ویکی حج - مشارکت‌های کاربر [fa]

مسجد عتیقه

2019-02-23T07:44:55Z

M-mohammad: removed Category:مکان‌های مذهبی بغداد using HotCat

{{جعبه اطلاعات بنای مذهبی
| عنوان =
| تصویر =
| اندازه تصویر =
| بنيانگذار =
| تأسیس =
| کاربری =عبادتگاه
| مکان =جنوب شرقی [[کاظمین]]، در جانب غربی رود دجله
| نام‌های دیگر =مسجد براثای جدید
| وقایع مرتبط =وجود آثاری که با داستان حضور [[امام علی(ع)]] در براثا و فضایل آن، ارتباط یافته
| ظرفیت =
| وضعیت =فعال
| مساحت =
| امکانات =
| شماره ثبت =
| معمار =
| سبک =
| بازسازی =سال 1375 ه. ق
| وبگاه =
}}

'''مسجد عتیقه یا منطقه (مسجد براثای جدید)'''، مسجدی است در جنوب شرقی [[کاظمین]] در کشور [[عراق]] که در دوره‏‌های اخیر به نام [[مسجد براثا]] مشهور است؛ این درحالی است که این مکان در اصل زیارتگاهی مقدس به نام مشهد العتیقه بوده و در روستایی قدیمی نزدیک [[شهر بغداد]] بوده و با توسعه بغداد به یکی از محله‏‌های این شهر تبدیل شده و بعدها نیز از بین رفته است.

از این مسجد در کتب تاریخی تاریخ‌نویسان یاد شده است و برخی اتفاقاتی که درباره مسجد براثا ذکر شده در مورد این مسجد ذکر شده است.

از بنای قدیمی مسجد اثری باقی نمانده و ساختمان کنونی در سال ۱۳۷۵ ه. ق توسعه و بازسازی شده و با اینکه با مسجد براثا تفاوت دارد اما امروزه داخل آن، آثاری وجود دارد که با داستان حضور [[امام علی(ع)]] در براثا و فضایل آن، ارتباط یافته است.

==تاریخچه==

جنوب شرقی [[کاظمین]]، در جانب غربی رود دجله، مسجدی وجود دارد که در دوره‏‌های اخیر نزد شیعیان، به نام مسجد براثا شهرت یافته است، حال آنکه این مسجد، در اصل‏ زیارتگاه مقدس دیگری بوده که در منابع تاریخی از آن، با عنوان مشهد العتیقه، یاد شده است و وجه تسمیه آن، وقوع آن در بازار یا محله‌‏ای به همین نام بوده است.

این محله در اصل، روستایی قدیمی به نام سونایا بود که پس از توسعه شهر بغداد، به یکی از محله‏‌های این شهر تبدیل شد و نام آن به عتیقه تغییر یافت و بعدها نیز از بین رفت.<ref>معجم البلدان، ج3، ص285.</ref>

==دیدگاه تاریخ‌نویسان==

برخی از نخستین اشاره‏‌های تاریخی به این زیارتگاه، در [[رجال نجاشی]]، به چشم می‏‌خورد که نشان از برخی فعالیت‏‌های علمی علمای شیعه در آن دارد. [[نجاشی]]، اشاره می‏‌کند که در مشهد العتیقه، کتاب [[الغیبه]] نعمانی بر محمد بن علی شجاعی کاتب خوانده می‌‏شد<ref>رجال النجاشی، ص383.</ref> و خود او نیز در آنجا، کتاب صیام [[ابن‌فضال]] را خوانده است.<ref>همان، ص259.</ref>

===ابن‏‌جوزی===

[[ابن‏‌جوزی]] نیز در تاریخ خود نوشته است که از سال 448 ه. ق، (سالی که در آن، به شیعیان سختگیری بسیاری شد و به خانه [[شیخ طوسی]] هجوم بردند و او به [[نجف]] مهاجرت کرد)، در [[آستان کاظمین]]، مشهد العتیقه و مساجد کرخ، اذان گفتن به روش [[شیعه]]، ممنوع شد و به‏ جای آن، اذانِ [[اهل‏ سنت]] که در آن به ‏جای عبارت «حی علی خیر العمل»، عبارت «الصلاة خیر من النوم» می‏‌گفتند، گفته شد.<ref>المنتظم، ج16، ص7.</ref>

او همچنین در ذیل حوادث سال 457 ه. ق، اشاره کرده است که در این سال، اهالی باب بصره (نام یکی از دروازه‌‏ها و محله‏‌های شهر بغداد در آن زمان)، شبانه درِ آهنی مشهد العتیقه را از جا کندند و با خود بردند. اما پس از جست‌‏وجو موفق شدند کسی را که در را با خود برده بود، پیدا کنند و در را از او پس گیرند.<ref>همان، ص91.</ref>

===خطیب بغدادی===

همچنین [[خطیب بغدادی]] در تاریخ خود، از این مسجد یاد کرده و درباره آن نوشته است:

در بازار عتیقه، مسجدی وجود دارد که شیعیان به آن توجه دارند و آنجا را زیارت می‏‌کنند و بزرگ می‏‌دارند و گمان می‌‏کنند که [[امیرمؤمنان علی بن ابی‌‏طالب(ع)]]، در آنجا اقامه نماز کرده است. سپس به سند خود از قاضی ابوبکر جِعابی حافظ، نقل کرده است: «گفته می‌‏شود که امیرمؤمنان علی بن ابی‌‏طالب(ع)، در زمان بازگشت خود از نهروان، از بغداد عبور کرد و در برخی نقاط آن نماز گزارد.<ref>تاریخ بغداد، ج1، ص404.</ref>

===ابن‌شهرآشوب===

[[ابن‌شهرآشوب]] نیز در جایی که از زیارتگاه‏‌های مرتبط با امام علی(ع) سخن می‏‌گوید، نوشته است: «مسجد السوط فی السوق العتیقة فی بغداد من اخباره بالغیب»<ref>مناقب آل ابی‏طالب، ج2، ص227.</ref> که واضح است مراد وی، همان مشهد عتیقه است.

===یاقوت حموی===

همچنین [[یاقوت حموی]] در ذیل مدخل سونایا، به وجود مشهد (زیارتگاه) امام علی(ع) در محله عتیقه، اشاره کرده‏<ref>معجم البلدان، ج3، ص285.</ref> و در ذیل مدخل براثا می‌‏نویسد: «می‏‌گویند علی به حمامی در روستای براثا وارد شد و نیز می‏‌گویند بلکه حمامی که او وارد آن شد، در محله دیگری از بغداد، به نام عتیقه بود». <ref>همان، ج1، ص363.</ref>

[[صفی‌‏الدین بغدادی]] نیز از این زیارتگاه با عنوان «مشهد المنطقه»، یاد کرده است‏<ref>مراصد الاطلاع، بغدادی، ج2، ص757.</ref> که این سخن، نشان می‏‌دهد دست‏کم از قرن هشتم هجری، مشهد العتیقه، به مشهد المنطقه شهرت یافته است.

===آلوسی===

[[محمود شکری آلوسی]] درباره وجه تسمیه این مسجد به «منطقه»، می‌‏نویسد: «می‏‌گویند علی(ع) بعد از اینکه در آنجا نماز گزارد، «تمنطق بسیفه». همچنین گفته شده این مسجد، به علت انحراف رود دجله در این محل، بدین نام نامیده شد؛ گویا که «منطقه» است». <ref>تاریخ مساجد بغداد وآثارها، ص122.</ref> («ویقال فی وجه تسمیة هذا المسجد بالمنطقه ان علیاً(ع) تمنطق بسیفه بعد ان صلی هناک وقیل: سمی بذلک لاعوجاج دجلة هناک فکانها المنطقة!.)

===مصطفی جواد و احمد سوسه===

[[مصطفی جواد]] و [[احمد سوسه]]، دو پژوهشگر بزرگ عراقی، در کتاب خود درباره شهر بغداد، اشاره کرده‌‏اند که در دوره‌‏های اخیر، گویا یک شخص ایرانی که با جغرافیای تاریخی بغداد آشنایی نداشته است، با توجه به اینکه مسجد براثا، به‏‌طور کامل از بین رفته و او محل آن را نمی‏‌دانسته، نام براثا را بر مشهد منطقه نهاده‏<ref>ر. ک: دلیل خارطة بغداد المفصّل، مصطفی جواد و احمد سوسه، ص85 و 91.</ref> و از آن پس، به تدریج این زیارتگاه، به مسجد براثا شهرت یافته است و نام مشهد منطقه یا عتیقه، فراموش شده است؛ زیرا همان‏گونه که پیش‏تر اشاره شد، مسجد براثا، در محله براثا در جنوب غربی شهر بغداد واقع بوده است؛ حال آنکه مسجد فعلی، در شرق بغداد کهن و میان این شهر و کاظمین، قرار دارد.

==ساختمان کنونی مسجد==

ساختمان کنونی مسجد براثا، حاصل توسعه و بازسازی آن در سال 1375 ه. ق، است و در حال حاضر، از بنای قدیمی آن اثری باقی نمانده است. با اینکه این مسجد، در واقع مسجد عتیقه یا منطقه است و با مسجد تاریخی براثا، ارتباطی ندارد، اما امروزه داخل آن، آثاری وجود دارد که با داستان حضور امام علی(ع) در براثا و فضایل آن، ارتباط یافته است؛ از جمله در این مسجد، سنگ سفیدرنگی به شکل یک ستون هشت‏ ضلعی، خوابیده بر زمین، وجود دارد که گفته می‌شود [[حضرت مریم(س)]]، فرزندش [[حضرت عیسی(ع)]] را روی این سنگ گذاشته است. دو طرف این سنگ، کتیبه‏‌ای تراشیده شده، حاوی اسامی چهارده معصوم(ع)، به چشم می‏‌خورد.<ref>دلیل العتبات والمراقد فی العراق، ص83 و 84.</ref>

براساس یک باور عامیانه، اسامی امامان بر این سنگ، از پیش از [[اسلام]] وجود داشته است. اما بی‌تردید، این باور درست نیست و هیچ مدرکی بر درستی آن، وجود ندارد.

همچنین در صحن مسجد، سنگ سیاه‏رنگی، به شکلی نزدیک به مکعب، وجود دارد که به نام سنگ «مُنطقه» شناخته می‏‌شود. میان قسمت فوقانی آن، حفره‏ای وجود دارد که در آن، به قصد تبرک یا طلب شفا، به‌‏ویژه کودکانی که لکنت زبان دارند، آب ریخته می‌‏شود.<ref>همان، ص84.</ref>

در بخشی از مسجد نیز که دارای فضایی سقف‏دار با ورودی مستقل است، چاه آبی وجود دارد که گفته می‌‏شود همان چاه یا چشمه‌‏ای است که براساس روایات یاد شده، امام علی(ع) در زمان حضور خود در براثا، آن را آشکار کرد. گفته می‌‏شود این چاه، در دوره‏‌های گذشته، خراب و از دید، پنهان شده بود. اما در دوره اخیر، دوباره شناسایی گردید.<ref>دلیل العتبات والمراقد فی العراق، ص84.</ref>

==قبرستان کنار مسجد==

کنار مسجد براثا، قبرستانی وجود دارد که تعدادی از پژوهشگران بزرگ شیعه عراقی، در یک قرن اخیر، آنجا به خاک سپرده شده‌‏اند که مهم‏ترین آنان، عبارت‏‌اند از:

1. دکتر جواد علی (1907- 1987 م)، تاریخ‏‌نویس.

2. دکتر طه باقر (1912- 1984 م)، باستان‏‌شناس.

3. دکتر علی الوردی (1913- 1995 م)، جامعه‌‏شناس.

4. دکتر علی جواد الطاهر (1919- 1996 م)، استاد زبان و ادب عربی.

==پانویس==
{{پانویس}}
== منابع ==
{{منابع}}

{{برگرفتگی
|پیش از لینک = کتاب
|منبع = زیارت‌گاه‌های عراق، محمدمهدی فقیه بحرالعلوم.
|پس از لینک = بخش «مسجد عتیقه»، ج1، ص344-348.
| لینک = http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1472
}}

* '''معجم البلدان''': ياقوت بن عبدالله الحموي، بيروت، دار صادر، ١٣٩٧ه. ق - ١٩٧٧م.

* '''رجال النجاشي''': احمد بن علي، تحقيق: السيد موسي الشبيري الزنجاني، ط ۶، قم، مؤسسة النشر الاسلامي التابعة لجماعة المدرسين، ١۴١٨ه. ق.

* '''المنتظم في تاريخ الملوك والأمم''': عبدالرحمان بن علي البغدادي (ابن الجوزي)، تحقيق: محمد عبدالقادر عطا و مصطفي عبدالقادر عطا، ط ١، بيروت، دار الكتب العلميه، ١۴١٢ه. ق - ١٩٩٢م.

* '''تاريخ بغداد (تاريخ مدينة السلام)''': احمد بن علي بن ثابت (الخطيب البغدادي)، تحقيق: بشّار عوّاد معروف، ط ١، بيروت، دار الغرب الاسلامي، ١۴٢٢ه. ق - ٢٠٠١م.

* '''مناقب آل ابي‌طالب''': محمد بن علي السروي المازندراني (ابن شهرآشوب)، تحقيق: يوسف البقاعي، ط ٢، بيروت، دار الاضواء، ١۴١٢ه. ق - ١٩٩١م.

* '''مراصد الاطلاع علي اسماء الامكنة والبقاع''': صفي‌الدين عبدالمؤمن بن عبدالحق بغدادي، تحقيق: علي محمد البجاوي، بيروت، دار الجيل، ١۴١٢ه. ق - ١٩٩٢م.

* '''تاريخ مساجد بغداد وآثارها''': محمود شكري الالوسي، بغداد، مطبعة دار السلام، ١٣۴۶ه. ق.

{{پایان}}
{{مساجد}}

[[Category:مقاله‌های در دست ویرایش]]
[[Category:مسجدهای بغداد]]
[[Category:مکان‌های تاریخی بغداد]]

[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]
[[رده:مسجدهای بغداد]]
[[رده:مکان‌های تاریخی بغداد]]

[[رده:مکان‌های منتسب به امام علی(ع)]]

مزار فرزندان امام موسی کاظم(ع)

2019-02-23T07:40:36Z

M-mohammad:

{{جعبه اطلاعات بنای مذهبی
| عنوان =
| تصویر =203.jpg
| اندازه تصویر =
| بنيانگذار =
| تأسیس =
| کاربری =زیارتگاه
| مکان =صحن [[آستان کاظمین]] نزدیک به زاویه جنوب شرقی
| نام‌های دیگر =
| وقایع مرتبط =
| ظرفیت =
| وضعیت =ویران شده و آثار آن کامل از میان رفته
| مساحت =
| امکانات =
| شماره ثبت =
| معمار =
| سبک =
| بازسازی =توسط [[سلیم پاشا]] در سال 1269 ه. ق
| وبگاه =
}}
'''مزار فرزندان امام موسی کاظم(ع)'''، زیارتگاهی در [[کشور عراق]]، [[شهر کاظمین]] و در وسط صحن [[آستان کاظمین]] بوده که به دو تن از فرزندان [[امام موسی کاظم(ع)]] به نام‌های ابراهیم و اسماعیل، انتساب داشته است.

بنای این زیارتگاه متشکل از یک ساختمان مستطیل شکل و دارای دو گنبد کوچک بوده که نماهای بیرونی و دو گنبد بنا، کاشی‌کاری گردیده بود. در سال ۱۳۷۱ ه.ق، به بهانه ثابت نشدن انتساب آن به فرزندان امام کاظم(ع)، ویران گردید و آثار آن، کامل از میان رفت.

درباره نام این دو فرزند منسوب به امام موسی کاظم(ع) و همچنین انتساب این بنا به فرزندان آن حضرت بین علما و مورخین اختلاف زیادی است و امروزه آثاری از آن بنا وجود ندارد.

==دیدگاه‌ها در نام مدفونین==

تا حدود نیمه قرن بیستم میلادی، وسط صحن [[آستان کاظمین]](ع)، نزدیک به زاویه جنوب شرقی آن، زیارتگاهی وجود داشت که به دو تن از فرزندان امام موسی کاظم(ع) به نام‌های ابراهیم و اسماعیل، منسوب بود و در زیارتنامه‌ای که در آنجا وجود داشت، از این دو فرزند، به صاحبان این زیارتگاه، یاد شده بود. با این حال علما و نویسندگان درباره نام این دو فرزند اختلاف نظر شدیدی داشته‌اند و در منابع موجود، در این‌باره هیچ اجماعی وجود نداشته است.

===دیدگاه سیدمهدی قزوینی===

[[سیدمهدی قزوینی]] گفته است که نام این دو فرزند، مشخص نیست. سپس ادامه داده است که به قولی، یکی از این دو، [[عباس بن موسی(ع)]] بوده که در کتاب‌های رجالی و روایی مذمت شده است.<ref>تاریخ المشهد الکاظمی، ص207 (به نقل از فلک النجاة). </ref>
===دیدگاه مامقانی===
[[مامقانی]] نیز در رجال خود نوشته است: «به عقیده عامه مردم، [[احمد بن موسی(ع)]]، کنار پدرش در صحن آستان کاظمین، مدفون است. اما سند و مدرکی بر این قول وجود ندارد». <ref>تنقیح المقال، ج8، ص166.</ref>
===دیدگاه آلوسی===
[[محمود شکری آلوسی]] نیز نام این دو فرزند امام(ع) را ابراهیم و جعفر، ذکر کرده است.<ref>تاریخ المشهد الکاظمی، ص208 (به نقل از تاریخ مساجد بغداد، ص116. </ref>

===دیدگاه بحرالعلوم===

[[سیدجعفر بحرالعلوم]] پس از اشاره به اینکه در زیارتنامه این زیارتگاه، نام دفن‌شدگان در آن، ابراهیم و اسماعیل، فرزندان امام موسی کاظم(ع) ذکر شده است، می‌نویسد:شاید قبری که به اسماعیل شناخته می‌شود، قبر عباس بن موسی(ع) باشد که برادرش [[امام رضا(ع)]]، او را نکوهش کرده بود و مؤید این قول، آن است که بر زبان‌ها شایع است که جد من، سید بحرالعلوم، زمانی که از حرم کاظمین خارج شد، به زیارت این زیارتگاه نرفت و با اینکه به او یادآوری کردند، توجهی نکرد.<ref>تحفة العالم فی شرح خطبة المعالم، سید جعفر بحرالعلوم، ج2، ص63.</ref> «ولعل الذی یعرف باسماعیل هو العباس بن موسی وقد عرفت ذمّه من اخیه الرضا(ع) بما لا مزید علیه ویؤیده ما هو شائع علی الالسنة من ان جدی بحرالعلوم- طاب ثراه- لما خرج من الحرم الکاظمی اعرض عن زیارة المشهد المزبور فقیل له فی ذلک؛ فلم یلتفت.

===نتیجه‌===

از جمع‌بندی این اقوال، چنین نتیجه‌گیری می‌شود که یکی از این دو قبر، به [[ابراهیم بن موسی(ع)]] و قبر دوم، بنابر مشهور به [[اسماعیل بن موسی(ع)]] و بنابر اقوال دیگری، به یکی دیگر از فرزندان آن حضرت به نام، احمد یا جعفر یا عباس متعلق است.

==انتساب یک یا دو فرزند به نام ابراهیم به امام کاظم==
گفتنی است که مورخان و علمای انساب، درباره اینکه امام موسی کاظم(ع)، یک یا دو فرزند، به نام ابراهیم داشته است، اختلاف‌نظر دارند. در بیشتر کتب تاریخ و تراجم [[ائمه(ع)]]، برای آن حضرت(ع)، تنها از یک فرزند به نام ابراهیم، یاد شده است؛ <ref>الهدایة الکبری، ص263؛ الارشاد، ج2، ص244؛اعلام الوری، ج2، ص36؛المجدی، ص299؛ مناقب آل ابی‌طالب، ج4، ص349؛تذکرة الخواص، ص315.</ref> در حالی‌که در تعدادی از منابع انساب، برای ایشان از دو فرزند به این نام، یعنی ابراهیم اکبر و ابراهیم اصغر، یاد شده است.<ref>سر السلسلة العلویة، ص54؛ الشجرة المبارکة، ص77 و 98 و 99؛ عمدة الطالب، ص245؛ مناهل الضرب، ص427.</ref>

==معرفی ابراهیم بن موسی==

[[شیخ مفید]]، ابراهیم بن موسی(ع) را با صفات سخی، شجاع و کریم، ستوده است.<ref>الارشاد، ج2، ص245.</ref> [[ابونصر بخاری]] نیز از او با عنوان «یکی از امامان زیدیه»، یاد کرده است.<ref>سر السلسلة العلویة، ص54.</ref>

به اجماع منابع تاریخی، او در [[یمن]]، خروج کرد و مردم را به خود، فراخواند. به نوشته شیخ مفید، در ایام [[مامون]]، محمد بن محمد بن زید بن امام زین العابدین(ع) که ابوالسرایا در [[کوفه]] با او بیعت کرد، او را به امارت یمن، منصوب کرد. از این‌رو به یمن رفت و مدتی در آنجا اقامت نمود و پس از وقایعی که برای ابوالسرایا اتفاق افتاد، برای او، از مامون امان گرفتند.<ref>الارشاد، ج2، ص246.</ref>

به گفته صاحب [[الشجرة المبارکه]]، او در یمن، خروج نمود و مردم را به [[محمد بن ابراهیم طباطبا]]، دعوت کرد. اما بعد از آن، مردم را به خود فراخواند و در سال 202 ه. ق، که مامون در [[خراسان]] بود، با مردم [[حج]] گزارد. مامون، حمویة بن علی را به سوی او فرستاد. ابراهیم، شکست خورد و به [[عراق]] رفت. مامون به او امان داد تا اینکه در [[بغداد]] درگذشت.<ref>الشجرة المبارکة، ص98.</ref>

[[ابن‌اثیر]] نیز در این‌باره می‌نویسد: فی هذه السنة (200) ظهر ابراهیم بن موسی بن جعفر بن محمد وکان بمکة فلما بلغه خبر ابی السرایا وما کان منه سار الی الیمن وبها اسحاق بن موسی بن عیسی بن موسی بن محمد بن علی بن عبدالله بن عباس عاملًا للمامون فلما بلغه قرب ابراهیم من صنعاء سار منها نحو مکة فاتی المشاش فعسکر بها واجتمع بها الیه جماعة من اهل‌ مکة هربوا من العلویین واستولی ابراهیم علی الیمن وکان یسمی الجزار لکثرة من قتل بالیمن من الناس وسبی واخذ الاموال.<ref>الکامل فی التاریخ، ج5، ص422.</ref>
===ابراهیم اکبر و ابراهیم اصغر===
علمای انسابی که برای امام موسی کاظم(ع)، دو فرزند به نام ابراهیم، قائل‌اند، ابراهیم اکبر را همان کسی می‌دانند که در یمن، خروج کرد و مردم را به خود فراخواند. در برخی کتب انساب، از وی با لقب «مرتضی» یاد شده است. اما در کتب دیگری، این لقب برای ابراهیم اصغر، آمده است‌<ref>ر. ک: الشجرة المبارکة، ص98؛ عمدة الطالب، ص245.</ref> و به‌طور کلی، در منابع انساب در وجه استعمال این لقب برای ابراهیم اکبر یا اصغر، اضطراب وجود دارد.

علمای انساب، ابراهیم اکبر را در زمره آن دسته از فرزندان امام کاظم(ع) که در باقی ماندن نسلی از آنها شک و تردید وجود دارد، برشمرده‌اند.<ref>الشجرة المبارکة، ص77 و 98؛ عمدة الطالب، ص240.</ref> اما ابراهیم اصغر را دارای نسل و اعقابی دانسته‌اند که از دو فرزندش، موسی ابوسبحه و جعفر، به‌جا مانده است.

صاحب الشجرة المبارکه، دراین‌باره می‌نویسد: <ref>الشجرة المبارکة، ص99.</ref> ومن الناس من یلحق اولاد ابراهیم الاصغر بابراهیم الاکبر وذلک خطا عظیم لانه یوجب الطعن فی نسب اولئک السادات الاکابر وایضاً فالحاق اولئک السادات بابراهیم الاکبر یوجب قطعهم عن ابراهیم الاصغر وحینئذ یصیر نسب ابراهیم الاصغر مطعوناً وهو باطل بالاجماع.
====دیدگاه ابن‌طقطقی====
اما [[ابن‌طقطقی]]، میان دو ابراهیم اکبر و اصغر، تفکیک قائل نشده است و برای امام هفتم(ع)، تنها از یک فرزندی به نام ابراهیم، یاد کرده است که ملقب به مرتضی بود و در روزگار مامون، در یمن خروج کرد و از فرزندان خود، به نام‌های جعفر، [[موسی ابوسبحه]] و اسماعیل، دارای نسل بود. همچنین او پس از اشاره به قول مشهور و مورد اجماع مورخان که ابراهیم مرتضی از سوی ابوالسرایا در یمن خروج کرد، نوشته است که به قول دیگری، او برای دعوت مردم به برادرش امام رضا(ع) خروج کرد و مامون نیز لشکری برای مقابله با وی فرستاد و او را شکست داد و به بغداد آورد. سپس امام رضا(ع) از وی نزد خلیفه شفاعت کرد و مامون، او را رها کرد. ابن‌طقطقی ادامه داده است که ابراهیم مرتضی، در بغداد از دنیا رفت و قبرش، نزدیک قبر پدرش، در مقابر قریش قرار دارد و دارای مقبره مستقل و شناخته شده‌ای است.<ref>الاصیلی، ص162.</ref>

==دیدگاه‌ها درباره قبر ابراهیم مرتضی و فرزندش==

[[سیدجعفر اعرجی]] (متوفای 1332 ه. ق) و [[محمدحسن آل‌یاسین]] معتقدند قبری که امروزه مردم، به عنوان قبر [[سیدمرتضی علم‌الهدی]]، بیرون آستان کاظمین زیارت می‌کنند، در واقع، قبر ابراهیم مرتضی، فرزند امام موسی کاظم(ع) است. مستند این دو نویسنده آن است که به گفته برخی مورخان و مؤلفان [[شیعه]]، از جمله [[ابن‌عنبه]]، تابوت قبر سیدمرتضی، به [[کربلا]] انتقال یافت و کنار پدر و برادرش [[سیدرضی]]، به خاک سپرده شد.<ref>مناهل الضرب، ص427؛ تاریخ المشهد الکاظمی، ص212.</ref>

گفتنی است به نوشته ابن‌طقطقی، موسی ابوسبحه، (ابن‌طقطقی درباره وی می‌نویسد: «کان صالحاً متعبّداً ورعاً فاضلًا، یروی الحدیث. رایت له کتاباً فیه سلسلة الذهب، یروی عنه المؤالف والمخالف». <ref>ر. ک: الاصیلی، ص162.</ref> گفتنی است سیدرضی و سیدمرتضی، دو عالم بزرگ شیعه، از احفاد موسی ابوسبحه بوده‌اند.) فرزند ابراهیم مرتضی نیز در مقابر قریش بغداد، نزدیک پدر و جدش امام کاظم(ع)، دفن شده است و ابن‌طقطقی، محل قبر وی را جست‌وجو کرده و آن را در راهروی حجره کوچکی از املاک «مبارک جوهری هندی»، (امین‌الدین مبارک جوهری هندی، نقیب آستان کاظمین(ع) در نیمه قرن هفتم هجری بود که در سال 674 ه. ق از این منصب عزل شد و نجم‌الدین علی موسوی به جای وی تعیین گردید. <ref>ر. ک: الحوادث الجامعة، ص272.</ref>) یافته است.(<ref>الاصیلی، ص163.</ref> نام مبارک جوهری هندی در تصحیح سید مهدی رجائی، تحریف شده و به صورت «منازل الجوهر الهندی» آمده است که مرحوم [[مصطفی جواد]] به نقل از غایة الاختصار، صورت صحیح آن را نقل کرده است. <ref>ر. ک: «السلک الناظم لدفناء مشهد الکاظم (علیه‌السّلام)»، ص20.</ref>)

به‌جز ابراهیم مرتضی، مورخان و نویسندگان، از دفن فرزند دیگری از فرزندان‌ امام موسی کاظم(ع) در [[مقابر قریش]]، سخن نگفته‌اند. درباره مدفن فرزندان دیگر امام کاظم(ع)، یعنی اسماعیل، احمد، جعفر و عباس که اسامی آنان به عنوان مدفون دوم در زیارتگاه فرزندان امام کاظم(ع) در صحن آستان کاظمین(ع) ذکر شده است، مدرک معتبری وجود ندارد. بلکه اقوال مشهورتر دیگری، درباره مدفن آنها وجود دارد که پذیرش دفن آنها را در کاظمین، دشوار می‌کند؛ برای مثال، اسماعیل بن موسی(ع) که فقیه و محدث جلیل‌القدری نیز بوده و [[شیخ طوسی]] و [[نجاشی]]، تالیفاتی را برای او برشمرده‌اند، در [[مصر]] سکونت داشت و فرزندانش نیز در همان‌جا بودند.<ref>الفهرست، ص10؛ رجال النجاشی، ص26.</ref> بنابراین او به احتمال زیاد در همان‌جا، از دنیا رفته است.

==دیدگاه آل‌یاسین درباره زیارتگاه==

به هر حال، آل‌یاسین از شیخ فاضل الکلیدار، متولی آستان کاظمین(ع)، نقل کرده است که او تاکید می‌کرد که این زیارتگاه، هیچ ارتباطی با فرزندان امام کاظم(ع) ندارد؛ زیرا در جریان تخریب بنای آن، دو سنگ قبر، روی این قبور پیدا شد که نام و نسبِ دفن‌شدگان، نشان می‌داد که آنان، دو شخصیت ایرانی از دوره متاخرند.<ref>تاریخ المشهد الکاظمی، ص208.</ref>

==بنای زیارتگاه==

درباره تاریخ بنای اولیه این زیارتگاه، اطلاعی در دست نیست. اما می‌دانیم که [[سلیم پاشا]]، از رجال دوره عثمانی، بنای آن را که خراب شده بود، در زمان سلطان عبدالمجید عثمانی، در سال 1269 ه. ق، بازسازی کرد و عبدالباقی عمری و شیخ جابر کاظمی نیز اشعاری بدین مناسبت سرودند.<ref>همان، ص99، 100 و 206.</ref>

ساختمان زیارتگاه، شامل بنایی مستطیل شکل و دارای دو گنبد کوچک بود که نماهای بیرونی و دو گنبد بنا، کاشی‌کاری شده بود. سپس به مرور زمان دوباره رو به خرابی رفت، تا اینکه در آغاز [[ماه ربیع‌الاول]] سال 1371 ه. ق، به بهانه ثابت نشدن انتساب آن به فرزندان امام کاظم(ع)، ویران گردید و آثار آن، کامل از میان رفت.<ref>همان، ص207.</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}
== منابع ==
{{منابع}}

{{برگرفتگی
|پیش از لینک = کتاب
|منبع = زیارت‌گاه‌های عراق، محمدمهدی فقیه بحرالعلوم.
|پس از لینک = بخش «مزار فرزندان امام موسی کاظم(ع)، ج1، ص300-305.
| لینک = http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1472
}}

* '''تاريخ المشهد الكاظمي''': محمدحسن آل ياسين، ط ١، بغداد، مطبعة المعارف، ١٣٨٧ه. ق - ١٩۶٧م.

* '''تنقيح المقال في علم الرجال''': عبدالله المامقاني، تحقيق و استدراك: محيي‌الدين المامقاني، ط ١، قم، مؤسسة آل البيت(ع) لإحياء التراث، ١۴٢۶ه. ق.

* '''تحفة العالم في شرح خطبه المعالم''': السيد جعفر بحرالعلوم، تحقيق: احمد علي مجيد الحلي، بيروت، مؤسسة الاعلمي، ١۴٣٣ه. ق.

* '''الهداية الكبري''': حسين بن حمدان الخصيبي، ط ١، بيروت، مؤسسة البلاغ، ١۴٢٣ه. ق - ٢٠٠٢م.

* '''اعلام الوري بأعلام الهدي''': فضل بن الحسن (الطبرسي)، تحقيق: مؤسسة آل البيت(ع) لإحياء التراث، قم، مؤسسة آل البيت(عليهم السلام) لإحياء التراث، ١۴١٧ه. ق.

* '''المجدي في انساب الطالبيين''': علي بن محمد العلوي العمري، تحقيق: احمد المهدوي الدامغاني، ط ٢، قم، مكتبة آيةالله العظمي المرعشي النجفي العامة، ١۴٢٢ه. ق - ١٣٨٠ه. ش.

* '''مناقب آل ابي‌طالب''': محمد بن علي السروي المازندراني (ابن شهرآشوب)، تحقيق: يوسف البقاعي، ط ٢، بيروت، دار الاضواء، ١۴١٢ه. ق - ١٩٩١م.

* '''تذكرة الخواص''': سبط ابن الجوزي، قم، الشريف الرضي، ١۴١٨ه. ق - ١٣٧۶ه. ش.

* '''سرّ السلسله العلويه''': سهل بن عبدالله (ابونصر البخاري)، تحقيق: سيد محمدصادق بحرالعلوم، النجف، المكتبة الحيدرية، ١٣٨١ه. ق.

* '''الشجرة المباركة في انساب الطالبية''': فخرالدين الرازي، ط ٢، قم، مكتبة آيةالله العظمي المرعشي النجفي، ١۴١٩ه. ق.

* '''عمدة الطالب في انساب آل ابي‌طالب''': جمال‌الدين احمد بن علي الحسيني (ابن عنبة)، لجنة احياء تراث، بيروت، منشورات دارالكتب الحياة، بي‌تا.

* '''مناهل الضرب في انساب العرب''': سيد جعفر الاعرجي النجفي الحسيني، قم، مكتبة آيت‌الله العظمي المرعشي النجفي، ١۴١٩ه. ق.

* '''الارشاد في معرفة حجج الله علي العباد''': محمد بن محمد بن نعمان (الشيخ المفيد)، تحقيق: مؤسسة آل البيت(عليهم السلام) لاحياء التراث، ط ٢، بيروت، دار المفيد، ١۴١۴ه. ق - ١٩٩٣م.

* '''الكامل في التاريخ''': عزالدين علي بن محمد الشيباني (ابن الاثير الجزري)، بيروت، دار صادر، ١٣٩٩ه. ق - ١٩٧٩م.

* '''الاصيلي في انساب الطالبيين''': صفي‌الدين محمد بن تاج‌الدين علي (ابن طقطقي)، قم، مكتبة آيت‌الله العظمي المرعشي النجفي الكبري، ١۴١٨ه. ق.

* '''الحوادث الجامعة والتجارب النافعة في المائة السابعة''': عبدالرزاق بن احمد (ابن الفوطي البغدادي)، بيروت، دار الفكر الحديث، ١۴٠٧ ه. ق - ١٩٨٧ م.

* '''السلك الناظم لدفناء مشهد الكاظم''': مصطفي جواد، موسوعة العتبات المقدسة، جعفر الخليلي، ط ٢، بيروت، مؤسسة الاعلمي، ١۴٠٧ه. ق - ١٩٨٧م.

* '''الفهرست''': محمد بن الحسن (الشيخ الطوسي)، تصحيح: محمد صادق بحرالعلوم، النجف، المكتبة المرتضوية.

* '''رجال النجاشي''': احمد بن علي، تحقيق: السيد موسي الشبيري الزنجاني، ط ۶، قم، مؤسسة النشر الاسلامي التابعة لجماعة المدرسين، ١۴١٨ه. ق.

{{پایان}}
{{زیارتگاه‌ها و مقبره‌های عراق}}

[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]
[[رده:مکان‌های تاریخی کاظمین]]
[[رده:زیارتگاه‌های کاظمین‏]]
[[رده:مزار امامزاده‌های مدفون در کاظمین]]
[[رده:مزار فرزندان امام کاظم در کاظمین]]
[[رده:مکان‌های متبرک کاظمین]]

مزار فرزندان امام موسی کاظم(ع)

2019-02-23T07:37:15Z

M-mohammad:

{{جعبه اطلاعات بنای مذهبی
| عنوان =
| تصویر =203.jpg
| اندازه تصویر =
| بنيانگذار =
| تأسیس =
| کاربری =زیارتگاه
| مکان =صحن [[آستان کاظمین]] نزدیک به زاویه جنوب شرقی
| نام‌های دیگر =
| وقایع مرتبط =
| ظرفیت =
| وضعیت =ویران شده و آثار آن کامل از میان رفته
| مساحت =
| امکانات =
| شماره ثبت =
| معمار =
| سبک =
| بازسازی =توسط [[سلیم پاشا]] در سال 1269 ه. ق
| وبگاه =
}}
'''مزار فرزندان امام موسی کاظم(ع)'''، زیارتگاهی در [[کشور عراق]]، [[شهر کاظمین]] و در وسط صحن [[آستان کاظمین]] بوده که به دو تن از فرزندان [[امام موسی کاظم(ع)]] به نام‌های ابراهیم و اسماعیل، انتساب داشته است.

بنای این زیارتگاه متشکل از یک ساختمان مستطیل شکل و دارای دو گنبد کوچک بوده که نماهای بیرونی و دو گنبد بنا، کاشی‌کاری گردیده بود. در سال ۱۳۷۱ ه.ق، به بهانه ثابت نشدن انتساب آن به فرزندان امام کاظم(ع)، ویران گردید و آثار آن، کامل از میان رفت.

درباره نام این دو فرزند منسوب به امام موسی کاظم(ع) و همچنین انتساب این بنا به فرزندان آن حضرت بین علما و مورخین اختلاف زیادی است و امروزه آثاری از آن بنا وجود ندارد.

==دیدگاه‌ها در نام مدفونین==

تا حدود نیمه قرن بیستم میلادی، وسط صحن [[آستان کاظمین]](ع)، نزدیک به زاویه جنوب شرقی آن، زیارتگاهی وجود داشت که به دو تن از فرزندان امام موسی کاظم(ع) به نام‌های ابراهیم و اسماعیل، منسوب بود و در زیارتنامه‌ای که در آنجا وجود داشت، از این دو فرزند، به صاحبان این زیارتگاه، یاد شده بود. با این حال علما و نویسندگان درباره نام این دو فرزند اختلاف نظر شدیدی داشته‌اند و در منابع موجود، در این‌باره هیچ اجماعی وجود نداشته است.

===دیدگاه سیدمهدی قزوینی===

[[سیدمهدی قزوینی]] گفته است که نام این دو فرزند، مشخص نیست. سپس ادامه داده است که به قولی، یکی از این دو، [[عباس بن موسی(ع)]] بوده که در کتاب‌های رجالی و روایی مذمت شده است.<ref>تاریخ المشهد الکاظمی، ص207 (به نقل از فلک النجاة). </ref>
===دیدگاه مامقانی===
[[مامقانی]] نیز در رجال خود نوشته است: «به عقیده عامه مردم، [[احمد بن موسی(ع)]]، کنار پدرش در صحن آستان کاظمین، مدفون است. اما سند و مدرکی بر این قول وجود ندارد». <ref>تنقیح المقال، ج8، ص166.</ref>
===دیدگاه آلوسی===
[[محمود شکری آلوسی]] نیز نام این دو فرزند امام(ع) را ابراهیم و جعفر، ذکر کرده است.<ref>تاریخ المشهد الکاظمی، ص208 (به نقل از تاریخ مساجد بغداد، ص116. </ref>

===دیدگاه بحرالعلوم===

[[سیدجعفر بحرالعلوم]] پس از اشاره به اینکه در زیارتنامه این زیارتگاه، نام دفن‌شدگان در آن، ابراهیم و اسماعیل، فرزندان امام موسی کاظم(ع) ذکر شده است، می‌نویسد:شاید قبری که به اسماعیل شناخته می‌شود، قبر عباس بن موسی(ع) باشد که برادرش [[امام رضا(ع)]]، او را نکوهش کرده بود و مؤید این قول، آن است که بر زبان‌ها شایع است که جد من، سید بحرالعلوم، زمانی که از حرم کاظمین خارج شد، به زیارت این زیارتگاه نرفت و با اینکه به او یادآوری کردند، توجهی نکرد.<ref>تحفة العالم فی شرح خطبة المعالم، سید جعفر بحرالعلوم، ج2، ص63.</ref> «ولعل الذی یعرف باسماعیل هو العباس بن موسی وقد عرفت ذمّه من اخیه الرضا(ع) بما لا مزید علیه ویؤیده ما هو شائع علی الالسنة من ان جدی بحرالعلوم- طاب ثراه- لما خرج من الحرم الکاظمی اعرض عن زیارة المشهد المزبور فقیل له فی ذلک؛ فلم یلتفت.

===نتیجه‌===

از جمع‌بندی این اقوال، چنین نتیجه‌گیری می‌شود که یکی از این دو قبر، به [[ابراهیم بن موسی(ع)]] و قبر دوم، بنابر مشهور به [[اسماعیل بن موسی(ع)]] و بنابر اقوال دیگری، به یکی دیگر از فرزندان آن حضرت به نام، احمد یا جعفر یا عباس متعلق است.

==انتساب یک یا دو فرزند به نام ابراهیم به امام کاظم==
گفتنی است که مورخان و علمای انساب، درباره اینکه امام موسی کاظم(ع)، یک یا دو فرزند، به نام ابراهیم داشته است، اختلاف‌نظر دارند. در بیشتر کتب تاریخ و تراجم [[ائمه(ع)]]، برای آن حضرت(ع)، تنها از یک فرزند به نام ابراهیم، یاد شده است؛ <ref>الهدایة الکبری، ص263؛ الارشاد، ج2، ص244؛اعلام الوری، ج2، ص36؛المجدی، ص299؛ مناقب آل ابی‌طالب، ج4، ص349؛تذکرة الخواص، ص315.</ref> در حالی‌که در تعدادی از منابع انساب، برای ایشان از دو فرزند به این نام، یعنی ابراهیم اکبر و ابراهیم اصغر، یاد شده است.<ref>سر السلسلة العلویة، ص54؛ الشجرة المبارکة، ص77 و 98 و 99؛ عمدة الطالب، ص245؛ مناهل الضرب، ص427.</ref>

==معرفی ابراهیم بن موسی==

[[شیخ مفید]]، ابراهیم بن موسی(ع) را با صفات سخی، شجاع و کریم، ستوده است.<ref>الارشاد، ج2، ص245.</ref> [[ابونصر بخاری]] نیز از او با عنوان «یکی از امامان زیدیه»، یاد کرده است.<ref>سر السلسلة العلویة، ص54.</ref>

به اجماع منابع تاریخی، او در [[یمن]]، خروج کرد و مردم را به خود، فراخواند. به نوشته شیخ مفید، در ایام [[مامون]]، محمد بن محمد بن زید بن امام زین العابدین(ع) که ابوالسرایا در [[کوفه]] با او بیعت کرد، او را به امارت یمن، منصوب کرد. از این‌رو به یمن رفت و مدتی در آنجا اقامت نمود و پس از وقایعی که برای ابوالسرایا اتفاق افتاد، برای او، از مامون امان گرفتند.<ref>الارشاد، ج2، ص246.</ref>

به گفته صاحب [[الشجرة المبارکه]]، او در یمن، خروج نمود و مردم را به [[محمد بن ابراهیم طباطبا]]، دعوت کرد. اما بعد از آن، مردم را به خود فراخواند و در سال 202 ه. ق، که مامون در [[خراسان]] بود، با مردم [[حج]] گزارد. مامون، حمویة بن علی را به سوی او فرستاد. ابراهیم، شکست خورد و به [[عراق]] رفت. مامون به او امان داد تا اینکه در [[بغداد]] درگذشت.<ref>الشجرة المبارکة، ص98.</ref>

[[ابن‌اثیر]] نیز در این‌باره می‌نویسد: فی هذه السنة (200) ظهر ابراهیم بن موسی بن جعفر بن محمد وکان بمکة فلما بلغه خبر ابی السرایا وما کان منه سار الی الیمن وبها اسحاق بن موسی بن عیسی بن موسی بن محمد بن علی بن عبدالله بن عباس عاملًا للمامون فلما بلغه قرب ابراهیم من صنعاء سار منها نحو مکة فاتی المشاش فعسکر بها واجتمع بها الیه جماعة من اهل‌ مکة هربوا من العلویین واستولی ابراهیم علی الیمن وکان یسمی الجزار لکثرة من قتل بالیمن من الناس وسبی واخذ الاموال.<ref>الکامل فی التاریخ، ج5، ص422.</ref>
===ابراهیم اکبر و ابراهیم اصغر===
علمای انسابی که برای امام موسی کاظم(ع)، دو فرزند به نام ابراهیم، قائل‌اند، ابراهیم اکبر را همان کسی می‌دانند که در یمن، خروج کرد و مردم را به خود فراخواند. در برخی کتب انساب، از وی با لقب «مرتضی» یاد شده است. اما در کتب دیگری، این لقب برای ابراهیم اصغر، آمده است‌<ref>ر. ک: الشجرة المبارکة، ص98؛ عمدة الطالب، ص245.</ref> و به‌طور کلی، در منابع انساب در وجه استعمال این لقب برای ابراهیم اکبر یا اصغر، اضطراب وجود دارد.

علمای انساب، ابراهیم اکبر را در زمره آن دسته از فرزندان امام کاظم(ع) که در باقی ماندن نسلی از آنها شک و تردید وجود دارد، برشمرده‌اند.<ref>الشجرة المبارکة، ص77 و 98؛ عمدة الطالب، ص240.</ref> اما ابراهیم اصغر را دارای نسل و اعقابی دانسته‌اند که از دو فرزندش، موسی ابوسبحه و جعفر، به‌جا مانده است.

صاحب الشجرة المبارکه، دراین‌باره می‌نویسد: <ref>الشجرة المبارکة، ص99.</ref> ومن الناس من یلحق اولاد ابراهیم الاصغر بابراهیم الاکبر وذلک خطا عظیم لانه یوجب الطعن فی نسب اولئک السادات الاکابر وایضاً فالحاق اولئک السادات بابراهیم الاکبر یوجب قطعهم عن ابراهیم الاصغر وحینئذ یصیر نسب ابراهیم الاصغر مطعوناً وهو باطل بالاجماع.
===دیدگاه ابن‌طقطقی===
اما [[ابن‌طقطقی]]، میان دو ابراهیم اکبر و اصغر، تفکیک قائل نشده است و برای امام هفتم(ع)، تنها از یک فرزندی به نام ابراهیم، یاد کرده است که ملقب به مرتضی بود و در روزگار مامون، در یمن خروج کرد و از فرزندان خود، به نام‌های جعفر، [[موسی ابوسبحه]] و اسماعیل، دارای نسل بود. همچنین او پس از اشاره به قول مشهور و مورد اجماع مورخان که ابراهیم مرتضی از سوی ابوالسرایا در یمن خروج کرد، نوشته است که به قول دیگری، او برای دعوت مردم به برادرش امام رضا(ع) خروج کرد و مامون نیز لشکری برای مقابله با وی فرستاد و او را شکست داد و به بغداد آورد. سپس امام رضا(ع) از وی نزد خلیفه شفاعت کرد و مامون، او را رها کرد. ابن‌طقطقی ادامه داده است که ابراهیم مرتضی، در بغداد از دنیا رفت و قبرش، نزدیک قبر پدرش، در مقابر قریش قرار دارد و دارای مقبره مستقل و شناخته شده‌ای است.<ref>الاصیلی، ص162.</ref>

==دیدگاه‌ها درباره قبر ابراهیم مرتضی و فرزندش==

[[سیدجعفر اعرجی]] (متوفای 1332 ه. ق) و [[محمدحسن آل‌یاسین]] معتقدند قبری که امروزه مردم، به عنوان قبر [[سیدمرتضی علم‌الهدی]]، بیرون آستان کاظمین زیارت می‌کنند، در واقع، قبر ابراهیم مرتضی، فرزند امام موسی کاظم(ع) است. مستند این دو نویسنده آن است که به گفته برخی مورخان و مؤلفان [[شیعه]]، از جمله [[ابن‌عنبه]]، تابوت قبر سیدمرتضی، به [[کربلا]] انتقال یافت و کنار پدر و برادرش [[سیدرضی]]، به خاک سپرده شد.<ref>مناهل الضرب، ص427؛ تاریخ المشهد الکاظمی، ص212.</ref>

گفتنی است به نوشته ابن‌طقطقی، موسی ابوسبحه، (ابن‌طقطقی درباره وی می‌نویسد: «کان صالحاً متعبّداً ورعاً فاضلًا، یروی الحدیث. رایت له کتاباً فیه سلسلة الذهب، یروی عنه المؤالف والمخالف». <ref>ر. ک: الاصیلی، ص162.</ref> گفتنی است سیدرضی و سیدمرتضی، دو عالم بزرگ شیعه، از احفاد موسی ابوسبحه بوده‌اند.) فرزند ابراهیم مرتضی نیز در مقابر قریش بغداد، نزدیک پدر و جدش امام کاظم(ع)، دفن شده است و ابن‌طقطقی، محل قبر وی را جست‌وجو کرده و آن را در راهروی حجره کوچکی از املاک «مبارک جوهری هندی»، (امین‌الدین مبارک جوهری هندی، نقیب آستان کاظمین(ع) در نیمه قرن هفتم هجری بود که در سال 674 ه. ق از این منصب عزل شد و نجم‌الدین علی موسوی به جای وی تعیین گردید. <ref>ر. ک: الحوادث الجامعة، ص272.</ref>) یافته است.(<ref>الاصیلی، ص163.</ref> نام مبارک جوهری هندی در تصحیح سید مهدی رجائی، تحریف شده و به صورت «منازل الجوهر الهندی» آمده است که مرحوم [[مصطفی جواد]] به نقل از غایة الاختصار، صورت صحیح آن را نقل کرده است. <ref>ر. ک: «السلک الناظم لدفناء مشهد الکاظم (علیه‌السّلام)»، ص20.</ref>)

به‌جز ابراهیم مرتضی، مورخان و نویسندگان، از دفن فرزند دیگری از فرزندان‌ امام موسی کاظم(ع) در [[مقابر قریش]]، سخن نگفته‌اند. درباره مدفن فرزندان دیگر امام کاظم(ع)، یعنی اسماعیل، احمد، جعفر و عباس که اسامی آنان به عنوان مدفون دوم در زیارتگاه فرزندان امام کاظم(ع) در صحن آستان کاظمین(ع) ذکر شده است، مدرک معتبری وجود ندارد. بلکه اقوال مشهورتر دیگری، درباره مدفن آنها وجود دارد که پذیرش دفن آنها را در کاظمین، دشوار می‌کند؛ برای مثال، اسماعیل بن موسی(ع) که فقیه و محدث جلیل‌القدری نیز بوده و [[شیخ طوسی]] و [[نجاشی]]، تالیفاتی را برای او برشمرده‌اند، در [[مصر]] سکونت داشت و فرزندانش نیز در همان‌جا بودند.<ref>الفهرست، ص10؛ رجال النجاشی، ص26.</ref> بنابراین او به احتمال زیاد در همان‌جا، از دنیا رفته است.

