ بِحِلْمِکَ عَلی جَهْلِی، وَبِرَأْفَتِکَ عَلی ذَنْبِی، فَقَدْ عَظُمَ جُرْمِی، بِرَحْمَتِکَ یاکَرِیمُ.
| و بازم مگردان بدون روا شدن حاجتم و ناامید مکن حرکت کردن و آمدنم را چونکه پولم را خرج کرده‌ام و بدنم را به تعب افکندم و بیابان‌های بسیاری را پشت سر گذاردم و زن و فرزند و مال و منالم و آنچه را به من دادی همه را بجای گذاردم و آنچه را پیش تو است برای خود اختیار کردم و به قبر عموی پیغمبرت (صلی الله علیه وآله) پناه آوردم و بوسیله او برای جستن خوشنودیت تقرب جستم پس بازگرد با بردباریت بر نادانیم و با مهرت بر گناهم که براستی گناهانم بزرگ گشته به مهرت، ای بزرگوار.
| ارتفاع = 20em}}

همچنین توصیه شده پس از خواندن زیارت و دو رکعت نماز زیارت نزد قبر حمزه دعا زیز خوانده شود<ref>مجموعه آثار همایش بین المللی حضرت حمزه، ص193.</ref>و سپس هر قدر که می تواند سوره قدر خوانده و ثوابت آن به شهدای احد هدیه شود.<ref>بحار الانوار، ج97، ص221-222.</ref>
{{نقل قول دوقلو
|تیتر= دعای بعد از زیارت
|اللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد. اَللّهُمَّ اِنّی تَعَرَّضْتُ لِرَحْمَتِکَ بِلُزومی لِقَبْرِ عَمِّ نَبِیِّکَ لِیُجِیرَنی مِن وَسَخَطِکَ و مَقتِکَ فی یَوْم تَکْثُرُ فیهِ الْأَصْواتُ، وَتُشْغَلُ کُلُّ نَفْس بِما قَدَّمَتْ وَتُجادِلُ عَنْ نَفْسِها. فَاِنْ تَرَحَّمْتَنِی الْیَوْمَ فَلا خَوْفٌ عَلَیَّ وَلا حُزْنٌ، وَ اِنْ تُعاقِبْ فَمَوْلایَ لَهُ الْقُدْرَةُ عَلى عَبْدِهِ، وَلا تُخَیِّبْنِی بَعْدَ الْیَوْمِ، وَلا تَصْرِفْنِی بِغَیْرِ حاجَتی، فَقَدْ لَصِقْتُ بِقَبْرِ عَمِّ نَبِیِّکَ، وَتَقَرَّبْتُ بِهِ اِلَیْکَ ابْتِغاءَ مَرْضاتِکَ، وَرَجاءَ رَحْمَتِکَ، فَتَقَبَّلْ مِنّی، وَعُدْ بِحِلْمِکَ عَلى جَهْلی، وَبِراَفَتِکَ عَلى جِنایَةِ نَفْسی، فَقَدْ عَظُمَ جُرْمی. وَما أَخافُ أَنْ تَظْلِمَنی وَلکِنْ أَخافُ سُوءَ الْحِسابِ
|خدایا بر محمد و خاندان محمد درود فرست، خدایا، من با ملازمت قبر عموی پیامبرت (درود خدا بر او و خاندانش باد)، خود را در معرض رحمتت قرار دادم تا از انتقامت پناهم دهد، در روزی که ناله‌ها در آن بسیار می‌شود و سرگرم شود هرکه به آنچه پیش فرستاده و از خود دفاع نماید، اگر در آن روز به من رحم کنی، ترس و اندوهی بر من نیست و اگر کیفرم دهی، پس مولایی هستی که او را بر بنده‌اش قدرت کامل است پس از این روز محرومم مساز و بدون برآورده شدن حاجتم باز مگردان. چراکه خود را به قبر عموی پیامبرت چسباندم و به وسیله او به سوی تو تقرب جستم، برای طلب رضای تو و امید به رحمتت، بنابراین از من بپذیر و به بردباری‌ات بر جهلم و به مهرت بر جنایتی که به خود وارد آوردم، هرآینه گناهم بزرگ شد و از اینکه به من ستم کنی نمی‌ترسم، ولی از بدی حساب می‌ترسم.

|فَانْظُرِ الْيَوْمَ تَقَلُّبِي عَلَى قَبْرِ عّمِّ نَبِيِّكَ، فَبِْهِما فُکَّنِي مِنَ النَّارِ، وَلَا تُخَيِّبْ سَعْيِي، وَلَا يَهُونَنَّ عَلَيْكَ ابْتِهَالِي، وَلَا تَحْجُبَنَّ عَنْكَ صَوْتِي، وَلَا تَقْلِبْنِي بِغَيْرِ حَوَائِجِي، يَا غِيَاثَ كُلِّ مَكْرُوبٍ وَمَحْزُونٍ، وَيَا مُفَرِّجاً عَنِ الْمَلْهُوفِ الْحَيْرَانِ الْغَرِيقِ الْمُشْرِفِ عَلَى الْهَلَكَةِ، فَصَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَانْظُرْ إِلَيَّ نَظْرَةً لَا أَشْقَى بَعْدَهَا أَبَداً، وَارْحَمْ تَضَرُّعِي وَعَبْرَتِي وَانْفِرَادِي، فَقَدْ رَجَوْتُ رِضَاكَ، وَتَحَرَّيْتُ الْخَيْرَ الَّذِي لَا يُعْطِيهِ أَحَدٌ سِوَاكَ، فَلَا تَرُدَّ أَمَلِي
|پس امروز غلتیدنم بر قبر عموی پیامبرت را بنگر، پس به حق حرمت آن دو بزرگوار از آتش آزادم کن و کوشش‌ام را محروم از رحمت مفرما و زاری‌ام بر تو سبک نیاید و صدایم از تو محجوب نگردد و بدون برآورده شدن حاجتم مرا باز مگردان، ای فریادرس هر دلگیر اندوهگین، ای گشاینده اندوه از غم‌زده سرگردان و غرق شده مشرف به هلاکت، پس بر محمد و خاندان محمد درود فرست و به من نظر کن نظر کردنی که بعد از آن بدبخت نشوم هرگز و به زاری و اشک و تنهایی‌ام رحم کن، من خشنودی‌ات را امید دارم و به آن چیزی که احدی آن را جز تو عطا نمی‌کند، پس آرزویم را باز مگردان.

|اللَّهُمَّ إِنْ تُعَاقِبْ فَمَوْلًى لَهُ الْقُدْرَةُ عَلَى عَبْدِهِ وَجَزَائِهِ بِسُوءِ فِعْلِهِ، فَلَا أُخِيبَنَّ الْيَوْمَ، وَلَا تَصْرِفْنِي بِغَيْرِ حَاجَتِي،وَلا تُخَیِبَنَّ شُخُوصِی وَوِفادَتِی فَقَدْ أَنْفَذْتُ نَفَقَتِي، وَأَتْعَبْتُ بَدَنِي، وَقَطَعْتُ الْمَفَازَاتِ، وَخَلَّفْتُ الْأَهْلَ وَالْمَالَ وَمَا خَوَّلْتَنِي، وَآثَرْتُ مَا عِنْدَكَ عَلَى نَفْسِي، وَلُذْتُ بِقَبْرِ ابْنِ نَبِيِّكَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ، وَتَقَرَّبْتُ بِهِ ابْتِغَاءَ مَرْضاتِکَ، فَعُدْ بِحِلْمِکَ عَلى جَهْلی، وَبِراَفَتِکَ عَلى ذَنْبی، فَقَدْ عَظُمَ جُرْمی، بِرَحْمَتِکَ یا کَریمُ یا کَریمُ.
|خدایا اگر کیفر کنی، پس مولایی هستی که بر بنده‌اش و سزایش به بدی عملش قدرت دارد، پس امروز نومیدم مکن و بدون حاجتم باز مگردان و حرکت کردن و آمدنم را ناامید مفرما، زیرا توشه‌ام را خرج کردم و بدنم را به زحمت انداختم و بیابان‌های خطرناک را پشت سر گذاشتم و اهل و مال و آنچه را به من دادی بجای گذاردم و آنچه را نزد تو است بر خود اختیار نمودم و به قبر عموی پیامبرت (درود خدا بر او و خاندانش باد) پناه بردم و به وسیله او برای به دست آوردن رضایتت تقرب جستم، پس به بردباری‌ات بر جهلم و به رأفتت بر گناهم بازگرد، به راستی گناهم بزرگ شده، به مهربانی‌ات ای بزرگوار، ای بزرگوار.
| ارتفاع = 20em}}

==جستار وابسته==
* [[مقبره شهدای احد]]
* [[زیارت‌نامه امامان بقیع|زیارتنامه امامان بقیع]]
* [[زیارت‌نامه‌های مدینه]]

==پانویس==
{{پانویس}}

==منابع==
{{منابع}}

* '''مستدرک الوسائل و مستبط المسائل'''، نوری، حسین، قم، موسسه آل البیت، 1408ق.
* '''الکافی'''، کلینی، محمد بن یعقوب، مصحح: غفاری، علی اکبر و آخوندی، محمد، تهران، دار الکتب الاسلامیه، 1407ق.
* '''من لا یحضر الفقیه '''، صدوق، محمد بن علی، به کوشش علی اکبر غفاری، قم، النشر الاسلامی، 1404ق.
* '''الجواهر الثمینه فی محاسن المدینه'''، حسینی مدنی، محمد کبریت، تحقیق محمد حسن اسماعیل شافعی، بیروت دار الکتب العلمیه، 1417ق.
* '''تاریخ المدینه المنوره '''، بن شبه نمیری، عمر بن شبه، به کوشش فهیم محمد شلتوت، قم، دار الفکر، 1410ق.
* '''المستدرک علی الصحیحین '''، حاکم نیشابوری، محمد بن عبد الله، به کوشش مصطفی عبدالقادر عطا، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1411ق.
* '''آثار اسلامی مکه و مدینه '''، جعفریان، رسول، تهران، مشعر، 1386ش.
* '''الحقیقه و المجاز فی رحله بلاد الشام و المصر و الحجاز '''، سفرنامه حج عبد الغنی نابلسی.
* '''بحار الانوار الجامعه لدرر اخبار ائمه الطهار'''، مجلسی، محمد باقر بن محمد محمد تقی، مصحح: جمعی از محققان، چاپ دوم، بیروت، دار احیاءالتراث العربی، 1403ق.
* '''تهذیب الاحکام'''، طوسی، محمد بن حسن، مصحح: خراسان، حسن الموسوی، تهران، دار الکتب الاسلامیه، 1407ق.
* '''مجموعه آثار همایش بین المللی حضرت حمزه (س)'''، پژوهشی در مزار و آیین زیارت حضرت حمزه علیه السلام با تاکید بر سنت و سیره، سامانی، سید محمود.
{{پایان}}

{{ناوبری دعاها}}

[[رده:زیارت‌نامه‌های مدینه]]
[[رده:زیارت‌نامه امامان شیعه]]
[[رده:زیارت]]

زیارت حضرت حمزه

2026-06-10T05:08:23Z

Kamran: /* غزوه احد */

{{جعبه اطلاعات زیارت‌نامه
| عنوان = زیارت حضرت حمزه
| تصویر = مقبره شهدای غزوه احد.jpg
| عرض تصویر =
| توضیح تصویر = [[مقبره شهدای احد|مزار حمزه و شهدای احد]]
| نام‌های دیگر =
| موضوع = زیارت حضرت حمزه
| مأثور/غیرمأثور = غیر مأثور
| صادره از =
| راوی =
| ساخته شده توسط =
| قدمت =
| منابع شیعی = بحار الانوار
| منابع سنی =
| مضمون =
| ثواب = پیامبر فرمود: هر کس مرا زیارت کند و عمویم حمزه را زیارت نکند بر من جفا کرده است.
| زمان = بنا بر نقلی شنبه و جمعه و به نقلی دوشنبه و پنجشنبه
| مکان = مزار حمزه در [[مدینه]]
| تک‌نگاری‌ها =
| مرتبط = [[زیارت شهدای احد]]؛ [[مقبره شهدای احد|مزار حمزه]]
}}
'''زیارت حضرت حمزه،''' عملی عبادی به معنای حضور نزد قبر [[حمزة بن عبدالمطلب]]، عموی [[حضرت محمد (ص)|پیامبر اسلام(ص)]]، برای ادای احترام است. [[مقبره شهدای احد|قبر حمزه]]، که در [[غزوه احد|جنگ احد]]،‌ در سال سوم هجرت، به شهادت رسید در جوار [[کوه احد]] قرار گرفته است. پیامبر(ص) به زیارت قبر حمزه سفارش کرده و زیارت او همواره مورد توجه مسلمانان بوده و آیین‌هایی نزد اهل [[مدینه]] دارد. [[زیارت‌نامه|زیارت‌نامه‌ای]] برای خواندن در جوار قبر حضرت حمزه در منابع شیعی نقل شده است.

== غزوه احد ==
[[غزوه احد|غزوه اُحد]] دومین جنگ مشرکان علیه مسلمانان در هفت شوال سال سوم هجری در دامنه [[کوه احد]] واقع شد، در این جنگ پیروزی اولیه از آن مسلمانان بود، اما به خاطر نافرمانی گروهی از تک تیراندازان، دشمن از پشت حمله کرد و هفتاد و دو نفر از لشکریان اسلام از جمله [[حضرت حمزه(ع)|حضرت حمزه]] را به شهادت رساند.

=== مزار حمزه ===
{{اصلی|مقبره شهدای احد}}
حمزه بن عبدالمطلب، در جوار برخی دیگر از شهدای احد، در محلی با نام مزار شهدای احد مدفون شده است. این مکان در سده‌های گذشته دارای بارگاهی گنبد دار بود اما در سال ۱۳۴۴ تخریب شد و امروزه در محطوه‌ای دیوارکشی شده در جوار کوه احد قرار دارد.

== فضیلت زیارت حمزه ==
از جمله قبوری که توصیه به زیارت آن شده، زیارت [[حضرت حمزه]] است که بر اساس سیره [[حضرت محمد (ص)|پیامبر (ص)]] و معصومان، از اعمال مستحب برای مسلمانان است.<ref>مجموعه آثار همايش بين المللي حضرت حمزه، ص181.</ref>

==== زیارت حضرت حمزه در سیره رسول خدا (ص) ====
بر اساس روایات، [[حضرت محمد (ص)|حضرت محمد(ص)]] به زیارت قبر عمویش سفارش کردند و مسلمانان از همان دوران تاکنون به زیارت قبور [[شهدای احد]] از جمله مزار [[حضرت حمزه]] در دامنه [[کوه احد]] می روند.<ref>تهذیب الاحکام، ج1، ص465.</ref>

آن حضرت پس از [[غزوه احد|نبرد احد]] سالی یک‌بار به زیارت حمزه و دیگر [[شهدای احد]] می‌رفت،<ref>تاریخ مدینه، ج1، ص132.</ref> چنان که برخی منابع، به زیارت [[حضرت محمد (ص)|پیامبر (ص)]] از قبور [[شهدای احد]] و بازسازی قبور توسط آن حضرت و نیز گریه، نماز و دعای ایشان بر سر قبور شهدای احد اشاره کرده و جواز برداشتن تربت حمزه برای شفا را نقل کرده‌اند.<ref>جواهر الثمنیه، ص252-254.</ref>

از [[حضرت محمد (ص)|رسول خدا(ص)]] نقل شده هر کس مرا زیارت کند و عمویم [[حمزه]] را زیارت نکند به من جفا کرده است.<ref>مستدرک الوسائل، ج10، ص198.</ref>

== آداب زیارت قبر حمزه ==
گزارش‌های تاریخی حاکی از آن است که مردم هر ساله در دوازدهم رجب از جاهای مختلف به [[مدینه]] آمده، شب را به منطقه احد بر مزار [[حضرت حمزه|حمزه سیدالشهدا]] می‌رفتند و تا صبح در فضای باز در اطراف [[کوه رَمات]] بیتوته می‌کردند.<ref>آثار اسلامی مکه و مدینه، ص397.</ref> در این اجتماع که همه‌ساله در نیمه اول ماه رجب با حضور زن و مرد تشکیل می‌گردد، افزون بر مردم [[مدینه]]، گروهی از اهالی [[مکه]]، [[طائف (ابهام‌زدایی)|طائف]]، [[جده]]، [[رابغ]] و بادیه‌نشینان که همه‌ساله برای زیارت رجبیه در [[کوه احد|احد]] و در کنار حرم [[حضرت حمزه]] حاضر شده، قربانی و حاضران را اطعام می‌کردند.<ref>الحقیقه و المجاز فی رحله بلاد الشام و المصر و الحجاز، ج3، ص232.</ref>

== زمان زیارت ==
بنا بر نقلی، [[حضرت زهرا (س)]] در هر روز شنبه <ref>من لا یحضر الفقیه، ج1، ص180.</ref>و به قولی روز جمعه <ref>المستدرک علی الصحیحین، ج1،ص377.</ref>کنار مزار [[شهدای احد]] و سپس کنار قبر [[حضرت حمزه|حمزه]] می‌رفت و برایش طلب رحمت می‌نمود، دعا می‌کرد و نماز می‌خواند و می‌گریست. مطابق قول دیگر، دختر رسول خدا (ص) روزهای دوشنبه و پنج‌شنبه به زیارت حمزه و شهدای احد می‌رفت و نماز می‌خواند و در آن جا دعا می‌کرد و تا زمان رحلتش آن را ترک نفرمود.<ref>کافی، ج4، ص561.