==دیدگاه آل‌یاسین درباره زیارتگاه==

به هر حال، آل‌یاسین از شیخ فاضل الکلیدار، متولی آستان کاظمین(ع)، نقل کرده است که او تاکید می‌کرد که این زیارتگاه، هیچ ارتباطی با فرزندان امام کاظم(ع) ندارد؛ زیرا در جریان تخریب بنای آن، دو سنگ قبر، روی این قبور پیدا شد که نام و نسبِ دفن‌شدگان، نشان می‌داد که آنان، دو شخصیت ایرانی از دوره متاخرند.<ref>تاریخ المشهد الکاظمی، ص208.</ref>

==بنای زیارتگاه==

درباره تاریخ بنای اولیه این زیارتگاه، اطلاعی در دست نیست. اما می‌دانیم که [[سلیم پاشا]]، از رجال دوره عثمانی، بنای آن را که خراب شده بود، در زمان سلطان عبدالمجید عثمانی، در سال 1269 ه. ق، بازسازی کرد و عبدالباقی عمری و شیخ جابر کاظمی نیز اشعاری بدین مناسبت سرودند.<ref>همان، ص99، 100 و 206.</ref>

ساختمان زیارتگاه، شامل بنایی مستطیل شکل و دارای دو گنبد کوچک بود که نماهای بیرونی و دو گنبد بنا، کاشی‌کاری شده بود. سپس به مرور زمان دوباره رو به خرابی رفت، تا اینکه در آغاز [[ماه ربیع‌الاول]] سال 1371 ه. ق، به بهانه ثابت نشدن انتساب آن به فرزندان امام کاظم(ع)، ویران گردید و آثار آن، کامل از میان رفت.<ref>همان، ص207.</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}
== منابع ==
{{منابع}}

{{برگرفتگی
|پیش از لینک = کتاب
|منبع = زیارت‌گاه‌های عراق، محمدمهدی فقیه بحرالعلوم.
|پس از لینک = بخش «مزار فرزندان امام موسی کاظم(ع)، ج1، ص300-305.
| لینک = http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1472
}}

* '''تاريخ المشهد الكاظمي''': محمدحسن آل ياسين، ط ١، بغداد، مطبعة المعارف، ١٣٨٧ه. ق - ١٩۶٧م.

* '''تنقيح المقال في علم الرجال''': عبدالله المامقاني، تحقيق و استدراك: محيي‌الدين المامقاني، ط ١، قم، مؤسسة آل البيت(ع) لإحياء التراث، ١۴٢۶ه. ق.

* '''تحفة العالم في شرح خطبه المعالم''': السيد جعفر بحرالعلوم، تحقيق: احمد علي مجيد الحلي، بيروت، مؤسسة الاعلمي، ١۴٣٣ه. ق.

* '''الهداية الكبري''': حسين بن حمدان الخصيبي، ط ١، بيروت، مؤسسة البلاغ، ١۴٢٣ه. ق - ٢٠٠٢م.

* '''اعلام الوري بأعلام الهدي''': فضل بن الحسن (الطبرسي)، تحقيق: مؤسسة آل البيت(ع) لإحياء التراث، قم، مؤسسة آل البيت(عليهم السلام) لإحياء التراث، ١۴١٧ه. ق.

* '''المجدي في انساب الطالبيين''': علي بن محمد العلوي العمري، تحقيق: احمد المهدوي الدامغاني، ط ٢، قم، مكتبة آيةالله العظمي المرعشي النجفي العامة، ١۴٢٢ه. ق - ١٣٨٠ه. ش.

* '''مناقب آل ابي‌طالب''': محمد بن علي السروي المازندراني (ابن شهرآشوب)، تحقيق: يوسف البقاعي، ط ٢، بيروت، دار الاضواء، ١۴١٢ه. ق - ١٩٩١م.

* '''تذكرة الخواص''': سبط ابن الجوزي، قم، الشريف الرضي، ١۴١٨ه. ق - ١٣٧۶ه. ش.

* '''سرّ السلسله العلويه''': سهل بن عبدالله (ابونصر البخاري)، تحقيق: سيد محمدصادق بحرالعلوم، النجف، المكتبة الحيدرية، ١٣٨١ه. ق.

* '''الشجرة المباركة في انساب الطالبية''': فخرالدين الرازي، ط ٢، قم، مكتبة آيةالله العظمي المرعشي النجفي، ١۴١٩ه. ق.

* '''عمدة الطالب في انساب آل ابي‌طالب''': جمال‌الدين احمد بن علي الحسيني (ابن عنبة)، لجنة احياء تراث، بيروت، منشورات دارالكتب الحياة، بي‌تا.

* '''مناهل الضرب في انساب العرب''': سيد جعفر الاعرجي النجفي الحسيني، قم، مكتبة آيت‌الله العظمي المرعشي النجفي، ١۴١٩ه. ق.

* '''الارشاد في معرفة حجج الله علي العباد''': محمد بن محمد بن نعمان (الشيخ المفيد)، تحقيق: مؤسسة آل البيت(عليهم السلام) لاحياء التراث، ط ٢، بيروت، دار المفيد، ١۴١۴ه. ق - ١٩٩٣م.

* '''الكامل في التاريخ''': عزالدين علي بن محمد الشيباني (ابن الاثير الجزري)، بيروت، دار صادر، ١٣٩٩ه. ق - ١٩٧٩م.

* '''الاصيلي في انساب الطالبيين''': صفي‌الدين محمد بن تاج‌الدين علي (ابن طقطقي)، قم، مكتبة آيت‌الله العظمي المرعشي النجفي الكبري، ١۴١٨ه. ق.

* '''الحوادث الجامعة والتجارب النافعة في المائة السابعة''': عبدالرزاق بن احمد (ابن الفوطي البغدادي)، بيروت، دار الفكر الحديث، ١۴٠٧ ه. ق - ١٩٨٧ م.

* '''السلك الناظم لدفناء مشهد الكاظم''': مصطفي جواد، موسوعة العتبات المقدسة، جعفر الخليلي، ط ٢، بيروت، مؤسسة الاعلمي، ١۴٠٧ه. ق - ١٩٨٧م.

* '''الفهرست''': محمد بن الحسن (الشيخ الطوسي)، تصحيح: محمد صادق بحرالعلوم، النجف، المكتبة المرتضوية.

* '''رجال النجاشي''': احمد بن علي، تحقيق: السيد موسي الشبيري الزنجاني، ط ۶، قم، مؤسسة النشر الاسلامي التابعة لجماعة المدرسين، ١۴١٨ه. ق.

{{پایان}}
{{زیارتگاه‌ها و مقبره‌های عراق}}

[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]
[[رده:مکان‌های تاریخی کاظمین]]
[[رده:زیارتگاه‌های کاظمین‏]]
[[رده:مزار امامزاده‌های مدفون در کاظمین]]
[[رده:مزار فرزندان امام کاظم در کاظمین]]
[[رده:مکان‌های متبرک کاظمین]]

مسجد الکبش

2019-02-23T07:28:58Z

M-mohammad:

{{در دست ویرایش|ماه=[[بهمن]]|روز=[[۲۳]]|سال=[[۱۳۹۷]]|کاربر=M-mohammad }}

'''مسجد كبش'''، یکی از مساجد [[شهر مکه]] در [[کشور عربستان]] که در دامنه [[كوه ثبير]] است که برخى آن را همان [[مسجد النحر]] دانسته‌اند.

==معرفی اجمالی==

محل مسجد كبش «گوسفند» در دامنه كوه ثبير سمت چپ كسى است كه به سمت [[عرفه]] مى‌رود. وجه نام‌گذارى آن چنين است كه [[خداوند]] در اين مكان به جاى [[اسماعيل(ع)]] ذبيحى براى [[ابراهيم(ع)]] فرستاد. برخى آن را همان مسجد النحر دانسته و فى ما بين [[جمره اولى]] و [[جمره وسطى|وسطى]] گفته‌اند. <ref>افادة الانام، ج ٢، ص ۵٠.</ref>

==پانویس==

{{پانویس}}
==منابع ==
{{منابع}}

{{برگرفتگی

|پیش از لینک = کتاب

|منبع = آثار اسلامی مکه و مدينه، رسول جعفریان.

|پس از لینک = بخش «مسجد الكبش»، ج1، ص176،

| لینک = http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1077

}}

* '''افادة الانام باخبار بلدالله الحرام'''.
{{پایان}}
{{مساجد}}

[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]
[[رده:مسجدهای مکه]]
[[رده:مکان‌های تاریخی مکه]]

مسجد النحر

2019-02-23T07:26:25Z

M-mohammad:

{{در دست ویرایش|ماه=[[بهمن]]|روز=[[۲۳]]|سال=[[۱۳۹۷]]|کاربر=M-mohammad }}

{{جعبه اطلاعات بنای مذهبی
| عنوان =
| تصویر =
| اندازه تصویر =
| بنيانگذار =
| تأسیس =
| کاربری =
| مکان =[[منا]] ميان [[جمره اولى]] و [[جمره وسطى|وسطى]]
| نام‌های دیگر =
| وقایع مرتبط =
| ظرفیت =
| وضعیت =غیرفعال
| مساحت =هشت ذراع در هفت ذراع
| امکانات =
| شماره ثبت =
| معمار =
| سبک =
| بازسازی =
| وبگاه =
}}
'''مسجد النحر'''، از مساجد [[شهر مکه]] در [[کشور عربستان]] که در [[منا]] ميان [[جمره اولى]] و [[جمره وسطى|وسطى]] بوده که به دليل توسعه‌هاى جديدى كه در منى داده شده، اثرى از آن نیست.

==معرفی اجمالی==

مسجدی در [[منا|مِنا]] ميان [[جمره اولى]] و [[جمره وسطى|وسطى]] بوده، که مسجد النحر نام داشته است. روايت شده است [[رسول خدا(ص)]] در اين مسجد نماز ظهر را بجاى آورد و ۶٣ قربانى خود را در آنجا ذبح كرد و به [[امام على(ع)]] فرمود كه شمار را تا صد برساند.

بنا به نوشته [[فاسى]] اين مسجد هشت ذراع در هفت ذراع بوده است. [[عبدالله غازى]] (م١٣۶۵ق) مى‌نويسد: در حال حاضر اين مسجد آباد است و دو سنگ نوشته در ديواره آن در سمت محراب هست. مسجد در يک زقاق بسيار تنگى است. <ref>افادة الانام، ج ٢، ص ۵٠.</ref>

بايد گفت دهها سال است كه به دليل توسعه‌هاى جديدى كه در منى داده شده، اثرى از اين مسجد نيست. <ref>التاريخ القويم، ج ۶، ص ٢٨.</ref>
==پانویس==
{{پانویس}}
== منابع ==
{{منابع}}

{{برگرفتگی

|پیش از لینک = کتاب

|منبع = آثار اسلامی مکه و مدينه، رسول جعفریان.

|پس از لینک = بخش «مسجد النحر»، ج1، ص175،

| لینک = http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1077

}}

* '''افادة الانام باخبار بلدالله الحرام'''.

* '''التاريخ القويم لمكة و بيت الله الكريم''': محمد طاهر كردى، ج ۵ مكه، مكتبة النهضة الحديثة، ١۴١٢ ق.
{{پایان}}
{{مساجد}}

[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]
[[رده:مسجدهای مکه]]
[[رده:مکان‌های تاریخی مکه]]
[[رده:مسجدهای تخریب شده مکه]]

مسجد البیعه (مکه)

2019-02-23T07:17:44Z

M-mohammad:

{{در دست ویرایش|ماه=[[بهمن]]|روز=[[۲۳]]|سال=[[۱۳۹۷]]|کاربر=M-mohammad }}

{{جعبه اطلاعات بنای مذهبی
| عنوان =
| تصویر =IMAGE634557412758805330.jpg
| اندازه تصویر =
| بنيانگذار =
| تأسیس =قرن دوم هجرى
| کاربری =عبادت
| مکان =[[مکه]]
| نام‌های دیگر =
| وقایع مرتبط =
| ظرفیت =
| وضعیت =فعال
| مساحت =٣٧۵ متر مربع
| امکانات =
| شماره ثبت =
| معمار =
| سبک =
| بازسازی =
| وبگاه =
}}
'''مسجد البیعه'''، مسجدی در [[مکه]] و در محل بیعت مردم يثرب با [[رسول خدا(ص)]] ساخته شده است.

تاریخ بنای این مسجد به قرن دوم هجرى باز مى‌گردد و از مساجد مورد توجه حجاج طى قرون متمادى بوده و زيارت مى‌شده است.

در دوره‌های مختلف بارها بازسازی شده است. این مسجد، زمانى درون شعبى بر فراز تپه‌اى كه اطرافش كوه بود، قرار داشت، ولی اكنون با صاف كردن آن كوه‌ها، حتى تا ده‌ها متر آن سوتر، اطراف مسجد خالى از كوه و تپه و در عرض خيابان‌كشى و پل‌سازى واقع شده است.

==پیشینه==

زمانى كه مردم يثرب با [[اسلام]] آشنا شدند، در [[ايام حج]]، و در [[جمره عقبه]]، براى نخستين‌بار با [[رسول خدا(ص)]] بيعت كردند و پس از آن بود كه اسلام در [[مدينه]] گسترش يافت. اين رويداد مهمى بود كه مسلمانان عظمت و بزرگى آن را درک كرده و به همين دليل، در محل اين بيعت، مسجدى ساختند كه به نام «مسجد البيعه» شهرت يافت.

==تاريخ بنا==

تاريخى كه از بناى اين مسجد داريم دست كم به قرن دوم هجرى باز مى‌گردد. به نقل از [[ابن‌فهد]]، مسجد البيعه در سال ١۴۴ هجرى ساخته شده است. اين مطلب بر اساس كتيبه‌اى بوده كه در مسجد البيعه وجود داشته است. وى ذيل حوادث آن سال مى‌نويسد: در اين سال مسجدى بنا شد كه آن را مسجد البيعه مى‌نامند، اين مسجد در نزديكى عقبه قرار دارد، جايى كه حدّ نهايى [[منا]] از طرف [[مكه]] است. مسجد ياد شده، در شِعبى است كه دست چپ كسى است كه از منا به سوى مكه مى‌رود. فاصله مسجد البيعه تا جمره عقبه يك غَلْوَه (فاصله‌اى كه يك تير پرتاب ميشود.) يا اندكى بيشتر است. <ref>اتحاف الورى، ج ٢، ص ١٨٠.</ref> همو ذيل حوادث سال ۶٢٠ مى‌نويسد: خليفه عباسى [[مستنصر بالله]]، در اين سال مسجد البيعه را كه در نزديكى منا است، تعمير كرد. <ref>همان، ج ٣، ص ٣٨.</ref>

==بازسازى مسجد==

اخبارى درباره بازسازى آن در دوره عثمانى به دست سلاطين ترک نقل شده است. همچنين آمده است كه دو كتيبه در اين مسجد هست، يكى به ساخته شدن آن به دست ابوجعفر منصور در سال ١۴۴ هجرى و ديگرى به ساخته شدن آن در دوران مستنصر عباسى در سال ۶٢٩ اشاره دارد. <ref>التاريخ القويم، ج ۶، ص ٢٨.</ref>

در كتيبه‌اى كه از سال ١۴۴ برجاى مانده و روى ديوار غربى مسجد در خارج از مسجد نصب شده، آمده است: امر عبدالله اميرالمؤمنين ادامه الله ببنيان هذا المسجد مسجد البيعة التى كانت اول بيعة بويع بها رسول اللّه صلى الله عليه و سلم. <ref>الاثار الاسلامية فى مكة المكرمه، ص ٢١٧.</ref> و در كتيبه ديگر آمده است: هذا امر عبدالله امير المؤمنين أكرمه اللّه ببنيان مسجد البيعة لحاج بيت الله و ابن السبيل على يدى السرى بن عبدالله فى سنة أربع و أربعين و مائة، أعظم الله أجر أمير المؤمنين فيما أذن له به من عمل صالح أحسن عليه. <ref>همان، ص ٢١٨.</ref> كتيبه ديگر از زمان مستنصر عباسى و مربوط به سال ۶٢۵ است. اين كتيبه نيز به ديوار جنوبى مسجد البيعه چسبانده شده است.

بنابرين مسجدالبيعه از مساجد مورد توجه حجاج طى قرون متمادى بوده و زيارت مى‌شده است. [[ابن‌تيميه]] كه سنت زشت دورى از اماكن متبرّک را پايه‌گذارى كرده، به صراحت از اين مسجد و اين كه محلى متبرّک باشد، بدگويى كرده است. <ref>اقتضاء صراط المستقيم، ص ۴٢۶.</ref> اين نشان مى‌دهد كه در عصر وى [[مسلمانان]] به شدّت به اين مسجد علاقه‌مند بوده و در آن رفت و آمد داشته‌اند.

[[قطب‌الدين نهروالى]] نوشته است كه دو سنگ نوشته در اين مسجد است كه يكى بناى منصور عباسى و ديگرى مستنصر عباسى را در سال ۶٢٩ نشان مى‌دهد. سنگ‌هاى مزبور به ديوار مسجد چسبانده شده است كه ممكن است از بين رفته و آثار اين مسجد از بين برود. مرحوم ابراهيم دفتردار مصر امين، چشمه عين عرفات را تجديد بنا كرده و برخى از ديوارها و طاق‌هاى آن را ساخت، اما پيش از اتمام درگذشت. <ref>الاعلام بأعلام البلد الحرام، ص ۴٨.</ref>

محمدباقر شريف اصفهانى در قرن يازدهم نوشته است: مسجد البيعه: و آن مسجد در طرف چپ راه است، هرگاه از مكه به منى روند و ميان آن و حد منى اندک فاصله است و الحال منهدم است. در اين‌جا پيغمبر(ص) با هفتاد نفر از [[انصار]] بيعت نموده‌اند. <ref>جواهر التاريخ المكى (چاپ شده در مقالات تاريخى، دفتر شانزدهم)، ص ٢۶٣.</ref>

در منبع ديگرى آمده است كه اين مسجد در سال يک هزار و دويست و پنجاه واندى در سلطنت عبدالحميدخان تعمير شد، در حالى كه يک رواق در قبله با محرابى داشت. مقابل آن، صحن بزرگى است با ديوارهاى بلند كه در حال حاضر آباد است. طول مسجد از محراب تا آخر صحن آن ٣٨ ذراع و يک ششم است. <ref>افادة الانام، ج ٢، ص ۴٩.</ref>

==مساحت==

مساحت مسجد در آخرين بازسازى ٣٧۵ متر مربع و بدون سقف بوده است.
==تغییرات در مسجد==

در سال ١۴٣٠ منطقه منى بسيار توسعه يافته و بخش‌هايى از دو كوه در دو طرف جمرات برداشته شده و پل‌هاى چند طبقه تازه‌اى در اطراف آن ساخته شده است. مسجد كه زمانى درون شعبى بر فراز تپه‌اى كه اطرافش كوه بود، قرار داشت، اكنون با صاف كردن آن كوه‌ها، حتى تا ده‌ها متر آن سوتر، اطراف مسجد خالى از كوه و تپه و در عرض خيابان‌كشى و پل‌سازى شده است. همين كه اين بنا با اين توسعه شگفت برجاى مانده بايد شكر كرد، که هيچ تغييرى در مسجد داده نشده و كارگران اطراف در آن نماز مى‌خوانند.

سزاوار است حجاج، چند روزى را كه در منا هستند، به اين مسجد آمده و با اقامه نماز در آن‌جا، اين مسجد متبرک را از مظلوميت بيرون آورند، زيرا همان‌طور كه گفته شد، از محل اين مسجد است كه اسلام از حصار تنگ مكه بيرون آمد و به محيط مدينه نفوذ كرد و راه پيروزى را به سرعت پيمود. [[فاكهى]] در كتاب [[اخبار مكه]] به‌طور مفصل داستان بيعت عقبه را ذيل عنوان مسجد البيعه نوشته و اسامى كسانى از انصار را كه در آن شبِ ترسناک در عقبه با رسول خدا(ص) بيعت كردند، آورده است. در همين شب بود كه [[امام على(ع)]] در كنار محل ورودى شعب مراقب بود تا دشمنان به اينجا نفوذ نكنند. <ref>اخبار مكه، فاكهى، ج ۴، صص ٢۴۵ - ٢٣١.</ref>
==پانویس==
{{پانویس}}
== منابع ==
{{منابع}}

{{برگرفتگی

|پیش از لینک = کتاب

|منبع = آثار اسلامی مکه و مدينه، رسول جعفریان.

|پس از لینک = بخش «مسجد البیعه»، ج1، ص168-175،

| لینک = http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1077

}}

* '''اخبار مكة''': ابوعبدالله محمد بن اسحاق الفاكهى، تصحيح عبدالملك بن دهيش، ١٩٩۴.

* '''الكافى''': ثقةالاسلام كلينى، تصحيح: على اكبر غفارى، تهران، دارالكتب الاسلاميه.

* '''افادة الانام باخبار بلدالله الحرام'''.

* '''اتحاف الورى بأخبار ام القرى''': عمر بن فهد، مكه، دانشگاه‌ام القرى، ١٩٨٣.

* '''التاريخ القويم لمكة و بيت الله الكريم''': محمد طاهر كردى، ج ۵ مكه، مكتبة النهضة الحديثة، ١۴١٢ ق.

* '''الاثار الاسلامية فى مكة المكرمه''': الحارثى، ١۴٣٠.
{{پایان}}
{{مساجد}}

[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]
[[رده:مسجدهای مکه]]
[[رده:مکان‌های تاریخی مکه]]

مسجد البیعه (ابهام‌زدایی)

2019-02-23T07:14:59Z

M-mohammad:

مسجد البیعه نامی است که برای مساجد مختلف به کار رفته شده است.

* [[مسجد الغنم]]، یا مسجد البیعه مسجدی در قسمت بالای مکه، نزدیک سوق الغنم

* [[مسجد البیعه]]، مسجدی در مکه است که در محل بیعت مردم يثرب با رسول خدا(ص) ساخته شده

مسجد خیف

2019-02-23T07:11:06Z

M-mohammad:

{{در دست ویرایش|ماه=[[بهمن]]|روز=[[۲۳]]|سال=[[۱۳۹۷]]|کاربر=M-mohammad }}

{{جعبه اطلاعات بنای مذهبی
| عنوان =مسجد خیف
| تصویر =Resized 616247 316.jpg
| اندازه تصویر =
| بنيانگذار =
| تأسیس =
| کاربری =عبادت
| مکان =منطقه [[منا]]
| نام‌های دیگر =
| وقایع مرتبط =
| ظرفیت =
| وضعیت =فعال
| مساحت =در سال ۲۴۰ قمری ۱۵۰۰ متر مربع، در آخرین بازسازی در سال ۱۳۹۲ قمری مساحتی حدود ۲۳۶۶۰ متر مربع
| امکانات =
| شماره ثبت =
| معمار =
| سبک =
| بازسازی =سال 556 قمری به دست جمال‌الدین اصفهانی، سال ٨٧4 توسط سلطان قایتبای از سلاطین مملوکی مصر، بازسازی اخیر مسجد در سال ١٣٩٢ قمری به دست [[دولت سعودی]]
| وبگاه =
}}
'''مسجد خیف'''، یکی از مساجد [[شهر مکه]]، در [[کشور عربستان]] و مهمترین مسجد در منطقه [[منا]] است که در دامنه [[کوه صفایح]] ساخته شده است و جایی است که [[مشرکان]] با برخی از قبایل عرب، در سال پنجم هجرت، پیمان بستند که به [[مدینه]] حمله کنند و ریشه [[اسلام]] را از اساس برکنند.

نخستین گزارش‌های تاریخی درباره این مسجد از قرن سوم بوده، و در سال ۲۴۰ قمری ۱۵۰۰ متر مربع بوده و در آخرین بازسازی در سال ۱۳۹۲ قمری مساحتی حدود ۲۳۶۶۰ متر مربع انجام گرفته است. این مسجد فقط در [[ایام بیتوته]] در منا باز است.

==فلسفه پیدایش==

مسجد خَیف، مهمترین مسجد در منطقه [[منا]] است. درباره فلسفه پیدایش آن مسجد، روایت جالب توجهی وجود دارد. می‌دانیم که در سال پنجم هجرت، [[مشرکان مکه]] به تحریک [[یهودیان]]، پیمان اتحادی را با برخی از قبایل عرب امضا کردند تا به [[مدینه]] حمله کنند و ریشه [[اسلام]] را از اساس برکنند. محلی که آنان برای امضای این پیمان انتخاب کردند، جایی بود که بعدها مسجد خیف در آنجا بنا گردید. این بدان معنی است که در محل پیمان مشرکان بر ضدّ اسلام، مسجدی بنا شد تا شکست اتحاد [[قریش]] با قبایل عرب را یادگار باشد.

==معنای خیف==

خَیْف به محلی گویند که از شدت کوهستانی بودن آن کاسته شده، اما هنوز به صورت دشت در نیامده است. چنین منطقه‌ای در دامنه [[کوه صفایح]] قرار گرفته و مسجد خَیف در همین‌جا ساخته شده است.

==محل خطبه پیامبر در حجة‌الوداع==

بر اساس برخی روایات، مسجد خَیف شاهد خطبه مهم [[رسول خدا(ص)]] در [[حجةالوداع|حَجّةالوداع]] بوده است که متن آن خطبه در روایات نقل شده است. <ref>اخبار مکه، فاکهی، ج4، ص٢٧٠.</ref>

==تاکید به خواندن نماز در مسجد خیف==

همچنین در روایات پیشوایان معصوم(ع) توصیه شده است که: کسی که در منا است، بکوشد تا نمازهایش را در مسجد خیف بخواند، چرا که در آن هفتاد پیامبر [[نماز]] خوانده‌اند. <ref>اخبار مکه، ازرقی، ج١، ص6٩.</ref>

[[امام صادق(ع)]] فرمود: در مسجد خیف که مسجدی در منا است، نماز بگزارید. مسجد (محل نماز) رسول خدا(ص) در زمان حیاتشان نزدیک مناره مسجد به سمت قبله و چپ و راست آن تا سی ذراع بوده است... اگر توانستید در آنجا نماز بخوانید، چنین کنید که هزار پیامبر(ص) در آنجا نماز خوانده‌اند. <ref>کافی، ج4، ص5١٩.</ref>

==محل دفن حضرت آدم==

در نقلی هم آمده که مسجد خیف مدفن [[آدم(ع)]] بوده است، چنان که [[قبر حوا]] در [[جده]] است. <ref>اخبار مکه، فاکهی، ج4، ص٢6٨.</ref> در [[دعای سمات]] نیز به این مسجد اشاره شده است.

==زمان تاسیس==

به هر روی، مسجد خیف از دیر زمان بنا شده و از قرن سوّم، نخستین گزارش‌های تاریخی آن را، در دست داریم.

==بازسازی مسجد==

مورّخان نوشته‌اند که در سال ٢4٠ قمری سیل آن را تخریب کرد، سپس بر جای آن مسجدی بنا گردید و سیل‌بندی ساخته شد تا حفاظ مسجد باشد. مساحت مسجد در آن زمان ١5٠٠ متر مربع بوده است.

در اطراف مسجد خیف، رواق‌های کوچکی نیز بوده است. این مسجد در سال 556 قمری به دست جمال‌الدین اصفهانی وزیر موصل و شام بازسازی شد. (وی از کسانی است که خدمات فراوانی در حرمین کرده و هزینه‌های زیادی را صرف بازسازی اماکن مختلفی در [[مکه]] و مدینه کرد. وی به سال 55٩ درگذشت و در شهرهای [[بغداد]] و [[حله]] و [[کوفه]] و مکه نماز بر وی خوانده شده و بر [[کعبه]] [[طواف]] داده شد و در رباطی در شرق [[مسجد نبوی]] در فاصله پانزده متری حرم پیامبر(ص) دفن گردید. بنگرید: <ref>افادة الانام، ج٢، ص5٧ - 5٨.</ref> مسجد خیف در قرن نهم هجری بنای با شکوهی داشته است.)

مسجد خیف در سال ٨٧4 توسط سلطان قایتبای از سلاطین مملوکی مصر پس از آن که خرابی‌های فراوانی بر آن وارد آمده بود، بازسازی شده دیوارهای آن از سنگ و گچ ساخته شد. همچنین روی محراب آن قبه بزرگ مرتفعی ساخته شد، چنان‌که در میانه مسجد نیز قبه‌ای ساخته شد. (وصف طولانی این بازسازی را بنگرید در: <ref>اتحاف الوری، ج4، ص5٠٩ - 5١٣.</ref>)

بنای کهنه و عظیم مسجد تا عصر اخیر بود، اما از رنگ و آب افتاده و تنها یک چهار دیواری بود که وسط آن بقعه‌ای بوده است که مناره هم داشته و مشهور به مقام ابراهیم بوده است. مرحوم [[شیخ عباس قمی]] در مفاتیح نوشته است: کنار مناره، نماز مستحبی (6 رکعت) خوانده شود. در آن زمان کف مسجد، شنی بوده است. برخی هم آن را محلی می‌دانند که رسول خدا(ص) در آنجا نماز گزارده است.

بازسازی اخیر مسجد در سال ١٣٩٢ قمری به دست [[دولت سعودی]] با بنایی بزرگ و رواق‌های متعدد و مساحتی حدود ٢٣66٠ متر مربع انجام گرفته است. طول این مسجد ١٨٢ و عرض آن ١٣٠ متر است.

==زمان باز بودن در مسجد==

درِ این مسجد تنها در [[ایام بیتوته]] در منا باز است و در طول سال تقریبا مسدود است. متاسفانه در آن ایام هم، محل استراحت افراد بی‌سرپناه بوده و هیچ جای عبادت در آن نیست. تنها در وقت نماز امکان خواندن نماز در آن هست.

==پانویس==
{{پانویس}}
== منابع ==
{{منابع}}

{{برگرفتگی
|پیش از لینک = کتاب
|منبع = آثار اسلامی مکه و مدينه، رسول جعفریان.
|پس از لینک = بخش «مسجد خیف»، ج1، ص168-171.
| لینک = http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1472
}}

* '''اخبار مكة''': ابوعبدالله محمد بن اسحاق الفاكهى، تصحيح عبدالملك بن دهيش، ١٩٩۴.

* '''الكافى''': ثقةالاسلام كلينى، تصحيح: على اكبر غفارى، تهران، دارالكتب الاسلاميه.

* '''افادة الانام باخبار بلدالله الحرام'''.

* '''اتحاف الورى بأخبار ام القرى''': عمر بن فهد، مكه، دانشگاه‌ام القرى، ١٩٨٣.
{{پایان}}
{{مساجد}}

[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]
[[رده:مسجدهای مکه]]
[[رده:مکان‌های تاریخی مکه‏]]

قبر ابراهیم مجاب‌

2019-02-23T07:02:38Z

M-mohammad:

{{جعبه اطلاعات بنای مذهبی
| عنوان =
| تصویر =140.jpg
| اندازه تصویر =
| بنيانگذار =
| تأسیس =
| کاربری =زیارتگاه
| مکان = [[آستان مقدس امام حسین(ع)]]
| نام‌های دیگر =
| وقایع مرتبط =
| ظرفیت =
| وضعیت =
| مساحت =
| امکانات =
| شماره ثبت =
| معمار =
| سبک =
| بازسازی =ساخت ضریح نقره‌ای توسط هنرمندان ایرانی و نصب آن در سال ۱۳۹۲ ه. ش
| وبگاه =
}}
'''قبر ابراهیم مجاب‌'''، در رواقی به نام خود وی، در [[آستان مقدس امام حسین(ع)]] در [[کربلا]]، در کشور [[عراق]] واقع شده است.

سیدابراهیم بن محمد بن موسی بن جعفر(ع)، از نوادگان [[موسی بن جعفر(ع)]] است. او اولین کسی است که در [[کربلا]] ساکن شد. هرچند در لقب و نسب و محل دفن او دیدگاه‌های متفاوتی بیان شده اما بیشتر علمای انساب، به سکونت و وفات [[ابراهیم مجاب]] در [[حائر حسینی]]، اعتراف دارند.

قبر وی در رواقی قرار دارد که آن رواق در گذشته یکی از صحن‌های حرم مطهر امام حسین(ع) بوده و [[مقابر علویین]] نام داشت و از این رواق، دو در به صحن مطهر گشوده می‌شود. ضریح قبلی این قبر از جنس فولاد بود ولی امروزه ضریحی از جنس نقره، ساخت هنرمندان ایرانی بر روی قبر نصب است.

==معرفی اجمالی ابراهیم==

ابراهیم بن محمد بن امام موسی کاظم(ع)، مکنا به ابومحمد، <ref>تحفة الازهار، ج3، ص280؛ الشجرة الطیبة، ص25؛ الکواکب المنتشرة، ج1، ص70.</ref> ملقب به تاج‌الدین‌<ref>الشجرة الطیبة، ص25؛ المشاهد المشرفة، ج1، ص63.</ref> و مجاب‌<ref>عمدة الطالب، ص263؛ النفحة العنبریة، الیمانی الموسوی، ص90؛ مناهل الضرب، الاعرجی النجفی، ص474؛ الاساس لانساب الناس، السید حسین ابوسعیدة، ص205؛ الدر المنثور، الاعرجی النجفی، ص228.</ref> و مشهور به ضرّیر، <ref>المجدی، ص313؛ الشجرة المبارکة، ص103؛ النفحة العنبریة، ص90.</ref> مکفوف‌<ref>الشجرة الطیبة، ص25.</ref> و کوفی‌<ref>المجدی، ص313؛ الشجرة المبارکة، ص103.</ref> است. بدان علت که ایشان در آخر عمر، نابینا و زمین‌گیر شد، به ضریر و مکفوف، مشهور گشت.<ref>انجاز العدات، محمد رحمتی، ص115.</ref>

از وی به عنوان سیدی جلیل‌القدر، عظیم‌الشان و بزرگوار یاد شده است. او نخستین علوی است که در سال 247 ه. ق، پس از مرگ [[متوکل عباسی]]، از [[کوفه]] به [[کربلا]] آمد و آنجا سکونت گزید.<ref>المشاهد المشرفة، السید حسین ابوسعیدة، ج1، ص63.</ref> در آن دوران، محمد منتصر، پسر متوکل، امور خلافت را در دست گرفته بود. او از آنچه متوکل بر علویان روا داشته بود،‌ اندوهگین و آزرده خاطر شده بود. از این‌رو به علویان اجازه داد تا [[قبر امام حسین(ع)]] را زیارت کنند. در این دوران بود که سید ابراهیم، مرقد امام را زیارت کرد و به هنگام زیارت، رو به مرقد امام(ع) با عبارت‌ «السلام علیک یا جدّاه» سلام کرد و از درون ضریح، با عبارت‌ «و علیک السلام یا ولدی» پاسخ شنید و از همین رو، به «مُجاب» شهرت یافت.<ref>کربلا و حرم‌های مطهر، ص158.</ref>

==دیدگاه‌ها در محل دفن ابراهیم==

با وجود آنکه بیشتر علمای انساب، به سکونت و وفات ابراهیم مجاب در [[حائر حسنی]]، اعتراف دارند، برخی از پژوهشگران، در محل دفن او تردید نموده‌اند که در اینجا، به آن اشاره می‌کنیم.

===دفن ابراهیم در ایران===

[[بیهقی]] قائل است که ابراهیم مجاب، در سال 285 ه. ق، به نیشابور رفته و در آنجا، حدیث نقل نموده است.<ref>لباب الانساب، ج2، ص716.</ref> بر همین اساس، برخی تصور کرده‌اند که پس از شهادت [[امام رضا(ع)]]، سید ابراهیم مجاب با پدر و برخی دیگر از پسرعموهایش، به همراه عمویشان [[احمد بن موسی(ع)]]، به [[ایران]] سفر کرده و پس از درگیری با حاکم شیراز، نابینا شده و فرار کرده است و به سختی، با گذشتن از سرزمین‌های زیادی، (برخی آمل و شیراز و نیشابور را ذکر می‌کنند.) به کوفه رسیده و در آنجا ساکن شده است.<ref>مرقدها و مکان‌های زیارتی کربلا، ص100.</ref> اما برخی بر اساس مدارک ضعیف متاخر قائل‌اند که او در شیراز وفات کرده و کنار پدرش، محمد عابد، دفن شده است.<ref>دانشنامه بقاع و اماکن متبرکه، فقیه بحرالعلوم، ج1، ص184 و 185.</ref>

عده‌ای دیگر نیز معتقدند که او به طبرستان گریخت و در شهر آمل، از دنیا رفت که به ابوجواب ‌(منظور همان مجاب است که با تصحیف به ابوجواب شهرت پیدا کرده است.) شهرت دارد.<ref>همان، ج1، ص99 و 100.</ref>

====رد دفن ابراهیم در ایران====

ادعای حضور ابراهیم مجاب در ایران، از اساس مردود است، زیرا بیهقی، تاریخ حضور او را در نیشابور، سال 285 ه. ق نوشته است، درحالی‌که به گفته دیگر مورخان، او در سال 248 ه. ق، در حائر حسینی ساکن شده و در همانجا، وفات یافته و دفن شده است.<ref>المشاهد المشرّفة، ج1، ص63؛ بغیة النبلاء فی تاریخ کربلاء، ص122.</ref>

===دفن ابراهیم در کربلا===

[[سیدمحمدکاظم یمانی موسوی]] تصریح دارد که او در مشهد امام حسین(ع) مدفون است.<ref>النفحة العنبریة، 90.</ref>

[[سیدحسین صدر]] در کتاب «[[نزهة اهل الحرمین فی عمارة المشهدین]]» آورده است: <ref>نزهة اهل الحرمین فی عمارة المشهدین، ص21.</ref> «تا آنجا که من اطلاع دارم، خاندان ابراهیم مجاب، نخستین کسانی بودند که در کربلا سکونت کردند و تاکنون کسی را نیافته‌ام که پیش از آنان در کربلا ساکن شده باشد».

==خلط در برخی پژوهش‌ها==

متاسفانه در برخی از منابع متاخر، سید ابراهیم مجاب، فرزند محمد عابد بن امام موسی کاظم(ع)، با [[ابراهیم المرتضی]] فرزند امام کاظم(ع) خلط شده و برخی پژوهشگران، این دو را با یکدیگر، اشتباه گرفته‌اند.

علامه حرزالدین، نخستین پژوهشگر متاخری است که این اشتباه را مرتکب شده و نوشته است: <ref>مراقد المعارف، ج1، ص42.</ref>

ابراهیم اصغر، ملقب به مرتضی و مجاب، فرزند [[امام موسی کاظم(ع)]] است که مادرش، ام‌ولد نوبیه بود و «نحیله» نام داشت و در جانب شرقی [[بغداد]] وفات نمود و بدن او را به حائر حسینی منتقل کردند. مرقد او در حائر حسینی در کربلای مقدسه، پشت قبر جدش، [[امام حسین(ع)]] در زاویه رواق، در جهت شمال غربی است. روی قبر، ضریح مشبکی قرار دارد که آن را زیارت می‌کنند و به سید ابراهیم مجاب، معروف است.

گویا این اشتباه به علت هم‌نام بودن ابراهیم مجاب با ابراهیم مرتضی و اتصال نسبشان به امام موسی کاظم(ع) و اتصاف هر دو به زهد و تقوا بوده است. از طرفی، حرزالدین، این مطلب را از [[سید بحرالعلوم]] نقل می‌کند، زیرا او نیز می‌نویسد: «ابراهیم مجاب، صاحب ابوالسرایا است». <ref>نزهة اهل الحرمین فی عمارة المشهدین، ص21.</ref> این اشتباه آشکاری است؛ زیرا صاحب ابوالسرایا، ابراهیم مرتضی، فرزند امام هفتم(ع) است.

[[مامقانی]] نیز همین اشتباه را تکرار می‌کند و می‌گوید: <ref>تنقیح المقال فی علم الرجال، ج4، ص412.</ref>

بنا به تصریح علمای انساب، امام موسی کاظم(ع) دو فرزند به نام ابراهیم داشته است که یکی، ابراهیم اکبر و دومی ابراهیم اصغر بوده‌اند. در [[عمدة الطالب]] برای آن حضرت، 23 فرزند ذکر شده است. پنج نفر از آنان را نام می‌برد که فرزند نداشته‌اند و اختلافی دراین‌باره نیست. سه نفر را نیز نام می‌برد که فرزند دختر از خود بر جای نگذاشته‌اند و پنج تن دیگر، فرزندانی داشته‌اند که درباره آنان اختلاف است و از جمله آنان، ابراهیم اکبر است. ده نفر از آنان نیز فرزندانی داشته‌اند که درباره آنان اختلافی نیست و از جمله آنان، یکی ابراهیم اصغر است که لقب او مرتضی و مادرش، کنیزی اهل نوبه، به نام نجیه بوده است و این ابراهیم، فرزندان بسیاری داشته و قبرش در رواق سیدالشهدا(ع) است و [[سیدرضی]] و [[سیدمرتضی]] از نسل وی‌اند.

مامقانی در جای دیگری از کتاب خود، به این موضوع اشاره می‌کند و سپس اشتباه خود را این‌گونه تصحیح می‌کند: <ref>تنقیح المقال فی علم الرجال، ج4، ص49.</ref>

برخی معتقدند قبری که در گوشه شمال غربی رواق حرم مطهر امام حسین(ع) است، قبر ابراهیم اصغر، جد سیدرضی و سیدمرتضی است. ولی با بررسی دقیق، مشخص شد که قبر مذکور، متعلق به ابراهیم مجاب، فرزند محمد عابد، فرزند امام موسی کاظم(ع) است و افراد زیادی به این موضوع، اشاره کرده‌اند.

==موقعیت آرامگاه==

آرامگاه این سید، در قسمت شمال غربی، در رواقی به نام خود وی، در [[آستان مقدس امام حسین(ع)]] واقع شده است. از این رواق، دو در به صحن مطهر گشوده می‌شود که یکی، باب حبیب بن مظاهر است و در گذشته دارای کفشداری بوده متعلق به [[آل‌ شریح]] و دیگری، «باب سید ابراهیم مجاب» است که کفشداری آن، به سید جعفر فرزند سید حسن، فرزند سید جعفر [[آل‌ طعمه]] تعلق داشت. برای این رواق، درِ سومی هم به در مقابل باب سلطانیه، گشوده شده که کفشداری متعلق به سید‌هادی محمد مصطفی آل طعمه، در آن واقع است.<ref>کربلا و حرم‌های مطهر، ص158 و 159.</ref>

در گذشته این رواق، یکی از صحن‌های حرم مطهر امام حسین(ع) بود و [[مقابر علویین]] نام داشت.<ref>الشجرة الطیبة، ص25.</ref> اما بعدها بر اثر توسعه حرم مطهر که مقداری به مساحت بناهای حرم افزوده شد، مرقد سید ابراهیم مجاب، در رواق غربی حرم قرار گرفت و چون این رواق، بزرگ شد، قبر سید ابراهیم مجاب، در شمال رواق مذکور واقع گشت.<ref>کربلا و حرم‌های مطهر، ص158.</ref>

==ضریح مرقد==

روی مرقد سید ابراهیم، صندوقی از چوب ساج مرغوب قرار داشت و ضریحی از فولاد سبز، از آن محافظت می‌کرد. چندی پیش، ضریحی از برنز، جایگزین ضریح قبلی شد.<ref>مراقد المعارف، ج1، ص42؛ معجم المراقد والمزارات فی العراق، ص26.</ref>

امروزه ضریح نقره‌ای زیبایی ساخت هنرمندان ایرانی بر روی قبر نصب است که به آن اشاره خواهد شد.

هنرمندان اراکی، پروژه ساخت ضریح جدید سید ابراهیم مجاب را از ابتدای سال 1390 ه. ش آغاز کردند و آن را در ششم اسفند سال 1392 ه. ش، جهت نصب به [[عتبات عالیات]] فرستادند و از روز هجدهم فروردین سال 93 کار نصب آن به مدت دوازده روز انجام شد و هم زمان با میلاد با سعادت [[حضرت زهرا(س)]] رونمایی شد.

این ضریح، از دو سازه تشکیل شده که سازه نخست آن، شامل بدنه اصلی می‌باشد و از چوب طراحی شده است که آن را استاد محمد نوری، گره‌چینی کرده است. بخش دوم ضریح، از مس و طلا می‌باشد که قلم‌زنی روی آن را استاد محمد مهدی باباخانی انجام داده است. طول و عرض ضریح، 3* 20/ 1 متر و ارتفاع آن، سه متر است و دارای نه پنجره و یک درِ طلایی‌ است. برای ساخت این ضریح، پنجاه کیلوگرم طلا، 1150 کیلوگرم نقره و سیصد کیلوگرم مس، به کار رفته است.<ref>سایت خبری تحلیلی بولتن، تاریخ 13 اسفند 1391، کد خبر: 128532.</ref>

==دفن‌شدگان در جوار ابراهیم مجاب==

مکان کنونی، به عنوان «تربة العلویین» یا مقابر علویان، مشهور است‌<ref>منار الهدی فی الانساب، ص26.</ref> و جمعی از سادات و علما، در این مکان آرمیده‌اند. از دفن شدگان مشهور در این مکان، می‌توان از شخصیت‌های زیر نام برد: <ref>کربلا و حرم‌های مطهر، ص159.</ref>

- [[ابواحمد حسین موسوی]]: پدر سیدرضی و سیدمرتضی است که در ادامه به تفصیل بیشتری درباره وی سخن خواهیم گفت.

- [[سیدعبدالله بحرانی]]: صاحب کتاب‌های گرانسنگی، چون [[الافاضات الحسینیه]] و شرح مختصر النافع [[محقق حلی]] در فقه.

- [[سیدمحسن بن عبدالله بحرانی]]: او تقریرات درس استاد خود شیخ خلف بن عسکر را نوشته است.

- [[سیدمحمد بن سیدمحسن بحرانی]]: او دارای تالیفاتی، از جمله الفصول البهیه فی بعض اخبار الحجج المرضیه و هدایة العباد (در فقه) است.

- [[سیدمحمد زینی حسنی]]: از علما و شعرا.

- سیدمحمدمهدی سید سلیمان آل طعمه: از سادات آل طعمه و از نوادگان ابراهیم مجاب.

==پانویس==
{{پانویس}}
== منابع ==
{{منابع}}

{{برگرفتگی
|پیش از لینک = کتاب
|منبع = زیارت‌گاه‌های عراق، محمدمهدی فقیه بحرالعلوم.
|پس از لینک = بخش «قبر ابراهیم مجاب‌»، ج1، ص 194- 208.
| لینک = http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1472
}}

* '''تحفة الازهار و زلال الانهار في نسب ابناء الائمة الاطهار''': ضامن بن شدقم الحسيني المدني، چاپ ا، تهران، ميراث مكتوب، ١٣٧٨ه. ش.

* '''الشجرة الطيبة في ارض المخصبة''': سيد فاضل موسوي خلخالي‌زاده، قم، چاپ صدر، ١۴١۴ه. ق.

* '''المشاهد المشرفة''': السيد حسين ابوسعيدة، ط ١، بيروت، مؤسسة البلاغ، ١۴٣٣ه. ق - ٢٠١٢م.

* '''عمدة الطالب في انساب آل ابي‌طالب''': جمال‌الدين احمد بن علي الحسيني (ابن عنبة)، لجنة احياء تراث، بيروت، منشورات دارالكتب الحياة، بي‌تا.

* '''النفحة العنبرية في أنساب خير البرية''': محمدكاظم اليماني الموسوي، تحقيق: السيد مهدي الرجائي، ط ١، قم، مكتبة آيةالله العظمي المرعشي النجفي، ١۴١٩ه. ق - ١٣٧٧ه. ش.

* '''مناهل الضرب في انساب العرب''': سيد جعفر الاعرجي النجفي الحسيني، قم، مكتبة آيت‌الله العظمي المرعشي النجفي، ١۴١٩ه. ق.

* '''الاساس لأنساب الناس''': السيد جعفر الاعرجي، تحقيق: السيد حسين ابوسعيدة الموسوي، ط ١، قم، مؤسسة عاشوراء، ١۴٢٧ه. ق.

* '''الدر المنثور في انساب المعارف والصدور''': السيد جعفر الاعرجي، تحقيق: السيد حسين ابوسعيدة الموسوي، قم، مؤسسة عاشوراء، ١۴٢٧ه. ق.

* '''المجدي في انساب الطالبيين''': علي بن محمد العلوي العمري، تحقيق: احمد المهدوي الدامغاني، ط ٢، قم، مكتبة آيةالله العظمي المرعشي النجفي العامة، ١۴٢٢ه. ق - ١٣٨٠ه. ش.

* '''الشجرة المباركة في انساب الطالبية''': فخرالدين الرازي، ط ٢، قم، مكتبة آيةالله العظمي المرعشي النجفي، ١۴١٩ه. ق.

* '''انجاز العدات في احوال السادات''': محمد رحمتي،١۴٢٠ه. ق - ١٣٧٨ه. ش.

* '''كربلا و حرم‌هاى مطهر''': سلمان هادى آل طعمه، ترجمه: حسين صابرى، چاپ اول، مشعر، ١٣٧٨ه. ش.

* '''لباب الانساب والالقاب والاعقاب''': ابوالحسن على بن زيد بيهقى (ابن فندق)، قم، كتابخانه آيت‌الله العظمى مرعشى نجفى، ١۴١٠ه. ق.

* '''الشجرة المباركة في انساب الطالبية''': فخرالدين الرازي، ط ٢، قم، مكتبة آيةالله العظمي المرعشي النجفي، ١۴١٩ه. ق.

* '''مرقدها و مكان‌هاى زيارتى كربلا''': عبدالامير قريشى، ترجمه: احسان مقدس، چاپ ١، تهران، مشعر، ١٣٩١ه. ش.

* '''دانشنامه جامع بقاع و اماكن متبركه''': محمد مهدى فقيه بحرالعلوم، منتشر نشده.

* '''بغية النبلاء في تاريخ كربلاء''': عبدالحسين الكليدار آل طعمة، بغداد، مطبعة الارشاد، ١٩۶۶م.

* '''نزهة اهل الحرمين في عمارة المشهدين''': السيد حسن الصدر الكاظمي، تحقيق: السيد مهدي الرجائي، ط ١، قم، مكتبة سماحة آيةالله العظمي المرعشي النجفي الكبري، ١۴٣١ه. ق - ٢٠١٠م- ١٣٨٨ه. ش.

* '''مراقد المعارف''': محمد حرزالدين، تحقيق: محمدحسين حرزالدين، قم، سعيد بن جبير، ٢٠٠٧م.

* '''تنقيح المقال في علم الرجال''': عبدالله المامقاني، تحقيق و استدراك: محيي‌الدين المامقاني، ط ١، قم، مؤسسة آل البيت(ع) لإحياء التراث، ١۴٢۶ه. ق.

* '''معجم المراقد والمزارات في العراق''': ثامر عبدالحسن العامري، (لا م)، (لا ن)، (لا ت).

{{پایان}}
{{زیارتگاه‌ها و مقبره‌های عراق}}

[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]
[[رده:مدفونان در حرم امام حسین(ع)]]
[[رده:مکان‌های تاریخی کربلا]]
[[رده:زیارتگاه‌های کربلا]]
[[رده:مزار امامزاده‌های مدفون در کربلا]]
[[رده:مزار فرزندان امام کاظم در کربلا]]

مسجد مشعرالحرام

2019-02-23T07:00:00Z

M-mohammad:

{{در دست ویرایش|ماه=[[بهمن]]|روز=[[۲۲]]|سال=[[۱۳۹۷]]|کاربر=M-mohammad }}

{{جعبه اطلاعات بنای مذهبی
| عنوان =مسجدِ مشعرالحرام
| تصویر =
| اندازه تصویر =
| بنيانگذار =
| تأسیس =
| کاربری =عبادت
| مکان =[[منا]]
| نام‌های دیگر =
| وقایع مرتبط =
| ظرفیت =
| وضعیت =فعال
| مساحت =حدود چهار هزار متر مربع در عهد عباسی، حدود شش هزار متر مربع در حال حاضر
| امکانات =
| شماره ثبت =
| معمار =
| سبک =
| بازسازی =در سال ١٠٧٢ قمری، به دست سلاطین ترک عثمانی، در سال ١٣٩٩ قمری، پایان بنای جدید
| وبگاه =
}}

'''مسجد مشعرالحرام یا مزدلفه'''، یکی از مساجد [[شهر مکه]]، در [[کشور عربستان]] که در [[منا]] و در شش کیلومتری [[مسجد نمره]] و پنج کیلومتر و نیمی [[مسجد خیف]] واقع شده است، و امروزه به شکل مستطیل و دارای مساحت حدود شش هزار متر مربع است.

==مکان مزدلفه==

حُجاج در راه بازگشت از [[عرفات]] به سوی [[مکه]]، از [[وادی مازمین|وادی مازَمَیْن]] می‌گذرند که میان دو کوه است. «مازم» به معنای راه تنگ و به عبارت دیگر، تنگه است، این اشاره به دو راه رفت و برگشتِ تنگِ این ناحیه دارد. حاجی با عبور از این وادی، به [[مزدلفه]] یا سرزمینِ [[مشعرالحرام]] می‌رسد و در سویِ دیگر مشعرالحرام، یعنی سمت منا، [[وادی محسر|وادی محسِّر]] قرار دارد <ref>فصلنامه «میقات حج»، ش ٣، صص ١٧٣ - ١٨٢</ref> که با گذر از آن وادیِ کوچک، وارد منا می‌شود. محدوده مزدلفه با تابلوهای بسیار بزرگی معین شده و با جمله «بدایة مزدلفه» یا «نهایة مزدلفه» می‌توان حدود آن را شناخت.
==مزدلفه در قرآن==

نام‌گذاری این نقطه مزدلفه، یعنی محل ازدحام مردم، به دلیل اجتماع تمامی حجاج در [[شب دهم ذی‌حجه]] در آنجاست. [[خداوند]] در [[قرآن]] از این سرزمین یاد کرده است: {{قلم رنگ|سبز|لَیْسَ عَلَیْکُمْ جُنٰاحٌ اَنْ تَبْتَغُوا فَضْلاً مِنْ رَبِّکُمْ فَاِذٰا اَفَضْتُمْ مِنْ عَرَفٰاتٍ فَاذْکُرُوا اللّٰهَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرٰامِ وَ اذْکُرُوهُ کَمٰا هَدٰاکُمْ وَ اِنْ کُنْتُمْ مِنْ قَبْلِهِ لَمِنَ الضّٰالِّینَ ثُمَّ اَفِیضُوا مِنْ حَیْثُ اَفٰاضَ النّٰاسُ وَ اسْتَغْفِرُوا اللّٰهَ اِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ}} <ref>[http://lib.eshia.ir/17001/1/31/198 بقره/سوره2، آیه198. ]</ref>
==موقعیت جغرافیایی و مساحت==

در فاصله شش کیلومتری [[مسجد نمره|مسجد نَمِره]] و پنج کیلومتر و نیمی [[مسجد خیف|مسجد خَیْف]] در [[منا]]، مسجد مزدلفه واقع است. این مسجد در آغاز عهد عباسی، مساحتی حدود چهار هزار متر مربع داشته و تنها حصاری در اطراف آن بوده و سقف نداشته است. مسجد پیش‌گفته بارها بازسازی شده و سلاطین ترک عثمانی نیز در سال ١٠٧٢ قمری، آن را بازسازی کردند. در سال ١٣٩٩ قمری بنای جدید آن پایان یافت. اکنون مساحت مستطیل شکل آن حدود شش هزار متر مربع است.
==پانویس==
{{پانویس}}
== منابع ==
{{منابع}}

{{برگرفتگی

|پیش از لینک = کتاب

|منبع = آثار اسلامی مکه و مدينه، رسول جعفریان.

|پس از لینک = بخش «مسجد مشعرالحرام یا مردلفه»، ج1، ص162-161،

| لینک = http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1077

}}

{{پایان}}
{{مساجد}}

[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]
[[رده:مسجدهای مکه]]
[[رده:مکان‌های تاریخی مکه]]
[[رده:مکان‌های مذهبی مکه]]

قبر ابراهیم مجاب‌

2019-02-23T06:50:14Z

M-mohammad:

{{جعبه اطلاعات بنای مذهبی
| عنوان =
| تصویر =140.jpg
| اندازه تصویر =
| بنيانگذار =
| تأسیس =
| کاربری =زیارتگاه
| مکان = [[آستان مقدس امام حسین(ع)]]
| نام‌های دیگر =
| وقایع مرتبط =
| ظرفیت =
| وضعیت =
| مساحت =
| امکانات =
| شماره ثبت =
| معمار =
| سبک =
| بازسازی =ساخت ضریح نقره‌ای توسط هنرمندان ایرانی و نصب آن در سال ۱۳۹۲ ه. ش
| وبگاه =
}}
'''قبر ابراهیم مجاب‌'''، در رواقی به نام خود وی، در [[آستان مقدس امام حسین(ع)]] در [[کربلا]]، در کشور [[عراق]] واقع شده است.

سیدابراهیم بن محمد بن موسی بن جعفر(ع)، از نوادگان [[موسی بن جعفر(ع)]] است. او اولین کسی است که در [[کربلا]] ساکن شد. هرچند در لقب و نسب و محل دفن او دیدگاه‌های متفاوتی بیان شده اما بیشتر علمای انساب، به سکونت و وفات [[ابراهیم مجاب]] در [[حائر حسینی]]، اعتراف دارند.

قبر وی در رواقی قرار دارد که آن رواق در گذشته یکی از صحن‌های حرم مطهر امام حسین(ع) بوده و [[مقابر علویین]] نام داشت و از این رواق، دو در به صحن مطهر گشوده می‌شود. ضریح قبلی این قبر از جنس فولاد بود ولی امروزه ضریحی از جنس نقره، ساخت هنرمندان ایرانی بر روی قبر نصب است.

==معرفی اجمالی ابراهیم==

ابراهیم بن محمد بن امام موسی کاظم(ع)، مکنا به ابومحمد، <ref>تحفة الازهار، ج3، ص280؛ الشجرة الطیبة، ص25؛ الکواکب المنتشرة، ج1، ص70.</ref> ملقب به تاج‌الدین‌<ref>الشجرة الطیبة، ص25؛ المشاهد المشرفة، ج1، ص63.</ref> و مجاب‌<ref>عمدة الطالب، ص263؛ النفحة العنبریة، الیمانی الموسوی، ص90؛ مناهل الضرب، الاعرجی النجفی، ص474؛ الاساس لانساب الناس، السید حسین ابوسعیدة، ص205؛ الدر المنثور، الاعرجی النجفی، ص228.</ref> و مشهور به ضرّیر، <ref>المجدی، ص313؛ الشجرة المبارکة، ص103؛ النفحة العنبریة، ص90.</ref> مکفوف‌<ref>الشجرة الطیبة، ص25.</ref> و کوفی‌<ref>المجدی، ص313؛ الشجرة المبارکة، ص103.</ref> است. بدان علت که ایشان در آخر عمر، نابینا و زمین‌گیر شد، به ضریر و مکفوف، مشهور گشت.<ref>انجاز العدات، محمد رحمتی، ص115.</ref>

از وی به عنوان سیدی جلیل‌القدر، عظیم‌الشان و بزرگوار یاد شده است. او نخستین علوی است که در سال 247 ه. ق، پس از مرگ [[متوکل عباسی]]، از [[کوفه]] به [[کربلا]] آمد و آنجا سکونت گزید.<ref>المشاهد المشرفة، السید حسین ابوسعیدة، ج1، ص63.</ref> در آن دوران، محمد منتصر، پسر متوکل، امور خلافت را در دست گرفته بود. او از آنچه متوکل بر علویان روا داشته بود،‌ اندوهگین و آزرده خاطر شده بود. از این‌رو به علویان اجازه داد تا [[قبر امام حسین(ع)]] را زیارت کنند. در این دوران بود که سید ابراهیم، مرقد امام را زیارت کرد و به هنگام زیارت، رو به مرقد امام(ع) با عبارت‌ «السلام علیک یا جدّاه» سلام کرد و از درون ضریح، با عبارت‌ «و علیک السلام یا ولدی» پاسخ شنید و از همین رو، به «مُجاب» شهرت یافت.<ref>کربلا و حرم‌های مطهر، ص158.</ref>

==دیدگاه‌ها در محل دفن ابراهیم==

با وجود آنکه بیشتر علمای انساب، به سکونت و وفات ابراهیم مجاب در [[حائر حسنی]]، اعتراف دارند، برخی از پژوهشگران، در محل دفن او تردید نموده‌اند که در اینجا، به آن اشاره می‌کنیم.

===دفن ابراهیم در ایران===

[[بیهقی]] قائل است که ابراهیم مجاب، در سال 285 ه. ق، به نیشابور رفته و در آنجا، حدیث نقل نموده است.<ref>لباب الانساب، ج2، ص716.</ref> بر همین اساس، برخی تصور کرده‌اند که پس از شهادت [[امام رضا(ع)]]، سید ابراهیم مجاب با پدر و برخی دیگر از پسرعموهایش، به همراه عمویشان [[احمد بن موسی(ع)]]، به [[ایران]] سفر کرده و پس از درگیری با حاکم شیراز، نابینا شده و فرار کرده است و به سختی، با گذشتن از سرزمین‌های زیادی، (برخی آمل و شیراز و نیشابور را ذکر می‌کنند.) به کوفه رسیده و در آنجا ساکن شده است.<ref>مرقدها و مکان‌های زیارتی کربلا، ص100.</ref> اما شیرازی‌ها بر اساس مدارک ضعیف متاخر قائل‌اند که او در شیراز وفات کرده و کنار پدرش، محمد عابد، دفن شده است.<ref>دانشنامه بقاع و اماکن متبرکه، فقیه بحرالعلوم، ج1، ص184 و 185.</ref>

عده‌ای دیگر نیز معتقدند که او به طبرستان گریخت و در شهر آمل، از دنیا رفت که به ابوجواب ‌(منظور همان مجاب است که با تصحیف به ابوجواب شهرت پیدا کرده است.) شهرت دارد.<ref>همان، ج1، ص99 و 100.</ref>

====رد دفن ابراهیم در ایران====

ادعای حضور ابراهیم مجاب در ایران، از اساس مردود است، زیرا بیهقی، تاریخ حضور او را در نیشابور، سال 285 ه. ق نوشته است، درحالی‌که به گفته دیگر مورخان، او در سال 248 ه. ق، در حائر حسینی ساکن شده و در همانجا، وفات یافته و دفن شده است.<ref>المشاهد المشرّفة، ج1، ص63؛ بغیة النبلاء فی تاریخ کربلاء، ص122.</ref>

===دفن ابراهیم در کربلا===

[[سیدمحمدکاظم یمانی موسوی]] تصریح دارد که او در مشهد امام حسین(ع) مدفون است.<ref>النفحة العنبریة، 90.</ref>

[[سیدحسین صدر]] در کتاب «[[نزهة اهل الحرمین فی عمارة المشهدین]]» آورده است: <ref>نزهة اهل الحرمین فی عمارة المشهدین، ص21.</ref> «تا آنجا که من اطلاع دارم، خاندان ابراهیم مجاب، نخستین کسانی بودند که در کربلا سکونت کردند و تاکنون کسی را نیافته‌ام که پیش از آنان در کربلا ساکن شده باشد».

==خلط در برخی پژوهش‌ها==

متاسفانه در برخی از منابع متاخر، سید ابراهیم مجاب، فرزند محمد عابد بن امام موسی کاظم(ع)، با [[ابراهیم المرتضی]] فرزند امام کاظم(ع) خلط شده و برخی پژوهشگران، این دو را با یکدیگر، اشتباه گرفته‌اند.

علامه حرزالدین، نخستین پژوهشگر متاخری است که این اشتباه را مرتکب شده و نوشته است: <ref>مراقد المعارف، ج1، ص42.</ref>

ابراهیم اصغر، ملقب به مرتضی و مجاب، فرزند [[امام موسی کاظم(ع)]] است که مادرش، ام‌ولد نوبیه بود و «نحیله» نام داشت و در جانب شرقی [[بغداد]] وفات نمود و بدن او را به حائر حسینی منتقل کردند. مرقد او در حائر حسینی در کربلای مقدسه، پشت قبر جدش، [[امام حسین(ع)]] در زاویه رواق، در جهت شمال غربی است. روی قبر، ضریح مشبکی قرار دارد که آن را زیارت می‌کنند و به سید ابراهیم مجاب، معروف است.

گویا این اشتباه به علت هم‌نام بودن ابراهیم مجاب با ابراهیم مرتضی و اتصال نسبشان به امام موسی کاظم(ع) و اتصاف هر دو به زهد و تقوا بوده است. از طرفی، حرزالدین، این مطلب را از [[سید بحرالعلوم]] نقل می‌کند، زیرا او نیز می‌نویسد: «ابراهیم مجاب، صاحب ابوالسرایا است». <ref>نزهة اهل الحرمین فی عمارة المشهدین، ص21.</ref> این اشتباه آشکاری است؛ زیرا صاحب ابوالسرایا، ابراهیم مرتضی، فرزند امام هفتم(ع) است.

[[مامقانی]] نیز همین اشتباه را تکرار می‌کند و می‌گوید: <ref>تنقیح المقال فی علم الرجال، ج4، ص412.</ref>

بنا به تصریح علمای انساب، امام موسی کاظم(ع) دو فرزند به نام ابراهیم داشته است که یکی، ابراهیم اکبر و دومی ابراهیم اصغر بوده‌اند. در [[عمدة الطالب]] برای آن حضرت، 23 فرزند ذکر شده است. پنج نفر از آنان را نام می‌برد که فرزند نداشته‌اند و اختلافی دراین‌باره نیست. سه نفر را نیز نام می‌برد که فرزند دختر از خود بر جای نگذاشته‌اند و پنج تن دیگر، فرزندانی داشته‌اند که درباره آنان اختلاف است و از جمله آنان، ابراهیم اکبر است. ده نفر از آنان نیز فرزندانی داشته‌اند که درباره آنان اختلافی نیست و از جمله آنان، یکی ابراهیم اصغر است که لقب او مرتضی و مادرش، کنیزی اهل نوبه، به نام نجیه بوده است و این ابراهیم، فرزندان بسیاری داشته و قبرش در رواق سیدالشهدا(ع) است و [[سیدرضی]] و [[سیدمرتضی]] از نسل وی‌اند.

مامقانی در جای دیگری از کتاب خود، به این موضوع اشاره می‌کند و سپس اشتباه خود را این‌گونه تصحیح می‌کند: <ref>تنقیح المقال فی علم الرجال، ج4، ص49.</ref>

برخی معتقدند قبری که در گوشه شمال غربی رواق حرم مطهر امام حسین(ع) است، قبر ابراهیم اصغر، جد سیدرضی و سیدمرتضی است. ولی با بررسی دقیق، مشخص شد که قبر مذکور، متعلق به ابراهیم مجاب، فرزند محمد عابد، فرزند امام موسی کاظم(ع) است و افراد زیادی به این موضوع، اشاره کرده‌اند.

==موقعیت آرامگاه==

آرامگاه این سید، در قسمت شمال غربی، در رواقی به نام خود وی، در [[آستان مقدس امام حسین(ع)]] واقع شده است. از این رواق، دو در به صحن مطهر گشوده می‌شود که یکی، باب حبیب بن مظاهر است و در گذشته دارای کفشداری بوده متعلق به [[آل‌ شریح]] و دیگری، «باب سید ابراهیم مجاب» است که کفشداری آن، به سید جعفر فرزند سید حسن، فرزند سید جعفر [[آل‌ طعمه]] تعلق داشت. برای این رواق، درِ سومی هم به در مقابل باب سلطانیه، گشوده شده که کفشداری متعلق به سید‌هادی محمد مصطفی آل طعمه، در آن واقع است.<ref>کربلا و حرم‌های مطهر، ص158 و 159.</ref>

در گذشته این رواق، یکی از صحن‌های حرم مطهر امام حسین(ع) بود و [[مقابر علویین]] نام داشت.<ref>الشجرة الطیبة، ص25.</ref> اما بعدها بر اثر توسعه حرم مطهر که مقداری به مساحت بناهای حرم افزوده شد، مرقد سید ابراهیم مجاب، در رواق غربی حرم قرار گرفت و چون این رواق، بزرگ شد، قبر سید ابراهیم مجاب، در شمال رواق مذکور واقع گشت.<ref>کربلا و حرم‌های مطهر، ص158.</ref>

==ضریح مرقد==

روی مرقد سید ابراهیم، صندوقی از چوب ساج مرغوب قرار داشت و ضریحی از فولاد سبز، از آن محافظت می‌کرد. چندی پیش، ضریحی از برنز، جایگزین ضریح قبلی شد.<ref>مراقد المعارف، ج1، ص42؛ معجم المراقد والمزارات فی العراق، ص26.</ref>

امروزه ضریح نقره‌ای زیبایی ساخت هنرمندان ایرانی بر روی قبر نصب است که به آن اشاره خواهد شد.

هنرمندان اراکی، پروژه ساخت ضریح جدید سید ابراهیم مجاب را از ابتدای سال 1390 ه. ش آغاز کردند و آن را در ششم اسفند سال 1392 ه. ش، جهت نصب به [[عتبات عالیات]] فرستادند و از روز هجدهم فروردین سال 93 کار نصب آن به مدت دوازده روز انجام شد و هم زمان با میلاد با سعادت [[حضرت زهرا(س)]] رونمایی شد.

این ضریح، از دو سازه تشکیل شده که سازه نخست آن، شامل بدنه اصلی می‌باشد و از چوب طراحی شده است که آن را استاد محمد نوری، گره‌چینی کرده است. بخش دوم ضریح، از مس و طلا می‌باشد که قلم‌زنی روی آن را استاد محمد مهدی باباخانی انجام داده است. طول و عرض ضریح، 3* 20/ 1 متر و ارتفاع آن، سه متر است و دارای نه پنجره و یک درِ طلایی‌ است. برای ساخت این ضریح، پنجاه کیلوگرم طلا، 1150 کیلوگرم نقره و سیصد کیلوگرم مس، به کار رفته است.<ref>سایت خبری تحلیلی بولتن، تاریخ 13 اسفند 1391، کد خبر: 128532.</ref>

==دفن‌شدگان در جوار ابراهیم مجاب==

مکان کنونی، به عنوان «تربة العلویین» یا مقابر علویان، مشهور است‌<ref>منار الهدی فی الانساب، ص26.</ref> و جمعی از سادات و علما، در این مکان آرمیده‌اند. از دفن شدگان مشهور در این مکان، می‌توان از شخصیت‌های زیر نام برد: <ref>کربلا و حرم‌های مطهر، ص159.</ref>

- [[ابواحمد حسین موسوی]]: پدر سیدرضی و سیدمرتضی است که در ادامه به تفصیل بیشتری درباره وی سخن خواهیم گفت.

- [[سیدعبدالله بحرانی]]: صاحب کتاب‌های گرانسنگی، چون [[الافاضات الحسینیه]] و شرح مختصر النافع [[محقق حلی]] در فقه.

- [[سیدمحسن بن عبدالله بحرانی]]: او تقریرات درس استاد خود شیخ خلف بن عسکر را نوشته است.

- [[سیدمحمد بن سیدمحسن بحرانی]]: او دارای تالیفاتی، از جمله الفصول البهیه فی بعض اخبار الحجج المرضیه و هدایة العباد (در فقه) است.

- [[سیدمحمد زینی حسنی]]: از علما و شعرا.

- سیدمحمدمهدی سید سلیمان آل طعمه: از سادات آل طعمه و از نوادگان ابراهیم مجاب.

==پانویس==
{{پانویس}}
== منابع ==
{{منابع}}

{{برگرفتگی
|پیش از لینک = کتاب
|منبع = زیارت‌گاه‌های عراق، محمدمهدی فقیه بحرالعلوم.
|پس از لینک = بخش «قبر ابراهیم مجاب‌»، ج1، ص 194- 208.
| لینک = http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1472
}}

* '''تحفة الازهار و زلال الانهار في نسب ابناء الائمة الاطهار''': ضامن بن شدقم الحسيني المدني، چاپ ا، تهران، ميراث مكتوب، ١٣٧٨ه. ش.

* '''الشجرة الطيبة في ارض المخصبة''': سيد فاضل موسوي خلخالي‌زاده، قم، چاپ صدر، ١۴١۴ه. ق.

* '''المشاهد المشرفة''': السيد حسين ابوسعيدة، ط ١، بيروت، مؤسسة البلاغ، ١۴٣٣ه. ق - ٢٠١٢م.

* '''عمدة الطالب في انساب آل ابي‌طالب''': جمال‌الدين احمد بن علي الحسيني (ابن عنبة)، لجنة احياء تراث، بيروت، منشورات دارالكتب الحياة، بي‌تا.

* '''النفحة العنبرية في أنساب خير البرية''': محمدكاظم اليماني الموسوي، تحقيق: السيد مهدي الرجائي، ط ١، قم، مكتبة آيةالله العظمي المرعشي النجفي، ١۴١٩ه. ق - ١٣٧٧ه. ش.

* '''مناهل الضرب في انساب العرب''': سيد جعفر الاعرجي النجفي الحسيني، قم، مكتبة آيت‌الله العظمي المرعشي النجفي، ١۴١٩ه. ق.

* '''الاساس لأنساب الناس''': السيد جعفر الاعرجي، تحقيق: السيد حسين ابوسعيدة الموسوي، ط ١، قم، مؤسسة عاشوراء، ١۴٢٧ه. ق.

* '''الدر المنثور في انساب المعارف والصدور''': السيد جعفر الاعرجي، تحقيق: السيد حسين ابوسعيدة الموسوي، قم، مؤسسة عاشوراء، ١۴٢٧ه. ق.

* '''المجدي في انساب الطالبيين''': علي بن محمد العلوي العمري، تحقيق: احمد المهدوي الدامغاني، ط ٢، قم، مكتبة آيةالله العظمي المرعشي النجفي العامة، ١۴٢٢ه. ق - ١٣٨٠ه. ش.

* '''الشجرة المباركة في انساب الطالبية''': فخرالدين الرازي، ط ٢، قم، مكتبة آيةالله العظمي المرعشي النجفي، ١۴١٩ه. ق.

* '''انجاز العدات في احوال السادات''': محمد رحمتي،١۴٢٠ه. ق - ١٣٧٨ه. ش.

* '''كربلا و حرم‌هاى مطهر''': سلمان هادى آل طعمه، ترجمه: حسين صابرى، چاپ اول، مشعر، ١٣٧٨ه. ش.

* '''لباب الانساب والالقاب والاعقاب''': ابوالحسن على بن زيد بيهقى (ابن فندق)، قم، كتابخانه آيت‌الله العظمى مرعشى نجفى، ١۴١٠ه. ق.

* '''الشجرة المباركة في انساب الطالبية''': فخرالدين الرازي، ط ٢، قم، مكتبة آيةالله العظمي المرعشي النجفي، ١۴١٩ه. ق.

* '''مرقدها و مكان‌هاى زيارتى كربلا''': عبدالامير قريشى، ترجمه: احسان مقدس، چاپ ١، تهران، مشعر، ١٣٩١ه. ش.

* '''دانشنامه جامع بقاع و اماكن متبركه''': محمد مهدى فقيه بحرالعلوم، منتشر نشده.

* '''بغية النبلاء في تاريخ كربلاء''': عبدالحسين الكليدار آل طعمة، بغداد، مطبعة الارشاد، ١٩۶۶م.

* '''نزهة اهل الحرمين في عمارة المشهدين''': السيد حسن الصدر الكاظمي، تحقيق: السيد مهدي الرجائي، ط ١، قم، مكتبة سماحة آيةالله العظمي المرعشي النجفي الكبري، ١۴٣١ه. ق - ٢٠١٠م- ١٣٨٨ه. ش.

* '''مراقد المعارف''': محمد حرزالدين، تحقيق: محمدحسين حرزالدين، قم، سعيد بن جبير، ٢٠٠٧م.

* '''تنقيح المقال في علم الرجال''': عبدالله المامقاني، تحقيق و استدراك: محيي‌الدين المامقاني، ط ١، قم، مؤسسة آل البيت(ع) لإحياء التراث، ١۴٢۶ه. ق.

* '''معجم المراقد والمزارات في العراق''': ثامر عبدالحسن العامري، (لا م)، (لا ن)، (لا ت).

{{پایان}}
{{زیارتگاه‌ها و مقبره‌های عراق}}

[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]
[[رده:مدفونان در حرم امام حسین(ع)]]
[[رده:مکان‌های تاریخی کربلا]]
[[رده:زیارتگاه‌های کربلا]]
[[رده:مزار امامزاده‌های مدفون در کربلا]]
[[رده:مزار فرزندان امام کاظم در کربلا]]

آرامگاه فضولی بغدادی‌

2019-02-23T06:30:15Z

M-mohammad:

{{در دست ویرایش|ماه=[[بهمن]]|روز=[[۲۱]]|سال=[[۱۳۹۷]]|کاربر=M-mohammad }}

{{جعبه اطلاعات بنای مذهبی
| عنوان =آرامگاه فضولی بغدادی‌
| تصویر =
| اندازه تصویر =
| بنيانگذار =
| تأسیس =
| کاربری =زیارتگاه
| مکان = در [[مقبره عبدالمؤمن دده]]، در مجاورت [[تکیه بکتاشیه]] در باب القبله [[آستان امام حسین(ع)]]
| نام‌های دیگر =
| وقایع مرتبط =
| ظرفیت =
| وضعیت =غیر فعال
| مساحت =
| امکانات =
| شماره ثبت =
| معمار =
| سبک =
| بازسازی =
| وبگاه =
}}
'''آرامگاه فضولی بغدادی‌'''، در [[کشور عراق]]، [[شهر کربلا]]، در [[مقبره عبدالمؤمن دده]]، در مجاورت [[تکیه بکتاشیه]] در باب القبله [[آستان امام حسین(ع)]]، قرار داشته است که در جریان احداث خیابان گرداگرد آستانه حسینی در سال 1366 ه. ق خراب شده است.

فضولی بغدادی‌،با نام [[محمد بن اسماعیل فضولی بغدادی‌|محمد بن اسماعیل]] از شاعران [[شیعه]] در سده دهم هجری است که به سه زبان ترکی، فارسی و عربی، شعر می‌سروده است.

==معرفی اجمالی فضولی==

[[محمد بن اسماعیل بغدادی]]، متخلص به فضولی، از شاعران [[شیعه]] در سده دهم هجری است که به سه زبان ترکی، فارسی و عربی، شعر می‌سروده است. فضولی، اصالتاً آذربایجانی، اما به دلیل اقامت زیاد در [[بغداد]]، به بغدادی مشهور است. او در [[عراق]]، در زمان سلطنت آق‌ قویونلوها، به دنیا آمد. سال تولد وی، مشخص نیست و مکان تولد وی را نیز به اختلاف، [[حله]]، [[کربلا]]، بغداد یا [[نجف]] گفته‌اند.

فضولی، تمام عمرش را در عراق به سر برد و مدتی، خادم [[حرم امام علی(ع)]] بود. او اشعار فراوانی در مدح [[ائمه(ع)]]، به‌ویژه [[امام علی(ع)]] دارد و مثنوی «حدیقة السُعَداء» را به زبان ترکی، در بیان مقتل امام حسین(ع) و حوادث عاشورا سروده است. همچنین او تعدادی از پادشاهان و وزیران، از جمله شاه اسماعیل صفوی، سلطان سلیمان قانونی و وزیرش، ابراهیم پاشا را مدح گفته است.

فضولی از بنیان‌گذاران ادب منظوم ترکی آذربایجان است و وزن‌ها، قالب‌ها، ترکیب‌ها، مضمون‌ها و معانی شعر فارسی را از راه ترجمه یا عین عبارت را در ترکی، به کار برده و با ادب فارسی، ادبیات ترکی را حیات بخشیده است. غزلیات وی، عیناً تقلید از غزلیات‌ فارسی است. در تاریخ شعر عثمانی، فضولی را نخستین شاعر از چهار شاعر بزرگ می‌دانند که در ادبیات قدیم عثمانی، دارای جایگاه ادبی‌اند.

==قبر فضولی==

قبر فضولی، در [[مقبره عبدالمؤمن دده]]، شیخ طریقه بکتاشیه، در مجاورت [[تکیه بکتاشیه]] در باب القبله [[آستان امام حسین(ع)]]، قرار داشته است.

این مقبره، به همراه تکیه بکتاشیه، در جریان احداث خیابان گرداگرد آستانه حسینی در سال 1366 ه. ق خراب گردید. به دنبال آن، دولت ترکیه براساس یک توافق‌نامه فرهنگی میان عراق و ترکیه، در ماه فوریه 1967 م، برای عبدالمؤمن دده و فضولی، مقبره‌ای نمادین بنا کرد که شامل اتاق کوچکی در نبش بازار سوق‌القبله و خیابان ابن‌فهد بود.<ref>مراقد المعارف، ج2، ص178.</ref>
==پانویس==
{{پانویس}}
== منابع ==
{{منابع}}

{{برگرفتگی
|پیش از لینک = کتاب
|منبع = زیارت‌گاه‌های عراق، محمدمهدی فقیه بحرالعلوم.
|پس از لینک = بخش «آرامگاه فضولی بغدادی‌»، ج1، ص208.
| لینک = http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1472
}}

* '''مراقد المعارف''': محمد حرزالدين، تحقيق: محمدحسين حرزالدين، قم، سعيد بن جبير، ٢٠٠٧م.
{{پایان}}
{{زیارتگاه‌ها و مقبره‌های عراق}}

[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]
[[رده:مکان‌های تاریخی کربلا]]
[[رده:مدفونان در کربلا]]
[[رده:مزار شاعران مدفون در عراق]]
[[رده:زیارتگاه‌های کربلا]]

آرامگاه فضولی بغدادی‌

2019-02-23T06:29:47Z

M-mohammad:

{{در دست ویرایش|ماه=[[بهمن]]|روز=[[۲۱]]|سال=[[۱۳۹۷]]|کاربر=M-mohammad }}

{{جعبه اطلاعات بنای مذهبی
| عنوان =آرامگاه فضولی بغدادی‌
| تصویر =
| اندازه تصویر =
| بنيانگذار =
| تأسیس =
| کاربری =زیارتگاه
| مکان = در [[مقبره عبدالمؤمن دده]]، در مجاورت [[تکیه بکتاشیه]] در باب القبله [[آستان امام حسین(ع)]]
| نام‌های دیگر =
| وقایع مرتبط =
| ظرفیت =
| وضعیت =غیر فعال
| مساحت =
| امکانات =
| شماره ثبت =
| معمار =
| سبک =
| بازسازی =
| وبگاه =
}}
'''آرامگاه فضولی بغدادی‌'''، در کشور عراق، شهر کربلا، در [[مقبره عبدالمؤمن دده]]، در مجاورت [[تکیه بکتاشیه]] در باب القبله [[آستان امام حسین(ع)]]، قرار داشته است که در جریان احداث خیابان گرداگرد آستانه حسینی در سال 1366 ه. ق خراب شده است.

فضولی بغدادی‌،با نام [[محمد بن اسماعیل فضولی بغدادی‌|محمد بن اسماعیل]] از شاعران [[شیعه]] در سده دهم هجری است که به سه زبان ترکی، فارسی و عربی، شعر می‌سروده است.

==معرفی اجمالی فضولی==

[[محمد بن اسماعیل بغدادی]]، متخلص به فضولی، از شاعران [[شیعه]] در سده دهم هجری است که به سه زبان ترکی، فارسی و عربی، شعر می‌سروده است. فضولی، اصالتاً آذربایجانی، اما به دلیل اقامت زیاد در [[بغداد]]، به بغدادی مشهور است. او در [[عراق]]، در زمان سلطنت آق‌ قویونلوها، به دنیا آمد. سال تولد وی، مشخص نیست و مکان تولد وی را نیز به اختلاف، [[حله]]، [[کربلا]]، بغداد یا [[نجف]] گفته‌اند.

فضولی، تمام عمرش را در عراق به سر برد و مدتی، خادم [[حرم امام علی(ع)]] بود. او اشعار فراوانی در مدح [[ائمه(ع)]]، به‌ویژه [[امام علی(ع)]] دارد و مثنوی «حدیقة السُعَداء» را به زبان ترکی، در بیان مقتل امام حسین(ع) و حوادث عاشورا سروده است. همچنین او تعدادی از پادشاهان و وزیران، از جمله شاه اسماعیل صفوی، سلطان سلیمان قانونی و وزیرش، ابراهیم پاشا را مدح گفته است.

فضولی از بنیان‌گذاران ادب منظوم ترکی آذربایجان است و وزن‌ها، قالب‌ها، ترکیب‌ها، مضمون‌ها و معانی شعر فارسی را از راه ترجمه یا عین عبارت را در ترکی، به کار برده و با ادب فارسی، ادبیات ترکی را حیات بخشیده است. غزلیات وی، عیناً تقلید از غزلیات‌ فارسی است. در تاریخ شعر عثمانی، فضولی را نخستین شاعر از چهار شاعر بزرگ می‌دانند که در ادبیات قدیم عثمانی، دارای جایگاه ادبی‌اند.

==قبر فضولی==

قبر فضولی، در [[مقبره عبدالمؤمن دده]]، شیخ طریقه بکتاشیه، در مجاورت [[تکیه بکتاشیه]] در باب القبله [[آستان امام حسین(ع)]]، قرار داشته است.

این مقبره، به همراه تکیه بکتاشیه، در جریان احداث خیابان گرداگرد آستانه حسینی در سال 1366 ه. ق خراب گردید. به دنبال آن، دولت ترکیه براساس یک توافق‌نامه فرهنگی میان عراق و ترکیه، در ماه فوریه 1967 م، برای عبدالمؤمن دده و فضولی، مقبره‌ای نمادین بنا کرد که شامل اتاق کوچکی در نبش بازار سوق‌القبله و خیابان ابن‌فهد بود.<ref>مراقد المعارف، ج2، ص178.</ref>
==پانویس==
{{پانویس}}
== منابع ==
{{منابع}}

{{برگرفتگی
|پیش از لینک = کتاب
|منبع = زیارت‌گاه‌های عراق، محمدمهدی فقیه بحرالعلوم.
|پس از لینک = بخش «آرامگاه فضولی بغدادی‌»، ج1، ص208.
| لینک = http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1472
}}

* '''مراقد المعارف''': محمد حرزالدين، تحقيق: محمدحسين حرزالدين، قم، سعيد بن جبير، ٢٠٠٧م.
{{پایان}}
{{زیارتگاه‌ها و مقبره‌های عراق}}

[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]
[[رده:مکان‌های تاریخی کربلا]]
[[رده:مدفونان در کربلا]]
[[رده:مزار شاعران مدفون در عراق]]
[[رده:زیارتگاه‌های کربلا]]

قبر سید ابواحمد موسوی

2019-02-23T06:25:40Z

M-mohammad:

{{در دست ویرایش|ماه=[[بهمن]]|روز=[[۲۱]]|سال=[[۱۳۹۷]]|کاربر=M-mohammad }}
{{جعبه اطلاعات بنای مذهبی
| عنوان =قبر سید ابواحمد موسوی
| تصویر =
| اندازه تصویر =
| بنيانگذار =
| تأسیس =
| کاربری =زیارتگاه
| مکان =در سردابی در انتهای [[رواق ابراهیم مجاب]]، در [[حرم امام حسین(ع)]]
| نام‌های دیگر =
| وقایع مرتبط =
| ظرفیت =
| وضعیت =غیرفعال
| مساحت =
| امکانات =
| شماره ثبت =
| معمار =
| سبک =
| بازسازی =
| وبگاه =
}}

'''قبر سید ابواحمد موسوی'''، ‏زیارتگاهی در [[کشور عراق]]، [[شهر کربلا]]، در [[حرم امام حسین(ع)]] و در سردابی در انتهای [[رواق ابراهیم مجاب]]، قرار داشته که امروزه از بین رفته است.

[[سید ابواحمد موسوی]]، از نوادگان [[امام موسی کاظم(ع)]] است که پدر [[سیدرضی]] و [[سیدمرتضی]] و از سادات بزرگ زمان خود بوده است.

این سید بعد از فوت‌اش، در [[بغداد]] به خاک سپرده شد و سپس بدنش را به حرم امام حسین(ع)، منتقل کردند که در آن زمان قبرش آشکار و معروف بوده است.

==معرفی اجمالی ابواحمد==

[[سید ابواحمد حسین بن موسی موسوی|ابواحمد حسین]] بن موسی بن محمد بن موسی بن ابراهیم مرتضی بن امام موسی کاظم(ع)، پدر [[سیدرضی]] و [[سیدمرتضی]] و از سادات بزرگ و جلیل‏‌القدر زمان خود بوده است. او در سال 304 ه. ق به دنیا آمد و به «طاهر ذوالمناقب» ملقب گشت. او نزد خلفای‏ بنی‌‏عباس و امرای [[آل بویه]]، منزلت بالایی داشت و از سوی آنان، پنج بار به عنوان نقیب سادات، تعیین شد.

با توجه به جایگاه و موقعیتش، نقش سفیر و میانجی را میان خلفای عباسی و پادشاهان آل‏ بویه و امیران حمدانی حلب، ایفا می‌‏کرد. زمانی که عضدالدوله به [[بغداد]] آمد، او را دستگیر کرد و با خود به قلعه‌‏ای در فارس برد. اما پس از مرگ عضدالدوله، فرزندش شرف‏ الدوله، او را آزاد کرد و با خود، به بغداد برگرداند.

==محل خاکسپاری==

سرانجام در سن 97 سالگی، در سال 400 ه. ق، از دنیا رفت و ابتدا در خانه‌‏اش (در بغداد) به خاک سپرده شد و سپس بدنش را به [[حرم امام حسین(ع)]] منتقل کردند.<ref>شرح نهج البلاغه، ج1، ص55 و 56.</ref>

[[ابن‏‌عنبه]] نوشته است که در زمان وی، قبر سید ابواحمد آشکار و معروف بوده است.<ref>عمدة الطالب، ص249.</ref> سپس اشاره کرده است که دو فرزند وی، یعنی سیدرضی و سیدمرتضی، در آغاز در بغداد به خاک سپرده شدند و سپس به [[کربلا]] منتقل شدند و نزد پدر خود، نزدیک [[قبر ابراهیم مجاب]] دفن شدند.<ref>همان، ص250 و 257.</ref> نویسندگان متاخر شیعه نیز همگی به پیروی از ابن‏‌عنبه، این قول را پذیرفته‏‌اند.<ref>نزهة الحرمین فی عمارة المشهدین، ص22؛ آرامگاه‏های خاندان پاک پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌‌و‌آله‌وسلّم)، صص 230 و 231.</ref> با این حال، در منابع متقدم و تواریخ معتبر، به این مسئله و اینکه در چه زمانی تابوت سیدرضی و سیدمرتضی به کربلا انتقال یافته، اشاره‏ای نشده است.

==مکان قبر==

قبر ابواحمد حسین و دو قبر منسوب به سیدرضی و سیدمرتضی، در سردابی در انتهای [[رواق ابراهیم مجاب]]، قرار داشته که امروزه از بین رفته است.

==پانویس==
{{پانویس}}
== منابع ==
{{منابع}}

{{برگرفتگی
|پیش از لینک = کتاب
|منبع = زیارت‌گاه‌های عراق، محمدمهدی فقیه بحرالعلوم.
|پس از لینک = بخش «قبر سید ابواحمد موسوی»، ج1، ص209.
| لینک = http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1472
}}

* '''شرح نهج البلاغة''': عبدالحميد بن هبة الله (ابن ابي الحديد)، ط ١، قم، ١۴٠۴ه. ق.

* '''عمدة الطالب في انساب آل ابي‌طالب''': جمال‌الدين احمد بن علي الحسيني (ابن عنبة)، لجنة احياء تراث، بيروت، منشورات دارالكتب الحياة، بي‌تا.

* '''نزهة اهل الحرمين في عمارة المشهدين''': السيد حسن الصدر الكاظمي، تحقيق: السيد مهدي الرجائي، ط ١، قم، مكتبة سماحة آيةالله العظمي المرعشي النجفي الكبري، ١۴٣١ه. ق - ٢٠١٠م- ١٣٨٨ه. ش.

* '''آرامگاه‌هاى خاندان پاك پيامبر(ص) و بزرگان صحابه و تابعين''': سيد عبدالرّزاق كمونه، ترجمه: عبدالعلى صاحبى، چاپ دوم، مشهد، بنياد پژوهش‌هاى اسلامى آستان قدس رضوى، ١٣٧۵ه. ش.
{{پایان}}
{{زیارتگاه‌ها و مقبره‌های عراق}}

[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]
[[رده:مدفونان در حرم امام حسین(ع)]]
[[رده:مکان‌های تاریخی کربلا]]
[[رده:زیارتگاه‌های کربلا]]
[[رده:مزار علمای شیعه در کربلا]]
[[رده:مزار سادات مدفون در کربلا]]

مسجد براثا (قدیم)

2019-02-23T06:04:03Z

M-mohammad: removed Category:مکان‌های مذهبی بغداد using HotCat

{{جعبه اطلاعات بنای مذهبی
| عنوان =مسجد براثا
| تصویر =210.jpg
| اندازه تصویر =
| بنيانگذار =بنا بر برخی نقل‌ها راهب مسیحی مسلمان‌شده به دست امام علی(ع) و برخی نقل‌ها خود امام علی(ع)
| تأسیس =زمان [[امام علی(ع)]]
| کاربری =عبادتگاه
| مکان =یکی از محله‌های اطراف [[بغداد]] در جنوب باب محول، در سمت قبله کرخ
| نام‌های دیگر =
| وقایع مرتبط =عبادتگاه مسیحی
| ظرفیت =
| وضعیت =فعال
| مساحت =
| امکانات =
| شماره ثبت =
| معمار =
| سبک =
| بازسازی =سال ۳۲۸ ه. به دستور وزیر الراضی خلیفه عباسی
| وبگاه =
}}

'''مسجد بُراثا‌'''، یکی از مساجد تاریخی و مقدس شیعیان عراق، در قرون اولیه اسلامی که دارای توجه و اهمیت زیادی بوده و در براثا، محلی در نزدیکی [[شهر بغداد]] قرار داشت.

علت اهمیت و قداسیت این مسجد روایاتی است که در فضیلت این مسجد نقل شده است؛ از جمله آنها روایتی است که [[حضرت امام علی(ع)]]، در مسیر بازگشت خود از [[جنگ نهروان]]، در محل این مسجد توقف کرد و با اصحاب خود، نماز جماعت ادا نمود و یک راهب مسیحی با مشاهده این نماز، [[اسلام]] آورد و طبق برخی نقل‌ها به دستور امام علی(ع) در این محل مسجدی بنا کرد و برخی نیز بنای آنرا به امام علی(ع) نسبت داده‌اند.

مسجد براثا در سده چهارم هجری به دستور [[مقتدر عباسی]] با خاک یکسان شد و زمین مسجد، به گورستان پشت آن ملحق گشت اما در سال ۳۲۸ ه. به دستور وزیر الراضی خلیفه عباسی، مسجد بازسازی و توسعه پیدا کرد.

این مسجد تا سال ۴۵۰ ه. ق، فعال بود و شیعیان در آن نماز جمعه برپا می‌کردند و محل تدریس و نقل روایات بود ولی بر اثر سخت‌گیری [[اهل‌سنت]] بغداد بر شیعیان، مسجد تعطیل شد و در قرون ششم و هفتم هجری، از مسجد براثا، ویرانه‌ای بیش باقی نمانده بود.

==جایگاه مسجد==

مسجد براثا، از مساجد تاریخی و مقدس شیعیان [[عراق]] است که در قرون اولیه اسلامی، به شدت مورد توجه و اهتمام آنان بوده است.

اهمیت و تقدس این مسجد برای شیعیان، از روایاتی سرچشمه می‌گیرد که در فضیلت این مسجد، نقل شده است؛ از جمله در تعدادی از منابع شیعه، روایاتی نقل شده است که [[حضرت امام علی(ع)]]، در مسیر بازگشت خود از [[جنگ نهروان]]، در محل این مسجد توقف کرد و با اصحاب خود، نماز جماعت ادا نمود. یک راهب مسیحی که در صومعه خود، نزدیک این مسجد می‌زیست، با مشاهده نماز گزاردن امام(ع) در این مکان، به حضور ایشان رسید و [[اسلام]] آورد. البته در منابع مختلف، این حادثه با جزئیات متفاوتی، نقل شده است.

==روایت اسلام‌آوردن مسیحی با نماز امام علی==

براساس روایت [[شیخ صدوق]] و [[شیخ طوسی]] که سند آن به [[جابر بن عبدالله انصاری]] می‌رسد، لشکر صد هزار نفره امیرمؤمنان(ع) پس از بازگشت از [[جنگ خوارج]]، به امامت امام(ع) در براثا نماز خواندند. یک (راهب) مسیحی از صومعه خود پایین آمد و سراغ فرمانده لشکر را گرفت. آنها امام(ع) را به او نشان دادند و او از امام پرسید که آیا تو [[پیامبر]] یا وصی پیامبری؟ امام نیز خود را وصی پیامبر معرفی کرد. راهب گفت که من صومعه خود را به احترام این جایگاه (براثا)، در اینجا ساخته‌ام و در [[کتب آسمانی]] خوانده‌ام که در اینجا و با این جمعیت، جز پیامبر یا وصی پیامبر، نماز نمی‌خواند. سپس اسلام آورد و همراه با لشکر امام(ع) به [[کوفه]] رفت.<ref>من لا یحضره الفقیه، ج1، ص151؛ تهذیب الاحکام، ج3، ص264.</ref>

===نقل شیخ طوسی===

شیخ طوسی به نقل از [[شیخ مفید]]، داستان متفاوتی از این داستان را با تفصیل و جزئیات بیشتر، از [[امام محمد باقر(ع)]] نقل کرده که متن کامل آن، چنین است: <ref>ترجمه امالی طوسی، ج1، ص431 و 433 (مجلس 7، حدیث 340/ 42. </ref>

هنگامی که امیرمؤمنان(ع) از جنگ با خوارج باز می‌گشت، به «زوراء» رسید و به مردم فرمود: «اینجا زوراء است. پس حرکت کنید و از آن دور شوید. همانا «خسف» و فرو رفتن در آن، از فرو رفتن میخ در الَک، تندتر است». پس هنگامی که به منطقه‌ای از زمین آنجا رسید، پرسید: «این چه زمینی است؟» گفتند: «بحرا». حضرت فرمود: «زمینی شوره‌زار است. از آن دور شوید و به سمت راست، حرکت کنید». هنگامی که به «یمنة السواد» رسید، راهبی را در صومعه‌ای مشاهده کرد و از وی پرسید: «ای راهب! آیا در اینجا فرود آییم؟» راهب گفت: «با سپاهیانت در این زمین فرو میا». امام پرسید: «چرا؟» راهب گفت: «ما در کتابمان خوانده‌ایم که جز وصی پیامبر که به همراه سپاهیانش در راه خدا می‌جنگد، در این منطقه فرو نمی‌آید». امیرمؤمنان به او فرمود: «من سرور اوصیایم». راهب گفت: «پس تو همان کم‌موی‌ترین مرد [[قریش]] و جانشین [[محمد(ص)]] هستی!». امیرمؤمنان به او فرمود: «من همانم».

پس راهب نزد او آمد و گفت: «شریعت و آیین اسلام را بر من عرضه بدار. من در [[انجیل]]، صفات تو را یافته‌ام و (اینکه‌) تو در زمین براثا (خانه [[مریم(س)]] و زمین [[عیسی(ع)]]) فرو می‌آیی». امیرمؤمنان گفت: «بایست و چیزی را به ما خبر مده». سپس به مکانی رسید و فرمود: «به اینجا ضربه‌ای بزنید». آنگاه با پای خود، ضربه‌ای به آنجا زد و چشمه‌ای روان، از آن محل جوشید. امام فرمود: «این چشمه مریم(س) است که برای وی شکافته شد». سپس فرمود: «اینجا را به مقدار هفده ذراع بکنید». پس آنجا را کندند و صخره‌ای سفید، نمایان گشت. حضرت فرمود: «اینجا مریم(س)، حضرت عیسی(ع) را از شانه‌اش بر زمین گذاشت و نماز خواند.

سپس امیرمؤمنان، صخره را محکم ساخت و بر آن، نماز گزارد و در آنجا چهل روز باقی ماند و نماز را کامل برپا داشت و خانواده خود را در خیمه‌ای نزدیک که صدایشان به حضرت می‌رسید، جای داد. سپس فرمود: «اینجا زمین براثا و خانه مریم(س) است و در این جایگاه مقدس، پیامبران نماز گزارده‌اند». امام باقر (علیه‌السّلام) (در ادامه‌) فرمود: «و ما یافتیم که [[ابراهیم(ع)]] در اینجا، پیش از عیسی(ع) نماز خوانده است».