کافی، ج3، ص228.</ref>

== متن زیارت حمزه ==

در منابع شیعی زیارتنامه ای برای حمزه آورده شده است که در آن از او به عنوان عمو و شیر خدا و رسولش یاد کرده و با این تعبیر به او سلام داده می‌شود. متن زیارت که توصیه شده در کنار قبر حمزه خوانده شود چنین است:<ref>بحار الانوار، ج97، ص220-221.</ref>

{{نقل قول دوقلو
| تیتر= زیارت حضرت حمزه
| اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا عَمَّ رَسُولِ اللهِ، صَلَّی اللهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ، اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا خَیْرَ الشُّهَداءِ، اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا أَسَدَاللهِ وَأَسَدَ رَسُولِهِ، أَشْهَدُ أَنَّکَ قَدْ جاهَدْتَ فِی اللهِ عَزَّ وَجَلَّ، وَجُدْتَ بِنَفْسِکَ، وَنَصَحْتَ رَسُولَ اللهِ صَلَّی اللهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ، وَکُنْتَ فِیما عِنْدَ اللهِ سُبْحانَهُ راغِباً، بِأَبِی أَنْتَ وَأُمِّی، أَتَیْتُکَ مُتَقَرِّباً إِلی رَسُولِ اللهِ صَلَّی اللهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ بِذلِکَ، راغِباً إِلَیْکَ فِی الشَّفاعَةِ، أَبْتَغِی بِزِیارَتِکَ خَلاصَ نَفْسِی مَتَعَوِّذاً بِکَ مِنْ نار اسْتَحَقَّها مِثْلِی بِما جَنَیْتُ عَلی نَفْسِی
| سلام بر تو ای عموی گرامی رسول خدا که درود خدا بر او و آلش باد سلام بر تو ای بهترین شهیدان سلام بر تو ای شیر خدا و شیر رسول خدا گواهی دهم که تو براستی جهاد کردی در راه خدای عزوجل و جان خود را در این راه بذل کردی و برای رسول خدا (صلی الله علیه وآله) خیرخواهی کردی و مشتاق بودی آنچه را نزد خدای سبحان بود، پدر و مادرم به فدایت من در اینجا به نزد شما آمدم تا بدینوسیله به رسول خدا صلّی الله علیه وآله تقرب جویم و اشتیاق به تو در شفاعت دارم، جوینده ام بهوسیله زیارتت خلاص کردن جانم را، پناهنده ام به تو از آتشی که امثال من بواسطه جنایتی که کرده‌ایم مستحق آن گشته‌ایم
| هارِباً مِنْ ذُنُوبِی الَّتِی احْتَطَبْتُها عَلی ظَهْرِی، فَزِعاً إِلَیْکَ رَجاءَ رَحْمَةِ رَبِّی، أَتَیْتُکَ أَسْتَشْفِعُ بِکَ إِلی مَوْلایَ وأَتَقَرَّبُ بِنَبِیِّهِ اِلَیهِ لِیَقضِیَ لِی بِکَ حَوائِجِی، أَتَیْتُکَ مِنْ شُقَّة بَعِیدَة، طالِباً فَکاکَ رَقَبَتِی مِنَ النّارِ، وَقَدْ أَوْقَرَتْ ظَهْرِی ذُنُوبِی، وَأَتَیْتُ ما أَسْخَطَ رَبِّی، وَلَمْ أَجِدْ أَحَداً أَفْزَعُ إِلَیْهِ خَیْراً لِی مِنْکُمْ أَهْلَ بَیْتِ الرَّحْمَةِ، فَکُنْ لِی شَفِیعاً یَوْمَ فَقْرِی وَحاجَتِی،
| گریزانم از گناهانی که بر پشت خویش بار کرده‌ام پناهنده ام به تو به امید رحمت به زیارتت آمدم و درخواست شفاعت نزد مولایم دارم و تقرب می‌جویم به او برای این که حوائجم را به وسیله تو برآورد. به زیارتت آمده‌ام از راهی پررنج و دور و خواهان آزادی خویش از دوزخم و براستی که خم کرده پشتم را سنگینی بار گناهانم و به کاری که موجب خشم پروردگار من است دست زده‌ام و نیافتم کسی را که به او پناه برم بهتر از شما خاندان رحمت پس تو (ای سرور بزرگوار) شفیعم باش در روز نداری و نیازم
| فَقَدْ سِرْتُ إِلَیْکَ مَحْزُوناً، وَأَتَیْتُکَ مَکْرُوباً، وَسَکَبْتُ عَبْرَتِی عِنْدَکَ باکِیاً، وَصِرْتُ إِلَیْکَ مُنْفَرِداً، أَنْتَ مِمَّنْ أَمَرَنِیَ اللهُ بِصِلَتِهِ، وَحَثَّنِی عَلی بِرِّهِ، وَدَلَّنِی عَلی فَضْلِهِ، وَهَدانِی لِحُبِّهِ، وَرَغَّبَنِی فِی الْوِفادَةِ إِلَیْهِ، وَاَلْهَمَنِی طَلَبَ الْحَوائِجِ عِنْدَهُ، أَنْتُمْ أَهْلُ بَیْت لا یَشْقی مَنْ تَوَلاّکُمْ، وَلایَخِیبُ مَنْ أَتاکُمْ، وَلایَخْسَرُ مَنْ یَهْواکُمْ، وَلا یَسْعَدُ مَنْ عادیکُمْ.
| که راه پیمودم به سویت غمناک وآمده ام به نزدت در حال محنت زدگی و ریختم اشکم را در پیشت گریان و به درگاهت آمده‌ام تک و تنها و تو از کسانی هستی که خداوند به من دستور پیوند او را داده و به نیکی به او وادارم کرده و بر فضل و برتریش راهنمائیم کرده و به محبتش هدایت نموده و به رفتن سَرِ خوانِ کرمش ترغیبم کرده و به من الهام کرده که حاجاتم را در پیش او بخواهم شما خاندانی هستید که بدبخت نشود هر که دوستتان دارد و نومید نگردد هر که به درگاهتان آید و زیانکار نشود هر که هوای شما در سر دارد و روی سعادت نبیند هر که شما را دشمن دارد.
|{{فارسی|پس رو به قبل کرده و بگوید:}} اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد. اَللّهُمَّ إِنِّی تَعَرَّضْتُ لِرَحْمَتِکَ بِلُزُومِی لِقَبْرِ عَمِّ نَبِیِّکَ صَلَّی اللهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ، لِیُجِیرَنِی مِنْ نِقْمَتِکَ وَسَخَطِکَ وَمَقْتِکَ فِی یَوْم تَکْثُرُ فِیهِ الْاَصْواتُ، وَتُشْغَلُ کُلُّ نَفْس بِما قَدَّمَتْ، وَتُجادِلُ عَنْ نَفْسِها، فَاِنْ تَرْحَمْنِی الْیَوْمَ فَلا خَوْفَ عَلَیَّ وَلاحُزْنَ، وَإِنْ تُعاقِبْ فَمَوْلیً لَهُ الْقُدْرَةُ عَلی عَبْدِهِ، وَلاتُخَیِّبْنِی بَعْدَ الْیَوْمِ،
| خدایا درود فرست بر محمد و آل محمد خدایا من خود را در گذرگاه مهرت قرار دادم بدانکه ملازم قبر عموی پیغمبرت (صلی الله علیه وآله) گشتم تا مرا در پناه خود گیرد از انتقام تو در روزی که صداها در آن روز بسیار گردد و هرکس سرگرم شود بدانچه از پیش فرستاده و از خویشتن دفاع کند پس اگر در آن روز به من رحم کنی که ترس و اندوهی ندارم و اگر کیفرم کنی پس تو مولائی هستی که قدرت داری بر بنده خود ولی ناامیدم مکن پس از این روز
| وَلاتَصْرِفْنِی بِغَیْرِ حاجَتِی، وَتَقَرَّبْتُ بِهِ إِلَیْکَ ابْتِغاءَ مَرْضاتِکَ وَرَجاءَ رَحْمَتِکَ، فَتَقَبَّلْ مِنِّی، وَعُدْ بِحِلْمِکَ عَلی جَهْلِی، وَبِرَأْفَتِکَ عَلی جِنایَةِ نَفْسِی، فَقَدْ عَظُمَ جُرْمِی، وَما أَخافُ أَنْ تَظْلِمَنِی، وَلکِنْ أَخافُ سُوءَ الْحِسابِ، فَبِهِما فُکَّنِی مِنَ النّارِ، وَلاتُخَیِّبْ سَعْیِی، وَلا یَهُونَنَّ عَلَیْکَ ابْتِهالِی، وَلایُحْجَبَنَّ عَنْکَ صَوْتِی، وَلاتَقْلِبْنِی بِغَیْرِ حَوائِجِی
| و بازم مگردان (از اینجا) بدون حاجتم و بوسیله او به درگاه تو تقرب جویم به آرزوی دست رسی به خوشنودیت و به امید دریافت رحمتت پس بپذیر از من و بازگرد به بردباریت بر نادانی من و به مهرت بر جنایتی که بر خود کردم چونکه گناهم بزرگ است و ترس از آن ندارم که به من ستم کنی ولی از بدی حساب ترس دارم، پس به حق هر دو آنها که آزادم کن از آتش و نومید مکن کوششم را و مبادا زاری من نزد تو ناچیز و خوار قرار گیرد و صدای من از تو محجوب گردد و بدون حاجاتم مرا باز نگردان
| یا غِیاثَ کُلِّ مَکْرُوب وَمَحْزُون، وَیا مُفَرِّجاً عَنِ الْمَلْهُوفِ الْحَیْرانِ الْغَرِیقِ الْمُشْرِفِ عَلَی الْهَلَکَةِ، فَصَلِّ عَلی مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد، وَانْظُرْ إِلَیَّ نَظْرَةً لا أَشْقی بَعْدَها أَبَداً، وَارْحَمْ تَضَرُّعِی وَعَبْرَتِی وَانْفِرادِی، فَقَدْ رَجَوْتُ رِضاکَ، وَتَحَرَّیْتُ الْخَیْرَ الَّذِی لایُعْطِیهِ أَحَدٌ سِواکَ، فَلا تَرُدَّ أَمَلِی، اَللّهُمَّ إِنْ تُعاقِبْ فَمَوْلیً لَهُ الْقُدْرَةُ عَلی عَبْدِهِ وَجَزائِهِ بِسُوءِ فِعْلِهِ، فَلا اَخِیبَنَّ الْیَوْمَ
| ای فریادرس هر محنت زده و غمناک و ای گشاینده (اندوه) از اندوهگین سرگردان و غریقی که مشرف بر هلاکت است پس درود فرست بر محمد و آل محمد و بنگر به من نگریستنی که هرگز پس از آن بدبخت نشوم و رحم کن به زاری و اشک و تنهائیم چونکه من به خوشنودیت امیدوارم و جویایم آن خیری را که عطا نکند آن را احدی جز تو پس آرزویم را باز مگردان خدایا اگر کیفرکنی پس مولائی هستی که بر بنده ات قدرت داری و پاداش عمل بدش بوده پس نومیدم مساز امروز
| وَلاتَصْرِفْنِی بِغَیْرِ حاجَتِی، وَلاتُخَیِّبَنَّ شُخُوصِی وَوِفادَتِی، فَقَدْ أَنْفَدْتُ نَفَقَتِی، وَ أَتْعَبْتُ بَدَنِی، وَقَطَعْتُ الْمَفازاتِ، وَخَلَّفْتُ الْاَهْلَ وَالْمالَ وَما خَوَّلْتَنِی، وَآثَرْتُ ما عِنْدَکَ عَلی نَفْسِی، وَلُذْتُ بِقَبْرِ عَمِّ نَبِیِّکَ صَلَّی اللهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ، وَتَقَرَّبْتُ بِهِ ابْتِغاءَ مَرْضاتِکَ، فَعُدْ بِحِلْمِکَ عَلی جَهْلِی، وَبِرَأْفَتِکَ عَلی ذَنْبِی، فَقَدْ عَظُمَ جُرْمِی، بِرَحْمَتِکَ یاکَرِیمُ.
| و بازم مگردان بدون روا شدن حاجتم و ناامید مکن حرکت کردن و آمدنم را چونکه پولم را خرج کرده‌ام و بدنم را به تعب افکندم و بیابان‌های بسیاری را پشت سر گذاردم و زن و فرزند و مال و منالم و آنچه را به من دادی همه را بجای گذاردم و آنچه را پیش تو است برای خود اختیار کردم و به قبر عموی پیغمبرت (صلی الله علیه وآله) پناه آوردم و بوسیله او برای جستن خوشنودیت تقرب جستم پس بازگرد با بردباریت بر نادانیم و با مهرت بر گناهم که براستی گناهانم بزرگ گشته به مهرت، ای بزرگوار.
| ارتفاع = 20em}}