شبیه این روایت را نیز [[قطب راوندی]] نقل کرده است.<ref>الخرائج والجرائح، ج2، ص552 و 553.</ref>

===نقل ابن‌شهرآشوب===

[[ابن‌شهرآشوب]] در کتاب خود، بخشی از همین روایت را که دربرگیرنده خبر ضربه زدن ایشان به زمین و جوشیدن چشمه و کندن زمین و یافتن صخره سفید است، از محمد بن قیس نقل کرده است.<ref>مناقب آل ابی‌طالب، ج2، ص299 و 300.</ref> او همچنین خبر دیگری را از حارث اعور، عمرو ابن حریث و ابوایوب، نقل کرده است که در آن، اشاره‌ای به جوشیدن چشمه آب و یافتن صخره سفید، نشده است. اما محتوای کلی آن، مشابه بخش آغازین روایت امالی طوسی (داستان اسلام‌آوردن راهب) است. البته با این تفاوت که بر اساس روایت ابن‌شهرآشوب، نام راهب، «حباب» است و امیرمؤمنان(ع) به وی، دستور داد تا دیر خود را به مسجد تبدیل کند و او نیز همراه امیرمؤمنان(ع)، به کوفه رفت و در آنجا اقامت کرد و پس از شهادت امام(ع)، به مسجد براثا بازگشت.<ref>همان، ص299.</ref>

ابن‌شهرآشوب در ادامه، روایتی را به نقل از «زاذان»، از امیرمؤمنان(ع) نقل کرده است که در واقع، دنباله روایت قبلی است؛ چنان‌که در آن، آمده است:

امام(ع) از «حبّاب» پرسید: <ref>همان، ص299.</ref> «از کجا آب می‌نوشی؟» گفت: «از دجله». امام پرسید: «چرا چشمه‌ای حفر نمی‌کنی تا از آن آب بیاشامی؟» راهب گفت: «حفر کردم. اما آب آن، شور بود». امام فرمود: «اکنون چشمه دیگری حفر کن». پس راهب چشمه‌ای حفر کرد و آب زلالی از آن، خارج شد. امام فرمود: «ای حباب! از این پس، آب آشامیدنی تو از اینجا خواهد بود».

همچنین در برخی از منابع شیعه، تنها به نماز خواندن امام علی(ع) در براثا، در بازگشت از جنگ نهروان، بدون اشاره به داستان اسلام‌آوردن راهب یا آشکار کردن چشمه و سایر وقایع آن، اشاره شده است.<ref>الروضة فی فضائل امیرالمؤمنین، شاذان بن جبرئیل القمی، ص170؛ الفضائل، شاذان بن جبرئیل القمی، ص68؛ عیون المعجزات، حسین بن عبدالوهاب، ص1؛ العقد النضید والدر الفرید، محمد بن حسن القمی، ص18.</ref>

[[پرونده:211.jpg|بندانگشتی|نمایی از مسجد]]

==فضیلت مسجد==

در برخی منابع دیگر، بدون اشاره به داستان حضور و نماز خواندن امام علی(ع) در براثا، فضایل دیگری برای مسجد براثا، نقل شده است؛ از جمله [[ابن‌قولویه]] به سند خود از ابوالحسن حذاء، از [[امام جعفر صادق(ع)]] نقل کرده است که ایشان فرمود: انّ الی جانبکم مقبرة یقال لها براثا یحشر منها عشرون ومائة الف شهید کشهداء بدر.

در سمت شما، قبرستانی وجود دارد که به آن براثا می‌گویند و از آن، صد و بیست هزار شهید همانند شهدای بدر، محشور خواهند گشت.<ref>کامل الزیارات، ص346؛ ترجمه کامل الزیارات، ص995.</ref>

==موقعیت مسجد==

براثا در اصل، روستایی قدیمی‌تر از [[بغداد]] بود که پس از توسعه این شهر، به یکی از محله‌های اطراف آن، تبدیل شد. موقعیت آن، جنوب باب محول، در سمت قبله کرخ بود.<ref>معجم البلدان، ج1، ص362.</ref>

==زمان تاسیس==

درباره تاریخ بنای مسجد براثا، اطلاع دقیقی در دست نیست. براساس یکی از نقل‌های ابن‌شهرآشوب که گذشت، این مسجد را راهب مسیحی ساکن آنجا پس از اسلام‌آوردن خود، به دستور امیرمؤمنان(ع) بنا کرد.<ref>مناقب آل ابی‌طالب، ج2، ص299.</ref> از میان جغرافی‌دانان مسلمان نیز [[ابن‌حوقل]]، ساخت مسجد را به امام علی(ع) نسبت داده است.<ref>صورة الارض، ابن حوقل، ص216.</ref>

==تخریب مسجد به دستور مقتدر==

در سده چهارم هجری، مسجد براثا، محل توجه شیعیان بود و آنها در آن می‌نشستند و نماز می‌خواندند. در سال 313 ه. ق- 925 م، به [[مقتدر عباسی]] خبر رسید که شیعیان در این مسجد، جمع می‌شوند و به [[صحابه]] پیامبر، دشنام می‌دهند. از این‌رو به دستور وی، در یک روز جمعه که انبوه شیعیان در مسجد مشغول نماز بودند، مسجد با خاک یکسان شد و بسیاری از حاضران، دستگیر و زندانی شدند و زمین مسجد، به گورستان پشت آن ملحق گشت.

==بازسازی مسجد==

سپس در سال 328 ه. ق- 940 م، به دنبال درخواست شیعیان، «بَجکَم ماکانی»، وزیر الراضی خلیفه عباسی، دستور بازسازی و توسعه مسجد را صادر کرد. بسیاری از زمین‌های اطراف مسجد، از جمله گورستان نزدیک آن، خریداری شد و با فتوای فقها، قبرهای بسیاری نبش، و بقایای اجساد در جایی دیگر، دفن گردید. در ساختمان مسجد، گچ و آجر به کار رفت و سقف آن از چوب ساجِ منقوش ساخته شد و بر کتیبه مسجد نام الراضی حک گردید و مردم بار دیگر برای نماز و تبرک بدان‌جا روی آوردند.<ref>تاریخ بغداد، ج1، ص429؛ همچنین ر. ک: المنتظم، ج13، ص247.</ref>

به گفته منابع تاریخی، بازسازی مسجد در سال 329 ه. ق، به پایان رسید<ref>تجارب الامم، ابن مسکویه، ج6، ص38؛ تکملة تاریخ الطبری، محمد بن عبدالملک الهمدانی، ج1، ص120.</ref> و با تعیین احمد بن فضل‌ هاشمی، امام جماعت رصافه، به عنوان امام براثا از جانب خلیفه، نخستین نماز جمعه در هجدهم همین ماه، با حضور انبوه بغدادیان و صاحب شرطه، به صورت رسمی اقامه شد. سپس بعدها به دستور متقی عباسی، منبری از دوره‌ [[هارون‌ الرشید]] که در انبار جامع منصور، نگهداری می‌شد، در قبله‌گاه مسجد نصب شد. بر کتیبه این منبر، عبارتی به شرح زیر وجود داشت: «ممّا امر به الرشید سنة اثنتین وتسعین ومائة علی ید الفضل بن الربیع»؛ «این منبر در سال 192 ه. ق، به دستور‌ هارون الرشید و به دست فضل بن ربیع، ساخته شد». <ref>تاریخ بغداد، ج1، ص429 و 430؛ همچنین ر. ک: الاوراق، قسم اخبار الراضی بالله والمتقی لله، محمد بن یحیی (ابوبکر الصولی)، ج2، ص192.</ref>

==تلاش حنبلیان بر تخریب مسجد==

پس از درگذشت بجکم، حنبلیان بغداد که تعصب زیادی علیه شیعه داشتند، تلاش کردند بار دیگر مسجد براثا را ویران کنند. اما به دستور متقی، تعدادی از حنبلیان دستگیر شدند و مورد تنبیه و شکنجه قرار گرفتند. ابن‌جعفر خیاط نیز دستور داد تا مسجد براثا، حفظ شود و هرکس را که تلاش کرده بود تا مسجد را خراب کند، گردن بزنند.<ref>الاوراق، قسم اخبار الراضی بالله والمتقی لله، ج2، ص198.</ref>

همان‌گونه که از نوشته مورخان و سایر منابع برمی‌آید، مسجد براثا در دو قرن چهارم و پنجم هجری، محل اجتماع و گردهمایی شیعیان بوده‌ ([[خطیب بغدادی]] درباره مسجد براثا نوشته است: «وکانت الرافضة تجتمع هناک». <ref>ر. ک: تاریخ بغداد، ج8، ص17.</ref>) و برای آنان، اهمیت ویژه‌ای داشته است.

==مرکز تدریس==

در منابع، گزارش‌هایی وجود دارد مبنی بر اینکه بسیاری از علما و محدثان شیعه، در این مسجد، به تدریس و نقل حدیث می‌پرداختند، برای مثال، [[ابن‌عقده]]، محدث بزرگ زیدی‌مذهب، در این مسجد، به روایت حدیث می‌پرداخت‌ (<ref>الاوراق، قسم اخبار الراضی بالله والمتقی لله، ج2، ص225.</ref> شیخ طوسی حدیثی از ابوعمرو بن مهدی، نقل کرده است که آن را ابن‌عقده در روز جمعه، هشت روز پیش از پایان [[ماه جمادی‌الاولی]] سال 330 ه. ق، بعد از نماز جمعه در مسجد براثا نقل کرده است. <ref>ر. ک: امالی شیخ طوسی، ص169.</ref>) و به گفته برخی از مورخان اهل سنت، احادیثی در نکوهش برخی از صحابه [[پیامبر(ص)]] نقل می‌کرد.<ref>المنتظم، ابن جوزی، ج14، ص37.</ref>

خطیب بغدادی نیز در ذیل زندگی‌نامه [[ابن‌قادسی]] (متوفای 447 ه. ق)، نوشته است که او ابتدا در مسجد جامع المنصور در بغداد، به نقل حدیث می‌پرداخت. اما بعد به مسجد براثا رفت و علت آن را چنین بیان کرد که در مسجد المنصور، ناصبیان به او اجازه نمی‌دادند که احادیث فضایل [[اهل‌بیت]] را روایت کند.<ref>تاریخ بغداد، ج8، ص531.</ref> همچنین شیخ مفید در سال 352 ه. ق، در مسجد براثا، حدیثی را از ابوعلی احمد بن محمد صولی، شنیده است.<ref>الامالی، الشیخ المفید، ص165.</ref>
[[پرونده:212.jpg|بندانگشتی|محراب مسجد]]

==قبرستان کنار مسجد==

کنار مسجد براثا، قبرستانی برای دفن مردگان وجود داشته است که پیش از این، روایتی از امام جعفر صادق(ع) در فضیلت آن، نقل کردیم. برخی از شخصیت‌های شیعه، در این قبرستان دفن شده‌اند که از آن جمله، می‌توان از ابن‌مطلب یاد کرد که در سال 332 ه. ق، به دستور متقی عباسی، گردن زده شد و شیعیان در مسجد براثا، بر او نماز خواندند و در آنجا، به خاک سپردند.<ref>الاوراق، قسم اخبار الراضی بالله والمتقی لله، ج2، ص249.</ref>

==تعطیلی مسجد==

شیعیان تا سال 450 ه. ق، در این مسجد خطبه می‌خواندند و نماز جمعه برگزار می‌کردند. اما از این تاریخ، این شعائر، تعطیل و متوقف گردید.<ref>معجم البلدان، ج1، ص363.</ref> علت تعطیلی نماز در مسجد براثا، سختگیری‌های اهل‌ سنت در بغداد به شیعیان بود که به قتل برخی از شخصیت‌های شیعه و غارت خانه شیخ طوسی و در نتیجه مهاجرت وی به [[نجف]]، منجر شد.

==ویرانی مسجد در قرون ششم و هفتم==

در قرون ششم و هفتم هجری، از مسجد براثا، ویرانه‌ای بیش باقی نمانده بود. [[یاقوت حموی]] درباره وضعیت براثا در زمان خود می‌نویسد:

این محله، دارای مسجد جامعی بود که شیعیان در آن نماز می‌خواندند و بعدها ویران شد. اکنون از محله براثا، اثری باقی نمانده است. اما از دیوارهای مسجد، آثاری باقی می‌باشد که از مصالح آن، در ساخت بناهای دیگر استفاده می‌شود.<ref>همان، ص362.</ref>

[[اربلی]] نیز مسجد براثا را دیده و درباره آن نوشته است:

زمین براثا، نزدیک باب محول، در فاصله حدود یک میل یا بیشتر از بغداد است. مسجد براثا در آنجا واقع است که اکنون خرابه شده و بخشی از دیوارهایش باقی مانده است. من به آنجا وارد شدم و نماز خواندم و خود را به آن، تبرک نمودم.<ref>کشف الغمة فی معرفة الائمة، الاربلی، ج2، ص20.</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}
== منابع ==
{{منابع}}

{{برگرفتگی
|پیش از لینک = کتاب
|منبع = زیارت‌گاه‌های عراق، محمدمهدی فقیه بحرالعلوم.
|پس از لینک = بخش «مسجد براثا»، ج1، ص338-348.
| لینک = http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1472
}}

* '''من لا يحضره الفقيه''': محمد بن علي بن بابويه القمي (الشيخ الصدوق)، تحقيق: السيد حسن الموسوي الخرسان، طهران، دار الكتب الاسلامية، ١۴١٠ه. ق.

* '''تهذيب الاحكام''': محمد بن الحسن (الشيخ الطوسي)، تحقيق: السيد حسن الموسوي الخرسان، تهران، دار الكتب الاسلامية، ١٣٩٠ه. ق.

* '''امالى شيخ طوسى (ترجمه فارسى)''': محمد بن حسن (شيخ طوسى)، ترجمه: صادق حسن‌زاده، چاپ ١، قم، انديشۀ هادى، ١٣٨٨ه. ش.

* '''الخرائج والجرائح''': سعيد بن عبدالله (القطب الراوندي)، قم، مؤسسة الامام المهدي(ع)، ١۴٠٩ه. ق.

* '''مناقب آل ابي‌طالب''': محمد بن علي السروي المازندراني (ابن شهرآشوب)، تحقيق: يوسف البقاعي، ط ٢، بيروت، دار الاضواء، ١۴١٢ه. ق - ١٩٩١م.

* '''الروضة في فضائل اميرالمؤمنين(ع)''': شاذان بن جبرئيل القمي، تحقيق: علي الشكرچي، ط ١، قم، مكتبة الامين، ١۴٢٣ه. ق.

* '''الفضائل''': شاذان بن جبرئيل القمي، النجف الاشرف، المكتبة الحيدرية ومطبعتها، ١٣٨١ه. ق - ١٩۶٢م.

* '''عيون المعجزات''': حسين بن عبدالوهّاب، النجف الاشرف، المطبعة الحيدرية، ١٣۶٩ه. ق - ١٩۵٠م.

* '''العقد النضيد والدّرّ الفريد''': محمد بن حسن القمي، تحقيق: علي اوسط الناطقي، ط ١، قم، دار الحديث، ١۴٢٣ه. ق - ١٣٨١ه. ش.

* '''كامل الزيارات''': جعفر بن محمد بن جعفر (ابن قولويه قمي)، تصحيح: بهراد الجعفري، ط١، تهران، صدوق، ١٣٧۵ه. ش.

* '''كامل الزيارات (ترجمه فارسى)''': جعفر بن محمد بن جعفر (ابن قولويه قمى)، ترجمه: محمدجواد ذهنى تهرانى، تهران، پيام حق، ١٣٨٧ه. ش.

* '''معجم البلدان''': ياقوت بن عبدالله الحموي، بيروت، دار صادر، ١٣٩٧ه. ق - ١٩٧٧م.

* '''صورة الارض''': محمد بن حوقل النصيبي (ابن حوقل)، بيروت، دار مكتبة الحياة، ١٩٩٢م.

* '''تاريخ بغداد (تاريخ مدينة السلام)''': احمد بن علي بن ثابت (الخطيب البغدادي)، تحقيق: بشّار عوّاد معروف، ط ١، بيروت، دار الغرب الاسلامي، ١۴٢٢ه. ق - ٢٠٠١م.

* '''المنتظم في تاريخ الملوك والأمم''': عبدالرحمان بن علي البغدادي (ابن الجوزي)، تحقيق: محمد عبدالقادر عطا و مصطفي عبدالقادر عطا، ط ١، بيروت، دار الكتب العلميه، ١۴١٢ه. ق - ١٩٩٢م.

* '''تجارب الامم''': احمد بن محمد الرازي (ابن مسكويه)، تحقيق: ابوالقاسم امامي، تهران، سروش، ١٣٧٩ ه. ش - ٢٠٠٠م.

* '''تكملة تاريخ الطبري''': محمد بن عبدالملك الهمداني، تحقيق: البرت يوسف كنعان، ط ٢، بيروت، المطبعة الكاثوليكية، ١٩۶١م.

* '''الاوراق - قسم اخبار الراضي بالله والمتقي لله''': محمد بن يحيي (ابوبكر الصولي)، تحقيق: ج. هيورث دن، القاهرة، شركة الامل للطباعة والنشر.

* '''الامالي''': محمد بن الحسن (الشيخ الطوسي)، تحقيق: قسم الدراسات الاسلامية - مؤسسة البعثة، قم، دار الثقافة، ١۴١۴ه. ق.

* '''الامالي''': محمد بن محمد البغدادي (الشيخ المفيد)، تحقيق: حسين استاد ولي و علي‌اكبر الغفاري، قم، منشورات جماعة المدرسين في الحوزة العلميه، ١۴٠٣ه. ق.

* '''معجم البلدان''': ياقوت بن عبدالله الحموي، بيروت، دار صادر، ١٣٩٧ه. ق - ١٩٧٧م.

* '''كشف الغمّة في معرفة الائمة''': علي بن عيسي الاربلي، ط ٢، بيروت، دار الاضواء، ١۴٠۵ه. ق - ١٩٨۵م.

{{پایان}}
{{مساجد}}

[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]
[[رده:مسجدهای بغداد]]
[[رده:مکان‌های تاریخی بغداد]]
[[رده:مکان‌های منتسب به امام علی(ع)‏]]

مسجد براثا (قدیم)

2019-02-23T06:03:13Z

M-mohammad:

مسجد براثا (قدیم)

2019-02-20T08:51:10Z

M-mohammad:

{{جعبه اطلاعات بنای مذهبی
| عنوان =مسجد براثا
| تصویر =210.jpg
| اندازه تصویر =
| بنيانگذار =بنا بر برخی نقل‌ها راهب مسیحی مسلمان‌شده به دست امام علی(ع) و برخی نقل‌ها خود امام علی(ع)
| تأسیس =زمان [[امام علی(ع)]]
| کاربری =عبادتگاه
| مکان =یکی از محله‌های اطراف [[بغداد]] در جنوب باب محول، در سمت قبله کرخ
| نام‌های دیگر =
| وقایع مرتبط =عبادتگاه مسیحی
| ظرفیت =
| وضعیت =فعال
| مساحت =
| امکانات =
| شماره ثبت =
| معمار =
| سبک =
| بازسازی =سال ۳۲۸ ه. به دستور وزیر الراضی خلیفه عباسی
| وبگاه =
}}

'''مسجد بُراثا‌'''، یکی از مساجد تاریخی و مقدس شیعیان [[عراق]]، در قرون اولیه اسلامی که دارای توجه و اهمیت زیادی بوده و در براثا، محلی در نزدیکی [[شهر بغداد]] قرار داشت.

علت اهمیت و قداست این مسجد روایاتی است که در فضیلت این مسجد نقل شده است؛ از جمله آنها روایتی است که [[حضرت امام علی(ع)]]، در مسیر بازگشت خود از [[جنگ نهروان]]، در محل این مسجد توقف کرد و با اصحاب خود، نماز جماعت ادا نمود و یک راهب مسیحی با مشاهده این نماز [[اسلام]] آورد و طبق برخی نقل‌ها به دستور امام علی(ع) در این محل مسجدی بنا کرد و برخی نیز بنای آنرا به امام علی(ع) نسبت داده‌اند.

مسجد براثا در سده چهارم هجری به دستور [[مقتدر عباسی]] با خاک یکسان شد و زمین مسجد، به گورستان پشت آن ملحق گشت اما در سال ۳۲۸ ه. به دستور وزیر الراضی خلیفه عباسی، مسجد بازسازی و توسعه پیدا کرد.

این مسجد تا سال ۴۵۰ ه. ق، فعال بود و شیعیان در آن نماز جمعه برپا می‌کردند و محل تدریس و نقل روایات بود ولی بر اثر سخت‌گیری [[اهل‌سنت]] بغداد بر شیعیان، مسجد تعطیل شد و در قرون ششم و هفتم هجری، از مسجد براثا، ویرانه‌ای بیش باقی نمانده بود.

==جایگاه مسجد==

مسجد براثا، از مساجد تاریخی و مقدس شیعیان [[عراق]] است که در قرون اولیه اسلامی، به شدت مورد توجه و اهتمام آنان بوده است.

اهمیت و تقدس این مسجد برای شیعیان، از روایاتی سرچشمه می‌گیرد که در فضیلت این مسجد، نقل شده است؛ از جمله در تعدادی از منابع شیعه، روایاتی نقل شده است که [[حضرت امام علی(ع)]]، در مسیر بازگشت خود از [[جنگ نهروان]]، در محل این مسجد توقف کرد و با اصحاب خود، نماز جماعت ادا نمود. یک راهب مسیحی که در صومعه خود، نزدیک این مسجد می‌زیست، با مشاهده نماز گزاردن امام(ع) در این مکان، به حضور ایشان رسید و [[اسلام]] آورد. البته در منابع مختلف، این حادثه با جزئیات متفاوتی، نقل شده است.

==روایت اسلام‌آوردن مسیحی با نماز امام علی==

براساس روایت [[شیخ صدوق]] و [[شیخ طوسی]] که سند آن به [[جابر بن عبدالله انصاری]] می‌رسد، لشکر صد هزار نفره امیرمؤمنان(ع) پس از بازگشت از [[جنگ خوارج]]، به امامت امام(ع) در براثا نماز خواندند. یک (راهب) مسیحی از صومعه خود پایین آمد و سراغ فرمانده لشکر را گرفت. آنها امام(ع) را به او نشان دادند و او از امام پرسید که آیا تو [[پیامبر]] یا وصی پیامبری؟ امام نیز خود را وصی پیامبر معرفی کرد. راهب گفت که من صومعه خود را به احترام این جایگاه (براثا)، در اینجا ساخته‌ام و در [[کتب آسمانی]] خوانده‌ام که در اینجا و با این جمعیت، جز پیامبر یا وصی پیامبر، نماز نمی‌خواند. سپس اسلام آورد و همراه با لشکر امام(ع) به [[کوفه]] رفت.<ref>من لا یحضره الفقیه، ج1، ص151؛ تهذیب الاحکام، ج3، ص264.</ref>

===نقل شیخ طوسی===

شیخ طوسی به نقل از [[شیخ مفید]]، داستان متفاوتی از این داستان را با تفصیل و جزئیات بیشتر، از [[امام محمد باقر(ع)]] نقل کرده که متن کامل آن، چنین است: <ref>ترجمه امالی طوسی، ج1، ص431 و 433 (مجلس 7، حدیث 340/ 42. </ref>

هنگامی که امیرمؤمنان(ع) از جنگ با خوارج باز می‌گشت، به «زوراء» رسید و به مردم فرمود: «اینجا زوراء است. پس حرکت کنید و از آن دور شوید. همانا «خسف» و فرو رفتن در آن، از فرو رفتن میخ در الَک، تندتر است». پس هنگامی که به منطقه‌ای از زمین آنجا رسید، پرسید: «این چه زمینی است؟» گفتند: «بحرا». حضرت فرمود: «زمینی شوره‌زار است. از آن دور شوید و به سمت راست، حرکت کنید». هنگامی که به «یمنة السواد» رسید، راهبی را در صومعه‌ای مشاهده کرد و از وی پرسید: «ای راهب! آیا در اینجا فرود آییم؟» راهب گفت: «با سپاهیانت در این زمین فرو میا». امام پرسید: «چرا؟» راهب گفت: «ما در کتابمان خوانده‌ایم که جز وصی پیامبر که به همراه سپاهیانش در راه خدا می‌جنگد، در این منطقه فرو نمی‌آید». امیرمؤمنان به او فرمود: «من سرور اوصیایم». راهب گفت: «پس تو همان کم‌موی‌ترین مرد [[قریش]] و جانشین [[محمد(ص)]] هستی!». امیرمؤمنان به او فرمود: «من همانم».

پس راهب نزد او آمد و گفت: «شریعت و آیین اسلام را بر من عرضه بدار. من در [[انجیل]]، صفات تو را یافته‌ام و (اینکه‌) تو در زمین براثا (خانه [[مریم(س)]] و زمین [[عیسی(ع)]]) فرو می‌آیی». امیرمؤمنان گفت: «بایست و چیزی را به ما خبر مده». سپس به مکانی رسید و فرمود: «به اینجا ضربه‌ای بزنید». آنگاه با پای خود، ضربه‌ای به آنجا زد و چشمه‌ای روان، از آن محل جوشید. امام فرمود: «این چشمه مریم(س) است که برای وی شکافته شد». سپس فرمود: «اینجا را به مقدار هفده ذراع بکنید». پس آنجا را کندند و صخره‌ای سفید، نمایان گشت. حضرت فرمود: «اینجا مریم(س)، حضرت عیسی(ع) را از شانه‌اش بر زمین گذاشت و نماز خواند.

سپس امیرمؤمنان، صخره را محکم ساخت و بر آن، نماز گزارد و در آنجا چهل روز باقی ماند و نماز را کامل برپا داشت و خانواده خود را در خیمه‌ای نزدیک که صدایشان به حضرت می‌رسید، جای داد. سپس فرمود: «اینجا زمین براثا و خانه مریم(س) است و در این جایگاه مقدس، پیامبران نماز گزارده‌اند». امام باقر (علیه‌السّلام) (در ادامه‌) فرمود: «و ما یافتیم که [[ابراهیم(ع)]] در اینجا، پیش از عیسی(ع) نماز خوانده است».

شبیه این روایت را نیز [[قطب راوندی]] نقل کرده است.<ref>الخرائج والجرائح، ج2، ص552 و 553.</ref>

===نقل ابن‌شهرآشوب===

[[ابن‌شهرآشوب]] در کتاب خود، بخشی از همین روایت را که دربرگیرنده خبر ضربه زدن ایشان به زمین و جوشیدن چشمه و کندن زمین و یافتن صخره سفید است، از محمد بن قیس نقل کرده است.<ref>مناقب آل ابی‌طالب، ج2، ص299 و 300.</ref> او همچنین خبر دیگری را از حارث اعور، عمرو ابن حریث و ابوایوب، نقل کرده است که در آن، اشاره‌ای به جوشیدن چشمه آب و یافتن صخره سفید، نشده است. اما محتوای کلی آن، مشابه بخش آغازین روایت امالی طوسی (داستان اسلام‌آوردن راهب) است. البته با این تفاوت که بر اساس روایت ابن‌شهرآشوب، نام راهب، «حباب» است و امیرمؤمنان(ع) به وی، دستور داد تا دیر خود را به مسجد تبدیل کند و او نیز همراه امیرمؤمنان(ع)، به کوفه رفت و در آنجا اقامت کرد و پس از شهادت امام(ع)، به مسجد براثا بازگشت.<ref>همان، ص299.</ref>

ابن‌شهرآشوب در ادامه، روایتی را به نقل از «زاذان»، از امیرمؤمنان(ع) نقل کرده است که در واقع، دنباله روایت قبلی است؛ چنان‌که در آن، آمده است:

امام(ع) از «حبّاب» پرسید: <ref>همان، ص299.</ref> «از کجا آب می‌نوشی؟» گفت: «از دجله». امام پرسید: «چرا چشمه‌ای حفر نمی‌کنی تا از آن آب بیاشامی؟» راهب گفت: «حفر کردم. اما آب آن، شور بود». امام فرمود: «اکنون چشمه دیگری حفر کن». پس راهب چشمه‌ای حفر کرد و آب زلالی از آن، خارج شد. امام فرمود: «ای حباب! از این پس، آب آشامیدنی تو از اینجا خواهد بود».

همچنین در برخی از منابع شیعه، تنها به نماز خواندن امام علی(ع) در براثا، در بازگشت از جنگ نهروان، بدون اشاره به داستان اسلام‌آوردن راهب یا آشکار کردن چشمه و سایر وقایع آن، اشاره شده است.<ref>الروضة فی فضائل امیرالمؤمنین، شاذان بن جبرئیل القمی، ص170؛ الفضائل، شاذان بن جبرئیل القمی، ص68؛ عیون المعجزات، حسین بن عبدالوهاب، ص1؛ العقد النضید والدر الفرید، محمد بن حسن القمی، ص18.</ref>

[[پرونده:211.jpg|بندانگشتی|نمایی از مسجد]]

==فضیلت مسجد==

در برخی منابع دیگر، بدون اشاره به داستان حضور و نماز خواندن امام علی(ع) در براثا، فضایل دیگری برای مسجد براثا، نقل شده است؛ از جمله [[ابن‌قولویه]] به سند خود از ابوالحسن حذاء، از [[امام جعفر صادق(ع)]] نقل کرده است که ایشان فرمود: انّ الی جانبکم مقبرة یقال لها براثا یحشر منها عشرون ومائة الف شهید کشهداء بدر.

در سمت شما، قبرستانی وجود دارد که به آن براثا می‌گویند و از آن، صد و بیست هزار شهید همانند شهدای بدر، محشور خواهند گشت.<ref>کامل الزیارات، ص346؛ ترجمه کامل الزیارات، ص995.</ref>

==موقعیت مسجد==

براثا در اصل، روستایی قدیمی‌تر از [[بغداد]] بود که پس از توسعه این شهر، به یکی از محله‌های اطراف آن، تبدیل شد. موقعیت آن، جنوب باب محول، در سمت قبله کرخ بود.<ref>معجم البلدان، ج1، ص362.</ref>

==زمان تاسیس==

درباره تاریخ بنای مسجد براثا، اطلاع دقیقی در دست نیست. براساس یکی از نقل‌های ابن‌شهرآشوب که گذشت، این مسجد را راهب مسیحی ساکن آنجا پس از اسلام‌آوردن خود، به دستور امیرمؤمنان(ع) بنا کرد.<ref>مناقب آل ابی‌طالب، ج2، ص299.</ref> از میان جغرافی‌دانان مسلمان نیز [[ابن‌حوقل]]، ساخت مسجد را به امام علی(ع) نسبت داده است.<ref>صورة الارض، ابن حوقل، ص216.</ref>

==تخریب مسجد به دستور مقتدر==

در سده چهارم هجری، مسجد براثا، محل توجه شیعیان بود و آنها در آن می‌نشستند و نماز می‌خواندند. در سال 313 ه. ق- 925 م، به [[مقتدر عباسی]] خبر رسید که شیعیان در این مسجد، جمع می‌شوند و به [[صحابه]] پیامبر، دشنام می‌دهند. از این‌رو به دستور وی، در یک روز جمعه که انبوه شیعیان در مسجد مشغول نماز بودند، مسجد با خاک یکسان شد و بسیاری از حاضران، دستگیر و زندانی شدند و زمین مسجد، به گورستان پشت آن ملحق گشت.

==بازسازی مسجد==

سپس در سال 328 ه. ق- 940 م، به دنبال درخواست شیعیان، «بَجکَم ماکانی»، وزیر الراضی خلیفه عباسی، دستور بازسازی و توسعه مسجد را صادر کرد. بسیاری از زمین‌های اطراف مسجد، از جمله گورستان نزدیک آن، خریداری شد و با فتوای فقها، قبرهای بسیاری نبش، و بقایای اجساد در جایی دیگر، دفن گردید. در ساختمان مسجد، گچ و آجر به کار رفت و سقف آن از چوب ساجِ منقوش ساخته شد و بر کتیبه مسجد نام الراضی حک گردید و مردم بار دیگر برای نماز و تبرک بدان‌جا روی آوردند.<ref>تاریخ بغداد، ج1، ص429؛ همچنین ر. ک: المنتظم، ج13، ص247.</ref>

به گفته منابع تاریخی، بازسازی مسجد در سال 329 ه. ق، به پایان رسید<ref>تجارب الامم، ابن مسکویه، ج6، ص38؛ تکملة تاریخ الطبری، محمد بن عبدالملک الهمدانی، ج1، ص120.</ref> و با تعیین احمد بن فضل‌ هاشمی، امام جماعت رصافه، به عنوان امام براثا از جانب خلیفه، نخستین نماز جمعه در هجدهم همین ماه، با حضور انبوه بغدادیان و صاحب شرطه، به صورت رسمی اقامه شد. سپس بعدها به دستور متقی عباسی، منبری از دوره‌ [[هارون‌ الرشید]] که در انبار جامع منصور، نگهداری می‌شد، در قبله‌گاه مسجد نصب شد. بر کتیبه این منبر، عبارتی به شرح زیر وجود داشت: «ممّا امر به الرشید سنة اثنتین وتسعین ومائة علی ید الفضل بن الربیع»؛ «این منبر در سال 192 ه. ق، به دستور‌ هارون الرشید و به دست فضل بن ربیع، ساخته شد». <ref>تاریخ بغداد، ج1، ص429 و 430؛ همچنین ر. ک: الاوراق، قسم اخبار الراضی بالله والمتقی لله، محمد بن یحیی (ابوبکر الصولی)، ج2، ص192.</ref>

==تلاش حنبلیان بر تخریب مسجد==

پس از درگذشت بجکم، حنبلیان بغداد که تعصب زیادی علیه شیعه داشتند، تلاش کردند بار دیگر مسجد براثا را ویران کنند. اما به دستور متقی، تعدادی از حنبلیان دستگیر شدند و مورد تنبیه و شکنجه قرار گرفتند. ابن‌جعفر خیاط نیز دستور داد تا مسجد براثا، حفظ شود و هرکس را که تلاش کرده بود تا مسجد را خراب کند، گردن بزنند.<ref>الاوراق، قسم اخبار الراضی بالله والمتقی لله، ج2، ص198.</ref>

همان‌گونه که از نوشته مورخان و سایر منابع برمی‌آید، مسجد براثا در دو قرن چهارم و پنجم هجری، محل اجتماع و گردهمایی شیعیان بوده‌ ([[خطیب بغدادی]] درباره مسجد براثا نوشته است: «وکانت الرافضة تجتمع هناک». <ref>ر. ک: تاریخ بغداد، ج8، ص17.</ref>) و برای آنان، اهمیت ویژه‌ای داشته است.

==مرکز تدریس==

در منابع، گزارش‌هایی وجود دارد مبنی بر اینکه بسیاری از علما و محدثان شیعه، در این مسجد، به تدریس و نقل حدیث می‌پرداختند، برای مثال، [[ابن‌عقده]]، محدث بزرگ زیدی‌مذهب، در این مسجد، به روایت حدیث می‌پرداخت‌ (<ref>الاوراق، قسم اخبار الراضی بالله والمتقی لله، ج2، ص225.</ref> شیخ طوسی حدیثی از ابوعمرو بن مهدی، نقل کرده است که آن را ابن‌عقده در روز جمعه، هشت روز پیش از پایان [[ماه جمادی‌الاولی]] سال 330 ه. ق، بعد از نماز جمعه در مسجد براثا نقل کرده است. <ref>ر. ک: امالی شیخ طوسی، ص169.</ref>) و به گفته برخی از مورخان اهل سنت، احادیثی در نکوهش برخی از صحابه [[پیامبر(ص)]] نقل می‌کرد.<ref>المنتظم، ابن جوزی، ج14، ص37.</ref>

خطیب بغدادی نیز در ذیل زندگی‌نامه [[ابن‌قادسی]] (متوفای 447 ه. ق)، نوشته است که او ابتدا در مسجد جامع المنصور در بغداد، به نقل حدیث می‌پرداخت. اما بعد به مسجد براثا رفت و علت آن را چنین بیان کرد که در مسجد المنصور، ناصبیان به او اجازه نمی‌دادند که احادیث فضایل [[اهل‌بیت]] را روایت کند.<ref>تاریخ بغداد، ج8، ص531.</ref> همچنین شیخ مفید در سال 352 ه. ق، در مسجد براثا، حدیثی را از ابوعلی احمد بن محمد صولی، شنیده است.<ref>الامالی، الشیخ المفید، ص165.</ref>
[[پرونده:212.jpg|بندانگشتی|محراب مسجد]]

==قبرستان کنار مسجد==

کنار مسجد براثا، قبرستانی برای دفن مردگان وجود داشته است که پیش از این، روایتی از امام جعفر صادق(ع) در فضیلت آن، نقل کردیم. برخی از شخصیت‌های شیعه، در این قبرستان دفن شده‌اند که از آن جمله، می‌توان از ابن‌مطلب یاد کرد که در سال 332 ه. ق، به دستور متقی عباسی، گردن زده شد و شیعیان در مسجد براثا، بر او نماز خواندند و در آنجا، به خاک سپردند.<ref>الاوراق، قسم اخبار الراضی بالله والمتقی لله، ج2، ص249.</ref>

==تعطیلی مسجد==

شیعیان تا سال 450 ه. ق، در این مسجد خطبه می‌خواندند و نماز جمعه برگزار می‌کردند. اما از این تاریخ، این شعائر، تعطیل و متوقف گردید.<ref>معجم البلدان، ج1، ص363.</ref> علت تعطیلی نماز در مسجد براثا، سختگیری‌های اهل‌ سنت در بغداد به شیعیان بود که به قتل برخی از شخصیت‌های شیعه و غارت خانه شیخ طوسی و در نتیجه مهاجرت وی به [[نجف]]، منجر شد.

==ویرانی مسجد در قرون ششم و هفتم==

در قرون ششم و هفتم هجری، از مسجد براثا، ویرانه‌ای بیش باقی نمانده بود. [[یاقوت حموی]] درباره وضعیت براثا در زمان خود می‌نویسد:

این محله، دارای مسجد جامعی بود که شیعیان در آن نماز می‌خواندند و بعدها ویران شد. اکنون از محله براثا، اثری باقی نمانده است. اما از دیوارهای مسجد، آثاری باقی می‌باشد که از مصالح آن، در ساخت بناهای دیگر استفاده می‌شود.<ref>همان، ص362.</ref>

[[اربلی]] نیز مسجد براثا را دیده و درباره آن نوشته است:

زمین براثا، نزدیک باب محول، در فاصله حدود یک میل یا بیشتر از بغداد است. مسجد براثا در آنجا واقع است که اکنون خرابه شده و بخشی از دیوارهایش باقی مانده است. من به آنجا وارد شدم و نماز خواندم و خود را به آن، تبرک نمودم.<ref>کشف الغمة فی معرفة الائمة، الاربلی، ج2، ص20.</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}
== منابع ==
{{منابع}}

{{برگرفتگی
|پیش از لینک = کتاب
|منبع = زیارت‌گاه‌های عراق، محمدمهدی فقیه بحرالعلوم.
|پس از لینک = بخش «مسجد براثا»، ج1، ص338-348.
| لینک = http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1472
}}

* '''من لا يحضره الفقيه''': محمد بن علي بن بابويه القمي (الشيخ الصدوق)، تحقيق: السيد حسن الموسوي الخرسان، طهران، دار الكتب الاسلامية، ١۴١٠ه. ق.

* '''تهذيب الاحكام''': محمد بن الحسن (الشيخ الطوسي)، تحقيق: السيد حسن الموسوي الخرسان، تهران، دار الكتب الاسلامية، ١٣٩٠ه. ق.

* '''امالى شيخ طوسى (ترجمه فارسى)''': محمد بن حسن (شيخ طوسى)، ترجمه: صادق حسن‌زاده، چاپ ١، قم، انديشۀ هادى، ١٣٨٨ه. ش.

* '''الخرائج والجرائح''': سعيد بن عبدالله (القطب الراوندي)، قم، مؤسسة الامام المهدي(ع)، ١۴٠٩ه. ق.

* '''مناقب آل ابي‌طالب''': محمد بن علي السروي المازندراني (ابن شهرآشوب)، تحقيق: يوسف البقاعي، ط ٢، بيروت، دار الاضواء، ١۴١٢ه. ق - ١٩٩١م.

* '''الروضة في فضائل اميرالمؤمنين(ع)''': شاذان بن جبرئيل القمي، تحقيق: علي الشكرچي، ط ١، قم، مكتبة الامين، ١۴٢٣ه. ق.

* '''الفضائل''': شاذان بن جبرئيل القمي، النجف الاشرف، المكتبة الحيدرية ومطبعتها، ١٣٨١ه. ق - ١٩۶٢م.

* '''عيون المعجزات''': حسين بن عبدالوهّاب، النجف الاشرف، المطبعة الحيدرية، ١٣۶٩ه. ق - ١٩۵٠م.

* '''العقد النضيد والدّرّ الفريد''': محمد بن حسن القمي، تحقيق: علي اوسط الناطقي، ط ١، قم، دار الحديث، ١۴٢٣ه. ق - ١٣٨١ه. ش.

* '''كامل الزيارات''': جعفر بن محمد بن جعفر (ابن قولويه قمي)، تصحيح: بهراد الجعفري، ط١، تهران، صدوق، ١٣٧۵ه. ش.

* '''كامل الزيارات (ترجمه فارسى)''': جعفر بن محمد بن جعفر (ابن قولويه قمى)، ترجمه: محمدجواد ذهنى تهرانى، تهران، پيام حق، ١٣٨٧ه. ش.

* '''معجم البلدان''': ياقوت بن عبدالله الحموي، بيروت، دار صادر، ١٣٩٧ه. ق - ١٩٧٧م.

* '''صورة الارض''': محمد بن حوقل النصيبي (ابن حوقل)، بيروت، دار مكتبة الحياة، ١٩٩٢م.

* '''تاريخ بغداد (تاريخ مدينة السلام)''': احمد بن علي بن ثابت (الخطيب البغدادي)، تحقيق: بشّار عوّاد معروف، ط ١، بيروت، دار الغرب الاسلامي، ١۴٢٢ه. ق - ٢٠٠١م.

* '''المنتظم في تاريخ الملوك والأمم''': عبدالرحمان بن علي البغدادي (ابن الجوزي)، تحقيق: محمد عبدالقادر عطا و مصطفي عبدالقادر عطا، ط ١، بيروت، دار الكتب العلميه، ١۴١٢ه. ق - ١٩٩٢م.

* '''تجارب الامم''': احمد بن محمد الرازي (ابن مسكويه)، تحقيق: ابوالقاسم امامي، تهران، سروش، ١٣٧٩ ه. ش - ٢٠٠٠م.

* '''تكملة تاريخ الطبري''': محمد بن عبدالملك الهمداني، تحقيق: البرت يوسف كنعان، ط ٢، بيروت، المطبعة الكاثوليكية، ١٩۶١م.

* '''الاوراق - قسم اخبار الراضي بالله والمتقي لله''': محمد بن يحيي (ابوبكر الصولي)، تحقيق: ج. هيورث دن، القاهرة، شركة الامل للطباعة والنشر.

* '''الامالي''': محمد بن الحسن (الشيخ الطوسي)، تحقيق: قسم الدراسات الاسلامية - مؤسسة البعثة، قم، دار الثقافة، ١۴١۴ه. ق.

* '''الامالي''': محمد بن محمد البغدادي (الشيخ المفيد)، تحقيق: حسين استاد ولي و علي‌اكبر الغفاري، قم، منشورات جماعة المدرسين في الحوزة العلميه، ١۴٠٣ه. ق.

* '''معجم البلدان''': ياقوت بن عبدالله الحموي، بيروت، دار صادر، ١٣٩٧ه. ق - ١٩٧٧م.

* '''كشف الغمّة في معرفة الائمة''': علي بن عيسي الاربلي، ط ٢، بيروت، دار الاضواء، ١۴٠۵ه. ق - ١٩٨۵م.

{{پایان}}
{{مساجد}}

[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]
[[رده:مسجدهای بغداد]]
[[رده:مکان‌های تاریخی بغداد]]
[[رده:مکان‌های مذهبی بغداد]]
[[رده:مکان‌های منتسب به امام علی(ع)‏]]

مزار سیدرضی

2019-02-20T08:46:21Z

M-mohammad:

{{جعبه اطلاعات بنای مذهبی
| عنوان =
| تصویر =206.jpg
| اندازه تصویر =
| بنيانگذار =
| تأسیس =
| کاربری =زیارتگاه
| مکان =نزدیک [[آستان کاظمین]]
| نام‌های دیگر =
| وقایع مرتبط =
| ظرفیت =
| وضعیت =فعال
| مساحت =
| امکانات =
| شماره ثبت =
| معمار =
| سبک =
| بازسازی =
| وبگاه =
}}
'''مزار سیدرضی'''،‏ زیارتگاهی است منسوب به [[سیدرضی]]، که در نزدیکی [[آستان کاظمین]]، در [[شهر کاظمین]] [[عراق]] قرار دارد.

سیدرضی برادر کوچک‏‌تر [[سیدمرتضی]] که نسب‌اش به [[امام کاظم(ع)]] می‌رسد و از علمای مشهور [[شیعه]] و گردآورنده کتاب شریف [[نهج‏‌البلاغه]] است.

درباره محل دفن وی اختلاف است ولی امروزه مزاری در نزدیکی آستان کاظمین به وی منسوب است که برخی قرائن آنرا تایید می‌کند.

==معرفی اجمالی سیدرضی==
ابوالحسن محمد بن ابواحمد حسین بن موسی بن محمد بن موسی بن [[ابراهیم بن امام موسی کاظم(ع)]]، مشهور به [[سیدرضی]] یا شریف رضی، برادر کوچک‏‌تر [[سیدمرتضی]] و از علمای مشهور [[شیعه]] و گردآورنده کتاب شریف [[نهج‌البلاغه]] است. پدر وی، [[ابواحمد حسین بن موسی]]، نقیب سادات در زمان خود بود و مادر وی نیز بانویی از سادات علوی، از نوادگان حسن بن علی، ملقب به الناصر للحق (از امرای دولت علویان طبرستان) بود.

وی در [[بغداد]] به دنیا آمده<ref>یتیمة الدهر، الثعالبی، ج3، ص155؛ تاریخ بغداد، ج3، ص41.</ref> و دوران حیاتش مصادف با حاکمیت [[آل‏ بویه]] در بغداد بود.

شهرت خود را در جهان تشیع، بیشتر از هر چیز وامدار تدوین کتاب شریف نهج‌‏البلاغه است.

سیدرضی در شعر، ادب و نثر عربی، به‏‌ویژه علم بلاغت، تسلط داشته و افزون بر دیوان شعر و نهج‌‏البلاغه، از وی در زمینه علم بلاغت و برخی از دیگر علوم زمانه وی، آثار و تالیفاتی به‏جا مانده است از جمله تلخیص البیان فی مجازات القرآن، مجازات الآثار النبویه، حقایق التاویل فی متشابه التنزیل، خصائص الائمه(ع)، تعلیق خلاف الفقهاء، تعلیقة فی الایضاح، الزیادات فی شعر ابی‏‌تمّام، الزیادات فی شعر ابن الحجاج، مختار شعر ابی ‏اسحاق الصابّی و کتاب ما دار بینه و بین ابی ‏اسحاق.<ref>رجال النجاشی، ص398.</ref>

==تاریخ وفات و محل دفن سیدرضی==

سیدرضی در سن 47 سالگی، در روز یکشنبه، ششم [[ماه محرم|محرم]] سال 406 ه. ق، از دنیا رفت و او را در خانه خود، نزدیک مسجد انباریین در محله کرخ بغداد، به خاک سپردند.<ref>تاریخ بغداد، ج3، ص41؛ وفیات الاعیان، ج4، ص419؛ شرح نهج البلاغه، ج1، ص62.</ref> گویند سیدمرتضی که طاقت دیدن جنازه برادر و به خاک سپردنش را نداشت، به [[حرم کاظمین]] رفت و فخرالملک، وزیر بهاءالدوله دیلمی، بر وی نماز گزارد.<ref>وفیات الاعیان، ج4، ص419؛ شرح نهج البلاغه، ج1، ص62 و 63.</ref>

===ادعای ابن‌‏عنبه===

[[ابن‌‏عنبه]]، نسب‌شناس مشهور، ادعا کرده است که تابوت سیدرضی بعداً به [[حرم امام حسین(ع)]] انتقال یافت و نزد پدرش، به خاک سپرده شد و در زمان وی، قبرش آشکار و معروف بوده است.<ref>عمدة الطالب، ص257.</ref> اما او هیچ توضیحی نداده است که چگونه و در چه زمانی، تابوت قبر سیدرضی به [[کربلا]] انتقال یافته است. با این حال، قول ابن‌‏عنبه به سایر منابع شیعه راه یافته و بیشتر علما و نویسندگان شیعه در قرون اخیر، آن را قبول کرده‌‏اند.<ref>برای نمونه، ر. ک: مناهل الضرب، ص427؛ تاریخ المشهد الکاظمی، ص212؛ الفوائد الرجالیة، السید محمد مهدی بحرالعلوم، ج3، ص111.</ref>

===رد ادعای ابن‌‏عنبه===

در رد این ادعا باید گفت که بیشتر منابع تاریخی متقدم که زندگی‌‏نامه سیدرضی را آورده‌‏اند، تنها از دفن وی در خانه‌‏اش در بغداد سخن گفته‏‌اند و هیچ اشاره‏ای به‏

موضوع انتقال وی به کربلا نکرده‌‏اند. حتی [[ابن‌ابی‏‌الحدید]] نیز که در مقدمه شرح نهج‌‏البلاغه، زندگی‌‏نامه مفصل سیدرضی را گردآوری کرده، به این مسئله، اشاره نکرده است؛ در حالی‏که بیشتر این منابع، به صراحت، از انتقال پدرش ابواحمد حسین به کربلا، سخن گفته‌‏اند.

===زیارتگاه فعلی===
[[پرونده:207.jpg|بندانگشتی|مزار سیدرضی]]
به هر حال، امروزه زیارتگاهی منسوب به سیدرضی، نزدیک آستان کاظمین وجود دارد که با محلی که مورخان، به عنوان خانه و محل دفن سیدرضی در محله کرخ بغداد، مشخص کرده‌‏اند، قابل انطباق نیست؛ زیرا محله کرخ، در جنوب بغداد قرار داشته و مقابر قریش (آستان کاظمین امروزی)، در شمال بغداد واقع بوده است. اما دلیل مهم‏تر بر این مسئله، قول [[ابن‏‌خلکان]] در [[وفیات‏ الاعیان]] است که پس از بیان دفن سیدرضی در خانه‌‏اش در کرخ بغداد، نوشته است که این خانه ویران شد و قبر سیدرضی در آن، از بین رفت.<ref>وفیات الاعیان، ج4، ص419. «وقد خربت الدار ودرس القبر. </ref>

==پانویس==
{{پانویس}}
== منابع ==
{{منابع}}

{{برگرفتگی
|پیش از لینک = کتاب
|منبع = زیارت‌گاه‌های عراق، محمدمهدی فقیه بحرالعلوم.
|پس از لینک = بخش «مزار سیدرضی»، ج1، ص۳۱۸-۳۲۳.
| لینک = http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1472
}}

* '''يتيمة الدهر في محاسن أهل العصر''': عبدالملك النيسابوري (الثعالبي)، تحقيق: محمد مفيد قميحة، ط ١، بيروت، دار الكتب العلميه، ١۴٠٣ه. ق - ١٩٨٣م.

* '''تاريخ بغداد (تاريخ مدينة السلام)''': احمد بن علي بن ثابت (الخطيب البغدادي)، تحقيق: بشّار عوّاد معروف، ط ١، بيروت، دار الغرب الاسلامي، ١۴٢٢ه. ق - ٢٠٠١م.

* '''رجال النجاشي''': احمد بن علي، تحقيق: السيد موسي الشبيري الزنجاني، ط ۶، قم، مؤسسة النشر الاسلامي التابعة لجماعة المدرسين، ١۴١٨ه. ق.

* '''وفيات الاعيان''': شمس‌الدين احمد بن محمد (ابن خلّكان)، تحقيق: احسان عباس، بيروت، دار صادر، (لا ت).

* '''شرح نهج البلاغة''': عبدالحميد بن هبة الله (ابن ابي الحديد)، ط ١، قم، ١۴٠۴ه. ق.

* '''عمدة الطالب في انساب آل ابي‌طالب''': جمال‌الدين احمد بن علي الحسيني (ابن عنبة)، لجنة احياء تراث، بيروت، منشورات دارالكتب الحياة، بي‌تا.

* '''مناهل الضرب في انساب العرب''': سيد جعفر الاعرجي النجفي الحسيني، قم، مكتبة آيت‌الله العظمي المرعشي النجفي، ١۴١٩ه. ق.

* '''تاريخ المشهد الكاظمي''': محمدحسن آل ياسين، ط ١، بغداد، مطبعة المعارف، ١٣٨٧ه. ق - ١٩۶٧م.

* '''رجال السيد بحرالعلوم (الفوائد الرجالية)''': السيد محمد مهدي بحرالعلوم، تحقيق: محمد صادق بحرالعلوم و حسين بحرالعلوم، النجف، مكتبة العلمين، ١٣٨۵ه. ق.
{{پایان}}
{{زیارتگاه‌ها و مقبره‌های عراق}}

[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]
[[رده:مکان‌های تاریخی کاظمین]]
[[رده:مزار علمای شیعه در کاظمین]]
[[رده:زیارتگاه‌های کاظمین]]
[[رده:مکان‌های متبرک کاظمین]]
[[رده:مزار سادات در کاظمین]]

مقبره سیداسماعیل صدر

2019-02-20T08:41:54Z

M-mohammad:

{{جعبه اطلاعات بنای مذهبی
| عنوان =
| تصویر =
| اندازه تصویر =
| بنيانگذار =
| تأسیس =بعد از وفات سیداسماعیل صدر
| کاربری =زیارتگاه
| مکان =اتاقی پایین پای رواق مطهر [[حرم کاظمین]](ع)
| نام‌های دیگر =
| وقایع مرتبط =
| ظرفیت =
| وضعیت =فعال
| مساحت =
| امکانات =دارای پنجره‌ای مشبک که بالای آن، کتیبه‏‌ای طلاکاری شده حاوی آیه‌‏ای از [[قرآن]]
| شماره ثبت =
| معمار =
| سبک =
| بازسازی =
| وبگاه =
}}
'''مقبره سیداسماعیل صدر'''، زیارتگاهی در [[کشور عراق]] و در [[شهر کاظمین]]، در اتاقی پایین پای رواق مطهر [[حرم کاظمین(ع)]]، واقع شده است.

این مقبره متعلق به [[سیداسماعیل صدر]]، فرزند [[سیدمحمد صدر]] از خاندان صدر که از خاندان‏‌های علمی و سادات [[شیعه]] در [[جبل عامل]] بودند که نسبشان به [[ابراهیم بن موسی(ع)|ابراهیم]]، پسر [[امام موسی کاظم(ع)]] می‏‌رسد.

مقبره سیداسماعیل دارای پنجره مشبکی به سمت صحن باب المراد است که بالای آن، کتیبه‏‌ای طلاکاری شده حاوی آیه‌‏ای از [[قرآن]]، وجود دارد و سه تن از فرزندانش در کنار او دفن شده‌اند.

==معرفی اجمالی سیداسماعیل==

[[سیداسماعیل صدر]]، پسر سیدمحمد، پسر سیدصالح، از فقهای شیعه در نیمه اول سده سیزدهم و نیمه دوم سده چهاردهم است. [[خاندان صدر]]، از خاندان‏‌های علمی و سادات شیعه در [[جبل عامل]] است که بسیاری از علمای این خاندان، به [[ایران]] و [[عراق]] مهاجرت کردند. نسب این خاندان با 28 واسطه، به [[ابراهیم بن موسی(ع)|ابراهیم]]، پسر [[امام موسی کاظم(ع)]] می‏‌رسد. سیدصالح، جد سید اسماعیل، به عراق و سپس به اصفهان مهاجرت کرد و در این شهر، اقامت گزید.

سیدمحمد، پدر سیداسماعیل نیز از علمای شیعه و داماد مرحوم [[شیخ جعفر کاشف‏ الغطا]] بود و در سال 1263 یا 1264 ه. ق، در [[نجف اشرف]] درگذشت.

سیداسماعیل صدر، در 1258 ه. ق، در اصفهان به دنیا آمد و در شش سالگی پدر و در چهارده سالگی برادر بزرگ خود را از دست داد.

===دوران علمی===
او مقدمات علوم دینی را در اصفهان‏ آموخت و در سال 1281 ه. ق، به نجف اشرف مهاجرت کرد و در جلسات درس [[میرزا محمدحسن شیرازی]] حضور یافت. کنار وی، دو تن دیگر از علمای بزرگ شیعه یعنی [[شیخ محمدتقی شیرازی]] و [[سیدمحمد اصفهانی فشارکی]] نیز نزد [[میرزای شیرازی]] شاگردی نمودند و با مهاجرت ایشان به [[سامرا]]، سیداسماعیل و دیگر شاگردان ایشان نیز در رکاب وی به سامرا رفتند.

سیداسماعیل صدر، در سال‏‌های پیری میرزای شیرازی، به دستور وی، تدریس علوم دینی را آغاز کرد و پس از وفات این عالم بزرگوار، به همراه عمویش سید حسن صدر، به [[کربلا]] رفت و در حوزه علمیه این شهر، به تدریس مشغول شد. مدتی نیز به اصفهان و در اواخر عمر، به کاظمین مهاجرت کرد و سرانجام در این شهر، در سن 80 یا 81 سالگی، در روز سه‏ شنبه، دوازده [[جمادی‏ الاولی]] 1388 ه. ق، از دنیا رفت و پس از تشییع جنازه باشکوهی، در اتاقی پایین پای رواق مطهر [[حرم کاظمین]](ع)، به خاک سپرده شد. از وی به‌‏جز رساله عملیه که حاشیه‌‏ای بر کتاب «انیس التجار» [[ملا مهدی نراقی]] است، اثر دیگری به یادگار نمانده است.<ref>گلشن ابرار، ج3، ص218 و 227.</ref>

===فرزندان===

سیداسماعیل صدر، چهار فرزند پسر، به نام‌‏های سیدمحمدمهدی، سیدصدرالدین (متوفای 1372 ه. ق)، سیدمحمدجواد و سیدحیدر (متوفای 1356 ه. ق) داشت که همه آنها، از علما و فقها بودند و به جز سیدصدرالدین صدر که در [[حرم مطهر حضرت معصومه]](س) در قم مدفون می‏‌باشد، <ref>گلشن ابرار، ج3، ص226 و 227.</ref> سه فرزند دیگر، کنار پدر در کاظمین، به خاک سپرده شده‌‏اند.

==محل مقبره==

مقبره سیداسماعیل صدر، در قسمت شمال شرقی حرم مطهر قرار دارد و دارای پنجره مشبکی به سمت صحن باب المراد است که بالای آن، کتیبه‏‌ای طلاکاری شده حاوی آیه‌‏ای از [[قرآن]]، وجود دارد.<ref>http://www.aljawadain.org/fr/projects/view.php?id/01.</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}
== منابع ==
{{منابع}}

{{برگرفتگی
|پیش از لینک = کتاب
|منبع = زیارت‌گاه‌های عراق، محمدمهدی فقیه بحرالعلوم.
|پس از لینک = بخش «مقبره سیداسماعیل صدر»، ج1، ص313-314.
| لینک = http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1472
}}

* '''گلشن ابرار''': جمعى از پژوهشگران حوزه علميه قم، زير نظر: پژوهشكده باقرالعلوم(ع)، چاپ ٣، قم، معروف، ١٣٨۵ه. ش.

{{پایان}}
{{زیارتگاه‌ها و مقبره‌های عراق}}

[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]
[[رده:مکان‌های تاریخی کاظمین]]
[[رده:زیارتگاه‌های کاظمین]]
[[رده:مزار علمای شیعه در کاظمین]]
[[رده:مزار سادات در کاظمین]]
[[رده:مکان‌های متبرک کاظمین]]

حرم کاظمین(ع)

2019-02-20T08:40:46Z

M-mohammad: تغییرمسیر به آستان مقدس کاظمین

#تغییر_مسیر [[آستان مقدس کاظمین]]

مقبره ابن‌قولویه قمی

2019-02-20T08:37:55Z

M-mohammad:

{{جعبه اطلاعات بنای مذهبی
| عنوان =
| تصویر =204.jpg
| اندازه تصویر =
| بنيانگذار =
| تأسیس =از زمان فوت [[ابن‌قولویه]]
| کاربری =زیارتگاه
| مکان =[[آستان مقدس کاظمین]]، رواق شرقی حرم امام موسی کاظم و امام محمد جواد(ع)
| نام‌های دیگر =
| وقایع مرتبط =
| ظرفیت =
| وضعیت =فعال
| مساحت =
| امکانات =دارای پنجره‏ فولادی برنجی قیمتی
| شماره ثبت =
| معمار =
| سبک =
| بازسازی =نصب ضریح در سال 1134 ه. ق- 1921 م توسط ملااحمد یزدی
| وبگاه =
}}
'''مقبره ابن‌‏قولویه قمی و شیخ مفید'''، در [[کشور عراق]] و در [[شهر کاظمین]] نزدیک قبر امام جواد(ع)و امام کاظم(ع)، در [[آستان کاظمین]] واقع شده است.

[[ابن‌‏قولویه]] از محدثان و علمای بزرگ [[شیعه]]، در قرن چهارم هجری بوده و شاگردش [[شیخ مفید]] از علما، فقها و متکلّمان بزرگ در تاریخ شیعه است که در زمان خود، ریاست و مرجعیت معنوی شیعیان را برعهده داشت. قبر این دو بزرگوار امروزه در رواق شرقی حرم امام موسی کاظم و امام محمد جواد(ع) قرار دارد و بر آن، پنجره‏ فولادی برنجی قیمتی از دوره عثمان قرار دارد، در گذشته بر قبر شیخ مفید، ضریحی وجود نداشته است. اما از سال 1134 ه. ق- 1921 م، یک ایرانی به نام ملا احمد یزدی، روی قبر وی، ضریحی نصب کرد.

==معرفی ابن‌‏قولویه==

[[ابن‌‏قولویه قمی]]: ابوالقاسم جعفر بن محمد بن جعفر بن موسی بن قولویه قمی‏، <ref>رجال النجاشی، ص123.</ref> معروف به ابن‌قولویه»، از محدثان و علمای بزرگ [[شیعه]]، در قرن چهارم هجری است.

او از محدثان ثقه و جلیل‌‏القدر شیعه، به شمار می‏‌آید که علمای شیعه او را به بزرگی و فضیلت یاد کرده‌‏اند.<ref>از جمله ر. ک: رجال النجاشی، ص123.</ref> پدرش، ابوجعفر محمد بن قولویه نیز از راویان شیعه است که قبرش تا به امروز، در محل قبرستان باغ ملی سابق قم (شمال [[قبرستان شیخان]])، باقی مانده و زیارتگاه است.

از اساتید او می‏‌توان از [[احمد بن ادریس قمی]]، [[علی بن بابویه قمی]]، [[ابن‌ولید قمی]]، [[ابن‌عقده]]، [[محمد بن یعقوب کلینی]]، [[ابوعمرو کشی|ابوعمرو کَشّی]]، [[عبدالعزیز بن یحیی جلودی]]، [[ابن‌همام اسکافی]] و همچنین پدرش محمد و برادرش علی، نام برد و از شاگردانش می‌‏توان به [[ابن‌عبدون]]، [[ابن‌عیاش جوهری]]، [[شیخ صدوق]]، [[شیخ مفید]]، [[ابن‌شاذان قمی]]، [[ابن‌نوح سیرافی]]، [[غضائری]] و [[تلعکبری|تَلّعُکبری]]، اشاره کرد.<ref>دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج4، ص491 و 492.</ref>

مشهورترین کتاب وی کتاب «[[کامل الزیارات]]» است.

===سال وفات و محل دفن===

[[ابن‌حجر عسقلانی]]، سال وفات ابن‌قولویه را 368 ه. ق، ذکر کرده است.<ref>لسان المیزان، ج2، ص470.</ref> منابع معتبر، به محل وفات و دفن ابن‌قولویه، اشاره نکرده‏‌اند. اما با توجه به اشاره [[شهید اول]] که گفته است شیخ مفید، نزدیک قبر [[امام جواد(ع)]]، کنار شیخ خود، ابن‌قولویه، به خاک سپرده شد، <ref>بحار الانوار، ج104، ص18 و 19.</ref> می‏‌توان نتیجه گرفت که او نیز در [[بغداد]] وفات یافته و قبر وی و شاگردش، شیخ مفید، در یک‏جا، در [[آستان کاظمین]] واقع است.

==معرفی شیخ مفید==

شیخ مفید: محمد بن محمد بن نعمان حارثی عکبری بغدادی، ملقب به شیخ مفید، از علما، فقها و متکلّمان بزرگ در تاریخ شیعه است که در زمان خود، ریاست و مرجعیت معنوی شیعیان را برعهده داشت. در منابع تاریخی از وی، با شهرت «ابن‏‌معلم» یاد شده است؛ [[نجاشی]]، تاریخ تولد وی را یازده [[ذی‌‏القعده]] سال 336 ه. ق، گفته است.<ref>رجال النجاشی، ص402.</ref> اما به قول دیگری نیز در سال 338 ه. ق، به دنیا آمده است.<ref>همان، ص403؛ الفهرست، ص158.</ref>

وی در شاخه‌‏های مختلف علوم دینی زمان خود، از جمله کلام و عقاید، اخلاق، فقه، حدیث، امامت و تاریخ، صاحب‏‌نظر بود، به‏‌طوری‏که در هریک از این شاخه‏‌های علمی، تالیفات متعددی از وی به‏‌جا مانده است.

===محل دفن===
[[پرونده:205.jpg|بندانگشتی|پنجره‏ فولادی برنجی]]
[[علامه مجلسی]]، از شهید اول نقل کرده است که شیخ مفید، کنار قبر شیخ خود، ابن‌‏قولویه، نزدیک قبر امام محمد جواد(ع)، به خاک سپرده شده است.<ref>بحار الانوار، ج104، ص18 و 19.</ref> قبر وی امروزه در رواق شرقی حرم امام موسی کاظم و امام محمد جواد(ع) قرار دارد و بر آن، پنجره‏ فولادی برنجی قیمتی از دوره عثمان قرار دارد.

به گفته عبدالحمید عباده، در گذشته بر قبر شیخ مفید، ضریحی وجود نداشته است. اما از سال 1134 ه. ق- 1921 م، یک ایرانی به نام ملا احمد یزدی، روی قبر وی، ضریحی نصب کرد.

==پانویس==
{{پانویس}}
== منابع ==
{{منابع}}

{{برگرفتگی
|پیش از لینک = کتاب
|منبع = زیارت‌گاه‌های عراق، محمدمهدی فقیه بحرالعلوم.
|پس از لینک = بخش «مقبره ابن‌قولویه قمی»، ج1، ص306-310.
| لینک = http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1472
}}

* '''رجال النجاشي'''، احمد بن علي، تحقيق: السيد موسي الشبيري الزنجاني، ط ۶، قم، مؤسسة النشر الاسلامي التابعة لجماعة المدرسين، ١۴١٨ه. ق.

* '''دائرةالمعارف بزرگ اسلامى'''، زير نظر: سيد كاظم موسوى بجنوردى، تهران، بنياد دايرةالمعارف بزرگ اسلامى.

* '''لسان الميزان'''، احمد بن علي (ابن حجر العسقلاني)، تحقيق: عبدالفتّاح ابوغدّة، ط ١، بيروت، دار البشائر الاسلامية، ١۴٢٣ه. ق - ٢٠٠٣م.

* '''بحارالانوار'''، محمدباقر المجلسي، ط ٢، بيروت، مؤسسة الوفاء، ١۴٠٣ه. ق - ١٩٨٣م.

* '''الفهرست'''، محمد بن الحسن (الشيخ الطوسي)، تصحيح: محمد صادق بحرالعلوم، النجف، المكتبة المرتضوية.

{{پایان}}
{{زیارتگاه‌ها و مقبره‌های عراق}}

[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]
[[رده:زیارتگاه‌های کاظمین‏]]
[[رده:مکان‌های تاریخی کاظمین]]
[[رده:مزار علمای شیعه در کاظمین]]
[[رده:مکان‌های متبرک کاظمین]]

آستان مقدس کاظمین

2019-02-20T08:34:58Z

M-mohammad:

{{در دست ویرایش|ماه=[[بهمن]]|روز=[[۱۴]]|سال=[[۱۳۹۷]]|کاربر=M-mohammad }}

{{جعبه اطلاعات حرم امامان شیعه
| عنوان =آستان مقدس کاظمین
| تصویر =حرم کاظمین.jpeg
| اندازه تصویر =
| توضیح تصویر =
| بنيانگذار =
| تأسیس =سال 183 ه. ق
| مکان =[[شهر کاظمین]]
| نام‌های دیگر =
| وقایع مرتبط =
| بناهای وابسته به حرم=
| اشخاص مدفون در حرم=[[امام کاظم(ع)]] و [[امام جواد(ع)]]
| مساحت =حدود ۲۶ هزار مترمربع
| دروازه‌های صحن =هشت عدد؛ باب القریش، باب القبله، باب المراد، باب صاحب الزمان، باب الفرهادیه، باب آینه و باب مسجد صفوی
| رواق‌های حرم =4 عدد؛ رواق باب‌المراد، رواق باب‌القریش، رواق شمالی، رواق غربی
| ایوان‌های حرم =سه ایوان
| مشخصات گنبد =دو گنبد دوقلو و مشابه، بالای قبر هریک از دو امام هفتم و نهم(ع)، ارتفاع بدنه هر گنبد، 5/ 14 متر و ارتفاع آنها، از نوک تا سطح زمین، 29 متر
| مشخصات گلدسته‌ها =چهار گلدسته با بدنه کاشی‌کاری و قسمت فوقانی، طلاکاری و چهار شبه‌مناره بسیار کوچک، اطراف گنبدهای حرم، در چهار گوشه سقف گنبدخانه با پوششی از طلا.
}}
'''آستان مقدس کاظمین'''، حرم مطر امام موسی کاظم(ع) و امام جواد(ع)، در [[کشور عراق]] و در [[شهر کاظمین]] در نزدیکی [[شهر بغداد]] واقع شده است.

زمین این آستان در ابتدا به عنوان قبرستان قریش شناخته می‌شد و با شهادت [[امام موسی کاظم(ع)]] و دفن در این مکان، و همچنین دفن [[امام جواد(ع)]]، به عنوان زیارتگاه شیعیان شناخته می‌شود.

این آستان از زمان تاسیس تا به امروز در دوره‌های مختلف دستخوش حوادث و تحولات بسیاری بوده؛ گاهی بر اثر حوادث طبیعی و یا توسط دشمنان دچار ویرانی می‌شده و به وسیله ارادتمندان و برخی سلاطین وقت بازسازی و تعمیر شده است. این اقدامات را می‌توان به دوره‌های [[آل بویه]]، صفویه، قاجار و دوره عصر حاضر تقسیم کرد.

آستان کاظمین در وضعیت فعلی، وسیع‌ترین و یکی از باشکوه‌ترین آستانه‌های [[عتبات عالیات]] عراق، به شمار می‌آید. مجموع مساحت صحن، حرم و حاشیه‌های آن، حدود ۲۶ هزار مترمربع است و متشکل از صحن به شکل مستطیل نزدیک به مربع، روضه منوره (گنبدخانه)، رواق‌های اطراف آن، ایوان‌ها و دکه‌هایی است که از سمت شمال، به مسجد دوره صفوی متصل است و دارای چهار رواق، دو گنبد دوقلو و مشابه، بالای قبر هریک از دو امام و [[مسجد صفوی]] در ضلع شمالی حرم مطهر می‌باشد که به توصیف و تاریخچه همه آنها خواهیم پرداخت.

==پیشینه کاظمین==

[[کاظمین]]، شهری جدا از [[بغداد]] است و در شمال غرب این شهر و غرب رود دجله واقع شده است.

===قبرستان قریش===

زمینی که آستان مقدس کاظمین، امروزه در آن واقع است، در آغاز به نام «مقابر قریش» (قبرستان قریش)، شناخته می‌شد. برای نخستین بار، [[منصور عباسی]] پس از تاسیس بغداد در سال 149 ه. ق، زمین اینجا را به قبرستان تبدیل کرد.

نخستین کسی که در این گورستان دفن گردید، جعفر اکبر، فرزند منصور بود که در سال 150 ه. ق، از دنیا رفت.<ref>معجم البلدان، ج5، ص163.</ref> پس از او، هیثم بن معاویه، والی منصور بر [[بصره]]، در سال 156 ه. ق، در این قبرستان دفن شد<ref>تاریخ الطبری، ج4، ص510.</ref> و از آن پس، دفن اموات در این قبرستان، ادامه یافت.
[[پرونده:189.jpg|بندانگشتی|آستان مقدس]]

در برخی منابع، از این قبرستان با نام «مقابر بنی‌هاشم» نیز یاد شده است؛ <ref>تاریخ الطبری، ج4، ص510.</ref> از جمله شیخ مفید می‌گوید: «آنجا قبرستان بنی‌هاشم و بزرگان مردم بوده است». <ref>الارشاد، ج2، ص243.</ref> شاید انتخاب لفظ قریش برای نام این قبرستان، اشاره به آن است که عموم قریشیان، چه [[بنی‌عباس]] و چه دیگران، در آن به خاک سپرده می‌شدند.<ref>تاریخ حرم کاظمین (علیهما‌السّلام)، ص14.</ref> علت شهرت آن به بنی‌هاشم نیز می‌تواند ناظر به همین موضوع باشد.

===دفن امام کاظم در مقابر قریش===

[[امام موسی کاظم(ع)]]، پس از اینکه در سال 183 ه. ق، مسموم گردید و به شهادت رسید، در مقابر قریش، به خاک سپرده شد. به گفته صاحب اثبات الوصیه، امام(ع) را در مکانی که خود ایشان در زمان حیات خریداری کرده بود، به خاک سپردند.<ref>اثبات الوصیه، ص213.</ref>

===محل زیارت شیعیان===

از برخی روایات چنین برمی‌آید که قبر امام(ع) پس از خاکسپاری، درون محوطه محصوری قرار داشت که شیعیان، از ترس حاکمان، به سختی می‌توانستند آن را زیارت کنند. از این‌رو [[امام رضا(ع)]] به شیعیان اجازه داده بود تا مردم از پشت دیوار، به امام کاظم(ع) سلام بدهند.<ref>ر. ک: کامل الزیارات، ص313 و 315.</ref> بر اساس روایت دیگری، امام رضا(ع) به شیعیان گفته بود که در مساجدی که اطراف قبر شریف است، نماز و دعا بخوانید.<ref>ر. ک: همان، ص314؛ تهذیب الاحکام، ج6، ص83؛فقیه بحرالعلوم، محمدمهدی، زیارتگاه‌های عراق (معرفی زیارتگاه‌های مشهور در کشور عراق)، 2جلد، سازمان حج و زیارت، حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارات - تهران - ایران، چاپ: 1.</ref>

===دفن امام جواد کنار جدش===

از گذشت حدود چهل سال از شهادت و دفن امام موسی کاظم(ع)، در سال 220 ه. ق نیز [[امام جواد(ع)]] در بغداد، مسموم گردید و به شهادت رسید و بدن مطهر ایشان را کنار قبر جدشان، امام کاظم(ع)، به خاک سپردند. بعدها زیارتگاه و مدفن شریف این دو امام، به نام «مشهد باب التبن» شهرت یافت که وجه تسمیه آن، وقوع آن در نزدیکی یکی از محلات بغداد، به نام «باب التبن» بود.<ref>معجم البلدان، ج1، ص306.</ref>

==آستان کاظمین در دوره‌های مختلف==

آستان کاظمین در دوره‌های مختلف دستخوش حوادثی بوده که به برخی از آنها می‌پردازیم.

===از دوره آل‌بویه تا آغاز دوره صفوی‌===

اقدامات و حوادثی که در این دوره رخ داده از قرار زیر است.

====وضعیت بنای اولیه====

از وضعیت بنای اولیه آستان کاظمین، تا قرن چهارم هجری، اطلاع دقیقی در دست نیست. اما می‌دانیم که در نیمه‌های این قرن، ساختمان و زیارتگاهی بر قبر مطهر دو امام(ع) وجود داشته است. مورخان در ذیل زندگی‌نامه «ناشی» (متوفای 365 ه. ق)، شاعر بزرگ شیعه، آورده‌اند که او به دست خود، چلچراغ مربع و زیبایی ساخت که در زیارتگاه کاظمین نصب گردید.<ref>معجم الادباء، الحموی، ج4، ص1786.</ref>

منابع تاریخی، درباره تاریخ و دوره ساخت زیارتگاه، سکوت ورزیده و از بانی آن، نام نبرده‌اند. اما مرحوم شیخ محمد سماوی اشاره کرده است که معزالدوله دیلمی در سال 336 ه. ق، پس از اینکه در سال 334 ه. ق، بغداد را به تصرف خود درآورد، این آستان مقدس را ساخته است.<ref>تاریخ المشهد الکاظمی، آل یاسین، ص24 (به نقل از: صدی الفؤاد.</ref> البته گرچه در منابع تاریخی کهن، چنین مطلبی به چشم نمی‌خورد، اما با توجه به گرایش شیعی [[آل بویه]] و نیز با توجه به اینکه پس از مرگ معزالدوله، جنازه وی را به مقابر قریش (نزدیک قبر دو امام(ع) ) منتقل کردند، <ref>وفیات الاعیان، ابن خلّکان، ج1، ص176.</ref> بعید نیست که او به ساخت زیارتگاه، اقدام کرده باشد.

به هر حال، مسلم است که آل‌ بویه توجه ویژه‌ای به این زیارتگاه داشته‌اند و به‌جز معزالدوله، تعداد دیگری از امرای آل بویه، از جمله ابوطاهر جلال‌الدوله، فرزند بهاءالدوله، فرزند عضدالدوله و نیز فرزند بزرگ جلال‌الدوله، معروف به «ملک عزیز»، در این آستان مقدس، به خاک سپرده شده‌اند.

[[پرونده:190.jpg|بندانگشتی|آستان مقدس]]

====طغیان رودخانه دجله====

در سال 367 ه. ق، آب رودخانه دجله طغیان کرد و سیلاب، بخش‌های زیادی از سمت شرقی بغداد را غرق کرد. در سمت غربی بغداد نیز بخش‌هایی از قبور باب‌التبن‌ (در مجاورت زیارتگاه کاظمین) نیز به زیر آب، فرو رفت.<ref>الکامل فی التاریخ، ج8، ص694.</ref>

در سال 369 ه. ق، عضدالدوله دیلمی، امیر مقتدر آل‌بویه، خدمات عمرانی و اجتماعی گسترده‌ای را در بغداد آغاز کرد. او در این شهر، مساجد و بازارهایی بنا نمود و کانال‌های آبی را که خراب شده بود، بازسازی کرد.<ref>همان، ص704 و 705.</ref> به گفته شیخ محمد سماوی، عضدالدوله اطراف حرم کاظمین نیز حصاری ایجاد کرد که شاید هدف او از این کار، محافظت روضه مقدسه از سیلاب‌های رود دجله بوده است.<ref>تاریخ حرم کاظمین (علیهما‌السّلام)، آل یاسین، ص28.</ref>

در این دوره، شیعیان که بیشتر در محله کرخ بغداد، ساکن بودند، همه ساله در [[روز عاشورا]]، مراسم عزاداری و در عید غدیر، مراسم جشن و سرور، برگزار می‌کردند. اما در برخی سال‌ها، از جمله در سال 441 ه. ق، به دنبال برگزاری این مراسم، میان [[شیعه]] و [[سنی]] در بغداد، فتنه و درگیری رخ می‌داد.<ref>الکامل فی التاریخ، ج9، ص561.</ref>

====آتش‌سوزی قبر و گنبد====

در سال 443 ه. ق، فتنه میان شیعیان و اهل‌سنت در بغداد، به اوج خود رسید. با تحریک برخی از حنبلیان، سنیان به آستان کاظمین یورش بردند و همه هدایای نفیس و اشیای گرانبهای موجود در آنجا، از جمله چلچراغ‌ها، پرده‌ها و محراب‌های طلا و نقره را غارت کردند. آنها سپس قبر مطهر دو امام(ع) و دو گنبد چوبی را که روی این دو قبر واقع بود، آتش زدند و به دنبال آن، قبور بسیاری از امیران و وزیران و شخصیت‌های مشهور اطراف قبر دو امام(ع)، از جمله قبور معزالدوله و جلال‌الدوله دیلمی، جعفر، فرزند [[منصور دوانیقی]]، [[امین عباسی]]، فرزند‌ [[هارون‌الرشید]] و مادرش زبیده نیز در آتش سوخت.<ref>همان، ص577.</ref>

به گفته سماوی، پس از این آتش‌سوزی، در سال 444 ه. ق، ارسلان بساسیری و ملک رحیم (از امیران آل بویه)، به کمک یکدیگر، حرم را بازسازی نمودند و دو صندوقچه‌ چوبی جدید، روی هریک از قبور، نصب کردند و گنبدی از همان چوب، بر قبر بنا نهادند. اما به عقیده مصطفی جواد، بساسیری، به تنهایی در سال 450 ه. ق، این کار را انجام داد. گفتنی است، ادامه آشوب‌ها و فتنه‌ها تا سال 449 ه. ق، می‌تواند مؤید این قول باشد.<ref>تاریخ حرم کاظمین (علیهما‌السّلام)، ص33.</ref>

====فروریختن آستان با سیلاب====

در سال 466 ه. ق، مصادف با اوایل دوره حاکمیت سلجوقیان، بار دیگر رود دجله طغیان کرد و سمت شرقی بغداد را سیلاب فراگرفت. بخش‌هایی از سمت غربی بغداد نیز، از جمله قبرستان [[احمد بن حنبل]] و آستان کاظمین، به زیر آب فرو رفت و دیوار آستان مقدس، فروریخت. از این‌رو، شرف‌الدوله مسلم بن قریش عُقیلی، هزار دینار صرف بازسازی آن کرد.<ref>الکامل فی التاریخ، ج10، ص90 و 91.</ref>

====اقدامات در زمان سلجوقی====

در سال 479 ه. ق، ملکشاه سلجوقی همراه خواجه نظام‌الملک، وارد بغداد شدند و حرم کاظمین و سایر زیارتگاه‌های مشهور بغداد، نظیر قبر معروف کرخی، احمد ابن حنبل و [[ابوحنیفه]] را زیارت کردند. سپس آنها به زیارت قبور [[امام علی(ع)]] و [[امام حسین(ع)]] در [[نجف]] و [[کربلا]] رفتند.<ref>همان، ص156.</ref>

در دوره برکیارق سلجوقی، فرزند ملکشاه، وزیر وی مجدالملک براوستانی قمی به بازسازی آستان کاظمین اقدام نمود.<ref>النقض، ص236.</ref> سماوی، تاریخ این بازسازی را سال 490 ه. ق، دانسته است.<ref>تاریخ حرم کاظمین (علیهما‌السّلام)، ص34.</ref>

====غارت حرم در زمان خلیفه عباسی====

در [[ماه محرم|محرم]] سال 517 ه. ق، خلیفه عباسی، [[المسترشد بالله]]، از جنگ خود با نورالدوله دبیس بن صدقه (حاکم شیعه مذهب بنی‌مزید)، به بغداد بازگشت و به دنبال آن، اهل‌سنت به آستان کاظمین یورش بردند و درها و پنجره‌های آن را کندند و گنجینه‌ها و اشیای باارزش‌ موجود در آن را به غارت بردند. پس از آن، سادات علوی، به دیوان خلافت شکایت کردند و خلیفه دستور داد تا جنایتکاران را تادیب کنند و بعضی از اشیای به غارت رفته را بازگردانند.<ref>المنتظم، ج17، ص217؛ همچنین، ر. ک: الکامل فی التاریخ، ج10، ص609.</ref> [[ابن‌قلانسی]] نیز به این حادثه اشاره کرده و گفته است: «مقابر قریش در بغداد، غارت شد و چراغ‌های زراندود و پرده‌ها و ابریشم‌های آن، به تاراج رفت». <ref>تاریخ دمشق، ابن القلانسی، ص328.</ref>

====خرابی آستان بر اثر سیلاب‌ها====

در دو قرن ششم و هفتم هجری، رود دجله چند بار طغیان کرد و بر اثر آن، سیلاب‌های عظیمی در بغداد جاری شد که به آستان کاظمین نیز آسیب‌هایی رسید. از آن طغیان‌ها، می‌توان به طغیان سال 554 ه. ق‌، <ref>الکامل فی التاریخ، ج10، ص248.</ref> طغیان سال 569 ه. ق، که بر اثر آن، بیشتر دیوارهای آستان کاظمین، خراب شد<ref>المنتظم، ج18، ص205 و 206.</ref> و نیز سیل سال 614 ه. ق‌، <ref>همان، ج11، ص332.</ref> اشاره کرد.

====آتش‌سوزی در دوره الظاهر بامرالله====

در دوره الظاهر بامر الله عباسی (خلافت: 622- 623 ه. ق)، گنبد آستان مقدس کاظمین در آتش‌سوزی سوخت. ازاین‌رو الظاهر، بازسازی آن را آغاز کرد. اما پیش از اینکه آن را به پایان برساند، از دنیا رفت و جانشین وی، المستنصر عباسی، کار وی را تکمیل کرد.<ref>الفخری فی الآداب السلطانیة، ص329.</ref> از دوره المستنصر بالله، صندوقچه چوبی [[قبر امام موسی کاظم(ع)]] باقی مانده است که تاریخ آن، سال 624 ه. ق، است.

====ویرانی بر اثر سیلاب====

در [[ماه شوال]] سال 646 ه. ق، رود دجله به علت بارندگی فراوان، طغیان کرد و سیلاب بزرگی به وجود آورد که در جریان آن، بخشی از دیوارهای آستان کاظمین، فرو ریخت.<ref>الحوادث الجامعة، ابن الفوطی، ص181.</ref> این بارندگی‌ها ادامه یافت و در [[ماه ذی‌الحجه]] همان سال، سیلاب سهمگین‌تری جاری شد که تمام بغداد را به زیر آب فرو برد و بر اثر آن، حصارها و اتاق‌های اطراف حرم‌ کاظمین، ویران شد و سیلاب چنان بارگاه مطهر دو امام را فراگرفت که فقط گنبد بنا، آشکار بود.<ref>الحوادث الجامعة، ص183.</ref>

پس از این خرابی‌ها، در سال 647 ه. ق، خلیفه عباسی دستور بازسازی حصار حرم مطهر را صادر کرد. به نوشته [[ابن‌فوطی]]، کارگران به هنگام بازسازی دیوارها، به ظرفی سفالین برخوردند که در آن، هزار درهم قدیمی وجود داشت. بخشی از آنها، یونانی و دارای تصاویر بود و بخش دیگری از آنها، در سال 132 ه. ق در بغداد و بخش دیگری نیز مقارن همان تاریخ در واسط، ضرب شده بودند. جریان را به خلیفه گزارش دادند. خلیفه نیز دستور داد بهای آنها را برای بازسازی حرم مطهر صرف کنند. مردم، قسمتی از آنها را به بالاترین قیمت خریدند و قسمتی نیز به بزرگان هدیه داده شد و آنان در عوض، وجوهی بیشتر از آنچه هدیه گرفته بودند، به حرم بخشیدند.<ref>الحوادث الجامعة، ص190.</ref> («وفیها امر الخلیفة بعمارة سور مشهد موسی بن جعفر (علیه‌السّلام)، فلما شرعوا فی ذلک وجدوا برنیة فیها الفا درهم قدیمة منها یونانیة علیها صور ومنها ضرب بغداد سنة نیف وثلاثین ومائة ومنها ما هو ضرب واسط یقارب هذا التاریخ فعرضت علی الخلیفة، فامر ان تصرف فی عمارة المشهد فاشتراها الناس باوفر الاثمان واهدی منها الی الاکابر فنفذوا الی المشهد اضعاف ما کان حُمِل الیهم.)

====حمله مغولان====

در سال 656 ه. ق، مغولان به بغداد، حمله و این شهر را اشغال کردند. در جریان این حمله، بسیاری از مساجد و زیارتگاه‌های این شهر، از قبیل مسجد خلیفه، حرم امام کاظم و امام جواد(ع) و نیز قبور خلفای عباسی، به آتش کشیده شد.<ref>تاریخ حرم کاظمین (علیهما‌السّلام)، ص56.</ref> مدتی پس از این حادثه، امیر قراتای، عمادالدین عمر بن محمد قزوینی را به قائم مقامی خود منصوب کرد و او نیز شهاب‌الدین علی بن عبدالله را به سمت ناظر اوقاف تعیین کرد و به او دستور داد تا مسجد خلیفه و آستان کاظمین را بازسازی کند.<ref>همان، ص56.</ref>

در سال 769 ه. ق، سلطان اویس جلایری، به بازسازی حرم اقدام کرد و دو گنبد و دو مناره ساخت و دستور داد دو صندوق از سنگ مرمر، روی قبر شریف دو امام هفتم و نهم(ع)، نصب کردند. همچنین او، رواق و رباطی را که در صحن مطهر بود، بازسازی کرد و اموالی بین خادمان و متولیان حرم و سادات علوی ساکن آنجا، تقسیم کرد.<ref>تاریخ حرم کاظمین (علیهما‌السّلام)، ص57 (به نقل از صدی الفؤاد. </ref> در فاصله زمانی این بازسازی تا روی کار آمدن صفویان، در منابع تاریخی، گزارشی از بازسازی‌ها و اقدامات عمرانی در آستان مقدس کاظمین، به چشم نمی‌خورد.

===در دوره صفوی‌===

پس از تشکیل دولت صفوی، شاه اسماعیل در سال 914 ه. ق، [[عراق]] را تصرف کرد و وارد بغداد شد.

====اقدامات شاه اسماعیل====

به دستور وی، اقدامات گسترده‌ای برای بازسازی و توسعه آستان کاظمین آغاز شد؛ از جمله این اقدامات، نصب دو صندوقچه چوبی نفیس روی قبرهای شریف، سنگ‌فرش کردن رواق‌ها با سنگ مرمر و آراستن حرم و دیوارهای بیرونی آن با کاشی‌های حاوی آیات قرآن و نقش‌های گیاهی زیبا بود. او همچنین دستور داد دو گلدسته دیگر، به دو گلدسته قبلی افزوده گردد و مسجد بزرگی، متصل به قسمت شمالی حرم، ساخته شود. او اجرای این طرح را به «امیر خادم بیک» واگذار کرد و خود، به [[ایران]] بازگشت.<ref>همان، ص62. به نقل از صدی الفؤاد و العراق بین احتلالین.</ref>

اسکلت اصلی حرم مطهر امامین کاظمین و نیز مسجد متصل به آن از سمت شمال، از آثار دوره شاه اسماعیل صفوی است که تا به امروز، باقی مانده است. همچنین بخش‌هایی از کتیبه‌های کاشی این دوره نیز تاکنون در آستان مقدس کاظمین، باقی مانده است، از جمله در قسمت بیرونی دیوار رواق شرقی در ایوان باب‌المراد، کتیبه‌ای به تاریخ ششم [[ربیع‌الثانی]] 926 ه. ق وجود دارد که در آن، شاه اسماعیل صفوی را بانی آنجا دانسته است. همچنین گرداگرد دیوار داخلی حرم مطهر، در ارتفاع دو متری از سطح زمین، کتیبه‌ای از کاشی، حاوی آیات مبارک [[سوره دهر]]، [[سوره نبا]] و سه آیه آخر [[سوره زمر]]، وجود دارد که در پایان آن، تاریخ 935 ه. ق ذکر شده است. این تاریخ، نشان می‌دهد که کارهای عمرانی، پس از مرگ شاه اسماعیل و در زمان شاه طهماسب صفوی، پایان یافته است.<ref>تاریخ حرم کاظمین (علیهما‌السّلام)، صص 64 و 65.</ref>

افزون‌ بر آثار یاد شده، سه لنگه از درهای چوبی خاتم‌کاری حرم نیز باقی مانده است که البته تاریخ ندارد. اما از نظر شیوه تزیینات و نوع کتیبه‌های آن، شبیه صندوقچه‌های روی قبر است. این درها، به علت کهنگی، از جای خود برداشته شده است و در حال حاضر، در موزه آثار عربی (اسلامی) بغداد به شماره‌های 7146، 7147 و 7148، نگهداری می‌شود و درهایی از طلا و نقره، جایگزین آنها در حرم مطهر شده است.<ref>همان، ص72.</ref>

====ساخت ساختمان مناره====

در سال 978 ه. ق، در دوره مراد پاشا، والی بغداد، ساختمان مناره، واقع در شمال شرقی حرم مطهر، پایان یافت و فضلی، فرزند فضولی شاعر، در ماده تاریخ آن، اشعاری ترکی سرود که این اشعار در کتیبه‌ای سنگی، در ورودی پلکان مناره، نوشته شده است.<ref>همان، ص78.</ref>

====بازسازی توسط شاه‌عباس کبیر====

در سال 1032 ه. ق، شاه‌عباس کبیر صفوی، وارد بغداد شد و پس از زیارت حرم کاظمین، دستور داد تا خرابی‌هایی را که با گذشت زمان، به ساختمان حرم وارد شده بود، بازسازی کنند. همچنین وی دستور داد تا ضریح محکمی از فولاد بسازند و روی دو صندوقچه چوبی، نصب کنند. اما به علت تیرگی روابط بین ایران و عثمانی، نصب این ضریح، به تاخیر افتاد؛ تا اینکه در [[ماه جمادی‌الثانی]] سال 1115 ه. ق، کاروانی از علما و رجال سیاسی ایران و در پیشاپیش آنان، شیخ‌الاسلام جعفر کمره‌ای، این ضریح را با خود، به عراق آوردند و طی مراسم باشکوهی، بر قبر شریف امامین کاظمین(ع) نصب کردند.<ref>همان، ص79.</ref>

===در دوره قاجار===

اقدامات و حوادثی که در این دوره رخ داده از قرار زیر است.

====اقدامات آقامحمدخان====

در سال 1207 ه. ق، به دستور آقامحمدخان قاجار، کار بازسازی حرم کاظمین و تکمیل کارهای نیمه تمام صفویان، آغاز شد، از جمله این کارها، بازسازی سه گلدسته بزرگ، از گلدسته‌های چهارگانه‌ای بود که در روزگار صفویان، ارتفاع آن بیشتر از بام حرم نبود. گلدسته چهارم نیز در روزگار سلطان سلیم، تکمیل شد. از دیگر اقدامات این دوره، ساختن صحن وسیعی بود که از سه طرف، یعنی شرق و غرب و جنوب، حرم را دربرمی‌گرفت و طرف شمال آن، به مسجد متصل بود.<ref>تاریخ حرم کاظمین (علیهما‌السّلام)، صص 81 و 82.</ref>

====اقدامات فتحعلی‌شاه====

در دوره [[فتحعلی‌شاه قاجار]]، کارهای عمرانی مربوط به آستان کاظمین، ادامه یافت؛ از جمله، درون دو گنبد و دیوارهای روضه منوره، آینه‌کاری شد و دو گنبد امام کاظم(ع) و امام جواد(ع) و گلدسته‌های چهارگانه کوچک، طلاکاری گردید.<ref>همان، ص82 و 83.</ref>

====اقدامات سلطان محمود دوم====

در سال 1255 ه. ق، [[سلطان محمود دوم عثمانی]]، پارچه ابریشمی گلدوزی شده‌ای را که پیش‌تر روی [[قبر پیامبر]](ص) در [[مدینه منوره]] بود، به حرم کاظمین هدیه کرد و در یکی از شب‌های قدر، در [[ماه رمضان]]، روی قبر‌ انداخته شد. شعرای شیعه و سنی، از جمله عبدالغفار اخرس و عبدالباقی عمری، به این مناسبت، اشعار زیبایی سرودند و برای ماده تاریخ آن، عبارت‌ «جاؤوا باشرف سترٍ» را گفتند.<ref>همان، ص84 و 91.</ref>

در همان سال، با سرمایه منوچهر خان معتمدالدوله (متوفای 1260 ه. ق)، از رجال دربار ایران، ایوان جنوبی حرم طلاکاری شد.<ref>همان، ص83 و 84.</ref>

در سال 1270 ه. ق، [[ناصرالدین‌شاه قاجار]]، شیخ عبدالحسین طهرانی، معروف به شیخ العراقین را به عراق فرستاد تا بر اجرای طرح عمرانی وسیعی که شامل بازسازی و زیباسازی ساختمان عتبات مقدسه بود، نظارت کند و دست او را در هزینه کردن برای این کار مهم، بازگذاشت.

====اقدامات از سال 1281 تا 1296====

اقدامات عمرانی در آستان کاظمین، در سال 1281 ه. ق، و پس از پایان کارهای عمرانی در کربلا و [[سامرا]]، آغاز شد؛ از جمله کارهایی که در این آستان، انجام شد، محکم‌سازی پایه‌ها و بازسازی نمای بیرونی دیوار حرم و کاشی‌کاری آن بود. همچنین دو دکه بزرگ، جلوی دو ضلع جنوبی و شرقی حرم، با نمایی از سنگ مرمر، ساخته شد. دکه شرقی که بعدها با سقف چوبی مبتنی بر 22 پایه و ستون پوشیده شد، به «طارمة باب المراد»، نامیده شد. ایوان بزرگ واقع در وسط این طارمه، از طلاهای باقی‌مانده از طلاکاری گنبد دو [[امام‌ هادی(ع)]] و [[امام عسکری(ع)]] در سامرا، طلاکاری گردید و این کارها در سال 1285 ه. ق، به پایان رسید.<ref>تاریخ حرم کاظمین (علیهما‌السّلام)، ص95.</ref>

در همین دوره، در سال 1281 ه. ق، نخستین درِ نقره، به آستان مقدس هدیه گردید که بین رواق جنوبی و گنبدخانه، نصب شد. در سال 1284 ه. ق نیز دو درِ نقره دیگر، هدیه شد که یکی را [[حاج سید میرزا بابا اصطهباناتی]] تقدیم کرد که بین رواق جنوبی و ایوان قبله، نصب شد و دومی را محسن خان، پسر عبدالله خان تقدیم کرد که بین رواق شرقی و گنبدخانه، نصب شد. در فاصله 1284- 1285 ه. ق، کار ساختن سقف برای دکه واقع در ضلع جنوبی حرم با سرمایه حاج حسین چرچفچی بغدادی، آغاز شد که این سقف بر چهارده ستون چوبی، استوار بود.<ref>همان، ص96 و 97.</ref> در سال 1284 ه. ق، دکه یا طارمة باب‌المراد، آینه‌کاری شد.<ref>همان، ص101.</ref>

در چهاردهم شعبان 1287 ه. ق، ناصرالدین‌شاه قاجار، به زیارت کاظمین آمد و مردم و علمای شیعه، در این آستان جمع شدند و از وی، استقبال باشکوهی به عمل آوردند. در سال 1294 ه. ق، [[فرهاد میرزای قاجار]]، چهارمین درِ نقره را به حرم هدیه کرد که بین‌ رواق و طارمه شرقی، نصب شد. در سال 1296 ه. ق، حسام‌السلطنه قاجار و پس از او عباس میرزا، مخارج بازسازی و جایگزین کردن خشت‌های طلای فرسوده شده گنبد و مناره‌های آستان را برعهده گرفتند.<ref>تاریخ حرم کاظمین (علیهما‌السّلام)، ص103.</ref>

====اقدامات فرهاد میرزای قاجار====

در اواخر قرن سیزدهم هجری، فرهاد میرزای قاجار، عموی ناصرالدین‌شاه، هزینه توسعه صحن و کارهای عمرانی دیگری را در آستان کاظمین قبول کرد و دو نفر از تاجران کاظمین، به نام‌های حاج عبدالهادی و حاج مهدی استرآبادی را به اجرای این طرح، موظف کرد. این اقدامات، شامل موارد زیر بود:

1. ساختن زیرزمین‌های منظم در صحن و ایوان‌ها و حجره‌ها، برای دفن اموات.

2. طلاکاری مناره‌های بزرگ چهارگانه، از محل اذان گفتن مؤذن تا نوک آنها.

3. ساخت حصار بلند و دو طبقه، اطراف صحن که طبقه اول، شامل حجره‌ها و ایوانچه‌هایی بود.

4. ایجاد دو پایه در طبقه دوم صحن، روی دو ورودی اصلی، در ضلع شرقی و جنوبی صحن، برای نصب دو ساعت بزرگ.

عملیات ساختمانی طرح توسعه صحن، در روز هفده [[ذی‌القعده]] 1296 ه. ق، شروع شد و در هفده [[ربیع‌الاول]] سال 1301 ه. ق، به پایان رسید. پس از پایان کار و افتتاح صحن، جشن عمومی و بزرگی، به مدت سه روز برگزار شد و بدین مناسبت، شاعران شیعه، از جمله سید حیدر حلی، شیخ سلمان آل نوح و شیخ جابر کاظمی، اشعار و قصایدی در این‌باره سرودند.<ref>همان، ص107 و 108.</ref>

====اقدامات از سال 1309 تا 1332====

در سال 1309 ه. ق، و در دوره ولایت [[حاج حسن پاشا]]، والی عثمانی بر بغداد، یک تار موی منسوب به [[پیامبر خدا(ص)]]، از استانبول به آستان کاظمین هدیه شد و بدین مناسبت، جشن بزرگی در آستان مقدس برگزار شد و سید جعفر حلی، از شعرای شیعه، قصیده‌ای در این‌باره سرود.<ref>تاریخ حرم کاظمین (علیهما‌السّلام)، ص118.</ref>

در سال 1314 ه. ق، حاج محمدجواد فرزند حاج محمدتقی شوشتری، پنجمین درِ نقره‌ای را به حرم هدیه کرد که بین روضه منوره و رواق شرقی، نصب گردید. در سال 1320 ه. ق نیز شاهزاده امیر تومان، از رجال دولت ایران، رواق جنوبی حرم را آینه‌کاری کرد. تزیین و آینه‌کاری رواق شرقی نیز در سال 1321 ه. ق پایان یافت و مخارج آن را علاءالدوله قاجار (مقتول 1329 ه. ق)، تامین کرد.<ref>همان، ص119، 120 و 125.</ref>

در سال 1326 ه. ق، رواق شمالی و غربی حرم مطهر با هزینه حاج عباس علی‌یوف، فرزند حاج لطف‌الله، آینه‌کاری گردید و در سال 1327 ه. ق، با هزینه یکی از ثروتمندان کرمانشاه، به نام امین‌الدوله، ششمین در نقره‌ای اهدایی به آستان کاظمین، بین روضه منوره و رواق غربی، نصب شد. در سال 1332 ه. ق، عملیات ساختمانی دکه (طارمه) غربی که از سال 1321 ه. ق، آغاز شده بود، به پایان رسید و علما و شعرای کاظمین، از جمله شیخ محمدمهدی مرایاتی و شیخ راضی آل یاسین و شیخ محمد سماوی، در تاریخ و سال افتتاح آن، اشعاری سرودند.