همچنین توصیه شده پس از خواندن زیارت و دو رکعت نماز زیارت نزد قبر حمزه دعا زیز خوانده شود<ref>مجموعه آثار همایش بین المللی حضرت حمزه، ص193.</ref>و سپس هر قدر که می تواند سوره قدر خوانده و ثوابت آن به شهدای احد هدیه شود.<ref>بحار الانوار، ج97، ص221-222.</ref>
{{نقل قول دوقلو
|تیتر= دعای بعد از زیارت
|اللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد. اَللّهُمَّ اِنّی تَعَرَّضْتُ لِرَحْمَتِکَ بِلُزومی لِقَبْرِ عَمِّ نَبِیِّکَ لِیُجِیرَنی مِن وَسَخَطِکَ و مَقتِکَ فی یَوْم تَکْثُرُ فیهِ الْأَصْواتُ، وَتُشْغَلُ کُلُّ نَفْس بِما قَدَّمَتْ وَتُجادِلُ عَنْ نَفْسِها. فَاِنْ تَرَحَّمْتَنِی الْیَوْمَ فَلا خَوْفٌ عَلَیَّ وَلا حُزْنٌ، وَ اِنْ تُعاقِبْ فَمَوْلایَ لَهُ الْقُدْرَةُ عَلى عَبْدِهِ، وَلا تُخَیِّبْنِی بَعْدَ الْیَوْمِ، وَلا تَصْرِفْنِی بِغَیْرِ حاجَتی، فَقَدْ لَصِقْتُ بِقَبْرِ عَمِّ نَبِیِّکَ، وَتَقَرَّبْتُ بِهِ اِلَیْکَ ابْتِغاءَ مَرْضاتِکَ، وَرَجاءَ رَحْمَتِکَ، فَتَقَبَّلْ مِنّی، وَعُدْ بِحِلْمِکَ عَلى جَهْلی، وَبِراَفَتِکَ عَلى جِنایَةِ نَفْسی، فَقَدْ عَظُمَ جُرْمی. وَما أَخافُ أَنْ تَظْلِمَنی وَلکِنْ أَخافُ سُوءَ الْحِسابِ
|خدایا بر محمد و خاندان محمد درود فرست، خدایا، من با ملازمت قبر عموی پیامبرت (درود خدا بر او و خاندانش باد)، خود را در معرض رحمتت قرار دادم تا از انتقامت پناهم دهد، در روزی که ناله‌ها در آن بسیار می‌شود و سرگرم شود هرکه به آنچه پیش فرستاده و از خود دفاع نماید، اگر در آن روز به من رحم کنی، ترس و اندوهی بر من نیست و اگر کیفرم دهی، پس مولایی هستی که او را بر بنده‌اش قدرت کامل است پس از این روز محرومم مساز و بدون برآورده شدن حاجتم باز مگردان. چراکه خود را به قبر عموی پیامبرت چسباندم و به وسیله او به سوی تو تقرب جستم، برای طلب رضای تو و امید به رحمتت، بنابراین از من بپذیر و به بردباری‌ات بر جهلم و به مهرت بر جنایتی که به خود وارد آوردم، هرآینه گناهم بزرگ شد و از اینکه به من ستم کنی نمی‌ترسم، ولی از بدی حساب می‌ترسم.

|فَانْظُرِ الْيَوْمَ تَقَلُّبِي عَلَى قَبْرِ عّمِّ نَبِيِّكَ، فَبِْهِما فُکَّنِي مِنَ النَّارِ، وَلَا تُخَيِّبْ سَعْيِي، وَلَا يَهُونَنَّ عَلَيْكَ ابْتِهَالِي، وَلَا تَحْجُبَنَّ عَنْكَ صَوْتِي، وَلَا تَقْلِبْنِي بِغَيْرِ حَوَائِجِي، يَا غِيَاثَ كُلِّ مَكْرُوبٍ وَمَحْزُونٍ، وَيَا مُفَرِّجاً عَنِ الْمَلْهُوفِ الْحَيْرَانِ الْغَرِيقِ الْمُشْرِفِ عَلَى الْهَلَكَةِ، فَصَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَانْظُرْ إِلَيَّ نَظْرَةً لَا أَشْقَى بَعْدَهَا أَبَداً، وَارْحَمْ تَضَرُّعِي وَعَبْرَتِي وَانْفِرَادِي، فَقَدْ رَجَوْتُ رِضَاكَ، وَتَحَرَّيْتُ الْخَيْرَ الَّذِي لَا يُعْطِيهِ أَحَدٌ سِوَاكَ، فَلَا تَرُدَّ أَمَلِي
|پس امروز غلتیدنم بر قبر عموی پیامبرت را بنگر، پس به حق حرمت آن دو بزرگوار از آتش آزادم کن و کوشش‌ام را محروم از رحمت مفرما و زاری‌ام بر تو سبک نیاید و صدایم از تو محجوب نگردد و بدون برآورده شدن حاجتم مرا باز مگردان، ای فریادرس هر دلگیر اندوهگین، ای گشاینده اندوه از غم‌زده سرگردان و غرق شده مشرف به هلاکت، پس بر محمد و خاندان محمد درود فرست و به من نظر کن نظر کردنی که بعد از آن بدبخت نشوم هرگز و به زاری و اشک و تنهایی‌ام رحم کن، من خشنودی‌ات را امید دارم و به آن چیزی که احدی آن را جز تو عطا نمی‌کند، پس آرزویم را باز مگردان.

|اللَّهُمَّ إِنْ تُعَاقِبْ فَمَوْلًى لَهُ الْقُدْرَةُ عَلَى عَبْدِهِ وَجَزَائِهِ بِسُوءِ فِعْلِهِ، فَلَا أُخِيبَنَّ الْيَوْمَ، وَلَا تَصْرِفْنِي بِغَيْرِ حَاجَتِي،وَلا تُخَیِبَنَّ شُخُوصِی وَوِفادَتِی فَقَدْ أَنْفَذْتُ نَفَقَتِي، وَأَتْعَبْتُ بَدَنِي، وَقَطَعْتُ الْمَفَازَاتِ، وَخَلَّفْتُ الْأَهْلَ وَالْمَالَ وَمَا خَوَّلْتَنِي، وَآثَرْتُ مَا عِنْدَكَ عَلَى نَفْسِي، وَلُذْتُ بِقَبْرِ ابْنِ نَبِيِّكَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ، وَتَقَرَّبْتُ بِهِ ابْتِغَاءَ مَرْضاتِکَ، فَعُدْ بِحِلْمِکَ عَلى جَهْلی، وَبِراَفَتِکَ عَلى ذَنْبی، فَقَدْ عَظُمَ جُرْمی، بِرَحْمَتِکَ یا کَریمُ یا کَریمُ.
|خدایا اگر کیفر کنی، پس مولایی هستی که بر بنده‌اش و سزایش به بدی عملش قدرت دارد، پس امروز نومیدم مکن و بدون حاجتم باز مگردان و حرکت کردن و آمدنم را ناامید مفرما، زیرا توشه‌ام را خرج کردم و بدنم را به زحمت انداختم و بیابان‌های خطرناک را پشت سر گذاشتم و اهل و مال و آنچه را به من دادی بجای گذاردم و آنچه را نزد تو است بر خود اختیار نمودم و به قبر عموی پیامبرت (درود خدا بر او و خاندانش باد) پناه بردم و به وسیله او برای به دست آوردن رضایتت تقرب جستم، پس به بردباری‌ات بر جهلم و به رأفتت بر گناهم بازگرد، به راستی گناهم بزرگ شده، به مهربانی‌ات ای بزرگوار، ای بزرگوار.
| ارتفاع = 20em}}

==جستار وابسته==
* [[مقبره شهدای احد]]
* [[زیارت‌نامه امامان بقیع|زیارتنامه امامان بقیع]]
* [[زیارت‌نامه‌های مدینه]]

==پانویس==
{{پانویس}}

==منابع==
{{منابع}}

* '''مستدرک الوسائل و مستبط المسائل'''، نوری، حسین، قم، موسسه آل البیت، 1408ق.
* '''الکافی'''، کلینی، محمد بن یعقوب، مصحح: غفاری، علی اکبر و آخوندی، محمد، تهران، دار الکتب الاسلامیه، 1407ق.
* '''من لا یحضر الفقیه '''، صدوق، محمد بن علی، به کوشش علی اکبر غفاری، قم، النشر الاسلامی، 1404ق.
* '''الجواهر الثمینه فی محاسن المدینه'''، حسینی مدنی، محمد کبریت، تحقیق محمد حسن اسماعیل شافعی، بیروت دار الکتب العلمیه، 1417ق.
* '''تاریخ المدینه المنوره '''، بن شبه نمیری، عمر بن شبه، به کوشش فهیم محمد شلتوت، قم، دار الفکر، 1410ق.
* '''المستدرک علی الصحیحین '''، حاکم نیشابوری، محمد بن عبد الله، به کوشش مصطفی عبدالقادر عطا، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1411ق.
* '''آثار اسلامی مکه و مدینه '''، جعفریان، رسول، تهران، مشعر، 1386ش.
* '''الحقیقه و المجاز فی رحله بلاد الشام و المصر و الحجاز '''، سفرنامه حج عبد الغنی نابلسی.
* '''بحار الانوار الجامعه لدرر اخبار ائمه الطهار'''، مجلسی، محمد باقر بن محمد محمد تقی، مصحح: جمعی از محققان، چاپ دوم، بیروت، دار احیاءالتراث العربی، 1403ق.
* '''تهذیب الاحکام'''، طوسی، محمد بن حسن، مصحح: خراسان، حسن الموسوی، تهران، دار الکتب الاسلامیه، 1407ق.
* '''مجموعه آثار همایش بین المللی حضرت حمزه (س)'''، پژوهشی در مزار و آیین زیارت حضرت حمزه علیه السلام با تاکید بر سنت و سیره، سامانی، سید محمود.
{{پایان}}

{{ناوبری دعاها}}

[[رده:زیارت‌نامه‌های مدینه]]
[[رده:زیارت‌نامه امامان شیعه]]
[[رده:زیارت]]

زیارت حضرت حمزه

2026-06-10T05:07:51Z

Kamran: /* غزوه احد */

{{جعبه اطلاعات زیارت‌نامه
| عنوان = زیارت حضرت حمزه
| تصویر = مقبره شهدای غزوه احد.jpg
| عرض تصویر =
| توضیح تصویر = [[مقبره شهدای احد|مزار حمزه و شهدای احد]]
| نام‌های دیگر =
| موضوع = زیارت حضرت حمزه
| مأثور/غیرمأثور = غیر مأثور
| صادره از =
| راوی =
| ساخته شده توسط =
| قدمت =
| منابع شیعی = بحار الانوار
| منابع سنی =
| مضمون =
| ثواب = پیامبر فرمود: هر کس مرا زیارت کند و عمویم حمزه را زیارت نکند بر من جفا کرده است.
| زمان = بنا بر نقلی شنبه و جمعه و به نقلی دوشنبه و پنجشنبه
| مکان = مزار حمزه در [[مدینه]]
| تک‌نگاری‌ها =
| مرتبط = [[زیارت شهدای احد]]؛ [[مقبره شهدای احد|مزار حمزه]]
}}
'''زیارت حضرت حمزه،''' عملی عبادی به معنای حضور نزد قبر [[حمزة بن عبدالمطلب]]، عموی [[حضرت محمد (ص)|پیامبر اسلام(ص)]]، برای ادای احترام است. [[مقبره شهدای احد|قبر حمزه]]، که در [[غزوه احد|جنگ احد]]،‌ در سال سوم هجرت، به شهادت رسید در جوار [[کوه احد]] قرار گرفته است. پیامبر(ص) به زیارت قبر حمزه سفارش کرده و زیارت او همواره مورد توجه مسلمانان بوده و آیین‌هایی نزد اهل [[مدینه]] دارد. [[زیارت‌نامه|زیارت‌نامه‌ای]] برای خواندن در جوار قبر حضرت حمزه در منابع شیعی نقل شده است.

== غزوه احد ==
[[غزوه احد|غزوه اُحد]] دومین جنگ مشرکان علیه مسلمانان در هفت شوال سال سوم هجری در دامنه [[کوه احد]] واقع شد، در این جنگ پیروزی اولیه از آن مسلمانان بود، اما به خاطر نافرمانی گروهی از تک تیراندازان، دشمن از پشت حمله کرد و هفتاد و دو نفر از لشکریان اسلام از جمله [[حضرت حمزه(ع)|حضرت حمزه]] را به شهادت رساند.

[[مقبره شهدای احد|مزار حمزه]]
{{اصلی|مقبره شهدای احد}}
حمزه بن عبدالمطلب، در جوار برخی دیگر از شهدای احد، در محلی با نام مزار شهدای احد مدفون شده است. این مکان در سده‌های گذشته دارای بارگاهی گنبد دار بود اما در سال ۱۳۴۴ تخریب شد و امروزه در محطوه‌ای دیوارکشی شده در جوار کوه احد قرار دارد.

== فضیلت زیارت حمزه ==
از جمله قبوری که توصیه به زیارت آن شده، زیارت [[حضرت حمزه]] است که بر اساس سیره [[حضرت محمد (ص)|پیامبر (ص)]] و معصومان، از اعمال مستحب برای مسلمانان است.<ref>مجموعه آثار همايش بين المللي حضرت حمزه، ص181.</ref>

==== زیارت حضرت حمزه در سیره رسول خدا (ص) ====
بر اساس روایات، [[حضرت محمد (ص)|حضرت محمد(ص)]] به زیارت قبر عمویش سفارش کردند و مسلمانان از همان دوران تاکنون به زیارت قبور [[شهدای احد]] از جمله مزار [[حضرت حمزه]] در دامنه [[کوه احد]] می روند.<ref>تهذیب الاحکام، ج1، ص465.</ref>

آن حضرت پس از [[غزوه احد|نبرد احد]] سالی یک‌بار به زیارت حمزه و دیگر [[شهدای احد]] می‌رفت،<ref>تاریخ مدینه، ج1، ص132.</ref> چنان که برخی منابع، به زیارت [[حضرت محمد (ص)|پیامبر (ص)]] از قبور [[شهدای احد]] و بازسازی قبور توسط آن حضرت و نیز گریه، نماز و دعای ایشان بر سر قبور شهدای احد اشاره کرده و جواز برداشتن تربت حمزه برای شفا را نقل کرده‌اند.<ref>جواهر الثمنیه، ص252-254.</ref>

از [[حضرت محمد (ص)|رسول خدا(ص)]] نقل شده هر کس مرا زیارت کند و عمویم [[حمزه]] را زیارت نکند به من جفا کرده است.<ref>مستدرک الوسائل، ج10، ص198.</ref>

== آداب زیارت قبر حمزه ==
گزارش‌های تاریخی حاکی از آن است که مردم هر ساله در دوازدهم رجب از جاهای مختلف به [[مدینه]] آمده، شب را به منطقه احد بر مزار [[حضرت حمزه|حمزه سیدالشهدا]] می‌رفتند و تا صبح در فضای باز در اطراف [[کوه رَمات]] بیتوته می‌کردند.<ref>آثار اسلامی مکه و مدینه، ص397.</ref> در این اجتماع که همه‌ساله در نیمه اول ماه رجب با حضور زن و مرد تشکیل می‌گردد، افزون بر مردم [[مدینه]]، گروهی از اهالی [[مکه]]، [[طائف (ابهام‌زدایی)|طائف]]، [[جده]]، [[رابغ]] و بادیه‌نشینان که همه‌ساله برای زیارت رجبیه در [[کوه احد|احد]] و در کنار حرم [[حضرت حمزه]] حاضر شده، قربانی و حاضران را اطعام می‌کردند.<ref>الحقیقه و المجاز فی رحله بلاد الشام و المصر و الحجاز، ج3، ص232.</ref>

== زمان زیارت ==
بنا بر نقلی، [[حضرت زهرا (س)]] در هر روز شنبه <ref>من لا یحضر الفقیه، ج1، ص180.</ref>و به قولی روز جمعه <ref>المستدرک علی الصحیحین، ج1،ص377.</ref>کنار مزار [[شهدای احد]] و سپس کنار قبر [[حضرت حمزه|حمزه]] می‌رفت و برایش طلب رحمت می‌نمود، دعا می‌کرد و نماز می‌خواند و می‌گریست. مطابق قول دیگر، دختر رسول خدا (ص) روزهای دوشنبه و پنج‌شنبه به زیارت حمزه و شهدای احد می‌رفت و نماز می‌خواند و در آن جا دعا می‌کرد و تا زمان رحلتش آن را ترک نفرمود.<ref>کافی، ج4، ص561.

کافی، ج3، ص228.</ref>

== متن زیارت حمزه ==

در منابع شیعی زیارتنامه ای برای حمزه آورده شده است که در آن از او به عنوان عمو و شیر خدا و رسولش یاد کرده و با این تعبیر به او سلام داده می‌شود. متن زیارت که توصیه شده در کنار قبر حمزه خوانده شود چنین است:<ref>بحار الانوار، ج97، ص220-221.</ref>

{{نقل قول دوقلو
| تیتر= زیارت حضرت حمزه
| اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا عَمَّ رَسُولِ اللهِ، صَلَّی اللهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ، اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا خَیْرَ الشُّهَداءِ، اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا أَسَدَاللهِ وَأَسَدَ رَسُولِهِ، أَشْهَدُ أَنَّکَ قَدْ جاهَدْتَ فِی اللهِ عَزَّ وَجَلَّ، وَجُدْتَ بِنَفْسِکَ، وَنَصَحْتَ رَسُولَ اللهِ صَلَّی اللهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ، وَکُنْتَ فِیما عِنْدَ اللهِ سُبْحانَهُ راغِباً، بِأَبِی أَنْتَ وَأُمِّی، أَتَیْتُکَ مُتَقَرِّباً إِلی رَسُولِ اللهِ صَلَّی اللهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ بِذلِکَ، راغِباً إِلَیْکَ فِی الشَّفاعَةِ، أَبْتَغِی بِزِیارَتِکَ خَلاصَ نَفْسِی مَتَعَوِّذاً بِکَ مِنْ نار اسْتَحَقَّها مِثْلِی بِما جَنَیْتُ عَلی نَفْسِی
| سلام بر تو ای عموی گرامی رسول خدا که درود خدا بر او و آلش باد سلام بر تو ای بهترین شهیدان سلام بر تو ای شیر خدا و شیر رسول خدا گواهی دهم که تو براستی جهاد کردی در راه خدای عزوجل و جان خود را در این راه بذل کردی و برای رسول خدا (صلی الله علیه وآله) خیرخواهی کردی و مشتاق بودی آنچه را نزد خدای سبحان بود، پدر و مادرم به فدایت من در اینجا به نزد شما آمدم تا بدینوسیله به رسول خدا صلّی الله علیه وآله تقرب جویم و اشتیاق به تو در شفاعت دارم، جوینده ام بهوسیله زیارتت خلاص کردن جانم را، پناهنده ام به تو از آتشی که امثال من بواسطه جنایتی که کرده‌ایم مستحق آن گشته‌ایم
| هارِباً مِنْ ذُنُوبِی الَّتِی احْتَطَبْتُها عَلی ظَهْرِی، فَزِعاً إِلَیْکَ رَجاءَ رَحْمَةِ رَبِّی، أَتَیْتُکَ أَسْتَشْفِعُ بِکَ إِلی مَوْلایَ وأَتَقَرَّبُ بِنَبِیِّهِ اِلَیهِ لِیَقضِیَ لِی بِکَ حَوائِجِی، أَتَیْتُکَ مِنْ شُقَّة بَعِیدَة، طالِباً فَکاکَ رَقَبَتِی مِنَ النّارِ، وَقَدْ أَوْقَرَتْ ظَهْرِی ذُنُوبِی، وَأَتَیْتُ ما أَسْخَطَ رَبِّی، وَلَمْ أَجِدْ أَحَداً أَفْزَعُ إِلَیْهِ خَیْراً لِی مِنْکُمْ أَهْلَ بَیْتِ الرَّحْمَةِ، فَکُنْ لِی شَفِیعاً یَوْمَ فَقْرِی وَحاجَتِی،
| گریزانم از گناهانی که بر پشت خویش بار کرده‌ام پناهنده ام به تو به امید رحمت به زیارتت آمدم و درخواست شفاعت نزد مولایم دارم و تقرب می‌جویم به او برای این که حوائجم را به وسیله تو برآورد. به زیارتت آمده‌ام از راهی پررنج و دور و خواهان آزادی خویش از دوزخم و براستی که خم کرده پشتم را سنگینی بار گناهانم و به کاری که موجب خشم پروردگار من است دست زده‌ام و نیافتم کسی را که به او پناه برم بهتر از شما خاندان رحمت پس تو (ای سرور بزرگوار) شفیعم باش در روز نداری و نیازم
| فَقَدْ سِرْتُ إِلَیْکَ مَحْزُوناً، وَأَتَیْتُکَ مَکْرُوباً، وَسَکَبْتُ عَبْرَتِی عِنْدَکَ باکِیاً، وَصِرْتُ إِلَیْکَ مُنْفَرِداً، أَنْتَ مِمَّنْ أَمَرَنِیَ اللهُ بِصِلَتِهِ، وَحَثَّنِی عَلی بِرِّهِ، وَدَلَّنِی عَلی فَضْلِهِ، وَهَدانِی لِحُبِّهِ، وَرَغَّبَنِی فِی الْوِفادَةِ إِلَیْهِ، وَاَلْهَمَنِی طَلَبَ الْحَوائِجِ عِنْدَهُ، أَنْتُمْ أَهْلُ بَیْت لا یَشْقی مَنْ تَوَلاّکُمْ، وَلایَخِیبُ مَنْ أَتاکُمْ، وَلایَخْسَرُ مَنْ یَهْواکُمْ، وَلا یَسْعَدُ مَنْ عادیکُمْ.
| که راه پیمودم به سویت غمناک وآمده ام به نزدت در حال محنت زدگی و ریختم اشکم را در پیشت گریان و به درگاهت آمده‌ام تک و تنها و تو از کسانی هستی که خداوند به من دستور پیوند او را داده و به نیکی به او وادارم کرده و بر فضل و برتریش راهنمائیم کرده و به محبتش هدایت نموده و به رفتن سَرِ خوانِ کرمش ترغیبم کرده و به من الهام کرده که حاجاتم را در پیش او بخواهم شما خاندانی هستید که بدبخت نشود هر که دوستتان دارد و نومید نگردد هر که به درگاهتان آید و زیانکار نشود هر که هوای شما در سر دارد و روی سعادت نبیند هر که شما را دشمن دارد.
|{{فارسی|پس رو به قبل کرده و بگوید:}} اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد. اَللّهُمَّ إِنِّی تَعَرَّضْتُ لِرَحْمَتِکَ بِلُزُومِی لِقَبْرِ عَمِّ نَبِیِّکَ صَلَّی اللهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ، لِیُجِیرَنِی مِنْ نِقْمَتِکَ وَسَخَطِکَ وَمَقْتِکَ فِی یَوْم تَکْثُرُ فِیهِ الْاَصْواتُ، وَتُشْغَلُ کُلُّ نَفْس بِما قَدَّمَتْ، وَتُجادِلُ عَنْ نَفْسِها، فَاِنْ تَرْحَمْنِی الْیَوْمَ فَلا خَوْفَ عَلَیَّ وَلاحُزْنَ، وَإِنْ تُعاقِبْ فَمَوْلیً لَهُ الْقُدْرَةُ عَلی عَبْدِهِ، وَلاتُخَیِّبْنِی بَعْدَ الْیَوْمِ،
| خدایا درود فرست بر محمد و آل محمد خدایا من خود را در گذرگاه مهرت قرار دادم بدانکه ملازم قبر عموی پیغمبرت (صلی الله علیه وآله) گشتم تا مرا در پناه خود گیرد از انتقام تو در روزی که صداها در آن روز بسیار گردد و هرکس سرگرم شود بدانچه از پیش فرستاده و از خویشتن دفاع کند پس اگر در آن روز به من رحم کنی که ترس و اندوهی ندارم و اگر کیفرم کنی پس تو مولائی هستی که قدرت داری بر بنده خود ولی ناامیدم مکن پس از این روز
| وَلاتَصْرِفْنِی بِغَیْرِ حاجَتِی، وَتَقَرَّبْتُ بِهِ إِلَیْکَ ابْتِغاءَ مَرْضاتِکَ وَرَجاءَ رَحْمَتِکَ، فَتَقَبَّلْ مِنِّی، وَعُدْ بِحِلْمِکَ عَلی جَهْلِی، وَبِرَأْفَتِکَ عَلی جِنایَةِ نَفْسِی، فَقَدْ عَظُمَ جُرْمِی، وَما أَخافُ أَنْ تَظْلِمَنِی، وَلکِنْ أَخافُ سُوءَ الْحِسابِ، فَبِهِما فُکَّنِی مِنَ النّارِ، وَلاتُخَیِّبْ سَعْیِی، وَلا یَهُونَنَّ عَلَیْکَ ابْتِهالِی، وَلایُحْجَبَنَّ عَنْکَ صَوْتِی، وَلاتَقْلِبْنِی بِغَیْرِ حَوائِجِی
| و بازم مگردان (از اینجا) بدون حاجتم و بوسیله او به درگاه تو تقرب جویم به آرزوی دست رسی به خوشنودیت و به امید دریافت رحمتت پس بپذیر از من و بازگرد به بردباریت بر نادانی من و به مهرت بر جنایتی که بر خود کردم چونکه گناهم بزرگ است و ترس از آن ندارم که به من ستم کنی ولی از بدی حساب ترس دارم، پس به حق هر دو آنها که آزادم کن از آتش و نومید مکن کوششم را و مبادا زاری من نزد تو ناچیز و خوار قرار گیرد و صدای من از تو محجوب گردد و بدون حاجاتم مرا باز نگردان
| یا غِیاثَ کُلِّ مَکْرُوب وَمَحْزُون، وَیا مُفَرِّجاً عَنِ الْمَلْهُوفِ الْحَیْرانِ الْغَرِیقِ الْمُشْرِفِ عَلَی الْهَلَکَةِ، فَصَلِّ عَلی مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد، وَانْظُرْ إِلَیَّ نَظْرَةً لا أَشْقی بَعْدَها أَبَداً، وَارْحَمْ تَضَرُّعِی وَعَبْرَتِی وَانْفِرادِی، فَقَدْ رَجَوْتُ رِضاکَ، وَتَحَرَّیْتُ الْخَیْرَ الَّذِی لایُعْطِیهِ أَحَدٌ سِواکَ، فَلا تَرُدَّ أَمَلِی، اَللّهُمَّ إِنْ تُعاقِبْ فَمَوْلیً لَهُ الْقُدْرَةُ عَلی عَبْدِهِ وَجَزائِهِ بِسُوءِ فِعْلِهِ، فَلا اَخِیبَنَّ الْیَوْمَ
| ای فریادرس هر محنت زده و غمناک و ای گشاینده (اندوه) از اندوهگین سرگردان و غریقی که مشرف بر هلاکت است پس درود فرست بر محمد و آل محمد و بنگر به من نگریستنی که هرگز پس از آن بدبخت نشوم و رحم کن به زاری و اشک و تنهائیم چونکه من به خوشنودیت امیدوارم و جویایم آن خیری را که عطا نکند آن را احدی جز تو پس آرزویم را باز مگردان خدایا اگر کیفرکنی پس مولائی هستی که بر بنده ات قدرت داری و پاداش عمل بدش بوده پس نومیدم مساز امروز
| وَلاتَصْرِفْنِی بِغَیْرِ حاجَتِی، وَلاتُخَیِّبَنَّ شُخُوصِی وَوِفادَتِی، فَقَدْ أَنْفَدْتُ نَفَقَتِی، وَ أَتْعَبْتُ بَدَنِی، وَقَطَعْتُ الْمَفازاتِ، وَخَلَّفْتُ الْاَهْلَ وَالْمالَ وَما خَوَّلْتَنِی، وَآثَرْتُ ما عِنْدَکَ عَلی نَفْسِی، وَلُذْتُ بِقَبْرِ عَمِّ نَبِیِّکَ صَلَّی اللهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ، وَتَقَرَّبْتُ بِهِ ابْتِغاءَ مَرْضاتِکَ، فَعُدْ بِحِلْمِکَ عَلی جَهْلِی، وَبِرَأْفَتِکَ عَلی ذَنْبِی، فَقَدْ عَظُمَ جُرْمِی، بِرَحْمَتِکَ یاکَرِیمُ.
| و بازم مگردان بدون روا شدن حاجتم و ناامید مکن حرکت کردن و آمدنم را چونکه پولم را خرج کرده‌ام و بدنم را به تعب افکندم و بیابان‌های بسیاری را پشت سر گذاردم و زن و فرزند و مال و منالم و آنچه را به من دادی همه را بجای گذاردم و آنچه را پیش تو است برای خود اختیار کردم و به قبر عموی پیغمبرت (صلی الله علیه وآله) پناه آوردم و بوسیله او برای جستن خوشنودیت تقرب جستم پس بازگرد با بردباریت بر نادانیم و با مهرت بر گناهم که براستی گناهانم بزرگ گشته به مهرت، ای بزرگوار.
| ارتفاع = 20em}}

همچنین توصیه شده پس از خواندن زیارت و دو رکعت نماز زیارت نزد قبر حمزه دعا زیز خوانده شود<ref>مجموعه آثار همایش بین المللی حضرت حمزه، ص193.</ref>و سپس هر قدر که می تواند سوره قدر خوانده و ثوابت آن به شهدای احد هدیه شود.<ref>بحار الانوار، ج97، ص221-222.</ref>
{{نقل قول دوقلو
|تیتر= دعای بعد از زیارت
|اللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد. اَللّهُمَّ اِنّی تَعَرَّضْتُ لِرَحْمَتِکَ بِلُزومی لِقَبْرِ عَمِّ نَبِیِّکَ لِیُجِیرَنی مِن وَسَخَطِکَ و مَقتِکَ فی یَوْم تَکْثُرُ فیهِ الْأَصْواتُ، وَتُشْغَلُ کُلُّ نَفْس بِما قَدَّمَتْ وَتُجادِلُ عَنْ نَفْسِها. فَاِنْ تَرَحَّمْتَنِی الْیَوْمَ فَلا خَوْفٌ عَلَیَّ وَلا حُزْنٌ، وَ اِنْ تُعاقِبْ فَمَوْلایَ لَهُ الْقُدْرَةُ عَلى عَبْدِهِ، وَلا تُخَیِّبْنِی بَعْدَ الْیَوْمِ، وَلا تَصْرِفْنِی بِغَیْرِ حاجَتی، فَقَدْ لَصِقْتُ بِقَبْرِ عَمِّ نَبِیِّکَ، وَتَقَرَّبْتُ بِهِ اِلَیْکَ ابْتِغاءَ مَرْضاتِکَ، وَرَجاءَ رَحْمَتِکَ، فَتَقَبَّلْ مِنّی، وَعُدْ بِحِلْمِکَ عَلى جَهْلی، وَبِراَفَتِکَ عَلى جِنایَةِ نَفْسی، فَقَدْ عَظُمَ جُرْمی. وَما أَخافُ أَنْ تَظْلِمَنی وَلکِنْ أَخافُ سُوءَ الْحِسابِ
|خدایا بر محمد و خاندان محمد درود فرست، خدایا، من با ملازمت قبر عموی پیامبرت (درود خدا بر او و خاندانش باد)، خود را در معرض رحمتت قرار دادم تا از انتقامت پناهم دهد، در روزی که ناله‌ها در آن بسیار می‌شود و سرگرم شود هرکه به آنچه پیش فرستاده و از خود دفاع نماید، اگر در آن روز به من رحم کنی، ترس و اندوهی بر من نیست و اگر کیفرم دهی، پس مولایی هستی که او را بر بنده‌اش قدرت کامل است پس از این روز محرومم مساز و بدون برآورده شدن حاجتم باز مگردان. چراکه خود را به قبر عموی پیامبرت چسباندم و به وسیله او به سوی تو تقرب جستم، برای طلب رضای تو و امید به رحمتت، بنابراین از من بپذیر و به بردباری‌ات بر جهلم و به مهرت بر جنایتی که به خود وارد آوردم، هرآینه گناهم بزرگ شد و از اینکه به من ستم کنی نمی‌ترسم، ولی از بدی حساب می‌ترسم.