==طرح توسعه آستان در دوره معاصر==

پس از سقوط رژیم بعثی عراق، طرح توسعه‌ای برای آستان مقدس کاظمین تصویب شد که شامل احداث صحن وسیعی در ضلع شمالی بنای کنونی آستان می‌باشد. تولیت آستان کاظمین، این پروژه را در زمستان سال 2008 م- 1386 ه. ش آغاز کرده که شامل دو مرحله است: مرحله نخست، شامل ساخت یک صحن وسیع و حصار پیرامون آن است که پس از ده ماه از آغاز آن، به پایان رسید. مرحله دوم نیز شامل تاسیسات و نیز سنگ‌فرش کردن و پوشش نماها، با سنگ مرمر است.

مساحت صحن جدید هفت‌هزار مترمربع است که پنج‌هزار مترمربع آن، به فضای آزاد صحن و دو هزار مترمربع آن نیز به حجره‌ها و ایوان‌های اطرافش، اختصاص دارد. این صحن، دارای سه ورودی بزرگ در سه ضلع شمالی، شرقی و غربی و دو ورودی جانبی در دو طرف ورودی اصلی شمالی و دو ورودی دیگر نیز در دو ضلع جنوبی (به سمت صحن اصلی آستان کاظمین) است.

گرداگرد صحن، 44 ایوانچه و 44 حجره، وجود دارد و زیر آن نیز، زیرزمین وسیعی بنا شده است که دارای اتاق‌ها، راهروها و یک شبستان وسیع است. مساحت شبستان زیر صحن پنج‌هزار مترمربع و مساحت اتاق‌ها و راهروهای اطراف آن، دو هزار مترمربع است. در ضلع شمالی صحن نیز ساختمانی بزرگ ساخته شده است که بناهایی، از قبیل مجتمع فرهنگی، موزه، سالن اجتماعات، مهمان‌سرا، کتابخانه و مدرسه علوم دینی را دربرگرفته است.

==تاریخچه صندوقچه‌های قبر و ضریح مطهر==

درباره صندوقچه‌های نصب شده روی قبور شریف دو امام(ع)، تا پیش از دوره صفویه، گزارش تاریخی در دست نیست. اما از دوره المستنصر بالله عباسی، صندوقچه چوبی زیبا و بزرگ قبر امام موسی کاظم(ع)، باقی مانده است که تاریخ ساخت آن، سال 624 ه. ق است. بر اساس نقل تاریخی، باید صندوقچه مشابه دیگری نیز، بر قبر امام محمد جواد(ع) قرار داشته است که المستنصر، به همراه صندوقچه قبر امام هفتم، پس از آتش‌سوزی بارگاه کاظمین(ع) در دوره پدرش، الظاهر عباسی‌، <ref>الفخری فی الآداب السلطانیة، ص329.</ref> روی قبور شریف، نصب کرده است. صندوقچه قبر امام موسی کاظم(ع)، تنها نمونه‌ای از صندوقچه‌های کهن موجود بر قبور [[ائمه(ع)]] در عراق می‌باشد که خوشبختانه تا به امروز، باقی مانده است و در حال حاضر، در ساختمان «[[دار الآثار العربیه]]» (موزه آثار اسلامی) در بغداد، نگهداری می‌شود.

این صندوقچه به شکل مکعب مستطیلی است که طول آن، 55/ 2 متر و عرض آن، 83/ 1 متر و ارتفاع آن، 95 سانتی‌متر است. جنس آن از چوب توت و ضخامت تخته‌های آن 5/ 5 سانتی‌متر است. لبه سرپوش صندوق که به‌اندازه سه سانتی‌متر از سطح اطراف آن برآمدگی دارد، با کتیبه‌هایی به خط نسخ، آراسته شده و روی چهار ضلع بدنه صندوق، کتیبه‌های زیبایی، به خط کوفی با حاشیه‌هایی از نقوش گیاهی زیبا، کنده‌کاری شده است. عرض این کتیبه‌ها، 43 سانتی‌متر و طول آن در دو طرف بزرگ صندوق، 189 سانتی‌متر و در دو طرف کوچک آن، 5/ 90 سانتی‌متر است.(برای آگاهی بیشتر درباره ویژگی‌های هنری صندوقچه و متن کتیبه‌های آن، رجوع شود به کتاب تاریخ حرم کاظمین(ع). <ref>ر. ک: تاریخ حرم کاظمین (علیهما‌السّلام)، صص 39 و 40.</ref>)

[[پرونده:196.jpg|بندانگشتی|ضریح مقدس]]

===نصب ضریح چوبی===

در دوره [[شاه اسماعیل صفوی]] نیز به دستور وی، صندوقچه‌های چوبی و خاتم‌کاری نفیسی، روی قبر هریک از دو امام هفتم و نهم، نصب گردید که هنوز روی قبور شریف ایشان باقی است و تاریخ پایان ساخت این صندوقچه‌ها، در کتیبه‌های روی آنها، ماه رمضان 926 ه. ق، ذکر شده است.<ref>برای آگاهی بیشتر، ر. ک: تاریخ حرم کاظمین (علیهما‌السّلام)، صص 65 و 72.</ref>

===نصب ضریح نقره‌ای===

در روز پنج‌شنبه هفده جمادی‌الثانی سال 1324 ه. ق، برای نخستین بار، ضریح نقره‌ای روی دو قبر شریف امام کاظم و امام جواد(ع) نصب شد. این ضریح، با هزینه [[سلطان بیگم]]، دختر میرزا ابوالحسن خان مشیرالملک و با تلاش حاجی میرزا محمدکاظم طباطبایی ناظم‌التجار (متوفای 1325 ه. ق) ساخته شد. تاریخ آغاز ساخت این ضریح، سال 1323 و پایان آن، سال 1324 ه. ق، بوده است.<ref>تاریخ حرم کاظمین (علیهما‌السّلام)، صص 125 و 126.</ref>

بعدها بخش‌هایی از این ضریح، به علت فرسودگی، بازسازی و تعویض شد. این تعمیرات، در سال 1359 ه. ق، به پایان رسید. در سال 1385 ه. ق، کتیبه‌ای قرآنی به عرض 24 سانتی‌متر، در قسمت فوقانی پنجره‌ها، نصب گردید که روی آن، سوره دهر و فجر با خطوط طلایی نگاشته شده بود. همچنین تاج بالای ضریح که پوشش آن پیش‌تر، از نقره بود، در سال 1378 ه. ق، با طلا عوض شد.<ref>تاریخ حرم کاظمین (علیهما‌السّلام)، ص142.</ref>

==توصیف ساختمان آستان==

آستان مقدس کاظمین(ع) در وضعیت فعلی آن- بدون در نظر گرفتن طرح‌های توسعه در دست اجرا در این آستان و سایر آستانه‌های ائمه(ع) در عراق- وسیع‌ترین و یکی از باشکوه‌ترین آستانه‌های [[عتبات عالیات]] عراق، به شمار می‌آید. مجموع مساحت صحن، حرم و حاشیه‌های آن، حدود 26 هزار مترمربع است.

===صحن مطهر===
[[پرونده:200.jpg|بندانگشتی|صحن مقدس]]
صحن آستان کاظمین(ع)، به شکل مستطیل نزدیک به مربع می‌باشد که طول آن، 370 متر و عرض آن، 350 متر است که از سه سمت شرقی، غربی و جنوبی، حرم را فراگرفته است. صحن، در شکل و مساحت امروزی آن، مربوط به طرح توسعه فرهاد میرزا معتمدالدوله، عموی ناصرالدین‌شاه است و کف آن، با سنگ‌های مرمر، فرش شده است.

صحن کاظمین(ع) در دوره قاجار، دارای سه ورودی یا دروازه بوده که تا به امروز، باقی مانده است و اسامی آنها چنین است: باب القریش، باب القبله، باب المراد، باب صاحب الزمان، باب الفرهادیه، باب آینه و باب مسجد صفوی. علامه شهرستانی، یک دروازه دیگر را نیز به عنوان نماد درهای بهشت که در [[قرآن]] آمده است: (ولها ثمانیة ابواب)، به این درها افزوده است.

میان هریک از اضلاع سه‌گانه شرقی، غربی و جنوبی صحن، سه ایوان وجود دارد که بر فراز ایوان‌های داخلی دو ضلع جنوبی و شرقی، دو ساعت بزرگ، نصب شده است. ساعت اول را دوست محمد خانِ وزیر که همراه ناصرالدین‌شاه برای زیارت، به عراق‌ رفته بود، در سال 1287 ه. ق، به آستان کاظمین(ع) هدیه کرد. اما پس از تکمیل پایه آن در زمان طرح توسعه صحن، در سال 1301 ه. ق، بالای ایوان ورودی ضلع شرقی نصب شد. ساعت دوم را نیز حاج محمد مهدی بوشهری، در سال 1303 ه. ق هدیه کرد که از ساعت اول، بزرگ‌تر بود و روی ورودی جنوبی، نصب گردید.<ref>تاریخ حرم کاظمین (علیهما‌السّلام)، ص108.</ref>

همچنین اطراف هریک از سه ضلع صحن، بیست حجره و در ضلع شمالی آن، ده حجره، وجود دارد. بدین ترتیب، هفتاد حجره با ایوانچه‌هایی، صحن را احاطه کرده است. در گذشته، این حجره‌ها به عنوان مدرسه علمیه و محل سکونت طلبه‌ها بود. اما بعدها به مقبره‌های خانوادگی، تبدیل شد.

گرداگرد صحن، تا دیوار مسجد صفوی، کتیبه‌ای کمربندی به خط ثلث، روی کاشی‌های لاجوردی، به عرض نیم متر وجود دارد که حاوی تعدادی از سوره‌های قرآن، از جمله [[سوره جمعه]]، [[سوره فتح|فتح]]، دهر، [[سوره ضحی|الضحی]] و [[سوره غاشیه|غاشیه]] است. نام کاتب آن، نصرالله مشهدی و تاریخ آن، سال 1298 ه. ق، ثبت شده است.

===حرم و گنبدخانه‌ها===

حرم مطهر، شامل روضه منوره (گنبدخانه)، رواق‌های اطراف آن، ایوان‌ها و دکه‌هایی است که از سمت شمال، به مسجد دوره صفوی متصل است و صحن آستان نیز سه سمت شرقی، غربی و جنوبی آن را احاطه کرده است.

قبور مطهر دو امام هفتم و نهم(ع)، میان روضه منوره قرار دارد و روی آن، ضریح بزرگی نصب شده است. طول ضریح، 76/ 6، عرض آن، 17/ 5 و ارتفاع آن، 5/ 3 متر است. درِ ورودی ضریح، وسط ضلع شرقی آن قرار دارد و در فاصله بین دو صندوق قبر، باز می‌شود. قبر شریف امام کاظم(ع) در قسمت جنوبی داخل ضریح و قبر امام جواد(ع) در قسمت شمالی داخل ضریح، قرار دارد.

روضه منوره، به دو قسمت شمالی و جنوبی، تقسیم شده است که دو راه باریک و تنگ در دو طرف ضریح، این دو قسمت را به هم متصل ساخته است. سقف و دیوارهای روضه منوره، آینه‌کاری شده است و کتیبه‌هایی به خط ثلث، از دوره صفوی به تاریخ 929 ه. ق نیز روی کاشی‌های گرداگرد آن، به چشم می‌خورد.

===رواق‌های حرم‌===

در چهار سمت روضه منوره، رواق‌هایی وجود دارد که ازاره آنها، دارای پوششی از سنگ و دیوارها و سقف آنها، آینه‌کاری شده است. طول این رواق‌ها از شمال به جنوب، چهل متر، مرکب از هفت چشمه و عرض آنها از شرق به غرب، سی متر، مرکب از پنج چشمه است. نام این رواق‌ها، چنین است:
[[پرونده:201.jpg|بندانگشتی|رواق باب‌المراد]]
1. رواق باب‌المراد: رواق شرقی حرم که مقابل ایوان شاه اسماعیل صفوی است. این رواق به دستور ناصرالدین‌شاه قاجار، آینه‌کاری شد و در آن، [[ابن‌قولویه]] و [[شیخ مفید]]، به خاک سپرده شده‌اند.

2. رواق باب‌القریش: رواق جنوبی حرم است که به دستور سلطان محمدرشاد عثمانی، بازسازی شده است.

3. رواق شمالی: در سمت شمالی ضریح مطهر، واقع است.

4. رواق غربی: در سمت غربی حرم، واقع است و قبر [[خواجه نصیرالدین طوسی]] نیز در آن قرار دارد.

از این چهار رواق، شش ورودی، به روضه مطهره باز می‌شود. دو ورودی در دو طرف قبر شیخ مفید، در رواق شرقی، دو ورودی در دو طرف قبر خواجه نصیر، در رواق غربی و دو ورودی دیگر نیز در دو رواق جنوبی و شمالی، قرار دارند. در هریک از این ورودی‌ها، درهای طلا و نقره، با قلم‌زنی‌ها، نقوش و تزیینات زیبایی، نصب شده است.

===گنبد و مناره‌ها===
[[پرونده:202.jpg|بندانگشتی|گنبدها]]
یکی از وجوه تمایز آستان کاظمین(ع) با دیگر آستانه‌های مقدس ائمه(ع)، وجود دو گنبد دوقلو و مشابه، بالای قبر هریک از دو امام هفتم و نهم(ع) است که تنها دو متر از یکدیگر، فاصله دارند. ارتفاع بدنه هر گنبد، 5/ 14 متر و ارتفاع آنها، از نوک تا سطح زمین، 29 متر است. در چهار سمت حرم، چهار گلدسته باشکوه وجود دارد که بدنه آنها، کاشی‌کاری و قسمت فوقانی آنها، طلاکاری شده است.

افزون‌بر مناره‌های بزرگ، چهار شبه‌مناره بسیار کوچک، اطراف گنبدهای حرم، در چهار گوشه سقف گنبدخانه، وجود دارد که دارای پوششی از طلا می‌باشد.

در دوره صدام، طلاهای گنبد امام محمد جواد(ع) را برداشتند که پس از سقوط این رژیم، با تلاش ستاد بازسازی عتبات عالیات، گنبد امام محمد جواد(ع) از نو، طلاکاری شد و خشت‌های طلای قدیمی گنبد امام موسی کاظم(ع) و نیز بخش فوقانی سه گلدسته حرم مطهر کاظمین(ع)، عوض گردید. این کار، یک سال و نیم، به طول انجامید و در شامگاه روز دوشنبه، 22 شهریور ماه سال 1389 ه. ش در مراسمی رسمی، با حضور معاون نخست‌وزیر عراق و سفیر ایران در این کشور، تولیت آستان کاظمین(ع) و مسئولان ستاد بازسازی عتبات عالیات، رونمایی شد.

برای طلاکاری مجدد گنبد امام موسی کاظم(ع)، چهارده تن مس و 110 کیلوگرم طلای ناب و تعداد 10261 خشت طلا به کار رفته و این طلاکاری، با روش الکتروآنالیز انجام شده است. همچنین در بدنه هر گلدسته، 472 خشت طلا و در هر کلاهک گلدسته نیز 192 خشت طلا استفاده شده است که در مجموع، برای سه گلدسته، 1416 خشت طلا، به کار رفته است. مردم استان خراسان ایران هزینه پنج میلیون دلاری این طرح را قبول و پرداخت کردند.

===مسجد صفوی‌===

در ضلع شمالی حرم مطهر کاظمین(ع)، مسجدی از دوره صفوی وجود دارد که دارای گنبدی کم‌خیز و نسبتاً کم‌ارتفاع، با کاشی‌های آبی‌رنگ است. شبستان مسجد، ستون‌های ضخیم و طاق‌های قوسی شکلی است و از زیبایی خاصی برخوردار است. در داخل این مسجد، منبری بسیار زیبا و قدیمی وجود دارد که آن را سلطان سلیمان قانونی، پادشاه عثمانی، تقدیم کرده است و روی آن تاریخ 956 ه. ق، به چشم می‌خورد که بنابراین، قدمتی پانصد ساله دارد. کنار محراب و منبر مسجد، پنجره‌ای به درون رواق شمالی حرم مطهر، باز شده است که از میان آن، ضریح مطهر، دیده می‌شود.

==پانویس==
{{پانویس}}
== منابع ==
{{منابع}}

{{برگرفتگی
|پیش از لینک = کتاب
|منبع = زیارت‌گاه‌های عراق، محمدمهدی فقیه بحرالعلوم.
|پس از لینک = بخش «آستان مقدس کاظمین»، ج1، ص281-300.
| لینک = http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1472
}}

* '''معجم البلدان''': ياقوت بن عبدالله الحموي، بيروت، دار صادر، ١٣٩٧ه. ق - ١٩٧٧م.

* '''تاريخ الطبري''': محمد بن جرير الطبري، ط ١، بيروت، دار الكتب العلميه، ١۴٠٨ه. ق - ١٩٨٨م.

* '''الارشاد في معرفة حجج الله علي العباد''': محمد بن محمد بن نعمان (الشيخ المفيد)، تحقيق: مؤسسة آل البيت(عليهم السلام) لاحياء التراث، ط ٢، بيروت، دار المفيد، ١۴١۴ه. ق - ١٩٩٣م.

* '''تاريخ حرم كاظمين(ع)''': محمدحسن آل ياسين، ترجمه: غلامرضا اكبرى، كنگره جهانى حضرت رضا(ع)، ١٣٧١ه. ش.

* '''اثبات الوصية''': علي بن الحسين (المسعودي)، ط ٢، بيروت، دار الاضواء، ١۴٠٩ه. ق - ١٩٨٨م.

* '''كامل الزيارات''': جعفر بن محمد بن جعفر (ابن قولويه قمي)، تصحيح: بهراد الجعفري، ط١، تهران، صدوق، ١٣٧۵ه. ش.

* '''تهذيب الاحكام''': محمد بن الحسن (الشيخ الطوسي)، تحقيق: السيد حسن الموسوي الخرسان، تهران، دار الكتب الاسلامية، ١٣٩٠ه. ق.

* '''فقیه بحرالعلوم''': محمدمهدی، زیارتگاه‌های عراق (معرفی زیارتگاه‌های مشهور در کشور عراق)، ۲جلد، سازمان حج و زیارت، حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارات - تهران - ایران، چاپ: ۱.

* '''معجم البلدان''': ياقوت بن عبدالله الحموي، بيروت، دار صادر، ١٣٩٧ه. ق - ١٩٧٧م.

* '''معجم الادباء''': ارشاد الاريب الي معرفة الاديب، ياقوت بن عبدالله الحموي، تحقيق: احسان عباس، ط ١، بيروت، دار الغرب الاسلامي، ١٩٩٣م.

* '''تاريخ المشهد الكاظمي''': محمدحسن آل ياسين، ط ١، بغداد، مطبعة المعارف، ١٣٨٧ه. ق - ١٩۶٧م.

* '''وفيات الاعيان''': شمس‌الدين احمد بن محمد (ابن خلّكان)، تحقيق: احسان عباس، بيروت، دار صادر، (لا ت).

* '''الكامل في التاريخ''': عزالدين علي بن محمد الشيباني (ابن الاثير الجزري)، بيروت، دار صادر، ١٣٩٩ه. ق - ١٩٧٩م.

* '''النقض (بعض مثالب النواصب فى نقض بعض فضائح الروافض)''': عبدالجليل رازى قزوينى، تصحيح: مير جلال‌الدين محدث ارموى، چاپ ١، قم، سازمان چاپ و نشر دارالحديث، با همكارى كتابخانه، موزه و مركز اسناد مجلس شوراى اسلامى، ١٣٩١ه. ش.

* '''المنتظم في تاريخ الملوك والأمم''': عبدالرحمان بن علي البغدادي (ابن الجوزي)، تحقيق: محمد عبدالقادر عطا و مصطفي عبدالقادر عطا، ط ١، بيروت، دار الكتب العلميه، ١۴١٢ه. ق - ١٩٩٢م.

* '''تاريخ دمشق''': حمزة بن اسد التميمي (ابن القلانسي)، تحقيق: سهيل زكّار، دمشق، دار حسّان، ١۴٠٣ه. ق - ١٩٨٣م.

* '''الفخري في الآداب السلطانية والدول الاسلامية''': محمد بن علي (ابن الطقطقي)، بيروت، دارصادر.

* '''الحوادث الجامعة والتجارب النافعة في المائة السابعة''': عبدالرزاق بن احمد (ابن الفوطي البغدادي)، بيروت، دار الفكر الحديث، ١۴٠٧ ه. ق - ١٩٨٧ م.
{{پایان}}
{{زیارتگاه‌ها و مقبره‌های عراق}}
{{زیارتگاه‌های شیعیان}}

[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]
[[رده:حرم امامان شیعه]]
[[رده:مکان‌های تاریخی کاظمین]]
[[رده:زیارتگاه‌های شیعیان]]
[[رده:زیارتگاه‌های کاظمین‏]]

مزار سید احمد ابوهاشم

2019-02-20T08:30:50Z

M-mohammad:

{{جعبه اطلاعات بنای مذهبی
| عنوان =
| تصویر =187.jpg
| اندازه تصویر =
| بنيانگذار =
| تأسیس =
| کاربری =زیارتگاه
| مکان =در 25 کیلومتری شمال غربی [[کربلا]]، در منطقه «شفاثا» ([[عین‌‏التمر]])
| نام‌های دیگر =مزار احمد بن‌ هاشم
| وقایع مرتبط =
| ظرفیت =
| وضعیت =
| مساحت =
| امکانات =
| شماره ثبت =
| معمار =
| سبک =
| بازسازی =
| وبگاه =
}}
'''مزار سید احمد ابوهاشم'''‏، زیارتگاهی در [[کشور عراق]] در شمال غربی [[شهر کربلا]]، در منطقه شفاثا، قرار دارد.

قبر این امامزاده در سال 1843 م آشکار شده و ساختمان آن بیش از صد سال، سابقه تاریخی دارد.

درباره نسب امامزاده بین نسب‌شناسان اختلاف است، اما در این اختلافی نیست که او از نوادگان [[امام موسی کاظم(ع)]] است.

==موقعیت جغرافیایی==

این زیارتگاه که به «[[احمد بن‌ هاشم]]» معروف است، در 25 کیلومتری شمال غربی کربلا، در منطقه «شفاثا» (عین ‏التمر)، واقع است و میان اعراب بیابانی، بسیار معروف است، به‌‏طوری‏که همواره به او پناه می‌‏آورند و نذر می‏‌کنند.

==ساختمان بقعه==

این قبر در سال 1843 م آشکار گشته و روی سنگی، به نام مدفون در آن، اشاره شده است. در صد متری شمال آن نیز برادرش، [[سید محمد بن هاشم|سید محمد]]، مدفون می‏‌باشد.<ref>معجم المراقد والمزارات فى العراق، ص64.</ref>
[[پرونده:188.jpg|بندانگشتی|ضریح امامزاده]]

ساختمان آرامگاه که بیش از صد سال، سابقه تاریخی دارد، شامل ایوان، گنبد بلند، رواق، صحن و حجره‏‌هاست. گنبد بنا، به‌‏صورت غنچه‌‏ای بلند به قطر هفت و ارتفاع نزدیک به ده متر است که با کاشی‏‌های مختلف و رنگی، پوشش یافته است. ایوان بنا در سمت شمال واقع است و دو طرف آن، دو ایوانچه با طاق هلالی، به چشم می‏‌خورد. روی قبر، ضریح فلزی قرار دارد که ارزش هنری ندارد.<ref>مراقد المعارف، ج1، ص86؛ تراث کربلاء، ص116؛ عتبات عالیات عراق، ص148.</ref>

==نسب امامزاده==

مدفون در این بقعه، سید شرف‏الدین احمد مکنا به ابوهاشم، از سادات جلیل‌‏القدر موسوی و از نوادگان [[امام موسی کاظم(ع)]] است که به سال 745 ه. ق، وفات یافته است.

نسب شریفش با پانزده واسطه، به ترتیب زیر، به امام هفتم می‏‌رسد: سید ابوهاشم احمد بن ابوجعفر محمد تاج‌‏الدین بن احمد بن محمد ابن محمد بن ابوجعفر احمد بن ابوالفائز محمد بن محمد بن علی الغریق بن ابوجعفر محمد الخیرالعمال بن علی المجدور بن احمد بن محمد حائری بن [[ابراهیم مجاب]] بن امام موسی کاظم(ع). <ref>المشاهد المشرفة، ج1، ص113.</ref>

برخی معتقدند که شخص مدفون در این بقعه، جد [[سید احمد ابوهاشم]]، یعنی سید ابوجعفر احمد بن محمد ابی‌الفائز است که نامش در برخی از منابع، محمد ذکر شده است. در این صورت، او ناظر بر منطقه راس‌العین بوده و صاحب هفت فرزند معقب به این اسامی است: ابوجعفر محمد نجم‌‏الدین، عقیل، علی، کاظم، منصور، سلطان و عباس.

او جد سادات [[آل طعمه]]، [[آل نصرالله]]، [[آل جلوخان]]، [[آل تاجر]]، [[آل قفطوان]]، [[آل عوج]] و دیگران می‏‌باشد.<ref>المعقبون من آل ابی‏طالب، ج2، ص316. «ابوجعفر احمد الناظر لراس العین المدفون فی شفاثة. </ref> ثامر عبدالحسن عامری همین دیدگاه را بیان داشته و سید ابوجعفر احمد بن محمد ابی‏‌الفائز را مکنا به ابوطراس و ابوطراز و ملقب به شمس‌‏الدین، می‏‌داند و می‏‌نویسد: «ناظر شفاثا کریماً موصوفاً بالافضال والجود». <ref>معجم المراقد والمزارات فی العراق، ص64 و 65.</ref>

===دیدگاه محمد حرزالدین===

علامه شیخ [[محمد حرزالدین]]، درباره‌اش می‏‌نویسد:

[[ابن‌ابی‌فائز]]، از سادات حائر حسینی کربلاست. او از شخصیت‏‌های بارز و مورد عنایت نزد حکومت در [[عراق]] بود و کسی است که رشیدالدین طبیب وزیر سلطان الجایتو خدابنده (متوفای 719 ه. ق)، او را به [[حله]] فراخواند و از او خواست که نقیب‌‏الممالک، سیدتاج‏‌الدین محمد آوی افطسی و دو پسرش حسین و علی را بعد از آنکه به آنان‏ وعده نقابت عراق را داده بود، بکشد. اما ابن‌ابی‌فائز به شدت نپذیرفت. سپس از دست او، در همان شب به [[حائر حسینی]] گریخت. او جد عالم مشهور و شاعر توانا سیدنصرالله فائزی حائری است و بین او و ابوهاشم یازده واسطه و بین او و سید طعمه، پنج واسطه وجود دارد نسب دو خانواده مشهور و بزرگوار در حائر حسینی، آل‏ طعمه و آل سیدنصرالله و شاخه‌های آن، به وی می‌‏رسند.<ref>مراقد المعارف، ج1، ص86 و 87.</ref>

===دیدگاه ابوسعیده موسوی===

سید ابوسعیده موسوی، معتقد است که شخص مدفون در این بقعه، سید ابوهاشم احمد بن محمد بن احمد بن محمد بن محمد بن ابوجعفر احمد مذکور، یعنی نواده اوست و می‏‌افزاید که مرحوم حرزالدین، بین او و نواده‌‏اش، اشتباه کرده است.<ref>المشاهد المشرفة، ج1، ص113 و 114.</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}
== منابع ==
{{منابع}}

{{برگرفتگی
|پیش از لینک = کتاب
|منبع = زیارت‌گاه‌های عراق، محمدمهدی فقیه بحرالعلوم.
|پس از لینک = بخش «مزار سید احمد ابوهاشم»، ج1، ص275-277.
| لینک = http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1472
}}

* '''مراقد المعارف''': محمد حرزالدين، تحقيق: محمدحسين حرزالدين، قم، سعيد بن جبير، ٢٠٠٧م.

* '''تراث كربلاء''': سلمان هادي الطعمة، ط ٢، بيروت، مؤسسة الاعلمي، ١۴٠٣ه. ق - ١٩٨٣م.

* '''عتبات عاليات عراق''': اصغر قائدان، تهران, مشعر، ١٣٨۶ه. ش.

* '''المشاهد المشرفة''': السيد حسين ابوسعيدة، ط ١، بيروت، مؤسسة البلاغ، ١۴٣٣ه. ق - ٢٠١٢م.

* '''المعقّبون من آل ابي‌طالب''': السيد مهدي الرجائي الموسوي، ط ١، قم، مؤسسة عاشوراء، ١۴٢٧ه. ق - ١٣٨۵ش.

* '''معجم المراقد والمزارات في العراق''': ثامر عبدالحسن العامري، (لا م)، (لا ن)، (لا ت).

* '''مراقد المعارف''': محمد حرزالدين، تحقيق: محمدحسين حرزالدين، قم، سعيد بن جبير، ٢٠٠٧م.
{{پایان}}
{{زیارتگاه‌ها و مقبره‌های عراق}}

[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]
[[رده:مکان‌های تاریخی کربلا]]
[[رده:زیارتگاه‌های کربلا]]
[[رده:مزار امامزاده‌های مدفون در کربلا]]
[[رده:مزار فرزندان امام کاظم در کربلا]]
[[رده:مکان‌های متبرک کربلا]]

مزار امامزاده اخرس بن موسی(ع)

2019-02-20T08:27:52Z

M-mohammad:

{{جعبه اطلاعات بنای مذهبی
| عنوان =
| تصویر =184.jpg
| اندازه تصویر =
| بنيانگذار =
| تأسیس =
| کاربری =زیارتگاه
| مکان =در منطقه معروف به «الابیتر» در حومه [[شهر کربلا]]
| نام‌های دیگر =
| وقایع مرتبط =
| ظرفیت =
| وضعیت =
| مساحت =
| امکانات =
| شماره ثبت =
| معمار =
| سبک =
| بازسازی =
| وبگاه =
}}
مزار امامزاده اخرس بن موسی(ع)، زیارتگاهی در [[کشور عراق]] در حومه [[شهر کربلا]] است.

ساختمان کنونی بقعه، شکل مربع داشته و بالای آن گنبدی مخروطی‌شکل، به ارتفاع تقریبی چهار متر قرار دارد و ضریح آن فلزی به رنگ سفید در وسط اتاق است.

نسب مدفون در این بارگاه را نسب‌شناسان کامل ذکر کرده‌اند و این امامزاده را به خاندان [[آل خرسان]] منتسب می‌دانند.

==موقعیت جغرافیایی==

این زیارتگاه، در منطقه معروف به «الابیتر» در حومه [[شهر کربلا]] و در سه کیلومتری روستای ابراهیمیه، قرار دارد و از مناطق تابع «غاضریات» می‌باشد که در جاده کشاورزی روستایی واقع شده است و تا مرکز استان کربلا دوازده کیلومتر فاصله دارد.

==ساختمان بقعه==
[[پرونده:185.jpg|بندانگشتی|قبر امامزاده]]
بنای بقعه، پیش‌تر به شکل مربع و آباد و پر از زائر بود و گرداگرد آن، صحن کوچکی قرار داشت که به مرور زمان ویران شد. می‌گویند این مکان، پیش از این، باغی از املاک خاندان کمونه بود و در گذشته، به نام «شکارة الامام»، به معنای موقوفات قبر امام، معروف بوده است. بازسازی بقعه به هزینه خادم آن، حمزه سلطان و برخی از ساکنان اطراف، صورت گرفته است.

ساختمان کنونی بقعه، مربع شکل و ابعاد هر ضلع آن، یازده متر و ارتفاع آن، چهار متر است. بالای مرقد، گنبدی مخروطی شکل، به ارتفاع تقریبی، چهار متر قرار دارد و روزنه‌ای در ساقه آن، قرار داده شده است. وسط اتاق، ضریح فلزی به رنگ سفید و به ابعاد 3* 65/ 1 متر و به ارتفاع دو متر، از مرقد محافظت می‌کند.

دور بقعه، درختان نخل و دیگر درختان، زینت‌بخش است و فضای مناسبی را برای استراحت زائران، پدید آورده است.<ref>مراقد المعارف، ج1، ص132؛ مرقدها و مکان‌های زیارتی کربلا، ص166؛ معجم المراقد والمزارات فی العراق، ص71 و 72.</ref>

==نسب اخرس بن موسی==

نسب شریف شخص مدفون در بقعه، این‌گونه است: محمد بن ابی‌الفتح اخرس ابن ابی‌محمد بن ابی‌ابراهیم بن ابی‌الغنائم‌ (در برخی نسخه‌های انساب ابوالفتیان آمده است.) بن عبدالله بن علی بن الحسن برکة بن ابی‌الطیب احمد الاکبر بن ابی‌ علی حسن بن محمد الحائری بن ابراهیم المجاب ابن محمد العابد بن امام موسی کاظم(ع). <ref>الاساس، ص206.</ref> وی از سادات بزرگوار بود که در حومه شهر کربلا سکونت داشت و خاندان سادات آل خَرسان که در [[نجف اشرف]] و سایر سرزمین‌ها سکونت دارند، از نوادگان وی می‌باشند.<ref>مرقدها و مکان‌های زیارتی کربلا، ص165.</ref>

سید جعفر اعرجی، ضمن اشاره به نسب شریف وی، می‌نویسد: شجره‌نامه‌ای خطی، از برخی بزرگان نسب، به دستم آمد که ذیل نام ابوالفتح اخرس، «محمد» و ذیل ابی‌محمد «حسن» و ذیل ابی‌ابراهیم «محمد»، و ذیل ابوالفتیان، «محمد» نوشته شده بود.<ref>مناهل الضرب، ص487 و 488.</ref> از جمله نوادگان محمد بن ابی‌الفتح اخرس، سید شمس‌الدین محمد بن احمد بن علی بن محمد بن اخرس است که به عنوان فقیه، از او یاد می‌شود.

با توجه به شهرت بالای این خاندان در نجف و کربلا و در [[عراق]]، در قرن نهم هجری، شخصی خود را از نسل احمد بن علی بن محمد بن اخرس، معرفی کرد که علامه نسابه [[ابن‌عنبه]]، ادعای او را باطل دانست.<ref>عمدة الطالب، ص266؛ عمدة الطالب الصغری، جمال‌الدین الحسینی، ص119.</ref>

برخی به استناد نوشته ضامن بن شدقم، حسن برکه را فرزند ابوالحسن معصوم ابن ابی‌الطیب احمد می‌دانند که به یقین، اشتباهی در انتساب برادرزاده وی، صورت گرفته است.<ref>المشاهد المشرفة، ج1، ص92؛ تحفة الازهار، ج3، ص182.</ref>

[[آل خرسان]]، یکی از خاندان‌های محترم و جلیل‌القدر عراق است که از میان آنان، شخصیت‌های برازنده علمی، فقهی، ادبی و سیاسی برخاسته‌اند. این خاندان، چند قرن، افتخار کلیدداری [[حرم امیرمؤمنان(ع)]] را دارند.<ref>المعقّبون من آل ابی‌طالب، ج2، ص284.</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}
== منابع ==
{{منابع}}

{{برگرفتگی
|پیش از لینک = کتاب
|منبع = زیارت‌گاه‌های عراق، محمدمهدی فقیه بحرالعلوم.
|پس از لینک = بخش «مزار امامزاده اخرس بن موسی(ع)»، ج1، ص272-274.
| لینک = http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1472
}}

* '''مراقد المعارف''': محمد حرزالدين، تحقيق: محمدحسين حرزالدين، قم، سعيد بن جبير، ٢٠٠٧م.

* '''مرقدها و مكان‌هاى زيارتى كربلا''': عبدالامير قريشى، ترجمه: احسان مقدس، چاپ ١، تهران، مشعر، ١٣٩١ه. ش.

* '''معجم المراقد والمزارات في العراق''': ثامر عبدالحسن العامري، (لا م)، (لا ن)، (لا ت).

* '''الاساس لأنساب الناس''': السيد جعفر الاعرجي، تحقيق: السيد حسين ابوسعيدة الموسوي، ط ١، قم، مؤسسة عاشوراء، ١۴٢٧ه. ق.

* '''مناهل الضرب في انساب العرب''': سيد جعفر الاعرجي النجفي الحسيني، قم، مكتبة آيت‌الله العظمي المرعشي النجفي، ١۴١٩ه. ق.

* '''عمدة الطالب الصغري''': جمال‌الدين احمد بن علي الحسيني، تحقيق: السيد مهدي الرجائي، قم، مكتبة آيةالله العظمي المرعشي النجفي، ١۴٣٠ه. ق.

* '''المشاهد المشرفة''': السيد حسين ابوسعيدة، ط ١، بيروت، مؤسسة البلاغ، ١۴٣٣ه. ق - ٢٠١٢م.

* '''تحفة الازهار و زلال الانهار في نسب ابناء الائمة الاطهار''': ضامن بن شدقم الحسيني المدني، چاپ ا، تهران، ميراث مكتوب، ١٣٧٨ه. ش.

* '''المعقّبون من آل ابي‌طالب''': السيد مهدي الرجائي الموسوي، ط ١، قم، مؤسسة عاشوراء، ١۴٢٧ه. ق - ١٣٨۵ش.
{{پایان}}
{{زیارتگاه‌ها و مقبره‌های عراق}}

[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]
[[رده:مکان‌های تاریخی کربلا]]
[[رده:مزار امامزاده‌های مدفون در کربلا]]
[[رده:مزار فرزندان امام کاظم در کربلا]]
[[رده:زیارتگاه‌های کربلا]]
[[رده:مکان‌های متبرک کربلا]]

مزار امامزاده اخرس بن موسی(ع)

2019-02-20T08:27:04Z

M-mohammad:

{{جعبه اطلاعات بنای مذهبی
| عنوان =
| تصویر =184.jpg
| اندازه تصویر =
| بنيانگذار =
| تأسیس =
| کاربری =زیارتگاه
| مکان =در منطقه معروف به «الابیتر» در حومه [[شهر کربلا]]
| نام‌های دیگر =
| وقایع مرتبط =
| ظرفیت =
| وضعیت =
| مساحت =
| امکانات =
| شماره ثبت =
| معمار =
| سبک =
| بازسازی =
| وبگاه =
}}
مزار امامزاده اخرس بن موسی(ع) زیارتگاهی در [[کشور عراق]] در حومه [[شهر کربلا]] است.

ساختمان کنونی بقعه، شکل مربع داشته و بالای آن گنبدی مخروطی‌شکل، به ارتفاع تقریبی چهار متر قرار دارد و ضریح آن فلزی به رنگ سفید در وسط اتاق است.

نسب مدفون در این بارگاه را نسب‌شناسان کامل ذکر کرده‌اند و این امامزاده را به خاندان [[آل خرسان]] منتسب می‌دانند.

==موقعیت جغرافیایی==

این زیارتگاه، در منطقه معروف به «الابیتر» در حومه [[شهر کربلا]] و در سه کیلومتری روستای ابراهیمیه، قرار دارد و از مناطق تابع «غاضریات» می‌باشد که در جاده کشاورزی روستایی واقع شده است و تا مرکز استان کربلا دوازده کیلومتر فاصله دارد.

==ساختمان بقعه==
[[پرونده:185.jpg|بندانگشتی|قبر امامزاده]]
بنای بقعه، پیش‌تر به شکل مربع و آباد و پر از زائر بود و گرداگرد آن، صحن کوچکی قرار داشت که به مرور زمان ویران شد. می‌گویند این مکان، پیش از این، باغی از املاک خاندان کمونه بود و در گذشته، به نام «شکارة الامام»، به معنای موقوفات قبر امام، معروف بوده است. بازسازی بقعه به هزینه خادم آن، حمزه سلطان و برخی از ساکنان اطراف، صورت گرفته است.

ساختمان کنونی بقعه، مربع شکل و ابعاد هر ضلع آن، یازده متر و ارتفاع آن، چهار متر است. بالای مرقد، گنبدی مخروطی شکل، به ارتفاع تقریبی، چهار متر قرار دارد و روزنه‌ای در ساقه آن، قرار داده شده است. وسط اتاق، ضریح فلزی به رنگ سفید و به ابعاد 3* 65/ 1 متر و به ارتفاع دو متر، از مرقد محافظت می‌کند.

دور بقعه، درختان نخل و دیگر درختان، زینت‌بخش است و فضای مناسبی را برای استراحت زائران، پدید آورده است.<ref>مراقد المعارف، ج1، ص132؛ مرقدها و مکان‌های زیارتی کربلا، ص166؛ معجم المراقد والمزارات فی العراق، ص71 و 72.</ref>

==نسب اخرس بن موسی==

نسب شریف شخص مدفون در بقعه، این‌گونه است: محمد بن ابی‌الفتح اخرس ابن ابی‌محمد بن ابی‌ابراهیم بن ابی‌الغنائم‌ (در برخی نسخه‌های انساب ابوالفتیان آمده است.) بن عبدالله بن علی بن الحسن برکة بن ابی‌الطیب احمد الاکبر بن ابی‌ علی حسن بن محمد الحائری بن ابراهیم المجاب ابن محمد العابد بن امام موسی کاظم(ع). <ref>الاساس، ص206.</ref> وی از سادات بزرگوار بود که در حومه شهر کربلا سکونت داشت و خاندان سادات آل خَرسان که در [[نجف اشرف]] و سایر سرزمین‌ها سکونت دارند، از نوادگان وی می‌باشند.<ref>مرقدها و مکان‌های زیارتی کربلا، ص165.</ref>

سید جعفر اعرجی، ضمن اشاره به نسب شریف وی، می‌نویسد: شجره‌نامه‌ای خطی، از برخی بزرگان نسب، به دستم آمد که ذیل نام ابوالفتح اخرس، «محمد» و ذیل ابی‌محمد «حسن» و ذیل ابی‌ابراهیم «محمد»، و ذیل ابوالفتیان، «محمد» نوشته شده بود.<ref>مناهل الضرب، ص487 و 488.</ref> از جمله نوادگان محمد بن ابی‌الفتح اخرس، سید شمس‌الدین محمد بن احمد بن علی بن محمد بن اخرس است که به عنوان فقیه، از او یاد می‌شود.

با توجه به شهرت بالای این خاندان در نجف و کربلا و در [[عراق]]، در قرن نهم هجری، شخصی خود را از نسل احمد بن علی بن محمد بن اخرس، معرفی کرد که علامه نسابه [[ابن‌عنبه]]، ادعای او را باطل دانست.<ref>عمدة الطالب، ص266؛ عمدة الطالب الصغری، جمال‌الدین الحسینی، ص119.</ref>

برخی به استناد نوشته ضامن بن شدقم، حسن برکه را فرزند ابوالحسن معصوم ابن ابی‌الطیب احمد می‌دانند که به یقین، اشتباهی در انتساب برادرزاده وی، صورت گرفته است.<ref>المشاهد المشرفة، ج1، ص92؛ تحفة الازهار، ج3، ص182.</ref>

[[آل خرسان]]، یکی از خاندان‌های محترم و جلیل‌القدر عراق است که از میان آنان، شخصیت‌های برازنده علمی، فقهی، ادبی و سیاسی برخاسته‌اند. این خاندان، چند قرن، افتخار کلیدداری [[حرم امیرمؤمنان(ع)]] را دارند.<ref>المعقّبون من آل ابی‌طالب، ج2، ص284.</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}
== منابع ==
{{منابع}}

{{برگرفتگی
|پیش از لینک = کتاب
|منبع = زیارت‌گاه‌های عراق، محمدمهدی فقیه بحرالعلوم.
|پس از لینک = بخش «مزار امامزاده اخرس بن موسی(ع)»، ج1، ص272-274.
| لینک = http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1472
}}

* '''مراقد المعارف''': محمد حرزالدين، تحقيق: محمدحسين حرزالدين، قم، سعيد بن جبير، ٢٠٠٧م.

* '''مرقدها و مكان‌هاى زيارتى كربلا''': عبدالامير قريشى، ترجمه: احسان مقدس، چاپ ١، تهران، مشعر، ١٣٩١ه. ش.

* '''معجم المراقد والمزارات في العراق''': ثامر عبدالحسن العامري، (لا م)، (لا ن)، (لا ت).

* '''الاساس لأنساب الناس''': السيد جعفر الاعرجي، تحقيق: السيد حسين ابوسعيدة الموسوي، ط ١، قم، مؤسسة عاشوراء، ١۴٢٧ه. ق.

* '''مناهل الضرب في انساب العرب''': سيد جعفر الاعرجي النجفي الحسيني، قم، مكتبة آيت‌الله العظمي المرعشي النجفي، ١۴١٩ه. ق.

* '''عمدة الطالب الصغري''': جمال‌الدين احمد بن علي الحسيني، تحقيق: السيد مهدي الرجائي، قم، مكتبة آيةالله العظمي المرعشي النجفي، ١۴٣٠ه. ق.

* '''المشاهد المشرفة''': السيد حسين ابوسعيدة، ط ١، بيروت، مؤسسة البلاغ، ١۴٣٣ه. ق - ٢٠١٢م.

* '''تحفة الازهار و زلال الانهار في نسب ابناء الائمة الاطهار''': ضامن بن شدقم الحسيني المدني، چاپ ا، تهران، ميراث مكتوب، ١٣٧٨ه. ش.

* '''المعقّبون من آل ابي‌طالب''': السيد مهدي الرجائي الموسوي، ط ١، قم، مؤسسة عاشوراء، ١۴٢٧ه. ق - ١٣٨۵ش.
{{پایان}}
{{زیارتگاه‌ها و مقبره‌های عراق}}

[[Category:مقاله‌های در دست ویرایش]]
[[Category:مکان‌های تاریخی کربلا]]
[[Category:مزار امامزاده‌های مدفون در کربلا]]
[[Category:مزار فرزندان امام کاظم در کربلا]]
[[Category:زیارتگاه‌های کربلا]]
[[Category:مکان‌های متبرک کربلا]]

[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]
[[رده:مکان‌های تاریخی کربلا]]
[[رده:مزار امامزاده‌های مدفون در کربلا]]
[[رده:مزار فرزندان امام کاظم در کربلا]]
[[رده:زیارتگاه‌های کربلا]]
[[رده:مکان‌های متبرک کربلا]]

مزار امامزاده احمد بن موسی(ع)

2019-02-20T08:23:43Z

M-mohammad:

{{جعبه اطلاعات بنای مذهبی
| عنوان =
| تصویر =
| اندازه تصویر =
| بنيانگذار =
| تأسیس =
| کاربری =زیارتگاه
| مکان =در 24 کیلومتری از تقاطع خیابان جمهوری و خیابان محیط، در شرق [[کربلا]]، در جاده کربلا به بابل
| نام‌های دیگر =
| وقایع مرتبط =
| ظرفیت =
| وضعیت =
| مساحت =
| امکانات =
| شماره ثبت =
| معمار =
| سبک =
| بازسازی =
| وبگاه =
}}
'''مزار امامزاده احمد بن موسی(ع)'''، منتسب به فرزند [[امام موسی کاظم(ع)]] در [[کشور عراق]] و در جاده [[کربلا]] به [[بابل]]، قرار دارد.

این زیارتگاه دارای بقعه‌ای مربع‌شکل به ابعاد تقریبی 5 * 5 متر است و اتاق مرقد، حدود بیست مترمربع بوده و ضریح آهنی سبزرنگی بر روی قبر در وسط اتاق قرار دارد.

در انتساب این مکان به فرزند امام موسی کاظم(ع) جای تردید وجود دارد ولی در میان اهالی منطقه، به فرزند امام موسی کاظم(ع) شهرت دارد.

==موقعیت جغرافیایی==

این زیارتگاه در حدود 24 کیلومتری از تقاطع خیابان جمهوری و خیابان محیط، در شرق [[کربلا]]، در جاده کربلا به [[بابل]]، قرار دارد که می‌‏توان از طریق یک جاده خاکی، به آن رسید.

==ساختمان بقعه==

ساختمان بقعه، به شکل مربع و به ابعاد تقریبی 5 * 5 متر است و دارای ایوانی در سمت جنوب و گنبدی مخروطی شکل، به ارتفاع نزدیک به سه متر است که با رنگ سبز، نقاشی شده است. ورودی بنا، یک متر از کف صحن ارتفاع دارد و با دو پلکان، به ایوان آن متصل می‏‌شود. اتاق مرقد، حدود بیست مترمربع مساحت دارد و وسط آن، قبری به چشم می‏‌خورد که ضریح آهنی سبزرنگی نیز روی آن، نصب شده است.<ref>معجم المراقد والمزارات فی العراق، ص54.</ref>

==وجه انتساب==

درباره شخص مدفون در بقعه، اطلاع دقیقی در دست نیست و میان اهالی منطقه، به فرزند [[امام موسی کاظم(ع)]] شهرت دارد که درستی آن، مورد تردید است. بسیاری از منابع، مدفن [[احمد بن موسی(ع)]] را در [[شیراز]] می‌‏دانند که به شاهچراغ، مشهور است. برخی نیز به استناد کتبِ انساب، قبر وی را در اسفراینِ [[خراسان]] نوشته‌‏اند.<ref>در این باره، ر. ک: هزار مزار ایران- استان خراسان شمالی، ص38 و 42.</ref>

بدون تردید، احمد بن امام موسی کاظم(ع)، در این مکان، مدفون نیست. ممکن است این زیارتگاه، مدفن یکی از نوادگان امام هفتم باشد که تشابه اسمی و نسبی وی با احمد بن موسی(ع)، سبب اشتباه در انتساب این مزار به وی شده است.

==پانویس==
{{پانویس}}
== منابع ==
{{منابع}}

{{برگرفتگی
|پیش از لینک = کتاب
|منبع = زیارت‌گاه‌های عراق، محمدمهدی فقیه بحرالعلوم.
|پس از لینک = بخش «مزار امامزاده احمد بن موسی(ع)»، ج1، ص271.
| لینک = http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1472
}}

* '''معجم المراقد والمزارات في العراق''': ثامر عبدالحسن العامري، (لا م)، (لا ن)، (لا ت).

* '''هزار مزار ايران، استان خراسان شمالى''': محمد مهدى فقيه بحرالعلوم، قم، انتشارات وثوق، ١٣٨٩ه. ش.