|فَانْظُرِ الْيَوْمَ تَقَلُّبِي عَلَى قَبْرِ عّمِّ نَبِيِّكَ، فَبِْهِما فُکَّنِي مِنَ النَّارِ، وَلَا تُخَيِّبْ سَعْيِي، وَلَا يَهُونَنَّ عَلَيْكَ ابْتِهَالِي، وَلَا تَحْجُبَنَّ عَنْكَ صَوْتِي، وَلَا تَقْلِبْنِي بِغَيْرِ حَوَائِجِي، يَا غِيَاثَ كُلِّ مَكْرُوبٍ وَمَحْزُونٍ، وَيَا مُفَرِّجاً عَنِ الْمَلْهُوفِ الْحَيْرَانِ الْغَرِيقِ الْمُشْرِفِ عَلَى الْهَلَكَةِ، فَصَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَانْظُرْ إِلَيَّ نَظْرَةً لَا أَشْقَى بَعْدَهَا أَبَداً، وَارْحَمْ تَضَرُّعِي وَعَبْرَتِي وَانْفِرَادِي، فَقَدْ رَجَوْتُ رِضَاكَ، وَتَحَرَّيْتُ الْخَيْرَ الَّذِي لَا يُعْطِيهِ أَحَدٌ سِوَاكَ، فَلَا تَرُدَّ أَمَلِي
|پس امروز غلتیدنم بر قبر عموی پیامبرت را بنگر، پس به حق حرمت آن دو بزرگوار از آتش آزادم کن و کوشش‌ام را محروم از رحمت مفرما و زاری‌ام بر تو سبک نیاید و صدایم از تو محجوب نگردد و بدون برآورده شدن حاجتم مرا باز مگردان، ای فریادرس هر دلگیر اندوهگین، ای گشاینده اندوه از غم‌زده سرگردان و غرق شده مشرف به هلاکت، پس بر محمد و خاندان محمد درود فرست و به من نظر کن نظر کردنی که بعد از آن بدبخت نشوم هرگز و به زاری و اشک و تنهایی‌ام رحم کن، من خشنودی‌ات را امید دارم و به آن چیزی که احدی آن را جز تو عطا نمی‌کند، پس آرزویم را باز مگردان.

|اللَّهُمَّ إِنْ تُعَاقِبْ فَمَوْلًى لَهُ الْقُدْرَةُ عَلَى عَبْدِهِ وَجَزَائِهِ بِسُوءِ فِعْلِهِ، فَلَا أُخِيبَنَّ الْيَوْمَ، وَلَا تَصْرِفْنِي بِغَيْرِ حَاجَتِي،وَلا تُخَیِبَنَّ شُخُوصِی وَوِفادَتِی فَقَدْ أَنْفَذْتُ نَفَقَتِي، وَأَتْعَبْتُ بَدَنِي، وَقَطَعْتُ الْمَفَازَاتِ، وَخَلَّفْتُ الْأَهْلَ وَالْمَالَ وَمَا خَوَّلْتَنِي، وَآثَرْتُ مَا عِنْدَكَ عَلَى نَفْسِي، وَلُذْتُ بِقَبْرِ ابْنِ نَبِيِّكَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ، وَتَقَرَّبْتُ بِهِ ابْتِغَاءَ مَرْضاتِکَ، فَعُدْ بِحِلْمِکَ عَلى جَهْلی، وَبِراَفَتِکَ عَلى ذَنْبی، فَقَدْ عَظُمَ جُرْمی، بِرَحْمَتِکَ یا کَریمُ یا کَریمُ.
|خدایا اگر کیفر کنی، پس مولایی هستی که بر بنده‌اش و سزایش به بدی عملش قدرت دارد، پس امروز نومیدم مکن و بدون حاجتم باز مگردان و حرکت کردن و آمدنم را ناامید مفرما، زیرا توشه‌ام را خرج کردم و بدنم را به زحمت انداختم و بیابان‌های خطرناک را پشت سر گذاشتم و اهل و مال و آنچه را به من دادی بجای گذاردم و آنچه را نزد تو است بر خود اختیار نمودم و به قبر عموی پیامبرت (درود خدا بر او و خاندانش باد) پناه بردم و به وسیله او برای به دست آوردن رضایتت تقرب جستم، پس به بردباری‌ات بر جهلم و به رأفتت بر گناهم بازگرد، به راستی گناهم بزرگ شده، به مهربانی‌ات ای بزرگوار، ای بزرگوار.
| ارتفاع = 20em}}

==جستار وابسته==
* [[مقبره شهدای احد]]
* [[زیارت‌نامه امامان بقیع|زیارتنامه امامان بقیع]]
* [[زیارت‌نامه‌های مدینه]]

==پانویس==
{{پانویس}}

==منابع==
{{منابع}}

* '''مستدرک الوسائل و مستبط المسائل'''، نوری، حسین، قم، موسسه آل البیت، 1408ق.
* '''الکافی'''، کلینی، محمد بن یعقوب، مصحح: غفاری، علی اکبر و آخوندی، محمد، تهران، دار الکتب الاسلامیه، 1407ق.
* '''من لا یحضر الفقیه '''، صدوق، محمد بن علی، به کوشش علی اکبر غفاری، قم، النشر الاسلامی، 1404ق.
* '''الجواهر الثمینه فی محاسن المدینه'''، حسینی مدنی، محمد کبریت، تحقیق محمد حسن اسماعیل شافعی، بیروت دار الکتب العلمیه، 1417ق.
* '''تاریخ المدینه المنوره '''، بن شبه نمیری، عمر بن شبه، به کوشش فهیم محمد شلتوت، قم، دار الفکر، 1410ق.
* '''المستدرک علی الصحیحین '''، حاکم نیشابوری، محمد بن عبد الله، به کوشش مصطفی عبدالقادر عطا، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1411ق.
* '''آثار اسلامی مکه و مدینه '''، جعفریان، رسول، تهران، مشعر، 1386ش.
* '''الحقیقه و المجاز فی رحله بلاد الشام و المصر و الحجاز '''، سفرنامه حج عبد الغنی نابلسی.
* '''بحار الانوار الجامعه لدرر اخبار ائمه الطهار'''، مجلسی، محمد باقر بن محمد محمد تقی، مصحح: جمعی از محققان، چاپ دوم، بیروت، دار احیاءالتراث العربی، 1403ق.
* '''تهذیب الاحکام'''، طوسی، محمد بن حسن، مصحح: خراسان، حسن الموسوی، تهران، دار الکتب الاسلامیه، 1407ق.
* '''مجموعه آثار همایش بین المللی حضرت حمزه (س)'''، پژوهشی در مزار و آیین زیارت حضرت حمزه علیه السلام با تاکید بر سنت و سیره، سامانی، سید محمود.
{{پایان}}

{{ناوبری دعاها}}

[[رده:زیارت‌نامه‌های مدینه]]
[[رده:زیارت‌نامه امامان شیعه]]
[[رده:زیارت]]

زیارت شهدای احد

2026-06-10T05:04:48Z

Kamran:

{{جعبه اطلاعات زیارت‌نامه
| عنوان = زیارت شهدای احد
| تصویر = مقبره شهدای غزوه احد.jpg
| عرض تصویر =
| توضیح تصویر =
| نام‌های دیگر =
| موضوع = زیارت شهدای احد
| مأثور/غیرمأثور = غیر مأثور
| صادره از =
| راوی =
| ساخته شده توسط =
| قدمت =
| منابع شیعی = بحار الانوار
| منابع سنی =
| مضمون =
| ثواب =
| زمان = دوشنبه و پنجشنبه
| مکان =
| تک‌نگاری‌ها =
| مرتبط = [[زیارت حضرت حمزه]]؛ [[مقبره شهدای احد|قبر شهدای احد]]
}}
'''زیارت شهدای اُحد'''، به معنای حضور نزد قبر شهدای [[غزوه احد|جنگ احد]] و خواندن زیارت‌نامه است. [[شهدای احد]]، در جنگ احد در سال سوم هجرت به شهادت رسیدند و در جوار میدان جنگ دفن شدند. مشهور‌ترین شهید احد، [[حضرت حمزه]]، عموی [[حضرت محمد (ص)|پیامبر اسلام(ص)]] است. [[زیارت حضرت حمزه|زیارت قبر حمزه]] و سایر شهدای احد از سوی پیامبر(ص) سفارش شده و مورد توجه مسلمانان بوده است.

== غزوه احد ==
[[غزوه احد|غزوه اُحد]] دومین جنگ مشرکان علیه مسلمانان در هفت شوال سال سوم هجری در دامنه [[کوه احد]] واقع شد<ref>تاریخ طبری، ج2، ص59.</ref>، در این جنگ پیروزی اولیه از آن مسلمانان بود، اما به خاطر نافرمانی گروهی از تک تیراندازان، دشمن از پشت حمله کرد و هفتاد و دو نفر از لشکریان اسلام از جمله [[حضرت حمزه(ع)|حضرت حمزه]] را به شهادت رساند.<ref>البداء و التاریخ، ج4، ص201.</ref>

== مزار شهدای احد ==
{{اصلی|مقبره شهدای احد}}
مقبره شهدای احد در غرب [[مسجد حمزه]] کنونی در شمال [[مدینه]]<ref>آثار اسلامی مکه و مدینه، ص377.</ref> و جنوب [[کوه احد]] قرار دارد.<ref name=":023">رحلة ابن جبير، ص154.</ref>در قبرستان شهدای احد، افزون بر حمزه، [[عبدالله بن عمرو بن حزام]]، [[عمرو بن جموح]]، و [[سهل بن قیس]] در نزدیکی حمزه مدفون هستند.<ref>تاریخ معالم المدینه، ص۱۳۰؛ وفاء الوفاء، ج۳، ص۱۱۶-۱۱۷.</ref><ref>المغازی، ج۱، ص۳۱۲-۳۱۳؛ تاریخ المدینه، ج۱، ص۱۳۰.</ref>دست‌کم از سده ششم بنایی با گنبدی بلند روی این مقبره وجود داشت<ref name=":022">رحلة ابن جبير، ص154.</ref> اما این گنبد و بارگاه در حدود 1344 قمری ویران شد و امروزه محوطه‌ای دیوار کشی شده است.<ref>كشف الارتياب في أتباع محمد بن عبد الوهاب، ص55.</ref>

== فضیلت زیارت شهدا احد ==

بر اساس روایات، حضرت محمد(ص) به زیارت قبر عمویش سفارش کردند و مسلمانان از همان دوران تاکنون به زیارت قبور [[شهدای احد]] از جمله مزار حضرت حمزه در دامنه کوه احد می روند.<ref>تهذیب الاحکام، ج1، ص465.</ref>

روایت شده که [[فاطمه(س) دختر محمد(ص) (کتاب)|حضرت فاطمه(س)]] پس از رحلت پدر، روزهای دوشنبه و پنجشنبه به زیارت قبور شهدای احد می‌رفت و با اشاره به مکان‌هایی می‌فرمود؛ اینجا موضع [[حضرت محمد (ص)|رسول خدا(ص)]] و در این مکان مشرکین بودند. او در آنجا نماز می‌خواند و دعا می‌کرد.<ref>کافی، ج4، ص561.</ref>

=== زیارت شهدای احد در سیره رسول خدا (ص) ===
آن [[حضرت محمد (ص)|حضرت]] پس از [[غزوه احد|نبرد احد]]، سالی یک بار به زیارت [[شهدای احد]] می‌رفت؛<ref>الغدیر، ج5، ص161.</ref> چنان‌که به برخی منابع، به زیارت [[حضرت محمد (ص)|پیامبر (ص)]] از قبور [[شهدای احد]] و بازسازی قبور توسط آن حضرت و همچنین گریه، نماز و دعای ایشان بر سر قبور شهدای احد اشاره کرده است.<ref>جواهر الثمینه، ص252-254.</ref>

== متن زیارت شهدای احد ==
زیارت‌نامه‌ای برای خواندن در کنار قبر شهدای احد در منابع شیعی آمده است. همچنین توصیه شده پس از خواندن این زیارت‌نامه، زائر هر قدر می‌تواند سوره قدر بخواند و ثواب آن را به شهدای احد هدیه کند.<ref>بحار الانوار، ج97، ص220-221.</ref>

{{نقل قول دوقلو
|تیتر=زیارت شهدای احد
| اَلسَّلامُ عَلی رَسُولِ اللهِ، اَلسَّلامُ عَلی نَبِیِّ اللّهِ، اَلسَّلامُ عَلی مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِاللهِ، اَلسَّلامُ عَلی أَهْلِ بَیْتِهِ الطّاهِرِینَ، اَلسَّلامُ عَلَیْکُمْ أَیُّهَا الشُّهَداءُ الْمُؤْمِنُونَ، اَلسَّلامُ عَلَیْکُمْ یا أَهْلَ الْاِیمانِ وَالتَّوْحِیدِ، اَلسَّلامُ عَلَیْکُمْ یا أَنْصارَ دِینِ اللهِ وَأَنْصارَ رَسُولِهِ، عَلَیْهِ وَآلِهِ السَّلامُ، سَلامٌ عَلَیْکُمْ بِما صَبَرْتُمْ فَنِعْمَ عُقْبَی الدّارِ، أَشْهَدُ أَنَّ اللهَ اخْتارَکُمْ لِدِینِهِ، وَاصْطَفاکُمْ لِرَسُولِهِ، وَأَشْهَدُ أَنَّکُمْ قَدْ جاهَدْتُمْ فِی اللهِ حَقَّ جِهادِهِ
| سلام بر رسول خدا سلام بر پیامبر خدا سلام بر محمد بن عبداللّه سلام بر خاندان پاکش سلام بر شما ای شهیدان با ایمان سلام بر شما ای خاندان ایمان و توحید سلام بر شما ای یاران دین خدا و یاران رسول خدا که بر او و آلش سلام باد سلام بر شما بدان شکیبایی که کردید پس چه خوب است خانه آخرت شما گواهی دهم که براستی خداوند شما را برای دین خود انتخاب فرمود و برگزیدتان برای رسول خود و گواهی دهم که شما در راه خدا جهاد کردید آنطور که باید
| وَذَبَبْتُمْ عَنْ دِینِ اللهِ وَعَنْ نَبِیِّهِ، وَجُدْتُمْ بِأَنْفُسِکُمْ دُونَهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّکُمْ قُتِلْتُمْ عَلی مِنْهاجِ رَسُولِ اللهِ، فَجَزاکُمُ اللهُ عَنْ نَبِیِّهِ وَعَنِ الْاِسْلامِ وَأَهْلِهِ أَفْضَلَ الْجَزاءِ، وَعَرَّفَنا وُجُوهَکُمْ فِی مَحَلِّ رِضْوانِهِ وَمَوْضِعِ إِکْرامِهِ مَعَ النَّبِیِّینَ وَالصِّدِّیقِینَ وَالشُّهَداءِ والصّالِحِینَ، وَحَسُنَ أُولئِکَ رَفِیقاً
| و دفاع کردید از دین خدا و از پیغمبر خدا و جانبازی کردید در رکاب رسول خدا و گواهی دهم که شما بر همان راه رسول خدا کشته شدید پس خدایتان پاداش دهد از جانب پیامبرش و از دین اسلام و مسلمانان بهترین پاداش و بشناساند به ما چهره‌های شما را در جایگاه رضوان و اکرامش همراه با پیمبران و راستگویان و شهیدان و صالحان و چه نیکو رفیقانی هستند آنها
| أَشْهَدُ أَنَّکُمْ حِزْبُ اللهِ، وَأَنَّ مَنْ حارَبَکُمْ فَقَدْ حارَبَ اللهَ، وَ اَنَّکُمْ مِنَ الْمُقَرَّبِینَ الْفائِزِینَ، الَّذِینَ هُمْ أَحْیاءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ یُرْزَقُونَ، فَعَلی مَنْ قَتَلَکُمْ لَعْنَةُ اللهِ وَالْمَلائِکَةِ وَالنّاسِ أَجْمَعِینَ، أَتَیْتُکُمْ یا أَهْلَ التَّوْحِیدِ زائِراً وَلِحَقِّکُمْ عارِفاً، وَبِزِیارَتِکُمْ إِلَی اللهِ مُتَقَرِّباً، وَبِما سَبَقَ مِنْ شَرِیفِ الْاَعْمالِ وَمَرْضِیِّ الْاَفْعالِ عالِماً
| گواهی دهم که شمائید حزب خدا و هر که با شما بجنگد مسلماً با خدا جنگ کرده و براستی شما از مقربان و رستگارانید که در پیشگاه پروردگارشان زنده اند و روزی می‌خورند پس لعنت خدا و فرشتگان و همه مردم بر آنکه شما را کُشت آمده‌ام به نزد شما برای زیارت ای اهل توحید و به حق شما عارفم و بوسیله زیارت شما به سوی خدا تقرب جویم و بدانچه گذشته از اعمال شریف و کارهای پسندیده دانایم
| فَعَلَیْکُمْ سَلامُ اللهِ وَرَحْمَةُ اللّهِ وَبَرَکاتُهُ، وَعَلی مَنْ قَتَلَکُمْ لَعْنَةُ اللهِ وَغَضَبُهُ وَسَخَطُهُ، اَلَلّهُمَّ انْفَعْنِی بِزِیارَتِهِمْ، وَثَبِّتْنِی عَلی قَصْدِهِمْ، وَتَوَفَّنِی عَلی ما تَوَفَّیْتَهُمْ عَلَیْهِ، وَاجْمَعْ بَیْنِی وَبَیْنَهُمْ فِی مُسْتَقَرِّ دارِ رَحْمَتِکَ، أَشْهَدُ أَنَّکُمْ لَنا فَرَطٌ، وَنَحْنُ بِکُمْ لاحِقُونَ.
| پس بر شما باد سلام خدا و رحمت و برکاتش و لعنت خدا و خشم و غضبش بر آنکس که شما را کُشت خدایا بهره مندم ساز به زیارتشان و بر آن نیتی که آنها داشتند مرا هم ثابت بدار و بمیرانم بر آنچه ایشان را بر آن می‌راندی و گرد آور میان من و ایشان در جایگاه خانه رحمتت گواهی دهم که شما بر ما سبقت گرفتید و ما هم به شما ملحق خواهیم شد.
}}
==جستار وابسته==
* [[زیارت حضرت حمزه|زیارت حمزه]]
* [[مقبره شهدای احد]]
* [[زیارت‌نامه‌های مدینه]]

==پانویس==
{{پانویس}}

==منابع==
{{منابع}}

* '''الغدیر فی الکتاب و السنت و الادب'''، امینی، عبد الحسین، بیروت، دار الکتاب العربی، 1386ق.
* '''الکافی'''، کلینی، محمد بن یعقوب، مصحح: غفاری، علی اکبر و آخوندی، محمد، تهران، دار الکتب الاسلامیه، 1407ق.
* '''بحار الانوار الجامعه لدرر اخبار ائمه الطهار'''، مجلسی، محمد باقر بن محمد محمد تقی، مصحح: جمعی از محققان، چاپ دوم، بیروت، دار احیاءالتراث العربی، 1403ق.
* '''تهذیب الاحکام'''، طوسی، محمد بن حسن، مصحح: خراسان، حسن الموسوی، تهران، دار الکتب الاسلامیه، 1407ق.
* '''جواهر الثمینه فی محاسن المدینه '''، حسینی مدنی، محمد کبریت، تحقیق: اسماعیل شافعی، محمد حسن، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1417ق.
* '''تاریخ الطبری '''، طبری، محمد بن جریر، تحقیق: محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت، دار التراث احیاءالعربی، 1387ق.
* '''البدء و التاریخ '''، مقدسی، مطهر بن طاهر، تحقیق: سمیر شمس، بیروت، دار الصادر، 1903م.

{{پایان}}

{{ناوبری دعاها}}

[[رده:زیارت‌نامه‌های مدینه]]
[[رده:زیارت‌نامه امامان شیعه]]
[[رده:زیارت]]

زیارت شهدای احد

2026-06-10T05:04:26Z

Kamran:

{{جعبه اطلاعات زیارت‌نامه
| عنوان = زیارت شهدای احد
| تصویر = مقبره شهدای غزوه احد.jpg
| عرض تصویر =
| توضیح تصویر =
| نام‌های دیگر =
| موضوع = زیارت شهدای احد
| مأثور/غیرمأثور = غیر مأثور
| صادره از =
| راوی =
| ساخته شده توسط =
| قدمت =
| منابع شیعی = بحار الانوار
| منابع سنی =
| مضمون =
| ثواب =
| زمان = دوشنبه و پنجشنبه
| مکان =
| تک‌نگاری‌ها =
| مرتبط = [[زیارت حضرت حمزه]]؛ [[مقبره شهدای احد|قبر شهدای احد]]
}}
'''زیارت شهدای اُحد'''، به معنای حضور نزد قبر شهدای [[غزوه احد|جنگ احد]] و خواندن زیارت‌نامه است. [[شهدای احد]]، در جنگ احد در سال سوم هجرت به شهادت رسیدند و در جوار میدان جنگ دفن شدند. مشهور‌ترین شهید احد، [[حضرت حمزه]]، عموی [[حضرت محمد (ص)|پیامبر اسلام(ص)]] است. [[زیارت حضرت حمزه|زیارت قبر حمزه]] و سایر شهدای احد از سوی پیامبر(ص) سفارش شده و مورد توجه مسلمانان بوده است.

== غزوه احد ==
[[غزوه احد|غزوه اُحد]] دومین جنگ مشرکان علیه مسلمانان در هفت شوال سال سوم هجری در دامنه [[کوه احد]] واقع شد<ref>تاریخ طبری، ج2، ص59.</ref>، در این جنگ پیروزی اولیه از آن مسلمانان بود، اما به خاطر نافرمانی گروهی از تک تیراندازان، دشمن از پشت حمله کرد و هفتاد و دو نفر از لشکریان اسلام از جمله [[حضرت حمزه(ع)|حضرت حمزه]] را به شهادت رساند.<ref>البداء و التاریخ، ج4، ص201.</ref>

== مزار شهدای احد ==
مقبره شهدای احد در غرب [[مسجد حمزه]] کنونی در شمال [[مدینه]]<ref>آثار اسلامی مکه و مدینه، ص377.</ref> و جنوب [[کوه احد]] قرار دارد.<ref name=":023">رحلة ابن جبير، ص154.</ref>در قبرستان شهدای احد، افزون بر حمزه، [[عبدالله بن عمرو بن حزام]]، [[عمرو بن جموح]]، و [[سهل بن قیس]] در نزدیکی حمزه مدفون هستند.<ref>تاریخ معالم المدینه، ص۱۳۰؛ وفاء الوفاء، ج۳، ص۱۱۶-۱۱۷.</ref><ref>المغازی، ج۱، ص۳۱۲-۳۱۳؛ تاریخ المدینه، ج۱، ص۱۳۰.</ref>دست‌کم از سده ششم بنایی با گنبدی بلند روی این مقبره وجود داشت<ref name=":022">رحلة ابن جبير، ص154.</ref> اما این گنبد و بارگاه در حدود 1344 قمری ویران شد و امروزه محوطه‌ای دیوار کشی شده است.<ref>كشف الارتياب في أتباع محمد بن عبد الوهاب، ص55.</ref>

== فضیلت زیارت شهدا احد ==

بر اساس روایات، حضرت محمد(ص) به زیارت قبر عمویش سفارش کردند و مسلمانان از همان دوران تاکنون به زیارت قبور [[شهدای احد]] از جمله مزار حضرت حمزه در دامنه کوه احد می روند.<ref>تهذیب الاحکام، ج1، ص465.</ref>

روایت شده که [[فاطمه(س) دختر محمد(ص) (کتاب)|حضرت فاطمه(س)]] پس از رحلت پدر، روزهای دوشنبه و پنجشنبه به زیارت قبور شهدای احد می‌رفت و با اشاره به مکان‌هایی می‌فرمود؛ اینجا موضع [[حضرت محمد (ص)|رسول خدا(ص)]] و در این مکان مشرکین بودند. او در آنجا نماز می‌خواند و دعا می‌کرد.<ref>کافی، ج4، ص561.</ref>

=== زیارت شهدای احد در سیره رسول خدا (ص) ===
آن [[حضرت محمد (ص)|حضرت]] پس از [[غزوه احد|نبرد احد]]، سالی یک بار به زیارت [[شهدای احد]] می‌رفت؛<ref>الغدیر، ج5، ص161.</ref> چنان‌که به برخی منابع، به زیارت [[حضرت محمد (ص)|پیامبر (ص)]] از قبور [[شهدای احد]] و بازسازی قبور توسط آن حضرت و همچنین گریه، نماز و دعای ایشان بر سر قبور شهدای احد اشاره کرده است.<ref>جواهر الثمینه، ص252-254.</ref>

== متن زیارت شهدای احد ==
زیارت‌نامه‌ای برای خواندن در کنار قبر شهدای احد در منابع شیعی آمده است. همچنین توصیه شده پس از خواندن این زیارت‌نامه، زائر هر قدر می‌تواند سوره قدر بخواند و ثواب آن را به شهدای احد هدیه کند.<ref>بحار الانوار، ج97، ص220-221.</ref>

{{نقل قول دوقلو
|تیتر=زیارت شهدای احد
| اَلسَّلامُ عَلی رَسُولِ اللهِ، اَلسَّلامُ عَلی نَبِیِّ اللّهِ، اَلسَّلامُ عَلی مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِاللهِ، اَلسَّلامُ عَلی أَهْلِ بَیْتِهِ الطّاهِرِینَ، اَلسَّلامُ عَلَیْکُمْ أَیُّهَا الشُّهَداءُ الْمُؤْمِنُونَ، اَلسَّلامُ عَلَیْکُمْ یا أَهْلَ الْاِیمانِ وَالتَّوْحِیدِ، اَلسَّلامُ عَلَیْکُمْ یا أَنْصارَ دِینِ اللهِ وَأَنْصارَ رَسُولِهِ، عَلَیْهِ وَآلِهِ السَّلامُ، سَلامٌ عَلَیْکُمْ بِما صَبَرْتُمْ فَنِعْمَ عُقْبَی الدّارِ، أَشْهَدُ أَنَّ اللهَ اخْتارَکُمْ لِدِینِهِ، وَاصْطَفاکُمْ لِرَسُولِهِ، وَأَشْهَدُ أَنَّکُمْ قَدْ جاهَدْتُمْ فِی اللهِ حَقَّ جِهادِهِ
| سلام بر رسول خدا سلام بر پیامبر خدا سلام بر محمد بن عبداللّه سلام بر خاندان پاکش سلام بر شما ای شهیدان با ایمان سلام بر شما ای خاندان ایمان و توحید سلام بر شما ای یاران دین خدا و یاران رسول خدا که بر او و آلش سلام باد سلام بر شما بدان شکیبایی که کردید پس چه خوب است خانه آخرت شما گواهی دهم که براستی خداوند شما را برای دین خود انتخاب فرمود و برگزیدتان برای رسول خود و گواهی دهم که شما در راه خدا جهاد کردید آنطور که باید
| وَذَبَبْتُمْ عَنْ دِینِ اللهِ وَعَنْ نَبِیِّهِ، وَجُدْتُمْ بِأَنْفُسِکُمْ دُونَهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّکُمْ قُتِلْتُمْ عَلی مِنْهاجِ رَسُولِ اللهِ، فَجَزاکُمُ اللهُ عَنْ نَبِیِّهِ وَعَنِ الْاِسْلامِ وَأَهْلِهِ أَفْضَلَ الْجَزاءِ، وَعَرَّفَنا وُجُوهَکُمْ فِی مَحَلِّ رِضْوانِهِ وَمَوْضِعِ إِکْرامِهِ مَعَ النَّبِیِّینَ وَالصِّدِّیقِینَ وَالشُّهَداءِ والصّالِحِینَ، وَحَسُنَ أُولئِکَ رَفِیقاً
| و دفاع کردید از دین خدا و از پیغمبر خدا و جانبازی کردید در رکاب رسول خدا و گواهی دهم که شما بر همان راه رسول خدا کشته شدید پس خدایتان پاداش دهد از جانب پیامبرش و از دین اسلام و مسلمانان بهترین پاداش و بشناساند به ما چهره‌های شما را در جایگاه رضوان و اکرامش همراه با پیمبران و راستگویان و شهیدان و صالحان و چه نیکو رفیقانی هستند آنها
| أَشْهَدُ أَنَّکُمْ حِزْبُ اللهِ، وَأَنَّ مَنْ حارَبَکُمْ فَقَدْ حارَبَ اللهَ، وَ اَنَّکُمْ مِنَ الْمُقَرَّبِینَ الْفائِزِینَ، الَّذِینَ هُمْ أَحْیاءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ یُرْزَقُونَ، فَعَلی مَنْ قَتَلَکُمْ لَعْنَةُ اللهِ وَالْمَلائِکَةِ وَالنّاسِ أَجْمَعِینَ، أَتَیْتُکُمْ یا أَهْلَ التَّوْحِیدِ زائِراً وَلِحَقِّکُمْ عارِفاً، وَبِزِیارَتِکُمْ إِلَی اللهِ مُتَقَرِّباً، وَبِما سَبَقَ مِنْ شَرِیفِ الْاَعْمالِ وَمَرْضِیِّ الْاَفْعالِ عالِماً
| گواهی دهم که شمائید حزب خدا و هر که با شما بجنگد مسلماً با خدا جنگ کرده و براستی شما از مقربان و رستگارانید که در پیشگاه پروردگارشان زنده اند و روزی می‌خورند پس لعنت خدا و فرشتگان و همه مردم بر آنکه شما را کُشت آمده‌ام به نزد شما برای زیارت ای اهل توحید و به حق شما عارفم و بوسیله زیارت شما به سوی خدا تقرب جویم و بدانچه گذشته از اعمال شریف و کارهای پسندیده دانایم
| فَعَلَیْکُمْ سَلامُ اللهِ وَرَحْمَةُ اللّهِ وَبَرَکاتُهُ، وَعَلی مَنْ قَتَلَکُمْ لَعْنَةُ اللهِ وَغَضَبُهُ وَسَخَطُهُ، اَلَلّهُمَّ انْفَعْنِی بِزِیارَتِهِمْ، وَثَبِّتْنِی عَلی قَصْدِهِمْ، وَتَوَفَّنِی عَلی ما تَوَفَّیْتَهُمْ عَلَیْهِ، وَاجْمَعْ بَیْنِی وَبَیْنَهُمْ فِی مُسْتَقَرِّ دارِ رَحْمَتِکَ، أَشْهَدُ أَنَّکُمْ لَنا فَرَطٌ، وَنَحْنُ بِکُمْ لاحِقُونَ.
| پس بر شما باد سلام خدا و رحمت و برکاتش و لعنت خدا و خشم و غضبش بر آنکس که شما را کُشت خدایا بهره مندم ساز به زیارتشان و بر آن نیتی که آنها داشتند مرا هم ثابت بدار و بمیرانم بر آنچه ایشان را بر آن می‌راندی و گرد آور میان من و ایشان در جایگاه خانه رحمتت گواهی دهم که شما بر ما سبقت گرفتید و ما هم به شما ملحق خواهیم شد.
}}
==جستار وابسته==
* [[زیارت حضرت حمزه|زیارت حمزه]]
* [[مقبره شهدای احد]]
* [[زیارت‌نامه‌های مدینه]]

==پانویس==
{{پانویس}}

==منابع==
{{منابع}}

* '''الغدیر فی الکتاب و السنت و الادب'''، امینی، عبد الحسین، بیروت، دار الکتاب العربی، 1386ق.
* '''الکافی'''، کلینی، محمد بن یعقوب، مصحح: غفاری، علی اکبر و آخوندی، محمد، تهران، دار الکتب الاسلامیه، 1407ق.
* '''بحار الانوار الجامعه لدرر اخبار ائمه الطهار'''، مجلسی، محمد باقر بن محمد محمد تقی، مصحح: جمعی از محققان، چاپ دوم، بیروت، دار احیاءالتراث العربی، 1403ق.
* '''تهذیب الاحکام'''، طوسی، محمد بن حسن، مصحح: خراسان، حسن الموسوی، تهران، دار الکتب الاسلامیه، 1407ق.
* '''جواهر الثمینه فی محاسن المدینه '''، حسینی مدنی، محمد کبریت، تحقیق: اسماعیل شافعی، محمد حسن، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1417ق.
* '''تاریخ الطبری '''، طبری، محمد بن جریر، تحقیق: محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت، دار التراث احیاءالعربی، 1387ق.
* '''البدء و التاریخ '''، مقدسی، مطهر بن طاهر، تحقیق: سمیر شمس، بیروت، دار الصادر، 1903م.