{{پایان}}
{{زیارتگاه‌ها و مقبره‌های عراق}}

[[Category:مقاله‌های در دست ویرایش]]
[[Category:مکان‌های تاریخی کربلا]]
[[Category:مزار امامزاده‌های مدفون در کربلا]]
[[Category:مزار فرزندان امام کاظم در کربلا]]
[[Category:زیارتگاه‌های کربلا]]
[[Category:مکان‌های متبرک کربلا]]

[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]
[[رده:مکان‌های تاریخی کربلا]]
[[رده:مزار امامزاده‌های مدفون در کربلا]]
[[رده:مزار فرزندان امام کاظم در کربلا]]
[[رده:زیارتگاه‌های کربلا]]
[[رده:مکان‌های متبرک کربلا]]

مرقد نوح بن دراج

2019-02-20T08:22:17Z

M-mohammad:

{{جعبه اطلاعات بنای مذهبی
| عنوان =
| تصویر =182.jpg
| اندازه تصویر =
| بنيانگذار =
| تأسیس =
| کاربری =زیارتگاه
| مکان =در ناحیه الطف الجریه، در اطراف [[شهر کربلا]]
| نام‌های دیگر =
| وقایع مرتبط =
| ظرفیت =
| وضعیت =
| مساحت =
| امکانات =
| شماره ثبت =
| معمار =
| سبک =
| بازسازی =گسترش حرم در زمان حاضر
| وبگاه =
}}

مرقد نوح بن دَرّاج، یکی از زیارتگاهای شیعیان در [[کشور عراق]] در [[ناحیه الطف الجریه]]، در اطراف [[شهر کربلا]] قرار دارد که از مرکز شهر کربلا، پانزده کیلومتر فاصله دارد و [[قبر سید اخرس]]، نواده [[امام کاظم(ع)]] در نزدیکی آن واقع شده است.

این مرقد متعلق به ابوایوب نوح بن ابی‌الصبیح درّاج نخعی کوفی، معروف به امام نوح است و به شکل مربع بوده که هر ضلع آن حدود هفده متر است.

نوح یکی از اصحاب ائمه(ع) و جزء راویان امامان معصوم به شمار می‌رود که به امر قضاوت استغال داشته؛ فرزند او [[ایوب بن نوح]]، که از ثقات محدثان به شمار می‌آید و از اصحاب ائمه(ع) بوده است.

==معرفی نوح==

نام نوح، [[ابوایوب نوح بن ابی‌الصبیح درّاج|ابوایوب نوح]] بن ابی‌الصبیح [[درّاج بن ابی‌علی عبدالله|درّاج]] بن ابی‌علی عبدالله نخعی کوفی است که میان اعراب روستاهای اطراف [[کربلا]]، به «امام نوح» معروف بوده و به غیر آن، شناخته نمی‌شود. <ref>مرقدها و مکان‌های زیارتی کربلا، ص١٠6.</ref>

او از اصحاب [[امام صادق(ع)]] و از راویان طبقه هشتم بوده است.

برادرش، [[جمیل بن درّاج]]، از راویان موثق و از نویسندگانِ صاحب اصل روایی، در قرن دوم هجری است و فرزندش، [[ایوب بن نوح]]، از دیگر راویان موثق شیعه است که چهار امام (از [[امام رضا(ع)]] تا [[امام حسن عسکری(ع)]]) را درک کرده و نماینده [[امام‌ هادی(ع)]] و امام حسن عسکری(ع) بوده است. <ref>رجال النجاشی، ص١02.</ref>

برخی از روایات، نشان گویایی از تشیع نوح بن درّاج و باور وی به مکتب [[اهل‌بیت(ع)]] است.

او در زمان‌ [[هارون‌الرشید]]، قضاوت [[کوفه]] و سپس قضاوت ناحیه شرقی [[بغداد]] را پذیرفت. <ref>خطيب بغدادی، احمد بن علی، تاریخ بغداد، ج١5، ص4٣٢؛جمال‌الدين مزی، يوسف، تهذيب الكمال في اسماء الرجال، ج30، ص44.</ref> و برخی تصریح کرده‌اند که نوح، قضاوت ناحیه شرقی بغداد را تا زمان درگذشت، به عهده داشت. <ref>خطيب بغدادی، احمد بن علی، تاریخ بغداد، ج١5، ص4٣1.</ref>

مورخان، وفات نوح بن درّاج را به سال ١٨٢ه. ق، در بغداد نوشته‌اند. <ref>تاریخ بغداد، ج١5، ص4٣5؛تهذیب الکمال، ج١٩، ص١٧٢.</ref>

==موقعیت جغرافیایی==

مرقد و زیارتگاه نوح بن دَرّاج، اطراف شهر کربلا و در اراضی [[قبیله آل مسعود]]، میان نخلستان‌های اطراف یکی از شاخه‌های رودخانه حسینیه در منطقه ابیتر، در [[ناحیه الطف الجریه]] قرار دارد.

این مرقد، از مرکز شهر کربلا، پانزده کیلومتر فاصله دارد و در نزدیکی آن، [[قبر سید اخرس]]، نواده [[امام کاظم(ع)]] واقع است که نیای سادات خاندان [[آل خرسان|آل خَرسان]] است.

===بنای زیارتگاه===

ساختمان زیارتگاه، مربع شکل و ابعاد هر ضلع آن، حدود هفده متر و ارتفاع آن، نزدیک به ٣/6 متر و دارای یک صحن روبازِ داخلی است.
[[پرونده:183.jpg|بندانگشتی|قبر نوح بن دراج]]
ورودی بنا در جانب شمال واقع شده است که با دری، به اتاق مرقد متصل می‌شود. بالای ورودی، طاقی به عرض ١/4 متر و ارتفاع ٢/4 متر، با آجر ساخته شده و دو طرف آن، دو منارچه، به ارتفاع نزدیک یک متر قرار گرفته است.

ورودی مرقد، به اتاقی دایره شکل، متصل است که قطر آن چهار متر و وسط آن، ضریحی از جنس چوب، به رنگ مشکی، به ابعاد ٢/5 * ٢/5 متر قرار دارد که آثار کهنگی و فرسودگی، در آن دیده می‌شود. بالای این اتاق، گنبدی قیفی شکل، به قطر 5/5 متر ساخته شده که ارتفاع آن از سطح زمین، حدود شش متر است. مقابل ساختمان زیارتگاه، صحنی به ابعاد ١٧* ١٣ متر وجود دارد. به تازگی، برای گسترش حرم، کارهایی انجام شده که هزینه آن را خادم مرقد، نصر مهدی النشمی مسعودی پذیرفته است. <ref>مراقد المعارف، ج٢، صص ٣5٠ و ٣5١؛مرقدها و مکان‌های زیارتی کربلا، صص ١٠٩ و ١١٠.</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}
==منابع ==
{{منابع}}

{{برگرفتگی
|پیش از لینک = کتاب
|منبع = زیارت‌گاه‌های عراق، محمدمهدی فقیه بحرالعلوم.
|پس از لینک = بخش «مرقد نوح بن دراج»، ج1، ص261-269.
| لینک = http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1472
}}

* '''مراقد المعارف''': محمد حرزالدين، تحقيق: محمدحسين حرزالدين، قم، سعيد بن جبير، ٢٠٠٧م.

* '''مرقدها و مكان‌هاى زيارتى كربلا''': عبدالامير قريشى، ترجمه: احسان مقدس، چاپ ١، تهران، مشعر، ١٣٩١ه. ش.

* '''تهذيب الكمال في اسماء الرجال''': يوسف المزي، تحقيق: احمد علي عبيد و حسن احمد آغا، بيروت، دار الفكر، ١۴١۴ه. ق - ١٩٩۴م.

* '''رجال النجاشي''': احمد بن علي، تحقيق: السيد موسي الشبيري الزنجاني، ط ۶، قم، مؤسسة النشر الاسلامي التابعة لجماعة المدرسين، ١۴١٨ه. ق.

* '''تاريخ بغداد (تاريخ مدينة السلام)''': احمد بن علي بن ثابت (الخطيب البغدادي)، تحقيق: بشّار عوّاد معروف، ط ١، بيروت، دار الغرب الاسلامي، ١۴٢٢ه. ق - ٢٠٠١م.

* '''المستدرك علي الصحيحين''': الحاكم النيشابوري، تحقيق: عبدالسلام بن محمد بن عمر عَلّوش، بيروت، دار المعرفة، ١۴٠۶ه. ق.

* '''اختيار معرفة الرجال (رجال الكشّي)''': ابوجعفر محمد بن حسن (الشيخ الطوسي)، تحقيق، جواد القيومي الاصفهاني، ط ١، قم، مؤسسة النشر الإسلامي التابعة لجماعة المدرسين، ١۴٢٧ه. ق.

* '''عيون اخبار الرضا(ع)''': الصدوق، تحقيق: حسين اعلمى، بيروت، موسسه الاعلمى، ١۴٠۴ه. ق. باترجمه على‌اكبر غفارى.

* '''معجم رجال الحديث وتفصيل طبقات الرواة''': السيد ابوالقاسم الموسوي الخوئي، (لا م)، (لا ن)، ط ۵، ١۴١٣ه. ق - ١٩٩٢م.

* '''الرجال''': الشيخ الطوسي، تحقيق: جواد القيومي الاصفهاني، قم، مؤسسة النشر الاسلامي التابعة لجماعة المدرسين، ١٣٧٣ه. ش.

* '''رجال البرقي''': احمد بن عبدالله (البرقي)، تحقيق: حيدر محمدعلي البغدادي، ط ١، قم، مؤسسة الامام الصادق(ع)،١۴٣٠ه. ق.

* '''الفهرست''': محمد بن الحسن (الشيخ الطوسي)، تصحيح: محمد صادق بحرالعلوم، النجف، المكتبة المرتضوية.

* '''جامع الرواة''': محمد بن علي الاردبيلي، قم، مكتبة آيت الله العظمي المرعشي النجفي، ١۴٠٣ه. ق

* '''كامل الزيارات''': جعفر بن محمد بن جعفر (ابن قولويه قمي)، تصحيح: بهراد الجعفري، ط١، تهران، صدوق، ١٣٧۵ه. ش. الغيبة، محمد بن الحسن (الشيخ الطوسي)، تصحيح: علي اكبر الغفاري و بهراد الجعفري، ط ٢، تهران، دار الكتب الاسلامية، ١۴٢٩ه. ق - ١٣٨٧ه. ش.
{{پایان}}
{{زیارتگاه‌ها و مقبره‌های عراق}}

[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]
[[رده:مکان‌های تاریخی کربلا]]
[[رده:مزار اصحاب امام صادق(ع)]]
[[رده:زیارتگاه‌های کربلا]]
[[رده:مکان‌های متبرک کربلا]]

مقام امام زین‌العابدین (کربلا)

2019-02-20T08:19:48Z

M-mohammad:

{{جعبه اطلاعات مقام‌ها
| عنوان =مقام امام زین‌العابدین (کربلا)
| تصویر =181.jpg
| اندازه تصویر =
| توضیح تصویر =
| بنيانگذار =
| تأسیس =
| کاربری =زیارتگاه
| مکان =روستای مالح در منطقه خسیف
| نام‌های دیگر =مسری السبایا، مقام امام زین‌العابدین(ع) و اسرای کربلا
| وقایع مرتبط =
| ظرفیت =
| وضعیت =
| مساحت =
| امکانات =
| شماره ثبت =
| معمار =
| سبک =
| بازسازی =
| وبگاه =
}}

'''مقام امام زین‌العابدین(ع) و اسرای کربلا'''، یکی از توقفگاه‌های کاروان اسرای کربلا در [[کشور عراق]] و در [[کربلا]]، [[منطقه خسیف]] واقع شده است.

==معرفی اجمالی==

مقام امام زین‌العابدین (علیه‌السّلام) و اسرای کربلا که نزد اهالی منطقه، به «مَسری السبایا» نیز شناخته می‌شود، در روستای «مالح» در [[منطقه خسیف]]، در ورودی شهر عین‌التمر واقع است. اهالی منطقه، آن را یکی از توقفگاه‌های کاروان اسرای کربلا، در مسیرشان از [[کوفه]] به [[شام]] می‌دانند. <ref>ر. ک: المواقع الاثریة والسیاحیة فی کربلاء، ص١٢٩.</ref>
==پانویس==
{{پانویس}}
== منابع ==
{{منابع}}

{{برگرفتگی
|پیش از لینک = کتاب
|منبع = زیارت‌گاه‌های عراق، محمدمهدی فقیه بحرالعلوم.
|پس از لینک = بخش «مقام امام زین‌العابدین (کربلا»، ج1، ص261.
| لینک = http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1472
}}

* '''المواقع الاثرية والسياحية في كربلاء'''، سلمان هادي آل طعمة، تهران، موسسه فرهنگي و هنري مشعر، ١۴٣١ه. ق - ١٣٨٩ش.

{{پایان}}
{{زیارتگاه‌ها و مقبره‌های عراق}}

[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]
[[رده:مکان‌های تاریخی کربلا]]
[[رده:مکان‌های منتسب به امام سجاد(ع)‏]]
[[رده:زیارتگاه‌های کربلا]]
[[رده:مکان‌های متبرک کربلا]]

مزار فرزندان امام موسی کاظم(ع)

2019-02-19T05:10:22Z

M-mohammad:

{{جعبه اطلاعات بنای مذهبی
| عنوان =
| تصویر =203.jpg
| اندازه تصویر =
| بنيانگذار =
| تأسیس =
| کاربری =زیارتگاه
| مکان =صحن [[آستان کاظمین]] نزدیک به زاویه جنوب شرقی
| نام‌های دیگر =
| وقایع مرتبط =
| ظرفیت =
| وضعیت =ویران شده و آثار آن کامل از میان رفته
| مساحت =
| امکانات =
| شماره ثبت =
| معمار =
| سبک =
| بازسازی =توسط [[سلیم پاشا]] در سال 1269 ه. ق
| وبگاه =
}}
'''مزار فرزندان امام موسی کاظم(ع)'''، زیارتگاهی در وسط صحن [[آستان کاظمین]] نزدیک به زاویه جنوب شرقی بوده و به دو تن از فرزندان [[امام موسی کاظم(ع)]] به نام‌های ابراهیم و اسماعیل، منسوب بوده است.

بنای این زیارتگاه متشکل از یک ساختمان مستطیل شکل و دارای دو گنبد کوچک بوده که نماهای بیرونی و دو گنبد بنا، کاشی‌کاری گردیده بود. در سال ۱۳۷۱ ه.ق، به بهانه ثابت نشدن انتساب آن به فرزندان امام کاظم(ع)، ویران گردید و آثار آن، کامل از میان رفت.

درباره نام این دو فرزند منسوب به امام موسی کاظم(ع) و همچنین انتساب این بنا به فرزندان آن حضرت بین علما و مورخین اختلاف زیادی است و امروزه آثاری از آن بنا وجود ندارد.

==دیدگاه‌ها در نام مدفونین==

تا حدود نیمه قرن بیستم میلادی، وسط صحن [[آستان کاظمین]](ع)، نزدیک به زاویه جنوب شرقی آن، زیارتگاهی وجود داشت که به دو تن از فرزندان امام موسی کاظم(ع) به نام‌های ابراهیم و اسماعیل، منسوب بود و در زیارتنامه‌ای که در آنجا وجود داشت، از این دو فرزند، به صاحبان این زیارتگاه، یاد شده بود. با این حال علما و نویسندگان درباره نام این دو فرزند اختلاف نظر شدیدی داشته‌اند و در منابع موجود، در این‌باره هیچ اجماعی وجود نداشته است.

===دیدگاه سیدمهدی قزوینی===

[[سیدمهدی قزوینی]] گفته است که نام این دو فرزند، مشخص نیست. سپس ادامه داده است که به قولی، یکی از این دو، [[عباس بن موسی(ع)]] بوده که در کتاب‌های رجالی و روایی مذمت شده است.<ref>تاریخ المشهد الکاظمی، ص207 (به نقل از فلک النجاة). </ref>
===دیدگاه مامقانی===
[[مامقانی]] نیز در رجال خود نوشته است: «به عقیده عامه مردم، [[احمد بن موسی(ع)]]، کنار پدرش در صحن آستان کاظمین، مدفون است. اما سند و مدرکی بر این قول وجود ندارد». <ref>تنقیح المقال، ج8، ص166.</ref>
===دیدگاه آلوسی===
[[محمود شکری آلوسی]] نیز نام این دو فرزند امام(ع) را ابراهیم و جعفر، ذکر کرده است.<ref>تاریخ المشهد الکاظمی، ص208 (به نقل از تاریخ مساجد بغداد، ص116. </ref>

===دیدگاه بحرالعلوم===

[[سیدجعفر بحرالعلوم]] پس از اشاره به اینکه در زیارتنامه این زیارتگاه، نام دفن‌شدگان در آن، ابراهیم و اسماعیل، فرزندان امام موسی کاظم(ع) ذکر شده است، می‌نویسد:شاید قبری که به اسماعیل شناخته می‌شود، قبر عباس بن موسی(ع) باشد که برادرش [[امام رضا(ع)]]، او را نکوهش کرده بود و مؤید این قول، آن است که بر زبان‌ها شایع است که جد من، سید بحرالعلوم، زمانی که از حرم کاظمین خارج شد، به زیارت این زیارتگاه نرفت و با اینکه به او یادآوری کردند، توجهی نکرد.<ref>تحفة العالم فی شرح خطبة المعالم، سید جعفر بحرالعلوم، ج2، ص63.</ref> «ولعل الذی یعرف باسماعیل هو العباس بن موسی وقد عرفت ذمّه من اخیه الرضا(ع) بما لا مزید علیه ویؤیده ما هو شائع علی الالسنة من ان جدی بحرالعلوم- طاب ثراه- لما خرج من الحرم الکاظمی اعرض عن زیارة المشهد المزبور فقیل له فی ذلک؛ فلم یلتفت.

===نتیجه‌===

از جمع‌بندی این اقوال، چنین نتیجه‌گیری می‌شود که یکی از این دو قبر، به [[ابراهیم بن موسی(ع)]] و قبر دوم، بنابر مشهور به [[اسماعیل بن موسی(ع)]] و بنابر اقوال دیگری، به یکی دیگر از فرزندان آن حضرت به نام، احمد یا جعفر یا عباس متعلق است.

==انتساب یک یا دو فرزند به نام ابراهیم به امام کاظم==
گفتنی است که مورخان و علمای انساب، درباره اینکه امام موسی کاظم(ع)، یک یا دو فرزند، به نام ابراهیم داشته است، اختلاف‌نظر دارند. در بیشتر کتب تاریخ و تراجم [[ائمه(ع)]]، برای آن حضرت(ع)، تنها از یک فرزند به نام ابراهیم، یاد شده است؛ <ref>الهدایة الکبری، ص263؛ الارشاد، ج2، ص244؛اعلام الوری، ج2، ص36؛المجدی، ص299؛ مناقب آل ابی‌طالب، ج4، ص349؛تذکرة الخواص، ص315.</ref> در حالی‌که در تعدادی از منابع انساب، برای ایشان از دو فرزند به این نام، یعنی ابراهیم اکبر و ابراهیم اصغر، یاد شده است.<ref>سر السلسلة العلویة، ص54؛ الشجرة المبارکة، ص77 و 98 و 99؛ عمدة الطالب، ص245؛ مناهل الضرب، ص427.</ref>

==معرفی ابراهیم بن موسی==

[[شیخ مفید]]، ابراهیم بن موسی(ع) را با صفات سخی، شجاع و کریم، ستوده است.<ref>الارشاد، ج2، ص245.</ref> [[ابونصر بخاری]] نیز از او با عنوان «یکی از امامان زیدیه»، یاد کرده است.<ref>سر السلسلة العلویة، ص54.</ref>

به اجماع منابع تاریخی، او در [[یمن]]، خروج کرد و مردم را به خود، فراخواند. به نوشته شیخ مفید، در ایام [[مامون]]، محمد بن محمد بن زید بن امام زین العابدین(ع) که ابوالسرایا در [[کوفه]] با او بیعت کرد، او را به امارت یمن، منصوب کرد. از این‌رو به یمن رفت و مدتی در آنجا اقامت نمود و پس از وقایعی که برای ابوالسرایا اتفاق افتاد، برای او، از مامون امان گرفتند.<ref>الارشاد، ج2، ص246.</ref>

به گفته صاحب [[الشجرة المبارکه]]، او در یمن، خروج نمود و مردم را به [[محمد بن ابراهیم طباطبا]]، دعوت کرد. اما بعد از آن، مردم را به خود فراخواند و در سال 202 ه. ق، که مامون در [[خراسان]] بود، با مردم [[حج]] گزارد. مامون، حمویة بن علی را به سوی او فرستاد. ابراهیم، شکست خورد و به [[عراق]] رفت. مامون به او امان داد تا اینکه در [[بغداد]] درگذشت.<ref>الشجرة المبارکة، ص98.</ref>

[[ابن‌اثیر]] نیز در این‌باره می‌نویسد: فی هذه السنة (200) ظهر ابراهیم بن موسی بن جعفر بن محمد وکان بمکة فلما بلغه خبر ابی السرایا وما کان منه سار الی الیمن وبها اسحاق بن موسی بن عیسی بن موسی بن محمد بن علی بن عبدالله بن عباس عاملًا للمامون فلما بلغه قرب ابراهیم من صنعاء سار منها نحو مکة فاتی المشاش فعسکر بها واجتمع بها الیه جماعة من اهل‌ مکة هربوا من العلویین واستولی ابراهیم علی الیمن وکان یسمی الجزار لکثرة من قتل بالیمن من الناس وسبی واخذ الاموال.<ref>الکامل فی التاریخ، ج5، ص422.</ref>
===ابراهیم اکبر و ابراهیم اصغر===
علمای انسابی که برای امام موسی کاظم(ع)، دو فرزند به نام ابراهیم، قائل‌اند، ابراهیم اکبر را همان کسی می‌دانند که در یمن، خروج کرد و مردم را به خود فراخواند. در برخی کتب انساب، از وی با لقب «مرتضی» یاد شده است. اما در کتب دیگری، این لقب برای ابراهیم اصغر، آمده است‌<ref>ر. ک: الشجرة المبارکة، ص98؛ عمدة الطالب، ص245.</ref> و به‌طور کلی، در منابع انساب در وجه استعمال این لقب برای ابراهیم اکبر یا اصغر، اضطراب وجود دارد.

علمای انساب، ابراهیم اکبر را در زمره آن دسته از فرزندان امام کاظم(ع) که در باقی ماندن نسلی از آنها شک و تردید وجود دارد، برشمرده‌اند.<ref>الشجرة المبارکة، ص77 و 98؛ عمدة الطالب، ص240.</ref> اما ابراهیم اصغر را دارای نسل و اعقابی دانسته‌اند که از دو فرزندش، موسی ابوسبحه و جعفر، به‌جا مانده است.

صاحب الشجرة المبارکه، دراین‌باره می‌نویسد: <ref>الشجرة المبارکة، ص99.</ref> ومن الناس من یلحق اولاد ابراهیم الاصغر بابراهیم الاکبر وذلک خطا عظیم لانه یوجب الطعن فی نسب اولئک السادات الاکابر وایضاً فالحاق اولئک السادات بابراهیم الاکبر یوجب قطعهم عن ابراهیم الاصغر وحینئذ یصیر نسب ابراهیم الاصغر مطعوناً وهو باطل بالاجماع.
===دیدگاه ابن‌طقطقی===
اما [[ابن‌طقطقی]]، میان دو ابراهیم اکبر و اصغر، تفکیک قائل نشده است و برای امام هفتم(ع)، تنها از یک فرزندی به نام ابراهیم، یاد کرده است که ملقب به مرتضی بود و در روزگار مامون، در یمن خروج کرد و از فرزندان خود، به نام‌های جعفر، [[موسی ابوسبحه]] و اسماعیل، دارای نسل بود. همچنین او پس از اشاره به قول مشهور و مورد اجماع مورخان که ابراهیم مرتضی از سوی ابوالسرایا در یمن خروج کرد، نوشته است که به قول دیگری، او برای دعوت مردم به برادرش امام رضا(ع) خروج کرد و مامون نیز لشکری برای مقابله با وی فرستاد و او را شکست داد و به بغداد آورد. سپس امام رضا(ع) از وی نزد خلیفه شفاعت کرد و مامون، او را رها کرد. ابن‌طقطقی ادامه داده است که ابراهیم مرتضی، در بغداد از دنیا رفت و قبرش، نزدیک قبر پدرش، در مقابر قریش قرار دارد و دارای مقبره مستقل و شناخته شده‌ای است.<ref>الاصیلی، ص162.</ref>

==دیدگاه‌ها درباره قبر ابراهیم مرتضی و فرزندش==

[[سیدجعفر اعرجی]] (متوفای 1332 ه. ق) و [[محمدحسن آل‌یاسین]] معتقدند قبری که امروزه مردم، به عنوان قبر [[سیدمرتضی علم‌الهدی]]، بیرون آستان کاظمین زیارت می‌کنند، در واقع، قبر ابراهیم مرتضی، فرزند امام موسی کاظم(ع) است. مستند این دو نویسنده آن است که به گفته برخی مورخان و مؤلفان [[شیعه]]، از جمله [[ابن‌عنبه]]، تابوت قبر سیدمرتضی، به [[کربلا]] انتقال یافت و کنار پدر و برادرش [[سیدرضی]]، به خاک سپرده شد.<ref>مناهل الضرب، ص427؛ تاریخ المشهد الکاظمی، ص212.</ref>

گفتنی است به نوشته ابن‌طقطقی، موسی ابوسبحه، (ابن‌طقطقی درباره وی می‌نویسد: «کان صالحاً متعبّداً ورعاً فاضلًا، یروی الحدیث. رایت له کتاباً فیه سلسلة الذهب، یروی عنه المؤالف والمخالف». <ref>ر. ک: الاصیلی، ص162.</ref> گفتنی است سیدرضی و سیدمرتضی، دو عالم بزرگ شیعه، از احفاد موسی ابوسبحه بوده‌اند.) فرزند ابراهیم مرتضی نیز در مقابر قریش بغداد، نزدیک پدر و جدش امام کاظم(ع)، دفن شده است و ابن‌طقطقی، محل قبر وی را جست‌وجو کرده و آن را در راهروی حجره کوچکی از املاک «مبارک جوهری هندی»، (امین‌الدین مبارک جوهری هندی، نقیب آستان کاظمین(ع) در نیمه قرن هفتم هجری بود که در سال 674 ه. ق از این منصب عزل شد و نجم‌الدین علی موسوی به جای وی تعیین گردید. <ref>ر. ک: الحوادث الجامعة، ص272.</ref>) یافته است.(<ref>الاصیلی، ص163.</ref> نام مبارک جوهری هندی در تصحیح سید مهدی رجائی، تحریف شده و به صورت «منازل الجوهر الهندی» آمده است که مرحوم [[مصطفی جواد]] به نقل از غایة الاختصار، صورت صحیح آن را نقل کرده است. <ref>ر. ک: «السلک الناظم لدفناء مشهد الکاظم (علیه‌السّلام)»، ص20.</ref>)

به‌جز ابراهیم مرتضی، مورخان و نویسندگان، از دفن فرزند دیگری از فرزندان‌ امام موسی کاظم(ع) در [[مقابر قریش]]، سخن نگفته‌اند. درباره مدفن فرزندان دیگر امام کاظم(ع)، یعنی اسماعیل، احمد، جعفر و عباس که اسامی آنان به عنوان مدفون دوم در زیارتگاه فرزندان امام کاظم(ع) در صحن آستان کاظمین(ع) ذکر شده است، مدرک معتبری وجود ندارد. بلکه اقوال مشهورتر دیگری، درباره مدفن آنها وجود دارد که پذیرش دفن آنها را در کاظمین، دشوار می‌کند؛ برای مثال، اسماعیل بن موسی(ع) که فقیه و محدث جلیل‌القدری نیز بوده و [[شیخ طوسی]] و [[نجاشی]]، تالیفاتی را برای او برشمرده‌اند، در [[مصر]] سکونت داشت و فرزندانش نیز در همان‌جا بودند.<ref>الفهرست، ص10؛ رجال النجاشی، ص26.</ref> بنابراین او به احتمال زیاد در همان‌جا، از دنیا رفته است.

==دیدگاه آل‌یاسین درباره زیارتگاه==

به هر حال، آل‌یاسین از شیخ فاضل الکلیدار، متولی آستان کاظمین(ع)، نقل کرده است که او تاکید می‌کرد که این زیارتگاه، هیچ ارتباطی با فرزندان امام کاظم(ع) ندارد؛ زیرا در جریان تخریب بنای آن، دو سنگ قبر، روی این قبور پیدا شد که نام و نسبِ دفن‌شدگان، نشان می‌داد که آنان، دو شخصیت ایرانی از دوره متاخرند.<ref>تاریخ المشهد الکاظمی، ص208.</ref>

==بنای زیارتگاه==

درباره تاریخ بنای اولیه این زیارتگاه، اطلاعی در دست نیست. اما می‌دانیم که [[سلیم پاشا]]، از رجال دوره عثمانی، بنای آن را که خراب شده بود، در زمان سلطان عبدالمجید عثمانی، در سال 1269 ه. ق، بازسازی کرد و عبدالباقی عمری و شیخ جابر کاظمی نیز اشعاری بدین مناسبت سرودند.<ref>همان، ص99، 100 و 206.</ref>

ساختمان زیارتگاه، شامل بنایی مستطیل شکل و دارای دو گنبد کوچک بود که نماهای بیرونی و دو گنبد بنا، کاشی‌کاری شده بود. سپس به مرور زمان دوباره رو به خرابی رفت، تا اینکه در آغاز [[ماه ربیع‌الاول]] سال 1371 ه. ق، به بهانه ثابت نشدن انتساب آن به فرزندان امام کاظم(ع)، ویران گردید و آثار آن، کامل از میان رفت.<ref>همان، ص207.</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}
== منابع ==
{{منابع}}

{{برگرفتگی
|پیش از لینک = کتاب
|منبع = زیارت‌گاه‌های عراق، محمدمهدی فقیه بحرالعلوم.
|پس از لینک = بخش «مزار فرزندان امام موسی کاظم(ع)، ج1، ص300-305.
| لینک = http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1472
}}

* '''تاريخ المشهد الكاظمي''': محمدحسن آل ياسين، ط ١، بغداد، مطبعة المعارف، ١٣٨٧ه. ق - ١٩۶٧م.

* '''تنقيح المقال في علم الرجال''': عبدالله المامقاني، تحقيق و استدراك: محيي‌الدين المامقاني، ط ١، قم، مؤسسة آل البيت(ع) لإحياء التراث، ١۴٢۶ه. ق.

* '''تحفة العالم في شرح خطبه المعالم''': السيد جعفر بحرالعلوم، تحقيق: احمد علي مجيد الحلي، بيروت، مؤسسة الاعلمي، ١۴٣٣ه. ق.

* '''الهداية الكبري''': حسين بن حمدان الخصيبي، ط ١، بيروت، مؤسسة البلاغ، ١۴٢٣ه. ق - ٢٠٠٢م.

* '''اعلام الوري بأعلام الهدي''': فضل بن الحسن (الطبرسي)، تحقيق: مؤسسة آل البيت(ع) لإحياء التراث، قم، مؤسسة آل البيت(عليهم السلام) لإحياء التراث، ١۴١٧ه. ق.

* '''المجدي في انساب الطالبيين''': علي بن محمد العلوي العمري، تحقيق: احمد المهدوي الدامغاني، ط ٢، قم، مكتبة آيةالله العظمي المرعشي النجفي العامة، ١۴٢٢ه. ق - ١٣٨٠ه. ش.

* '''مناقب آل ابي‌طالب''': محمد بن علي السروي المازندراني (ابن شهرآشوب)، تحقيق: يوسف البقاعي، ط ٢، بيروت، دار الاضواء، ١۴١٢ه. ق - ١٩٩١م.

* '''تذكرة الخواص''': سبط ابن الجوزي، قم، الشريف الرضي، ١۴١٨ه. ق - ١٣٧۶ه. ش.

* '''سرّ السلسله العلويه''': سهل بن عبدالله (ابونصر البخاري)، تحقيق: سيد محمدصادق بحرالعلوم، النجف، المكتبة الحيدرية، ١٣٨١ه. ق.

* '''الشجرة المباركة في انساب الطالبية''': فخرالدين الرازي، ط ٢، قم، مكتبة آيةالله العظمي المرعشي النجفي، ١۴١٩ه. ق.

* '''عمدة الطالب في انساب آل ابي‌طالب''': جمال‌الدين احمد بن علي الحسيني (ابن عنبة)، لجنة احياء تراث، بيروت، منشورات دارالكتب الحياة، بي‌تا.

* '''مناهل الضرب في انساب العرب''': سيد جعفر الاعرجي النجفي الحسيني، قم، مكتبة آيت‌الله العظمي المرعشي النجفي، ١۴١٩ه. ق.

* '''الارشاد في معرفة حجج الله علي العباد''': محمد بن محمد بن نعمان (الشيخ المفيد)، تحقيق: مؤسسة آل البيت(عليهم السلام) لاحياء التراث، ط ٢، بيروت، دار المفيد، ١۴١۴ه. ق - ١٩٩٣م.

* '''الكامل في التاريخ''': عزالدين علي بن محمد الشيباني (ابن الاثير الجزري)، بيروت، دار صادر، ١٣٩٩ه. ق - ١٩٧٩م.

* '''الاصيلي في انساب الطالبيين''': صفي‌الدين محمد بن تاج‌الدين علي (ابن طقطقي)، قم، مكتبة آيت‌الله العظمي المرعشي النجفي الكبري، ١۴١٨ه. ق.

* '''الحوادث الجامعة والتجارب النافعة في المائة السابعة''': عبدالرزاق بن احمد (ابن الفوطي البغدادي)، بيروت، دار الفكر الحديث، ١۴٠٧ ه. ق - ١٩٨٧ م.

* '''السلك الناظم لدفناء مشهد الكاظم''': مصطفي جواد، موسوعة العتبات المقدسة، جعفر الخليلي، ط ٢، بيروت، مؤسسة الاعلمي، ١۴٠٧ه. ق - ١٩٨٧م.

* '''الفهرست''': محمد بن الحسن (الشيخ الطوسي)، تصحيح: محمد صادق بحرالعلوم، النجف، المكتبة المرتضوية.

* '''رجال النجاشي''': احمد بن علي، تحقيق: السيد موسي الشبيري الزنجاني، ط ۶، قم، مؤسسة النشر الاسلامي التابعة لجماعة المدرسين، ١۴١٨ه. ق.

{{پایان}}
{{زیارتگاه‌ها و مقبره‌های عراق}}

[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]
[[رده:مکان‌های تاریخی کاظمین]]
[[رده:زیارتگاه‌های کاظمین‏]]
[[رده:مزار امامزاده‌های مدفون در کاظمین]]
[[رده:مزار فرزندان امام کاظم در کاظمین]]
[[رده:مکان‌های متبرک کاظمین]]

مزار فرزندان امام موسی کاظم(ع)

2019-02-19T04:39:44Z

M-mohammad:

{{جعبه اطلاعات بنای مذهبی
| عنوان =
| تصویر =203.jpg
| اندازه تصویر =
| بنيانگذار =
| تأسیس =
| کاربری =زیارتگاه
| مکان =صحن [[آستان کاظمین]] نزدیک به زاویه جنوب شرقی
| نام‌های دیگر =
| وقایع مرتبط =
| ظرفیت =
| وضعیت =ویران شده و آثار آن کامل از میان رفته
| مساحت =
| امکانات =
| شماره ثبت =
| معمار =
| سبک =
| بازسازی =توسط [[سلیم پاشا]] در سال 1269 ه. ق
| وبگاه =
}}
'''مزار فرزندان امام موسی کاظم(ع)'''، زیارتگاهی در وسط صحن [[آستان کاظمین]] نزدیک به زاویه جنوب شرقی بوده و به دو تن از فرزندان [[امام موسی کاظم(ع)]] به نام‌های ابراهیم و اسماعیل، منسوب بوده است.

بنای این زیارتگاه متشکل از یک ساختمان مستطیل شکل و دارای دو گنبد کوچک بوده که نماهای بیرونی و دو گنبد بنا، کاشی‌کاری گردیده بود. در سال ۱۳۷۱ ه.ق، به بهانه ثابت نشدن انتساب آن به فرزندان امام کاظم(ع)، ویران گردید و آثار آن، کامل از میان رفت.

درباره نام این دو فرزند منسوب به امام موسی کاظم(ع) و همچنین انتساب این بنا به فرزندان آن حضرت بین علما و مورخین اختلاف زیادی است و امروزه آثاری از آن بنا وجود ندارد.

==دیدگاه‌ها در نام مدفونین==

تا حدود نیمه قرن بیستم میلادی، وسط صحن [[آستان کاظمین]](ع)، نزدیک به زاویه جنوب شرقی آن، زیارتگاهی وجود داشت که به دو تن از فرزندان امام موسی کاظم(ع) به نام‌های ابراهیم و اسماعیل، منسوب بود و در زیارتنامه‌ای که در آنجا وجود داشت، از این دو فرزند، به صاحبان این زیارتگاه، یاد شده بود. با این حال علما و نویسندگان درباره نام این دو فرزند اختلاف نظر شدیدی داشته‌اند و در منابع موجود، در این‌باره هیچ اجماعی وجود نداشته است.

===دیدگاه سیدمهدی قزوینی===

[[سیدمهدی قزوینی]] گفته است که نام این دو فرزند، مشخص نیست. سپس ادامه داده است که به قولی، یکی از این دو، [[عباس بن موسی(ع)]] بوده که در کتاب‌های رجالی و روایی مذمت شده است.<ref>تاریخ المشهد الکاظمی، ص207 (به نقل از فلک النجاة). </ref>
===دیدگاه مامقانی===
[[مامقانی]] نیز در رجال خود نوشته است: «به عقیده عامه مردم، [[احمد بن موسی(ع)]]، کنار پدرش در صحن آستان کاظمین، مدفون است. اما سند و مدرکی بر این قول وجود ندارد». <ref>تنقیح المقال، ج8، ص166.</ref>
===دیدگاه آلوسی===
[[محمود شکری آلوسی]] نیز نام این دو فرزند امام(ع) را ابراهیم و جعفر، ذکر کرده است.<ref>تاریخ المشهد الکاظمی، ص208 (به نقل از تاریخ مساجد بغداد، ص116. </ref>

===دیدگاه بحرالعلوم===

[[سیدجعفر بحرالعلوم]] پس از اشاره به اینکه در زیارتنامه این زیارتگاه، نام دفن‌شدگان در آن، ابراهیم و اسماعیل، فرزندان امام موسی کاظم(ع) ذکر شده است، می‌نویسد:شاید قبری که به اسماعیل شناخته می‌شود، قبر عباس بن موسی(ع) باشد که برادرش [[امام رضا(ع)]]، او را نکوهش کرده بود و مؤید این قول، آن است که بر زبان‌ها شایع است که جد من، سید بحرالعلوم، زمانی که از حرم کاظمین خارج شد، به زیارت این زیارتگاه نرفت و با اینکه به او یادآوری کردند، توجهی نکرد.<ref>تحفة العالم فی شرح خطبة المعالم، سید جعفر بحرالعلوم، ج2، ص63.</ref> «ولعل الذی یعرف باسماعیل هو العباس بن موسی وقد عرفت ذمّه من اخیه الرضا(ع) بما لا مزید علیه ویؤیده ما هو شائع علی الالسنة من ان جدی بحرالعلوم- طاب ثراه- لما خرج من الحرم الکاظمی اعرض عن زیارة المشهد المزبور فقیل له فی ذلک؛ فلم یلتفت.

===نتیجه‌===

از جمع‌بندی این اقوال، چنین نتیجه‌گیری می‌شود که یکی از این دو قبر، به [[ابراهیم بن موسی(ع)]] و قبر دوم، بنابر مشهور به [[اسماعیل بن موسی(ع)]] و بنابر اقوال دیگری، به یکی دیگر از فرزندان آن حضرت به نام، احمد یا جعفر یا عباس متعلق است.

پیش از ارزیابی این اقوال، گفتنی است که مورخان و علمای انساب، درباره اینکه امام موسی کاظم(ع)، یک یا دو فرزند، به نام ابراهیم داشته است، اختلاف‌نظر دارند. در بیشتر کتب تاریخ و تراجم [[ائمه(ع)]]، برای آن حضرت(ع)، تنها از یک فرزند به نام ابراهیم، یاد شده است؛ <ref>الهدایة الکبری، ص263؛ الارشاد، ج2، ص244؛اعلام الوری، ج2، ص36؛المجدی، ص299؛ مناقب آل ابی‌طالب، ج4، ص349؛تذکرة الخواص، ص315.</ref> در حالی‌که در تعدادی از منابع انساب، برای ایشان از دو فرزند به این نام، یعنی ابراهیم اکبر و ابراهیم اصغر، یاد شده است.<ref>سر السلسلة العلویة، ص54؛ الشجرة المبارکة، ص77 و 98 و 99؛ عمدة الطالب، ص245؛ مناهل الضرب، ص427.</ref>

==معرفی ابراهیم بن موسی==

[[شیخ مفید]]، ابراهیم بن موسی(ع) را با صفات سخی، شجاع و کریم، ستوده است.<ref>الارشاد، ج2، ص245.</ref> [[ابونصر بخاری]] نیز از او با عنوان «یکی از امامان زیدیه»، یاد کرده است.<ref>سر السلسلة العلویة، ص54.</ref>

به اجماع منابع تاریخی، او در [[یمن]]، خروج کرد و مردم را به خود، فراخواند. به نوشته شیخ مفید، در ایام [[مامون]]، محمد بن محمد بن زید بن امام زین العابدین(ع) که ابوالسرایا در [[کوفه]] با او بیعت کرد، او را به امارت یمن، منصوب کرد. از این‌رو به یمن رفت و مدتی در آنجا اقامت نمود و پس از وقایعی که برای ابوالسرایا اتفاق افتاد، برای او، از مامون امان گرفتند.<ref>الارشاد، ج2، ص246.</ref>

به گفته صاحب [[الشجرة المبارکه]]، او در یمن، خروج نمود و مردم را به [[محمد بن ابراهیم طباطبا]]، دعوت کرد. اما بعد از آن، مردم را به خود فراخواند و در سال 202 ه. ق، که مامون در [[خراسان]] بود، با مردم [[حج]] گزارد. مامون، حمویة بن علی را به سوی او فرستاد. ابراهیم، شکست خورد و به [[عراق]] رفت. مامون به او امان داد تا اینکه در [[بغداد]] درگذشت.<ref>الشجرة المبارکة، ص98.</ref>

[[ابن‌اثیر]] نیز در این‌باره می‌نویسد: فی هذه السنة (200) ظهر ابراهیم بن موسی بن جعفر بن محمد وکان بمکة فلما بلغه خبر ابی السرایا وما کان منه سار الی الیمن وبها اسحاق بن موسی بن عیسی بن موسی بن محمد بن علی بن عبدالله بن عباس عاملًا للمامون فلما بلغه قرب ابراهیم من صنعاء سار منها نحو مکة فاتی المشاش فعسکر بها واجتمع بها الیه جماعة من اهل‌ مکة هربوا من العلویین واستولی ابراهیم علی الیمن وکان یسمی الجزار لکثرة من قتل بالیمن من الناس وسبی واخذ الاموال.<ref>الکامل فی التاریخ، ج5، ص422.</ref>
===ابراهیم اکبر و ابراهیم اصغر===
علمای انسابی که برای امام موسی کاظم(ع)، دو فرزند به نام ابراهیم، قائل‌اند، ابراهیم اکبر را همان کسی می‌دانند که در یمن، خروج کرد و مردم را به خود فراخواند. در برخی کتب انساب، از وی با لقب «مرتضی» یاد شده است. اما در کتب دیگری، این لقب برای ابراهیم اصغر، آمده است‌<ref>ر. ک: الشجرة المبارکة، ص98؛ عمدة الطالب، ص245.</ref> و به‌طور کلی، در منابع انساب در وجه استعمال این لقب برای ابراهیم اکبر یا اصغر، اضطراب وجود دارد.

علمای انساب، ابراهیم اکبر را در زمره آن دسته از فرزندان امام کاظم(ع) که در باقی ماندن نسلی از آنها شک و تردید وجود دارد، برشمرده‌اند.<ref>الشجرة المبارکة، ص77 و 98؛ عمدة الطالب، ص240.</ref> اما ابراهیم اصغر را دارای نسل و اعقابی دانسته‌اند که از دو فرزندش، موسی ابوسبحه و جعفر، به‌جا مانده است.

صاحب الشجرة المبارکه، دراین‌باره می‌نویسد: <ref>الشجرة المبارکة، ص99.</ref> ومن الناس من یلحق اولاد ابراهیم الاصغر بابراهیم الاکبر وذلک خطا عظیم لانه یوجب الطعن فی نسب اولئک السادات الاکابر وایضاً فالحاق اولئک السادات بابراهیم الاکبر یوجب قطعهم عن ابراهیم الاصغر وحینئذ یصیر نسب ابراهیم الاصغر مطعوناً وهو باطل بالاجماع.
===دیدگاه ابن‌طقطقی===
اما [[ابن‌طقطقی]]، میان دو ابراهیم اکبر و اصغر، تفکیک قائل نشده است و برای امام هفتم(ع)، تنها از یک فرزندی به نام ابراهیم، یاد کرده است که ملقب به مرتضی بود و در روزگار مامون، در یمن خروج کرد و از فرزندان خود، به نام‌های جعفر، [[موسی ابوسبحه]] و اسماعیل، دارای نسل بود. همچنین او پس از اشاره به قول مشهور و مورد اجماع مورخان که ابراهیم مرتضی از سوی ابوالسرایا در یمن خروج کرد، نوشته است که به قول دیگری، او برای دعوت مردم به برادرش امام رضا(ع) خروج کرد و مامون نیز لشکری برای مقابله با وی فرستاد و او را شکست داد و به بغداد آورد. سپس امام رضا(ع) از وی نزد خلیفه شفاعت کرد و مامون، او را رها کرد. ابن‌طقطقی ادامه داده است که ابراهیم مرتضی، در بغداد از دنیا رفت و قبرش، نزدیک قبر پدرش، در مقابر قریش قرار دارد و دارای مقبره مستقل و شناخته شده‌ای است.<ref>الاصیلی، ص162.</ref>

==دیدگاه اعرجی در قبر فرزندان امام کاظم==

[[سیدجعفر اعرجی]] (متوفای 1332 ه. ق) و [[محمدحسن آل‌یاسین]] معتقدند قبری که امروزه مردم، به عنوان قبر [[سیدمرتضی علم‌الهدی]]، بیرون آستان کاظمین زیارت می‌کنند، در واقع، قبر ابراهیم مرتضی، فرزند امام موسی کاظم(ع) است. مستند این دو نویسنده آن است که به گفته برخی مورخان و مؤلفان [[شیعه]]، از جمله [[ابن‌عنبه]]، تابوت قبر سیدمرتضی، به [[کربلا]] انتقال یافت و کنار پدر و برادرش [[سیدرضی]]، به خاک سپرده شد.<ref>مناهل الضرب، ص427؛ تاریخ المشهد الکاظمی، ص212.</ref>

گفتنی است به نوشته ابن‌طقطقی، موسی ابوسبحه، (ابن‌طقطقی درباره وی می‌نویسد: «کان صالحاً متعبّداً ورعاً فاضلًا، یروی الحدیث. رایت له کتاباً فیه سلسلة الذهب، یروی عنه المؤالف والمخالف». <ref>ر. ک: الاصیلی، ص162.</ref> گفتنی است سیدرضی و سیدمرتضی، دو عالم بزرگ شیعه، از احفاد موسی ابوسبحه بوده‌اند.) فرزند ابراهیم مرتضی نیز در مقابر قریش بغداد، نزدیک پدر و جدش امام کاظم(ع)، دفن شده است و ابن‌طقطقی، محل قبر وی را جست‌وجو کرده و آن را در راهروی حجره کوچکی از املاک «مبارک جوهری هندی»، (امین‌الدین مبارک جوهری هندی، نقیب آستان کاظمین(ع) در نیمه قرن هفتم هجری بود که در سال 674 ه. ق از این منصب عزل شد و نجم‌الدین علی موسوی به جای وی تعیین گردید. <ref>ر. ک: الحوادث الجامعة، ص272.</ref>) یافته است.(<ref>الاصیلی، ص163.</ref> نام مبارک جوهری هندی در تصحیح سید مهدی رجائی، تحریف شده و به صورت «منازل الجوهر الهندی» آمده است که مرحوم [[مصطفی جواد]] به نقل از غایة الاختصار، صورت صحیح آن را نقل کرده است. <ref>ر. ک: «السلک الناظم لدفناء مشهد الکاظم (علیه‌السّلام)»، ص20.</ref>)

به‌جز ابراهیم مرتضی، مورخان و نویسندگان، از دفن فرزند دیگری از فرزندان‌ امام موسی کاظم(ع) در [[مقابر قریش]]، سخن نگفته‌اند. درباره مدفن فرزندان دیگر امام کاظم(ع)، یعنی اسماعیل، احمد، جعفر و عباس که اسامی آنان به عنوان مدفون دوم در زیارتگاه فرزندان امام کاظم(ع) در صحن آستان کاظمین(ع) ذکر شده است، مدرک معتبری وجود ندارد. بلکه اقوال مشهورتر دیگری، درباره مدفن آنها وجود دارد که پذیرش دفن آنها را در کاظمین، دشوار می‌کند؛ برای مثال، اسماعیل بن موسی(ع) که فقیه و محدث جلیل‌القدری نیز بوده و [[شیخ طوسی]] و [[نجاشی]]، تالیفاتی را برای او برشمرده‌اند، در [[مصر]] سکونت داشت و فرزندانش نیز در همان‌جا بودند.<ref>الفهرست، ص10؛ رجال النجاشی، ص26.</ref> بنابراین او به احتمال زیاد در همان‌جا، از دنیا رفته است.

==دیدگاه آل‌یاسین درباره زیارتگاه==

به هر حال، آل‌یاسین از شیخ فاضل الکلیدار، متولی آستان کاظمین(ع)، نقل کرده است که او تاکید می‌کرد که این زیارتگاه، هیچ ارتباطی با فرزندان امام کاظم(ع) ندارد؛ زیرا در جریان تخریب بنای آن، دو سنگ قبر، روی این قبور پیدا شد که نام و نسبِ دفن‌شدگان، نشان می‌داد که آنان، دو شخصیت ایرانی از دوره متاخرند.<ref>تاریخ المشهد الکاظمی، ص208.</ref>

==بنای زیارتگاه==

درباره تاریخ بنای اولیه این زیارتگاه، اطلاعی در دست نیست. اما می‌دانیم که [[سلیم پاشا]]، از رجال دوره عثمانی، بنای آن را که خراب شده بود، در زمان سلطان عبدالمجید عثمانی، در سال 1269 ه. ق، بازسازی کرد و عبدالباقی عمری و شیخ جابر کاظمی نیز اشعاری بدین مناسبت سرودند.<ref>همان، ص99، 100 و 206.</ref>

ساختمان زیارتگاه، شامل بنایی مستطیل شکل و دارای دو گنبد کوچک بود که نماهای بیرونی و دو گنبد بنا، کاشی‌کاری شده بود. سپس به مرور زمان دوباره رو به خرابی رفت، تا اینکه در آغاز [[ماه ربیع‌الاول]] سال 1371 ه. ق، به بهانه ثابت نشدن انتساب آن به فرزندان امام کاظم(ع)، ویران گردید و آثار آن، کامل از میان رفت.<ref>همان، ص207.</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}
== منابع ==
{{منابع}}

{{برگرفتگی
|پیش از لینک = کتاب
|منبع = زیارت‌گاه‌های عراق، محمدمهدی فقیه بحرالعلوم.
|پس از لینک = بخش «مزار فرزندان امام موسی کاظم(ع)، ج1، ص300-305.
| لینک = http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1472
}}

* '''تاريخ المشهد الكاظمي''': محمدحسن آل ياسين، ط ١، بغداد، مطبعة المعارف، ١٣٨٧ه. ق - ١٩۶٧م.