{{پایان}}

{{ناوبری دعاها}}

[[رده:زیارت‌نامه‌های مدینه]]
[[رده:زیارت‌نامه امامان شیعه]]
[[رده:زیارت]]

زیارت‌نامه مدفونان احد

2026-06-10T05:00:13Z

Kamran: تغییرمسیر به زیارت شهدای احد

#تغییر_مسیر [[زیارت شهدای احد]]

زیارت مدفن شهدای احد

2026-06-10T05:00:13Z

Kamran: تغییرمسیر به زیارت شهدای احد

#تغییر_مسیر [[زیارت شهدای احد]]

زیارت محل دفن شهدای احد

2026-06-10T05:00:13Z

Kamran: تغییرمسیر به زیارت شهدای احد

#تغییر_مسیر [[زیارت شهدای احد]]

زیارت‌نامه مزار شهدای احد

2026-06-10T05:00:13Z

Kamran: تغییرمسیر به زیارت شهدای احد

#تغییر_مسیر [[زیارت شهدای احد]]

زیارت مزار شهدای احد

2026-06-10T05:00:13Z

Kamran: تغییرمسیر به زیارت شهدای احد

#تغییر_مسیر [[زیارت شهدای احد]]

زیارت قبر شهدای احد

2026-06-10T05:00:13Z

Kamran: تغییرمسیر به زیارت شهدای احد

#تغییر_مسیر [[زیارت شهدای احد]]

زیارت‌نامه شهدای احد

2026-06-10T05:00:13Z

Kamran: تغییرمسیر به زیارت شهدای احد

#تغییر_مسیر [[زیارت شهدای احد]]

زیارت حضرت حمزه

2026-06-10T04:56:52Z

Kamran:

{{جعبه اطلاعات زیارت‌نامه
| عنوان = زیارت حضرت حمزه
| تصویر = مقبره شهدای غزوه احد.jpg
| عرض تصویر =
| توضیح تصویر = [[مقبره شهدای احد|مزار حمزه و شهدای احد]]
| نام‌های دیگر =
| موضوع = زیارت حضرت حمزه
| مأثور/غیرمأثور = غیر مأثور
| صادره از =
| راوی =
| ساخته شده توسط =
| قدمت =
| منابع شیعی = بحار الانوار
| منابع سنی =
| مضمون =
| ثواب = پیامبر فرمود: هر کس مرا زیارت کند و عمویم حمزه را زیارت نکند بر من جفا کرده است.
| زمان = بنا بر نقلی شنبه و جمعه و به نقلی دوشنبه و پنجشنبه
| مکان = مزار حمزه در [[مدینه]]
| تک‌نگاری‌ها =
| مرتبط = [[زیارت شهدای احد]]؛ [[مقبره شهدای احد|مزار حمزه]]
}}
'''زیارت حضرت حمزه،''' عملی عبادی به معنای حضور نزد قبر [[حمزة بن عبدالمطلب]]، عموی [[حضرت محمد (ص)|پیامبر اسلام(ص)]]، برای ادای احترام است. [[مقبره شهدای احد|قبر حمزه]]، که در [[غزوه احد|جنگ احد]]،‌ در سال سوم هجرت، به شهادت رسید در جوار [[کوه احد]] قرار گرفته است. پیامبر(ص) به زیارت قبر حمزه سفارش کرده و زیارت او همواره مورد توجه مسلمانان بوده و آیین‌هایی نزد اهل [[مدینه]] دارد. [[زیارت‌نامه|زیارت‌نامه‌ای]] برای خواندن در جوار قبر حضرت حمزه در منابع شیعی نقل شده است.

== غزوه احد ==
[[غزوه احد|غزوه اُحد]] دومین جنگ مشرکان علیه مسلمانان در هفت شوال سال سوم هجری در دامنه [[کوه احد]] واقع شد، در این جنگ پیروزی اولیه از آن مسلمانان بود، اما به خاطر نافرمانی گروهی از تک تیراندازان، دشمن از پشت حمله کرد و هفتاد و دو نفر از لشکریان اسلام از جمله [[حضرت حمزه(ع)|حضرت حمزه]] را به شهادت رساند.

== فضیلت زیارت حمزه ==
از جمله قبوری که توصیه به زیارت آن شده، زیارت [[حضرت حمزه]] است که بر اساس سیره [[حضرت محمد (ص)|پیامبر (ص)]] و معصومان، از اعمال مستحب برای مسلمانان است.<ref>مجموعه آثار همايش بين المللي حضرت حمزه، ص181.</ref>

==== زیارت حضرت حمزه در سیره رسول خدا (ص) ====
بر اساس روایات، [[حضرت محمد (ص)|حضرت محمد(ص)]] به زیارت قبر عمویش سفارش کردند و مسلمانان از همان دوران تاکنون به زیارت قبور [[شهدای احد]] از جمله مزار [[حضرت حمزه]] در دامنه [[کوه احد]] می روند.<ref>تهذیب الاحکام، ج1، ص465.</ref>

آن حضرت پس از [[غزوه احد|نبرد احد]] سالی یک‌بار به زیارت حمزه و دیگر [[شهدای احد]] می‌رفت،<ref>تاریخ مدینه، ج1، ص132.</ref> چنان که برخی منابع، به زیارت [[حضرت محمد (ص)|پیامبر (ص)]] از قبور [[شهدای احد]] و بازسازی قبور توسط آن حضرت و نیز گریه، نماز و دعای ایشان بر سر قبور شهدای احد اشاره کرده و جواز برداشتن تربت حمزه برای شفا را نقل کرده‌اند.<ref>جواهر الثمنیه، ص252-254.</ref>

از [[حضرت محمد (ص)|رسول خدا(ص)]] نقل شده هر کس مرا زیارت کند و عمویم [[حمزه]] را زیارت نکند به من جفا کرده است.<ref>مستدرک الوسائل، ج10، ص198.</ref>

== آداب زیارت قبر حمزه ==
گزارش‌های تاریخی حاکی از آن است که مردم هر ساله در دوازدهم رجب از جاهای مختلف به [[مدینه]] آمده، شب را به منطقه احد بر مزار [[حضرت حمزه|حمزه سیدالشهدا]] می‌رفتند و تا صبح در فضای باز در اطراف [[کوه رَمات]] بیتوته می‌کردند.<ref>آثار اسلامی مکه و مدینه، ص397.</ref> در این اجتماع که همه‌ساله در نیمه اول ماه رجب با حضور زن و مرد تشکیل می‌گردد، افزون بر مردم [[مدینه]]، گروهی از اهالی [[مکه]]، [[طائف (ابهام‌زدایی)|طائف]]، [[جده]]، [[رابغ]] و بادیه‌نشینان که همه‌ساله برای زیارت رجبیه در [[کوه احد|احد]] و در کنار حرم [[حضرت حمزه]] حاضر شده، قربانی و حاضران را اطعام می‌کردند.<ref>الحقیقه و المجاز فی رحله بلاد الشام و المصر و الحجاز، ج3، ص232.</ref>

== زمان زیارت ==
بنا بر نقلی، [[حضرت زهرا (س)]] در هر روز شنبه <ref>من لا یحضر الفقیه، ج1، ص180.</ref>و به قولی روز جمعه <ref>المستدرک علی الصحیحین، ج1،ص377.</ref>کنار مزار [[شهدای احد]] و سپس کنار قبر [[حضرت حمزه|حمزه]] می‌رفت و برایش طلب رحمت می‌نمود، دعا می‌کرد و نماز می‌خواند و می‌گریست. مطابق قول دیگر، دختر رسول خدا (ص) روزهای دوشنبه و پنج‌شنبه به زیارت حمزه و شهدای احد می‌رفت و نماز می‌خواند و در آن جا دعا می‌کرد و تا زمان رحلتش آن را ترک نفرمود.<ref>کافی، ج4، ص561.

کافی، ج3، ص228.</ref>

== متن زیارت حمزه ==

در منابع شیعی زیارتنامه ای برای حمزه آورده شده است که در آن از او به عنوان عمو و شیر خدا و رسولش یاد کرده و با این تعبیر به او سلام داده می‌شود. متن زیارت که توصیه شده در کنار قبر حمزه خوانده شود چنین است:<ref>بحار الانوار، ج97، ص220-221.</ref>

{{نقل قول دوقلو
| تیتر= زیارت حضرت حمزه
| اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا عَمَّ رَسُولِ اللهِ، صَلَّی اللهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ، اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا خَیْرَ الشُّهَداءِ، اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا أَسَدَاللهِ وَأَسَدَ رَسُولِهِ، أَشْهَدُ أَنَّکَ قَدْ جاهَدْتَ فِی اللهِ عَزَّ وَجَلَّ، وَجُدْتَ بِنَفْسِکَ، وَنَصَحْتَ رَسُولَ اللهِ صَلَّی اللهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ، وَکُنْتَ فِیما عِنْدَ اللهِ سُبْحانَهُ راغِباً، بِأَبِی أَنْتَ وَأُمِّی، أَتَیْتُکَ مُتَقَرِّباً إِلی رَسُولِ اللهِ صَلَّی اللهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ بِذلِکَ، راغِباً إِلَیْکَ فِی الشَّفاعَةِ، أَبْتَغِی بِزِیارَتِکَ خَلاصَ نَفْسِی مَتَعَوِّذاً بِکَ مِنْ نار اسْتَحَقَّها مِثْلِی بِما جَنَیْتُ عَلی نَفْسِی
| سلام بر تو ای عموی گرامی رسول خدا که درود خدا بر او و آلش باد سلام بر تو ای بهترین شهیدان سلام بر تو ای شیر خدا و شیر رسول خدا گواهی دهم که تو براستی جهاد کردی در راه خدای عزوجل و جان خود را در این راه بذل کردی و برای رسول خدا (صلی الله علیه وآله) خیرخواهی کردی و مشتاق بودی آنچه را نزد خدای سبحان بود، پدر و مادرم به فدایت من در اینجا به نزد شما آمدم تا بدینوسیله به رسول خدا صلّی الله علیه وآله تقرب جویم و اشتیاق به تو در شفاعت دارم، جوینده ام بهوسیله زیارتت خلاص کردن جانم را، پناهنده ام به تو از آتشی که امثال من بواسطه جنایتی که کرده‌ایم مستحق آن گشته‌ایم
| هارِباً مِنْ ذُنُوبِی الَّتِی احْتَطَبْتُها عَلی ظَهْرِی، فَزِعاً إِلَیْکَ رَجاءَ رَحْمَةِ رَبِّی، أَتَیْتُکَ أَسْتَشْفِعُ بِکَ إِلی مَوْلایَ وأَتَقَرَّبُ بِنَبِیِّهِ اِلَیهِ لِیَقضِیَ لِی بِکَ حَوائِجِی، أَتَیْتُکَ مِنْ شُقَّة بَعِیدَة، طالِباً فَکاکَ رَقَبَتِی مِنَ النّارِ، وَقَدْ أَوْقَرَتْ ظَهْرِی ذُنُوبِی، وَأَتَیْتُ ما أَسْخَطَ رَبِّی، وَلَمْ أَجِدْ أَحَداً أَفْزَعُ إِلَیْهِ خَیْراً لِی مِنْکُمْ أَهْلَ بَیْتِ الرَّحْمَةِ، فَکُنْ لِی شَفِیعاً یَوْمَ فَقْرِی وَحاجَتِی،
| گریزانم از گناهانی که بر پشت خویش بار کرده‌ام پناهنده ام به تو به امید رحمت به زیارتت آمدم و درخواست شفاعت نزد مولایم دارم و تقرب می‌جویم به او برای این که حوائجم را به وسیله تو برآورد. به زیارتت آمده‌ام از راهی پررنج و دور و خواهان آزادی خویش از دوزخم و براستی که خم کرده پشتم را سنگینی بار گناهانم و به کاری که موجب خشم پروردگار من است دست زده‌ام و نیافتم کسی را که به او پناه برم بهتر از شما خاندان رحمت پس تو (ای سرور بزرگوار) شفیعم باش در روز نداری و نیازم
| فَقَدْ سِرْتُ إِلَیْکَ مَحْزُوناً، وَأَتَیْتُکَ مَکْرُوباً، وَسَکَبْتُ عَبْرَتِی عِنْدَکَ باکِیاً، وَصِرْتُ إِلَیْکَ مُنْفَرِداً، أَنْتَ مِمَّنْ أَمَرَنِیَ اللهُ بِصِلَتِهِ، وَحَثَّنِی عَلی بِرِّهِ، وَدَلَّنِی عَلی فَضْلِهِ، وَهَدانِی لِحُبِّهِ، وَرَغَّبَنِی فِی الْوِفادَةِ إِلَیْهِ، وَاَلْهَمَنِی طَلَبَ الْحَوائِجِ عِنْدَهُ، أَنْتُمْ أَهْلُ بَیْت لا یَشْقی مَنْ تَوَلاّکُمْ، وَلایَخِیبُ مَنْ أَتاکُمْ، وَلایَخْسَرُ مَنْ یَهْواکُمْ، وَلا یَسْعَدُ مَنْ عادیکُمْ.
| که راه پیمودم به سویت غمناک وآمده ام به نزدت در حال محنت زدگی و ریختم اشکم را در پیشت گریان و به درگاهت آمده‌ام تک و تنها و تو از کسانی هستی که خداوند به من دستور پیوند او را داده و به نیکی به او وادارم کرده و بر فضل و برتریش راهنمائیم کرده و به محبتش هدایت نموده و به رفتن سَرِ خوانِ کرمش ترغیبم کرده و به من الهام کرده که حاجاتم را در پیش او بخواهم شما خاندانی هستید که بدبخت نشود هر که دوستتان دارد و نومید نگردد هر که به درگاهتان آید و زیانکار نشود هر که هوای شما در سر دارد و روی سعادت نبیند هر که شما را دشمن دارد.
|{{فارسی|پس رو به قبل کرده و بگوید:}} اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد. اَللّهُمَّ إِنِّی تَعَرَّضْتُ لِرَحْمَتِکَ بِلُزُومِی لِقَبْرِ عَمِّ نَبِیِّکَ صَلَّی اللهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ، لِیُجِیرَنِی مِنْ نِقْمَتِکَ وَسَخَطِکَ وَمَقْتِکَ فِی یَوْم تَکْثُرُ فِیهِ الْاَصْواتُ، وَتُشْغَلُ کُلُّ نَفْس بِما قَدَّمَتْ، وَتُجادِلُ عَنْ نَفْسِها، فَاِنْ تَرْحَمْنِی الْیَوْمَ فَلا خَوْفَ عَلَیَّ وَلاحُزْنَ، وَإِنْ تُعاقِبْ فَمَوْلیً لَهُ الْقُدْرَةُ عَلی عَبْدِهِ، وَلاتُخَیِّبْنِی بَعْدَ الْیَوْمِ،
| خدایا درود فرست بر محمد و آل محمد خدایا من خود را در گذرگاه مهرت قرار دادم بدانکه ملازم قبر عموی پیغمبرت (صلی الله علیه وآله) گشتم تا مرا در پناه خود گیرد از انتقام تو در روزی که صداها در آن روز بسیار گردد و هرکس سرگرم شود بدانچه از پیش فرستاده و از خویشتن دفاع کند پس اگر در آن روز به من رحم کنی که ترس و اندوهی ندارم و اگر کیفرم کنی پس تو مولائی هستی که قدرت داری بر بنده خود ولی ناامیدم مکن پس از این روز
| وَلاتَصْرِفْنِی بِغَیْرِ حاجَتِی، وَتَقَرَّبْتُ بِهِ إِلَیْکَ ابْتِغاءَ مَرْضاتِکَ وَرَجاءَ رَحْمَتِکَ، فَتَقَبَّلْ مِنِّی، وَعُدْ بِحِلْمِکَ عَلی جَهْلِی، وَبِرَأْفَتِکَ عَلی جِنایَةِ نَفْسِی، فَقَدْ عَظُمَ جُرْمِی، وَما أَخافُ أَنْ تَظْلِمَنِی، وَلکِنْ أَخافُ سُوءَ الْحِسابِ، فَبِهِما فُکَّنِی مِنَ النّارِ، وَلاتُخَیِّبْ سَعْیِی، وَلا یَهُونَنَّ عَلَیْکَ ابْتِهالِی، وَلایُحْجَبَنَّ عَنْکَ صَوْتِی، وَلاتَقْلِبْنِی بِغَیْرِ حَوائِجِی
| و بازم مگردان (از اینجا) بدون حاجتم و بوسیله او به درگاه تو تقرب جویم به آرزوی دست رسی به خوشنودیت و به امید دریافت رحمتت پس بپذیر از من و بازگرد به بردباریت بر نادانی من و به مهرت بر جنایتی که بر خود کردم چونکه گناهم بزرگ است و ترس از آن ندارم که به من ستم کنی ولی از بدی حساب ترس دارم، پس به حق هر دو آنها که آزادم کن از آتش و نومید مکن کوششم را و مبادا زاری من نزد تو ناچیز و خوار قرار گیرد و صدای من از تو محجوب گردد و بدون حاجاتم مرا باز نگردان
| یا غِیاثَ کُلِّ مَکْرُوب وَمَحْزُون، وَیا مُفَرِّجاً عَنِ الْمَلْهُوفِ الْحَیْرانِ الْغَرِیقِ الْمُشْرِفِ عَلَی الْهَلَکَةِ، فَصَلِّ عَلی مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد، وَانْظُرْ إِلَیَّ نَظْرَةً لا أَشْقی بَعْدَها أَبَداً، وَارْحَمْ تَضَرُّعِی وَعَبْرَتِی وَانْفِرادِی، فَقَدْ رَجَوْتُ رِضاکَ، وَتَحَرَّیْتُ الْخَیْرَ الَّذِی لایُعْطِیهِ أَحَدٌ سِواکَ، فَلا تَرُدَّ أَمَلِی، اَللّهُمَّ إِنْ تُعاقِبْ فَمَوْلیً لَهُ الْقُدْرَةُ عَلی عَبْدِهِ وَجَزائِهِ بِسُوءِ فِعْلِهِ، فَلا اَخِیبَنَّ الْیَوْمَ
| ای فریادرس هر محنت زده و غمناک و ای گشاینده (اندوه) از اندوهگین سرگردان و غریقی که مشرف بر هلاکت است پس درود فرست بر محمد و آل محمد و بنگر به من نگریستنی که هرگز پس از آن بدبخت نشوم و رحم کن به زاری و اشک و تنهائیم چونکه من به خوشنودیت امیدوارم و جویایم آن خیری را که عطا نکند آن را احدی جز تو پس آرزویم را باز مگردان خدایا اگر کیفرکنی پس مولائی هستی که بر بنده ات قدرت داری و پاداش عمل بدش بوده پس نومیدم مساز امروز
| وَلاتَصْرِفْنِی بِغَیْرِ حاجَتِی، وَلاتُخَیِّبَنَّ شُخُوصِی وَوِفادَتِی، فَقَدْ أَنْفَدْتُ نَفَقَتِی، وَ أَتْعَبْتُ بَدَنِی، وَقَطَعْتُ الْمَفازاتِ، وَخَلَّفْتُ الْاَهْلَ وَالْمالَ وَما خَوَّلْتَنِی، وَآثَرْتُ ما عِنْدَکَ عَلی نَفْسِی، وَلُذْتُ بِقَبْرِ عَمِّ نَبِیِّکَ صَلَّی اللهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ، وَتَقَرَّبْتُ بِهِ ابْتِغاءَ مَرْضاتِکَ، فَعُدْ بِحِلْمِکَ عَلی جَهْلِی، وَبِرَأْفَتِکَ عَلی ذَنْبِی، فَقَدْ عَظُمَ جُرْمِی، بِرَحْمَتِکَ یاکَرِیمُ.
| و بازم مگردان بدون روا شدن حاجتم و ناامید مکن حرکت کردن و آمدنم را چونکه پولم را خرج کرده‌ام و بدنم را به تعب افکندم و بیابان‌های بسیاری را پشت سر گذاردم و زن و فرزند و مال و منالم و آنچه را به من دادی همه را بجای گذاردم و آنچه را پیش تو است برای خود اختیار کردم و به قبر عموی پیغمبرت (صلی الله علیه وآله) پناه آوردم و بوسیله او برای جستن خوشنودیت تقرب جستم پس بازگرد با بردباریت بر نادانیم و با مهرت بر گناهم که براستی گناهانم بزرگ گشته به مهرت، ای بزرگوار.
| ارتفاع = 20em}}

همچنین توصیه شده پس از خواندن زیارت و دو رکعت نماز زیارت نزد قبر حمزه دعا زیز خوانده شود<ref>مجموعه آثار همایش بین المللی حضرت حمزه، ص193.</ref>و سپس هر قدر که می تواند سوره قدر خوانده و ثوابت آن به شهدای احد هدیه شود.<ref>بحار الانوار، ج97، ص221-222.</ref>
{{نقل قول دوقلو
|تیتر= دعای بعد از زیارت
|اللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد. اَللّهُمَّ اِنّی تَعَرَّضْتُ لِرَحْمَتِکَ بِلُزومی لِقَبْرِ عَمِّ نَبِیِّکَ لِیُجِیرَنی مِن وَسَخَطِکَ و مَقتِکَ فی یَوْم تَکْثُرُ فیهِ الْأَصْواتُ، وَتُشْغَلُ کُلُّ نَفْس بِما قَدَّمَتْ وَتُجادِلُ عَنْ نَفْسِها. فَاِنْ تَرَحَّمْتَنِی الْیَوْمَ فَلا خَوْفٌ عَلَیَّ وَلا حُزْنٌ، وَ اِنْ تُعاقِبْ فَمَوْلایَ لَهُ الْقُدْرَةُ عَلى عَبْدِهِ، وَلا تُخَیِّبْنِی بَعْدَ الْیَوْمِ، وَلا تَصْرِفْنِی بِغَیْرِ حاجَتی، فَقَدْ لَصِقْتُ بِقَبْرِ عَمِّ نَبِیِّکَ، وَتَقَرَّبْتُ بِهِ اِلَیْکَ ابْتِغاءَ مَرْضاتِکَ، وَرَجاءَ رَحْمَتِکَ، فَتَقَبَّلْ مِنّی، وَعُدْ بِحِلْمِکَ عَلى جَهْلی، وَبِراَفَتِکَ عَلى جِنایَةِ نَفْسی، فَقَدْ عَظُمَ جُرْمی. وَما أَخافُ أَنْ تَظْلِمَنی وَلکِنْ أَخافُ سُوءَ الْحِسابِ
|خدایا بر محمد و خاندان محمد درود فرست، خدایا، من با ملازمت قبر عموی پیامبرت (درود خدا بر او و خاندانش باد)، خود را در معرض رحمتت قرار دادم تا از انتقامت پناهم دهد، در روزی که ناله‌ها در آن بسیار می‌شود و سرگرم شود هرکه به آنچه پیش فرستاده و از خود دفاع نماید، اگر در آن روز به من رحم کنی، ترس و اندوهی بر من نیست و اگر کیفرم دهی، پس مولایی هستی که او را بر بنده‌اش قدرت کامل است پس از این روز محرومم مساز و بدون برآورده شدن حاجتم باز مگردان. چراکه خود را به قبر عموی پیامبرت چسباندم و به وسیله او به سوی تو تقرب جستم، برای طلب رضای تو و امید به رحمتت، بنابراین از من بپذیر و به بردباری‌ات بر جهلم و به مهرت بر جنایتی که به خود وارد آوردم، هرآینه گناهم بزرگ شد و از اینکه به من ستم کنی نمی‌ترسم، ولی از بدی حساب می‌ترسم.

|فَانْظُرِ الْيَوْمَ تَقَلُّبِي عَلَى قَبْرِ عّمِّ نَبِيِّكَ، فَبِْهِما فُکَّنِي مِنَ النَّارِ، وَلَا تُخَيِّبْ سَعْيِي، وَلَا يَهُونَنَّ عَلَيْكَ ابْتِهَالِي، وَلَا تَحْجُبَنَّ عَنْكَ صَوْتِي، وَلَا تَقْلِبْنِي بِغَيْرِ حَوَائِجِي، يَا غِيَاثَ كُلِّ مَكْرُوبٍ وَمَحْزُونٍ، وَيَا مُفَرِّجاً عَنِ الْمَلْهُوفِ الْحَيْرَانِ الْغَرِيقِ الْمُشْرِفِ عَلَى الْهَلَكَةِ، فَصَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَانْظُرْ إِلَيَّ نَظْرَةً لَا أَشْقَى بَعْدَهَا أَبَداً، وَارْحَمْ تَضَرُّعِي وَعَبْرَتِي وَانْفِرَادِي، فَقَدْ رَجَوْتُ رِضَاكَ، وَتَحَرَّيْتُ الْخَيْرَ الَّذِي لَا يُعْطِيهِ أَحَدٌ سِوَاكَ، فَلَا تَرُدَّ أَمَلِي
|پس امروز غلتیدنم بر قبر عموی پیامبرت را بنگر، پس به حق حرمت آن دو بزرگوار از آتش آزادم کن و کوشش‌ام را محروم از رحمت مفرما و زاری‌ام بر تو سبک نیاید و صدایم از تو محجوب نگردد و بدون برآورده شدن حاجتم مرا باز مگردان، ای فریادرس هر دلگیر اندوهگین، ای گشاینده اندوه از غم‌زده سرگردان و غرق شده مشرف به هلاکت، پس بر محمد و خاندان محمد درود فرست و به من نظر کن نظر کردنی که بعد از آن بدبخت نشوم هرگز و به زاری و اشک و تنهایی‌ام رحم کن، من خشنودی‌ات را امید دارم و به آن چیزی که احدی آن را جز تو عطا نمی‌کند، پس آرزویم را باز مگردان.

|اللَّهُمَّ إِنْ تُعَاقِبْ فَمَوْلًى لَهُ الْقُدْرَةُ عَلَى عَبْدِهِ وَجَزَائِهِ بِسُوءِ فِعْلِهِ، فَلَا أُخِيبَنَّ الْيَوْمَ، وَلَا تَصْرِفْنِي بِغَيْرِ حَاجَتِي،وَلا تُخَیِبَنَّ شُخُوصِی وَوِفادَتِی فَقَدْ أَنْفَذْتُ نَفَقَتِي، وَأَتْعَبْتُ بَدَنِي، وَقَطَعْتُ الْمَفَازَاتِ، وَخَلَّفْتُ الْأَهْلَ وَالْمَالَ وَمَا خَوَّلْتَنِي، وَآثَرْتُ مَا عِنْدَكَ عَلَى نَفْسِي، وَلُذْتُ بِقَبْرِ ابْنِ نَبِيِّكَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ، وَتَقَرَّبْتُ بِهِ ابْتِغَاءَ مَرْضاتِکَ، فَعُدْ بِحِلْمِکَ عَلى جَهْلی، وَبِراَفَتِکَ عَلى ذَنْبی، فَقَدْ عَظُمَ جُرْمی، بِرَحْمَتِکَ یا کَریمُ یا کَریمُ.
|خدایا اگر کیفر کنی، پس مولایی هستی که بر بنده‌اش و سزایش به بدی عملش قدرت دارد، پس امروز نومیدم مکن و بدون حاجتم باز مگردان و حرکت کردن و آمدنم را ناامید مفرما، زیرا توشه‌ام را خرج کردم و بدنم را به زحمت انداختم و بیابان‌های خطرناک را پشت سر گذاشتم و اهل و مال و آنچه را به من دادی بجای گذاردم و آنچه را نزد تو است بر خود اختیار نمودم و به قبر عموی پیامبرت (درود خدا بر او و خاندانش باد) پناه بردم و به وسیله او برای به دست آوردن رضایتت تقرب جستم، پس به بردباری‌ات بر جهلم و به رأفتت بر گناهم بازگرد، به راستی گناهم بزرگ شده، به مهربانی‌ات ای بزرگوار، ای بزرگوار.
| ارتفاع = 20em}}

==جستار وابسته==
* [[مقبره شهدای احد]]
* [[زیارت‌نامه امامان بقیع|زیارتنامه امامان بقیع]]
* [[زیارت‌نامه‌های مدینه]]

==پانویس==
{{پانویس}}

==منابع==
{{منابع}}

* '''مستدرک الوسائل و مستبط المسائل'''، نوری، حسین، قم، موسسه آل البیت، 1408ق.
* '''الکافی'''، کلینی، محمد بن یعقوب، مصحح: غفاری، علی اکبر و آخوندی، محمد، تهران، دار الکتب الاسلامیه، 1407ق.
* '''من لا یحضر الفقیه '''، صدوق، محمد بن علی، به کوشش علی اکبر غفاری، قم، النشر الاسلامی، 1404ق.
* '''الجواهر الثمینه فی محاسن المدینه'''، حسینی مدنی، محمد کبریت، تحقیق محمد حسن اسماعیل شافعی، بیروت دار الکتب العلمیه، 1417ق.
* '''تاریخ المدینه المنوره '''، بن شبه نمیری، عمر بن شبه، به کوشش فهیم محمد شلتوت، قم، دار الفکر، 1410ق.
* '''المستدرک علی الصحیحین '''، حاکم نیشابوری، محمد بن عبد الله، به کوشش مصطفی عبدالقادر عطا، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1411ق.
* '''آثار اسلامی مکه و مدینه '''، جعفریان، رسول، تهران، مشعر، 1386ش.
* '''الحقیقه و المجاز فی رحله بلاد الشام و المصر و الحجاز '''، سفرنامه حج عبد الغنی نابلسی.
* '''بحار الانوار الجامعه لدرر اخبار ائمه الطهار'''، مجلسی، محمد باقر بن محمد محمد تقی، مصحح: جمعی از محققان، چاپ دوم، بیروت، دار احیاءالتراث العربی، 1403ق.
* '''تهذیب الاحکام'''، طوسی، محمد بن حسن، مصحح: خراسان، حسن الموسوی، تهران، دار الکتب الاسلامیه، 1407ق.
* '''مجموعه آثار همایش بین المللی حضرت حمزه (س)'''، پژوهشی در مزار و آیین زیارت حضرت حمزه علیه السلام با تاکید بر سنت و سیره، سامانی، سید محمود.
{{پایان}}

{{ناوبری دعاها}}

[[رده:زیارت‌نامه‌های مدینه]]
[[رده:زیارت‌نامه امامان شیعه]]
[[رده:زیارت]]

زیارت مزار حمزه بن عبدالمطلب

2026-06-10T04:54:45Z

Kamran: تغییرمسیر به زیارت حضرت حمزه