* '''تنقيح المقال في علم الرجال''': عبدالله المامقاني، تحقيق و استدراك: محيي‌الدين المامقاني، ط ١، قم، مؤسسة آل البيت(ع) لإحياء التراث، ١۴٢۶ه. ق.

* '''تحفة العالم في شرح خطبه المعالم''': السيد جعفر بحرالعلوم، تحقيق: احمد علي مجيد الحلي، بيروت، مؤسسة الاعلمي، ١۴٣٣ه. ق.

* '''الهداية الكبري''': حسين بن حمدان الخصيبي، ط ١، بيروت، مؤسسة البلاغ، ١۴٢٣ه. ق - ٢٠٠٢م.

* '''اعلام الوري بأعلام الهدي''': فضل بن الحسن (الطبرسي)، تحقيق: مؤسسة آل البيت(ع) لإحياء التراث، قم، مؤسسة آل البيت(عليهم السلام) لإحياء التراث، ١۴١٧ه. ق.

* '''المجدي في انساب الطالبيين''': علي بن محمد العلوي العمري، تحقيق: احمد المهدوي الدامغاني، ط ٢، قم، مكتبة آيةالله العظمي المرعشي النجفي العامة، ١۴٢٢ه. ق - ١٣٨٠ه. ش.

* '''مناقب آل ابي‌طالب''': محمد بن علي السروي المازندراني (ابن شهرآشوب)، تحقيق: يوسف البقاعي، ط ٢، بيروت، دار الاضواء، ١۴١٢ه. ق - ١٩٩١م.

* '''تذكرة الخواص''': سبط ابن الجوزي، قم، الشريف الرضي، ١۴١٨ه. ق - ١٣٧۶ه. ش.

* '''سرّ السلسله العلويه''': سهل بن عبدالله (ابونصر البخاري)، تحقيق: سيد محمدصادق بحرالعلوم، النجف، المكتبة الحيدرية، ١٣٨١ه. ق.

* '''الشجرة المباركة في انساب الطالبية''': فخرالدين الرازي، ط ٢، قم، مكتبة آيةالله العظمي المرعشي النجفي، ١۴١٩ه. ق.

* '''عمدة الطالب في انساب آل ابي‌طالب''': جمال‌الدين احمد بن علي الحسيني (ابن عنبة)، لجنة احياء تراث، بيروت، منشورات دارالكتب الحياة، بي‌تا.

* '''مناهل الضرب في انساب العرب''': سيد جعفر الاعرجي النجفي الحسيني، قم، مكتبة آيت‌الله العظمي المرعشي النجفي، ١۴١٩ه. ق.

* '''الارشاد في معرفة حجج الله علي العباد''': محمد بن محمد بن نعمان (الشيخ المفيد)، تحقيق: مؤسسة آل البيت(عليهم السلام) لاحياء التراث، ط ٢، بيروت، دار المفيد، ١۴١۴ه. ق - ١٩٩٣م.

* '''الكامل في التاريخ''': عزالدين علي بن محمد الشيباني (ابن الاثير الجزري)، بيروت، دار صادر، ١٣٩٩ه. ق - ١٩٧٩م.

* '''الاصيلي في انساب الطالبيين''': صفي‌الدين محمد بن تاج‌الدين علي (ابن طقطقي)، قم، مكتبة آيت‌الله العظمي المرعشي النجفي الكبري، ١۴١٨ه. ق.

* '''الحوادث الجامعة والتجارب النافعة في المائة السابعة''': عبدالرزاق بن احمد (ابن الفوطي البغدادي)، بيروت، دار الفكر الحديث، ١۴٠٧ ه. ق - ١٩٨٧ م.

* '''السلك الناظم لدفناء مشهد الكاظم''': مصطفي جواد، موسوعة العتبات المقدسة، جعفر الخليلي، ط ٢، بيروت، مؤسسة الاعلمي، ١۴٠٧ه. ق - ١٩٨٧م.

* '''الفهرست''': محمد بن الحسن (الشيخ الطوسي)، تصحيح: محمد صادق بحرالعلوم، النجف، المكتبة المرتضوية.

* '''رجال النجاشي''': احمد بن علي، تحقيق: السيد موسي الشبيري الزنجاني، ط ۶، قم، مؤسسة النشر الاسلامي التابعة لجماعة المدرسين، ١۴١٨ه. ق.

{{پایان}}
{{زیارتگاه‌ها و مقبره‌های عراق}}

[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]
[[رده:مکان‌های تاریخی کاظمین]]
[[رده:زیارتگاه‌های کاظمین‏]]
[[رده:مزار امامزاده‌های مدفون در کاظمین]]
[[رده:مزار فرزندان امام کاظم در کاظمین]]
[[رده:مکان‌های متبرک کاظمین]]

مقام امام زین‌العابدین (کربلا)

2019-02-18T05:48:12Z

M-mohammad: -رده:مکان‌های مذهبی کربلا; -رده:اماکن زیارتی عراق; +رده:مکان‌های متبرک کربلا using HotCat

{{جعبه اطلاعات مقام‌ها
| عنوان =مقام امام زین‌العابدین (کربلا)
| تصویر =181.jpg
| اندازه تصویر =
| توضیح تصویر =
| بنيانگذار =
| تأسیس =
| کاربری =زیارتگاه
| مکان =روستای مالح در منطقه خسیف
| نام‌های دیگر =مسری السبایا، مقام امام زین‌العابدین(ع) و اسرای کربلا
| وقایع مرتبط =
| ظرفیت =
| وضعیت =
| مساحت =
| امکانات =
| شماره ثبت =
| معمار =
| سبک =
| بازسازی =
| وبگاه =
}}

'''مقام امام زین‌العابدین(ع) و اسرای کربلا'''، یکی از توقفگاه‌های کاروان اسرای کربلا است که در [[منطقه خسیف]] واقع شده است.

==معرفی اجمالی==

مقام امام زین‌العابدین (علیه‌السّلام) و اسرای کربلا که نزد اهالی منطقه، به «مَسری السبایا» نیز شناخته می‌شود، در روستای «مالح» در [[منطقه خسیف]]، در ورودی شهر عین‌التمر واقع است. اهالی منطقه، آن را یکی از توقفگاه‌های کاروان اسرای کربلا، در مسیرشان از [[کوفه]] به [[شام]] می‌دانند. <ref>ر. ک: المواقع الاثریة والسیاحیة فی کربلاء، ص١٢٩.</ref>
==پانویس==
{{پانویس}}
== منابع ==
{{منابع}}

{{برگرفتگی
|پیش از لینک = کتاب
|منبع = زیارت‌گاه‌های عراق، محمدمهدی فقیه بحرالعلوم.
|پس از لینک = بخش «مقام امام زین‌العابدین (کربلا»، ج1، ص261.
| لینک = http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1472
}}

* '''المواقع الاثرية والسياحية في كربلاء'''، سلمان هادي آل طعمة، تهران، موسسه فرهنگي و هنري مشعر، ١۴٣١ه. ق - ١٣٨٩ش.

{{پایان}}
{{زیارتگاه‌ها و مقبره‌های عراق}}

[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]
[[رده:مکان‌های تاریخی کربلا]]
[[رده:مکان‌های منتسب به امام سجاد(ع)‏]]
[[رده:زیارتگاه‌های کربلا]]
[[رده:مکان‌های متبرک کربلا]]

مرقد نوح بن دراج

2019-02-18T05:46:44Z

M-mohammad: -رده:اماکن زیارتی عراق; -رده:مکان‌های مذهبی کربلا; +رده:مکان‌های متبرک کربلا using HotCat

{{جعبه اطلاعات بنای مذهبی
| عنوان =
| تصویر =182.jpg
| اندازه تصویر =
| بنيانگذار =
| تأسیس =
| کاربری =زیارتگاه
| مکان =در ناحیه الطف الجریه، در اطراف [[شهر کربلا]]
| نام‌های دیگر =
| وقایع مرتبط =
| ظرفیت =
| وضعیت =
| مساحت =
| امکانات =
| شماره ثبت =
| معمار =
| سبک =
| بازسازی =گسترش حرم در زمان حاضر
| وبگاه =
}}

مرقد نوح بن دَرّاج، یکی از زیارتگاهای شیعیان است که در [[ناحیه الطف الجریه]]، در اطراف [[شهر کربلا]] قرار دارد که از مرکز شهر کربلا، پانزده کیلومتر فاصله دارد و [[قبر سید اخرس]]، نواده [[امام کاظم(ع)]] در نزدیکی آن واقع شده است.

این مرقد متعلق به ابوایوب نوح بن ابی‌الصبیح درّاج نخعی کوفی، معروف به امام نوح است و به شکل مربع بوده که هر ضلع آن حدود هفده متر است.

نوح یکی از اصحاب ائمه(ع) و جزء راویان امامان معصوم به شمار می‌رود که به امر قضاوت استغال داشته؛ فرزند او [[ایوب بن نوح]]، که از ثقات محدثان به شمار می‌آید و از اصحاب ائمه(ع) بوده است.

==معرفی نوح==

نام نوح، [[ابوایوب نوح بن ابی‌الصبیح درّاج|ابوایوب نوح]] بن ابی‌الصبیح [[درّاج بن ابی‌علی عبدالله|درّاج]] بن ابی‌علی عبدالله نخعی کوفی است که میان اعراب روستاهای اطراف [[کربلا]]، به «امام نوح» معروف بوده و به غیر آن، شناخته نمی‌شود. <ref>مرقدها و مکان‌های زیارتی کربلا، ص١٠6.</ref>

او از اصحاب [[امام صادق(ع)]] و از راویان طبقه هشتم بوده است.

برادرش، [[جمیل بن درّاج]]، از راویان موثق و از نویسندگانِ صاحب اصل روایی، در قرن دوم هجری است و فرزندش، [[ایوب بن نوح]]، از دیگر راویان موثق شیعه است که چهار امام (از [[امام رضا(ع)]] تا [[امام حسن عسکری(ع)]]) را درک کرده و نماینده [[امام‌ هادی(ع)]] و امام حسن عسکری(ع) بوده است. <ref>رجال النجاشی، ص١02.</ref>

برخی از روایات، نشان گویایی از تشیع نوح بن درّاج و باور وی به مکتب [[اهل‌بیت(ع)]] است.

او در زمان‌ [[هارون‌الرشید]]، قضاوت [[کوفه]] و سپس قضاوت ناحیه شرقی [[بغداد]] را پذیرفت. <ref>خطيب بغدادی، احمد بن علی، تاریخ بغداد، ج١5، ص4٣٢؛جمال‌الدين مزی، يوسف، تهذيب الكمال في اسماء الرجال، ج30، ص44.</ref> و برخی تصریح کرده‌اند که نوح، قضاوت ناحیه شرقی بغداد را تا زمان درگذشت، به عهده داشت. <ref>خطيب بغدادی، احمد بن علی، تاریخ بغداد، ج١5، ص4٣1.</ref>

مورخان، وفات نوح بن درّاج را به سال ١٨٢ه. ق، در بغداد نوشته‌اند. <ref>تاریخ بغداد، ج١5، ص4٣5؛تهذیب الکمال، ج١٩، ص١٧٢.</ref>

==موقعیت جغرافیایی==

مرقد و زیارتگاه نوح بن دَرّاج، اطراف شهر کربلا و در اراضی [[قبیله آل مسعود]]، میان نخلستان‌های اطراف یکی از شاخه‌های رودخانه حسینیه در منطقه ابیتر، در [[ناحیه الطف الجریه]] قرار دارد.

این مرقد، از مرکز شهر کربلا، پانزده کیلومتر فاصله دارد و در نزدیکی آن، [[قبر سید اخرس]]، نواده [[امام کاظم(ع)]] واقع است که نیای سادات خاندان [[آل خرسان|آل خَرسان]] است.

===بنای زیارتگاه===

ساختمان زیارتگاه، مربع شکل و ابعاد هر ضلع آن، حدود هفده متر و ارتفاع آن، نزدیک به ٣/6 متر و دارای یک صحن روبازِ داخلی است.
[[پرونده:183.jpg|بندانگشتی|قبر نوح بن دراج]]
ورودی بنا در جانب شمال واقع شده است که با دری، به اتاق مرقد متصل می‌شود. بالای ورودی، طاقی به عرض ١/4 متر و ارتفاع ٢/4 متر، با آجر ساخته شده و دو طرف آن، دو منارچه، به ارتفاع نزدیک یک متر قرار گرفته است.

ورودی مرقد، به اتاقی دایره شکل، متصل است که قطر آن چهار متر و وسط آن، ضریحی از جنس چوب، به رنگ مشکی، به ابعاد ٢/5 * ٢/5 متر قرار دارد که آثار کهنگی و فرسودگی، در آن دیده می‌شود. بالای این اتاق، گنبدی قیفی شکل، به قطر 5/5 متر ساخته شده که ارتفاع آن از سطح زمین، حدود شش متر است. مقابل ساختمان زیارتگاه، صحنی به ابعاد ١٧* ١٣ متر وجود دارد. به تازگی، برای گسترش حرم، کارهایی انجام شده که هزینه آن را خادم مرقد، نصر مهدی النشمی مسعودی پذیرفته است. <ref>مراقد المعارف، ج٢، صص ٣5٠ و ٣5١؛مرقدها و مکان‌های زیارتی کربلا، صص ١٠٩ و ١١٠.</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}
==منابع ==
{{منابع}}

{{برگرفتگی
|پیش از لینک = کتاب
|منبع = زیارت‌گاه‌های عراق، محمدمهدی فقیه بحرالعلوم.
|پس از لینک = بخش «مرقد نوح بن دراج»، ج1، ص261-269.
| لینک = http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1472
}}

* '''مراقد المعارف''': محمد حرزالدين، تحقيق: محمدحسين حرزالدين، قم، سعيد بن جبير، ٢٠٠٧م.

* '''مرقدها و مكان‌هاى زيارتى كربلا''': عبدالامير قريشى، ترجمه: احسان مقدس، چاپ ١، تهران، مشعر، ١٣٩١ه. ش.

* '''تهذيب الكمال في اسماء الرجال''': يوسف المزي، تحقيق: احمد علي عبيد و حسن احمد آغا، بيروت، دار الفكر، ١۴١۴ه. ق - ١٩٩۴م.

* '''رجال النجاشي''': احمد بن علي، تحقيق: السيد موسي الشبيري الزنجاني، ط ۶، قم، مؤسسة النشر الاسلامي التابعة لجماعة المدرسين، ١۴١٨ه. ق.

* '''تاريخ بغداد (تاريخ مدينة السلام)''': احمد بن علي بن ثابت (الخطيب البغدادي)، تحقيق: بشّار عوّاد معروف، ط ١، بيروت، دار الغرب الاسلامي، ١۴٢٢ه. ق - ٢٠٠١م.

* '''المستدرك علي الصحيحين''': الحاكم النيشابوري، تحقيق: عبدالسلام بن محمد بن عمر عَلّوش، بيروت، دار المعرفة، ١۴٠۶ه. ق.

* '''اختيار معرفة الرجال (رجال الكشّي)''': ابوجعفر محمد بن حسن (الشيخ الطوسي)، تحقيق، جواد القيومي الاصفهاني، ط ١، قم، مؤسسة النشر الإسلامي التابعة لجماعة المدرسين، ١۴٢٧ه. ق.

* '''عيون اخبار الرضا(ع)''': الصدوق، تحقيق: حسين اعلمى، بيروت، موسسه الاعلمى، ١۴٠۴ه. ق. باترجمه على‌اكبر غفارى.

* '''معجم رجال الحديث وتفصيل طبقات الرواة''': السيد ابوالقاسم الموسوي الخوئي، (لا م)، (لا ن)، ط ۵، ١۴١٣ه. ق - ١٩٩٢م.

* '''الرجال''': الشيخ الطوسي، تحقيق: جواد القيومي الاصفهاني، قم، مؤسسة النشر الاسلامي التابعة لجماعة المدرسين، ١٣٧٣ه. ش.

* '''رجال البرقي''': احمد بن عبدالله (البرقي)، تحقيق: حيدر محمدعلي البغدادي، ط ١، قم، مؤسسة الامام الصادق(ع)،١۴٣٠ه. ق.

* '''الفهرست''': محمد بن الحسن (الشيخ الطوسي)، تصحيح: محمد صادق بحرالعلوم، النجف، المكتبة المرتضوية.

* '''جامع الرواة''': محمد بن علي الاردبيلي، قم، مكتبة آيت الله العظمي المرعشي النجفي، ١۴٠٣ه. ق

* '''كامل الزيارات''': جعفر بن محمد بن جعفر (ابن قولويه قمي)، تصحيح: بهراد الجعفري، ط١، تهران، صدوق، ١٣٧۵ه. ش. الغيبة، محمد بن الحسن (الشيخ الطوسي)، تصحيح: علي اكبر الغفاري و بهراد الجعفري، ط ٢، تهران، دار الكتب الاسلامية، ١۴٢٩ه. ق - ١٣٨٧ه. ش.
{{پایان}}
{{زیارتگاه‌ها و مقبره‌های عراق}}

[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]
[[رده:مکان‌های تاریخی کربلا]]
[[رده:مزار اصحاب امام صادق(ع)]]
[[رده:زیارتگاه‌های کربلا]]
[[رده:مکان‌های متبرک کربلا]]

مزار امامزاده احمد بن موسی(ع)

2019-02-18T05:45:31Z

M-mohammad: -رده:مکان‌های متبرک; -رده:اماکن زیارتی عراق; -رده:مکان‌های مذهبی کربلا; +رده:مکان‌های متبرک کربلا using HotCat

{{جعبه اطلاعات بنای مذهبی
| عنوان =
| تصویر =
| اندازه تصویر =
| بنيانگذار =
| تأسیس =
| کاربری =زیارتگاه
| مکان =در 24 کیلومتری از تقاطع خیابان جمهوری و خیابان محیط، در شرق [[کربلا]]، در جاده کربلا به بابل
| نام‌های دیگر =
| وقایع مرتبط =
| ظرفیت =
| وضعیت =
| مساحت =
| امکانات =
| شماره ثبت =
| معمار =
| سبک =
| بازسازی =
| وبگاه =
}}
'''مزار امامزاده احمد بن موسی(ع)'''، منتسب به فرزند [[امام موسی کاظم(ع)]] است و در جاده [[کربلا]] به [[بابل]]، قرار دارد.

این زیارتگاه دارای بقعه‌ای مربع‌شکل به ابعاد تقریبی 5 * 5 متر است و اتاق مرقد، حدود بیست مترمربع بوده و ضریح آهنی سبزرنگی بر روی قبر در وسط اتاق قرار دارد.

در انتساب این مکان به فرزند امام موسی کاظم(ع) جای تردید وجود دارد ولی در میان اهالی منطقه، به فرزند امام موسی کاظم(ع) شهرت دارد.

==موقعیت جغرافیایی==

این زیارتگاه در حدود 24 کیلومتری از تقاطع خیابان جمهوری و خیابان محیط، در شرق [[کربلا]]، در جاده کربلا به [[بابل]]، قرار دارد که می‌‏توان از طریق یک جاده خاکی، به آن رسید.

==ساختمان بقعه==

ساختمان بقعه، به شکل مربع و به ابعاد تقریبی 5 * 5 متر است و دارای ایوانی در سمت جنوب و گنبدی مخروطی شکل، به ارتفاع نزدیک به سه متر است که با رنگ سبز، نقاشی شده است. ورودی بنا، یک متر از کف صحن ارتفاع دارد و با دو پلکان، به ایوان آن متصل می‏‌شود. اتاق مرقد، حدود بیست مترمربع مساحت دارد و وسط آن، قبری به چشم می‏‌خورد که ضریح آهنی سبزرنگی نیز روی آن، نصب شده است.<ref>معجم المراقد والمزارات فی العراق، ص54.</ref>

==وجه انتساب==

درباره شخص مدفون در بقعه، اطلاع دقیقی در دست نیست و میان اهالی منطقه، به فرزند [[امام موسی کاظم(ع)]] شهرت دارد که درستی آن، مورد تردید است. بسیاری از منابع، مدفن [[احمد بن موسی(ع)]] را در [[شیراز]] می‌‏دانند که به شاهچراغ، مشهور است. برخی نیز به استناد کتبِ انساب، قبر وی را در اسفراینِ [[خراسان]] نوشته‌‏اند.<ref>در این باره، ر. ک: هزار مزار ایران- استان خراسان شمالی، ص38 و 42.</ref>

بدون تردید، احمد بن امام موسی کاظم(ع)، در این مکان، مدفون نیست. ممکن است این زیارتگاه، مدفن یکی از نوادگان امام هفتم باشد که تشابه اسمی و نسبی وی با احمد بن موسی(ع)، سبب اشتباه در انتساب این مزار به وی شده است.

==پانویس==
{{پانویس}}
== منابع ==
{{منابع}}

{{برگرفتگی
|پیش از لینک = کتاب
|منبع = زیارت‌گاه‌های عراق، محمدمهدی فقیه بحرالعلوم.
|پس از لینک = بخش «مزار امامزاده احمد بن موسی(ع)»، ج1، ص271.
| لینک = http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1472
}}

* '''معجم المراقد والمزارات في العراق''': ثامر عبدالحسن العامري، (لا م)، (لا ن)، (لا ت).

* '''هزار مزار ايران، استان خراسان شمالى''': محمد مهدى فقيه بحرالعلوم، قم، انتشارات وثوق، ١٣٨٩ه. ش.

{{پایان}}
{{زیارتگاه‌ها و مقبره‌های عراق}}

[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]
[[رده:مکان‌های تاریخی کربلا]]
[[رده:مزار امامزاده‌های مدفون در کربلا]]
[[رده:مزار فرزندان امام کاظم در کربلا]]
[[رده:زیارتگاه‌های کربلا]]
[[رده:مکان‌های متبرک کربلا]]

مزار سیداسماعیل و ام‌کلثوم

2019-02-18T05:44:22Z

M-mohammad: added Category:مکان‌های متبرک کربلا using HotCat

{{جعبه اطلاعات بنای مذهبی
| عنوان =
| تصویر =
| اندازه تصویر =
| بنيانگذار =
| تأسیس =
| کاربری =زیارتگاه
| مکان =شش کیلومتری شرق [[شهر کربلا]]، در مسیر کربلا- بابل
| نام‌های دیگر =
| وقایع مرتبط =
| ظرفیت =
| وضعیت =
| مساحت =
| امکانات =
| شماره ثبت =
| معمار =
| سبک =
| بازسازی =
| وبگاه =
}}

'''مزار سیداسماعیل و ام‏‌کلثوم'''، از فرزندان [[عبدالله بن جعفر طیار]]، در [[کشور عراق]]، و در مسیر کربلا- بابل واقع شده است.

این زیارتگاه دارای ساختمان مربع شکل در ابعاد 8 * 8 متر و با گنبدی بزرگ است و بر روی قبرشان به صورت جداگانه ضریحی ساخته شده است.

بنابر شهرت محلی سیداسماعیل و ام‏‌کلثوم از فرزندان عبدالله بن جعفر طیار، و مادرشان، [[زینب کبری]]، بوده است، اما درباره اینکه مادرشان حضرت زینب باشد بین مورخان اختلاف است و همچنین در انتساب این مکان به آن دو هم اختلاف وجود دارد، ولی انتساب مکان کنونی به این بزرگوارن خالی از لطف نیست.

==موقعیت جغرافیایی==

این زیارتگاه، در شش کیلومتری شرق [[شهر کربلا]]، در مسیر کربلا- بابل و میان نخلستان‏‌ها، واقع شده و راه دسترسی به آن، خاکی است.

==ساختمان بقعه==

ساختمان بقعه، به شکل مربع و به ابعاد 8 * 8 متر و شالوده آن، از آجر و سیمان است و گنبد بزرگی به شکل کلاهخودی به قطر پنج متر و ارتفاع بیش از هشت متر، بالای آن وجود دارد و ساقه آن، با کاشی‏‌های رنگی، تزیین شده است. زنی متدین از سادات کربلا به نام «ام‏علی»، این کاشی‏‌ها و انبوهی دیگر از وسائل بقعه را به علت شفا یافتن، به بقعه هدیه کرده است.

بر قبر سیداسماعیل، صندوق چوبی به ابعاد 2 * 2 متر و ارتفاع یک متر قرار دارد و طول و عرض ضریح روی آن نیز 3 * 5/ 2 متر و ارتفاع آن، سه متر می‌‏باشد و درِ ورودی آن آلومینیومی است. در فاصله چند متری از این مرقد، اتاق کوچک دیگری قرار دارد که به قبر ام‏‌کلثوم، خواهر سیداسماعیل، شهرت دارد. روی این قبر، ضریح دو متری نصب شده که با رنگ سبز، نقاشی شده است.<ref>معجم المراقد والمزارات فی العراق، ص76.</ref>

==نسب سیداسماعیل و ام‏‌کلثوم==

بر اساس شهرت محلی، سیداسماعیل و ام‌کلثوم، از فرزندان [[عبدالله بن جعفر طیار]] هستند و مادرشان، [[زینب کبری]]، بوده است‏<ref>دلیل العتبات والمراقد فی العراق، ص67.</ref> که البته انتساب آنان به حضرت زینب، نمی‏‌تواند صحیح باشد، زیرا طبق نقل علمای انساب، مادر اسماعیل بن عبدالله بن جعفر طیار، ام‏ولد بوده است.<ref>المعقّبون، ص106؛ الشجرة المبارکة، ص216؛ الفخری، ص181؛ الاساس لانساب الناس، ص44 و 45.</ref>

===دیدگاه ابونصر بخاری===

به گفته ابونصر بخاری نیز اسماعیل زاهد را یکی از سه فرزند عبدالله بن جعفر طیار دانسته که از او نسلی برجای مانده است. او به دست بنی‏امیه کشته شد و نسل وی بسیار‌ اندک بود و برخی گفته‌‏اند او، تنها یک دختر داشته است.<ref>سر السلسلة العلویة، ص110 و 111.</ref> اما سیدابوالحسین یحیی عقیقی نسابه معتقد است که او، تنها یک فرزند پسر، به نام عبدالله داشته که از او حسین و از حسین، اسماعیل و از او، عبدالله به وجود آمده است.<ref>المعقبین، ص107؛ الفخری، ص192.</ref> عبیدلی نسابه نیز اسماعیل را جزو فرزندان کم‌‏نسل عبدالله می‏‌داند و می‏‌نویسد مادرش، کنیز بوده است.<ref>تهذیب الانساب، ص306.</ref>

===دیدگاه ابوالحسن عمری===

ابوالحسن عمری نسابه، تعداد فرزندان عبدالله بن جعفر طیار را 29 نفر ذکر می‏‌کند که شامل بیست پسر و نُه دختر، به این نام‏‌هایند: علی، اسحاق، اسماعیل، معاویه، ابوبکر، عون، یزید، حسن، ابراهیم، محمد،‌ هارون، موسی، یحیی، صالح، عباس، علی‏ اصغر، جعفر، عون الاصغر، قثم، عیاض، رقیه کبری، رقیه صغری، لبابه، اسماء، ام‏‌محمد، ام‏‌عبدالله، ام‌‏ابیها، ام‌کلثوم کبری و ام‌‏کلثوم. او سپس تصریح می‏‌کند که از زینب کبری، تنها عباس، جعفر، ابراهیم و علی ‏اصغر، به دنیا آمده است.<ref>المجدی، ص509؛ الاساس لانساب الناس، ص44.</ref>

بنابراین، بر فرض صحت دفن اسماعیل بن عبدالله بن جعفر طیار در این مکان، او فرزند زینب کبری نیست. البته گزارش دیگری در دست است که «[[ابومسلم خراسانی]]» در [[هرات]]، او را به شهادت رسانده است. در همین باره نوشته‌اند که اسماعیل، یکی از زاهدان عصر خویش بود<ref>همانجا.</ref> که به دست بنی‏امیه کشته شد.<ref>عمدة الطالب، ص40 و 41.</ref>

گفته‏‌اند او در سال 125 ه. ق، در ایام‏ [[مروان حمار]]، قیام کرد و بر مناطق جبل، غلبه یافت. سرانجام به دست ابومسلم خراسانی گرفتار شد و در هرات محبوس گشت و همچنان در زندان بود تا اینکه در سال 183 ه. ق‏ (گویا سال 138 ه. ق، صحیح می‏‌باشد.) وفات یافت.<ref>الدر المنثور فی انساب المعارف والصدور، ص42.</ref>

گویا این نقل قول را که ابن‌عنبه نسابه بیان داشته، <ref>عمدة الطالب، ص40.</ref> درباره عبدالله بن معاویة بن عبدالله بن جعفر طیار است و اسماعیل نیز ابتدا در [[کوفه]]، همراه وی بوده و شاید در مکان کنونی، به شهادت رسیده است.

==بررسی انتساب مزار==

به هر حال به نظر می‏‌رسد که انتساب مکان کنونی به اسماعیل و ام‌‏کلثوم، فرزندان عبدالله بن جعفر طیار، خالی از لطف نیست، هرچند دلیل قطعی بر دفن آنها در این مکان، یافت نمی‌‏شود. ضمن اینکه برخلاف شهرت محلی، این دو، از فرزندان حضرت زینب کبری نیستند.

==پانویس==
{{پانویس}}
== منابع ==
{{منابع}}

{{برگرفتگی
|پیش از لینک = کتاب
|منبع = زیارت‌گاه‌های عراق، محمدمهدی فقیه بحرالعلوم.
|پس از لینک = بخش «مزار سیداسماعیل و ام‌کلثوم»، ج1، ص269-271.
| لینک = http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1472
}}

* '''معجم المراقد والمزارات في العراق''': ثامر عبدالحسن العامري، (لا م)، (لا ن)، (لا ت).

* '''دليل العتبات والمراقد في العراق''': عادل الحسني، ط ١، بيروت، دار المؤرخ العربي، ١۴٣١ه. ق - ٢٠١٠م.

* '''المعقّبون من آل ابي‌طالب''': السيد مهدي الرجائي الموسوي، ط ١، قم، مؤسسة عاشوراء، ١۴٢٧ه. ق - ١٣٨۵ش.

* '''الشجرة المباركة في انساب الطالبية''': فخرالدين الرازي، ط ٢، قم، مكتبة آيةالله العظمي المرعشي النجفي، ١۴١٩ه. ق.

* '''الاساس لأنساب الناس''': السيد جعفر الاعرجي، تحقيق': السيد حسين ابوسعيدة الموسوي، ط ١، قم، مؤسسة عاشوراء، ١۴٢٧ه. ق.

* '''سرّ السلسله العلويه''': سهل بن عبدالله (ابونصر البخاري)، تحقيق: سيد محمدصادق بحرالعلوم، النجف، المكتبة الحيدرية، ١٣٨١ه. ق.

* '''تهذيب الانساب ونهاية الاعقاب''': محمد بن ابي‌جعفر العبيدلي، تحقيق: محمدكاظم المحمودي، ط ٢، قم، مكتبة آيت الله العظمي المرعشي النجفي الكبري، ١۴٢٨ه. ق - ١٣٨۵ ه. ش، ٢٠٠٧م.

* '''المجدي في انساب الطالبيين''': علي بن محمد العلوي العمري، تحقيق: احمد المهدوي الدامغاني، ط ٢، قم، مكتبة آيةالله العظمي المرعشي النجفي العامة، ١۴٢٢ه. ق - ١٣٨٠ه. ش.

* '''عمدة الطالب في انساب آل ابي‌طالب''': جمال‌الدين احمد بن علي الحسيني (ابن عنبة)، لجنة احياء تراث، بيروت، منشورات دارالكتب الحياة، بي‌تا.

* '''الدر المنثور في انساب المعارف والصدور''': السيد جعفر الاعرجي، تحقيق: السيد حسين ابوسعيدة الموسوي، قم، مؤسسة عاشوراء، ١۴٢٧ه. ق.
* '''الفخري في أنساب الطالبييّن'''، عزيزالدين ابوطالب اسماعيل بن الحسين المروزي الازورقاني، قم، مكتبة آيةالله العظمي مرعشي نجفي، ١۴٠٩ه. ق.
{{پایان}}
{{زیارتگاه‌ها و مقبره‌های عراق}}

[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]
[[رده:مکان‌های تاریخی کربلا]]
[[رده:مزار سادات مدفون در کربلا]]
[[رده:زیارتگاه‌های کربلا]]
[[رده:مکان‌های متبرک کربلا]]

مزار امامزاده اخرس بن موسی(ع)

2019-02-18T05:42:39Z

M-mohammad: -رده:اماکن زیارتی عراق; -رده:مکان‌های مذهبی کربلا; +رده:مکان‌های متبرک کربلا using HotCat

{{جعبه اطلاعات بنای مذهبی
| عنوان =
| تصویر =184.jpg
| اندازه تصویر =
| بنيانگذار =
| تأسیس =
| کاربری =زیارتگاه
| مکان =در منطقه معروف به «الابیتر» در حومه [[شهر کربلا]]
| نام‌های دیگر =
| وقایع مرتبط =
| ظرفیت =
| وضعیت =
| مساحت =
| امکانات =
| شماره ثبت =
| معمار =
| سبک =
| بازسازی =
| وبگاه =
}}
مزار امامزاده اخرس بن موسی(ع) زیارتگاهی در حومه [[شهر کربلا]] است.

ساختمان کنونی بقعه، شکل مربع داشته و بالای آن گنبدی مخروطی‌شکل، به ارتفاع تقریبی چهار متر قرار دارد و ضریح آن فلزی به رنگ سفید در وسط اتاق است.

نسب مدفون در این بارگاه را نسب‌شناسان کامل ذکر کرده‌اند و این امامزاده را به خاندان [[آل خرسان]] منتسب می‌دانند.

==موقعیت جغرافیایی==

این زیارتگاه، در منطقه معروف به «الابیتر» در حومه [[شهر کربلا]] و در سه کیلومتری روستای ابراهیمیه، قرار دارد و از مناطق تابع «غاضریات» می‌باشد که در جاده کشاورزی روستایی واقع شده است و تا مرکز استان کربلا دوازده کیلومتر فاصله دارد.

==ساختمان بقعه==
[[پرونده:185.jpg|بندانگشتی|قبر امامزاده]]
بنای بقعه، پیش‌تر به شکل مربع و آباد و پر از زائر بود و گرداگرد آن، صحن کوچکی قرار داشت که به مرور زمان ویران شد. می‌گویند این مکان، پیش از این، باغی از املاک خاندان کمونه بود و در گذشته، به نام «شکارة الامام»، به معنای موقوفات قبر امام، معروف بوده است. بازسازی بقعه به هزینه خادم آن، حمزه سلطان و برخی از ساکنان اطراف، صورت گرفته است.

ساختمان کنونی بقعه، مربع شکل و ابعاد هر ضلع آن، یازده متر و ارتفاع آن، چهار متر است. بالای مرقد، گنبدی مخروطی شکل، به ارتفاع تقریبی، چهار متر قرار دارد و روزنه‌ای در ساقه آن، قرار داده شده است. وسط اتاق، ضریح فلزی به رنگ سفید و به ابعاد 3* 65/ 1 متر و به ارتفاع دو متر، از مرقد محافظت می‌کند.

دور بقعه، درختان نخل و دیگر درختان، زینت‌بخش است و فضای مناسبی را برای استراحت زائران، پدید آورده است.<ref>مراقد المعارف، ج1، ص132؛ مرقدها و مکان‌های زیارتی کربلا، ص166؛ معجم المراقد والمزارات فی العراق، ص71 و 72.</ref>

==نسب اخرس بن موسی==

نسب شریف شخص مدفون در بقعه، این‌گونه است: محمد بن ابی‌الفتح اخرس ابن ابی‌محمد بن ابی‌ابراهیم بن ابی‌الغنائم‌ (در برخی نسخه‌های انساب ابوالفتیان آمده است.) بن عبدالله بن علی بن الحسن برکة بن ابی‌الطیب احمد الاکبر بن ابی‌ علی حسن بن محمد الحائری بن ابراهیم المجاب ابن محمد العابد بن امام موسی کاظم(ع). <ref>الاساس، ص206.</ref> وی از سادات بزرگوار بود که در حومه شهر کربلا سکونت داشت و خاندان سادات آل خَرسان که در [[نجف اشرف]] و سایر سرزمین‌ها سکونت دارند، از نوادگان وی می‌باشند.<ref>مرقدها و مکان‌های زیارتی کربلا، ص165.</ref>

سید جعفر اعرجی، ضمن اشاره به نسب شریف وی، می‌نویسد: شجره‌نامه‌ای خطی، از برخی بزرگان نسب، به دستم آمد که ذیل نام ابوالفتح اخرس، «محمد» و ذیل ابی‌محمد «حسن» و ذیل ابی‌ابراهیم «محمد»، و ذیل ابوالفتیان، «محمد» نوشته شده بود.<ref>مناهل الضرب، ص487 و 488.</ref> از جمله نوادگان محمد بن ابی‌الفتح اخرس، سید شمس‌الدین محمد بن احمد بن علی بن محمد بن اخرس است که به عنوان فقیه، از او یاد می‌شود.

با توجه به شهرت بالای این خاندان در نجف و کربلا و در [[عراق]]، در قرن نهم هجری، شخصی خود را از نسل احمد بن علی بن محمد بن اخرس، معرفی کرد که علامه نسابه [[ابن‌عنبه]]، ادعای او را باطل دانست.<ref>عمدة الطالب، ص266؛ عمدة الطالب الصغری، جمال‌الدین الحسینی، ص119.</ref>

برخی به استناد نوشته ضامن بن شدقم، حسن برکه را فرزند ابوالحسن معصوم ابن ابی‌الطیب احمد می‌دانند که به یقین، اشتباهی در انتساب برادرزاده وی، صورت گرفته است.<ref>المشاهد المشرفة، ج1، ص92؛ تحفة الازهار، ج3، ص182.</ref>

[[آل خرسان]]، یکی از خاندان‌های محترم و جلیل‌القدر عراق است که از میان آنان، شخصیت‌های برازنده علمی، فقهی، ادبی و سیاسی برخاسته‌اند. این خاندان، چند قرن، افتخار کلیدداری [[حرم امیرمؤمنان(ع)]] را دارند.<ref>المعقّبون من آل ابی‌طالب، ج2، ص284.</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}
== منابع ==
{{منابع}}

{{برگرفتگی
|پیش از لینک = کتاب
|منبع = زیارت‌گاه‌های عراق، محمدمهدی فقیه بحرالعلوم.
|پس از لینک = بخش «مزار امامزاده اخرس بن موسی(ع)»، ج1، ص272-274.
| لینک = http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1472
}}

* '''مراقد المعارف''': محمد حرزالدين، تحقيق: محمدحسين حرزالدين، قم، سعيد بن جبير، ٢٠٠٧م.

* '''مرقدها و مكان‌هاى زيارتى كربلا''': عبدالامير قريشى، ترجمه: احسان مقدس، چاپ ١، تهران، مشعر، ١٣٩١ه. ش.

* '''معجم المراقد والمزارات في العراق''': ثامر عبدالحسن العامري، (لا م)، (لا ن)، (لا ت).

* '''الاساس لأنساب الناس''': السيد جعفر الاعرجي، تحقيق: السيد حسين ابوسعيدة الموسوي، ط ١، قم، مؤسسة عاشوراء، ١۴٢٧ه. ق.

* '''مناهل الضرب في انساب العرب''': سيد جعفر الاعرجي النجفي الحسيني، قم، مكتبة آيت‌الله العظمي المرعشي النجفي، ١۴١٩ه. ق.

* '''عمدة الطالب الصغري''': جمال‌الدين احمد بن علي الحسيني، تحقيق: السيد مهدي الرجائي، قم، مكتبة آيةالله العظمي المرعشي النجفي، ١۴٣٠ه. ق.

* '''المشاهد المشرفة''': السيد حسين ابوسعيدة، ط ١، بيروت، مؤسسة البلاغ، ١۴٣٣ه. ق - ٢٠١٢م.

* '''تحفة الازهار و زلال الانهار في نسب ابناء الائمة الاطهار''': ضامن بن شدقم الحسيني المدني، چاپ ا، تهران، ميراث مكتوب، ١٣٧٨ه. ش.

* '''المعقّبون من آل ابي‌طالب''': السيد مهدي الرجائي الموسوي، ط ١، قم، مؤسسة عاشوراء، ١۴٢٧ه. ق - ١٣٨۵ش.
{{پایان}}
{{زیارتگاه‌ها و مقبره‌های عراق}}

[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]
[[رده:مکان‌های تاریخی کربلا]]
[[رده:مزار امامزاده‌های مدفون در کربلا]]
[[رده:مزار فرزندان امام کاظم در کربلا]]
[[رده:زیارتگاه‌های کربلا]]
[[رده:مکان‌های متبرک کربلا]]

مزار امامزاده اسماعیل بن موسی(ع)

2019-02-18T05:41:19Z

M-mohammad: -رده:اماکن زیارتی عراق; -رده:مکان‌های مذهبی کربلا; +رده:مکان‌های متبرک کربلا using HotCat

{{جعبه اطلاعات بنای مذهبی
| عنوان =
| تصویر =186.jpg
| اندازه تصویر =
| بنيانگذار =
| تأسیس =
| کاربری =زیارتگاه
| مکان =شرق [[شهر کربلا]]، در جاده کربلا به [[بابل]]
| نام‌های دیگر =
| وقایع مرتبط =
| ظرفیت =
| وضعیت =
| مساحت =
| امکانات =
| شماره ثبت =
| معمار =
| سبک =
| بازسازی =
| وبگاه =
}}
مزار امامزاده اسماعیل بن موسی(ع)، زیارتگاهی در [[کشور عراق]] و در جاده [[کربلا]] به [[بابل]]، قرار دارد.

این امامزاده بنابر شهرت محلی از فرزندان [[امام موسی کاظم(ع)]] است، اما اطلاع دقیقی از شخص مدفون در بقعه، در دست نیست.

==موقعیت جغرافیایی==

این زیارتگاه در حدود 28 کیلومتری از تقاطع خیابان جمهوری و خیابان محیط در شرق [[شهر کربلا]]، در جاده کربلا به [[بابل]] قرار دارد و می‏‌توان، از طریق یک جاده خاکی به آن رسید و حدود 4200 متر از [[بقعه امامزاده احمد بن موسی کاظم(ع)]] فاصله دارد.

==ساختمان بقعه==

ساختمان آن، شبیه بنای بقعه امامزاده احمد است که به برادر امامزاده اسماعیل، شهرت دارد، با این تفاوت که گنبد این بقعه، بزرگ‏تر و شکل آن، بیضوی است و مقابل ایوان آن، درخت نخلی قرار دارد. وسط اتاق بقعه، یک ضریح فلزی وجود دارد و میان آن، سنگ‏ نوشته‌‏ای است که تنها، عبارت پانزدهم ماه شوال، از آن قابل خواندن است.

==درباره امامزاده==

متاسفانه درباره شخص مدفون در بقعه، اطلاع دقیقی در دست نیست و بین اهالی، به فرزند [[امام موسی کاظم(ع)]] و برادر امامزاده احمد و عبدالله که نزدیک هم قرار دارند، معروف می‌‏باشد.<ref>معجم المراقد والمزارات فی العراق، ص75.</ref> به نظر می‌‏رسد که مدفون در این بقعه، اسماعیل بن موسی بن جعفر بن حسن بن امام موسی کاظم(ع) باشد که از [[کوفه]] به کربلا مهاجرت نموده و در این مکان، وفات یافته است.

ابن‌طباطبا، به سکونت پدر اسماعیل در کوفه، اشاره می‏‌کند و می‏‌نویسد: «اسماعیل، برادری به نام حسن داشته است». <ref>منتقلة الطالبیة، ص271.</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}
== منابع ==
{{منابع}}

{{برگرفتگی
|پیش از لینک = کتاب
|منبع = زیارت‌گاه‌های عراق، محمدمهدی فقیه بحرالعلوم.
|پس از لینک = بخش «مزار امامزاده اسماعیل بن موسی(ع)»، ج1، ص274.
| لینک = http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1472
}}

* '''معجم المراقد والمزارات في العراق''': ثامر عبدالحسن العامري، (لا م)، (لا ن)، (لا ت).

* '''منتقلة الطالبية''': ابواسماعيل ابراهيم بن ناصر (ابن طباطبا)، النجف، المطبعة الحيدرية، ١٣٨٨ه. ق - ١٩۶٨م.
{{پایان}}
{{زیارتگاه‌ها و مقبره‌های عراق}}

[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]
[[رده:مکان‌های تاریخی کربلا]]
[[رده:زیارتگاه‌های کربلا]]
[[رده:مزار امامزاده‌های مدفون در کربلا]]
[[رده:مزار فرزندان امام کاظم در کربلا]]
[[رده:مکان‌های متبرک کربلا]]

مزار امامزاده عبدالله بن موسی (کربلا)

2019-02-18T05:39:51Z

M-mohammad: -رده:مکان‌های مذهبی کربلا; -رده:اماکن زیارتی عراق; +رده:مکان‌های متبرک کربلا using HotCat

{{جعبه اطلاعات بنای مذهبی
| عنوان =
| تصویر =
| اندازه تصویر =
| بنيانگذار =
| تأسیس =
| کاربری =زیارتگاه
| مکان =در شرق [[شهر کربلا]]، در جاده کربلا به [[بابل]]،
| نام‌های دیگر =
| وقایع مرتبط =
| ظرفیت =
| وضعیت =
| مساحت =
| امکانات =وجود درختان نخل زیاد در کنار امامزاده
| شماره ثبت =
| معمار =
| سبک =
| بازسازی =
| وبگاه =
}}
مزار امامزاده عبدالله بن موسی(ع)، زیارتگاهی در کشور [[عراق]] و در جاده [[کربلا]] به [[بابل]]، قرار گرفته است.

درباره نسب این امامزاده اطلاعات دقیقی در دست نیست، اما بین اهالی منطقه به فرزند [[امام موسی کاظم(ع)]] شهرت دارد.

==موقعیت جغرافیایی==

این زیارتگاه با بنایی ساده، در یک کیلومتری سمت راست تقاطع خیابان جمهوری و خیابان محیط، در شرق [[شهر کربلا]]، در مسیر کربلا- [[بابل]]، واقع شده و بین نخلستان‏‌ها، پنهان مانده است.

==ساختمان بقعه==

ساختمان بقعه، قدمتی نزدیک به پنجاه سال دارد و نمای آن، به شکل مربع و به ابعاد 6* 6 متر است که دارای گنبد شلجمی کوتاهی، به ارتفاع تقریبی 5/ 1 متر می‏‌باشد و با رنگ سبز، نقاشی شده است.

ورودی بنا در سمت جنوبی بنا، قرار دارد و در سمت شمالی آن، پنجره کوچکی وجود دارد. در دو طرف شرق و غرب نیز پنجره‌‏هایی قرار دارد. پیرامون زیارتگاه، درختان نخل زیادی وجود دارد که فضای مناسبی را برای زائران، پدید آورده است.<ref>معجم المراقد والمزارات فی العراق، ص285.</ref>

==درباره امامزاده==

درباره شخص مدفون در بقعه، اطلاع دقیقی در دست نیست و میان اهالی، به فرزند [[امام موسی کاظم(ع)]] شهرت دارد که درستی آن، مورد تردید است.
==پانویس==
{{پانویس}}
== منابع ==
{{منابع}}

{{برگرفتگی
|پیش از لینک = کتاب
|منبع = زیارت‌گاه‌های عراق، محمدمهدی فقیه بحرالعلوم.
|پس از لینک = بخش «مزار امامزاده عبدالله بن موسی(ع)»، ج1، ص274.
| لینک = http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1472
}}

* '''معجم المراقد والمزارات في العراق''': ثامر عبدالحسن العامري، (لا م)، (لا ن)، (لا ت).
{{پایان}}
{{زیارتگاه‌ها و مقبره‌های عراق}}

[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]
[[رده:مکان‌های تاریخی کربلا]]
[[رده:زیارتگاه‌های کربلا]]
[[رده:مزار امامزاده‌های مدفون در کربلا]]
[[رده:مزار فرزندان امام کاظم در کربلا]]
[[رده:مکان‌های متبرک کربلا]]

مزار سید احمد ابوهاشم

2019-02-18T05:38:37Z

M-mohammad: added Category:مکان‌های متبرک کربلا using HotCat

{{جعبه اطلاعات بنای مذهبی
| عنوان =
| تصویر =187.jpg
| اندازه تصویر =
| بنيانگذار =
| تأسیس =
| کاربری =زیارتگاه
| مکان =در 25 کیلومتری شمال غربی [[کربلا]]، در منطقه «شفاثا» ([[عین‌‏التمر]])
| نام‌های دیگر =مزار احمد بن‌ هاشم
| وقایع مرتبط =
| ظرفیت =
| وضعیت =
| مساحت =
| امکانات =
| شماره ثبت =
| معمار =
| سبک =
| بازسازی =
| وبگاه =
}}
'''مزار سید احمد ابوهاشم'''‏، زیارتگاهی در شمال غربی [[شهر کربلا]]، در منطقه «شفاثا» ([[عین‌‏التمر]])، قرار دارد.

قبر این امامزاده در سال 1843 م آشکار شده و ساختمان آن بیش از صد سال، سابقه تاریخی دارد.

درباره نسب امامزاده بین نسب‌شناسان اختلاف است، اما در این اختلافی نیست که او از نوادگان [[امام موسی کاظم(ع)]] است.

==موقعیت جغرافیایی==

این زیارتگاه که به «[[احمد بن‌ هاشم]]» معروف است، در 25 کیلومتری شمال غربی کربلا، در منطقه «شفاثا» (عین ‏التمر)، واقع است و میان اعراب بیابانی، بسیار معروف است، به‌‏طوری‏که همواره به او پناه می‌‏آورند و نذر می‏‌کنند.

==ساختمان بقعه==

این قبر در سال 1843 م آشکار گشته و روی سنگی، به نام مدفون در آن، اشاره شده است. در صد متری شمال آن نیز برادرش، [[سید محمد بن هاشم|سید محمد]]، مدفون می‏‌باشد.<ref>معجم المراقد والمزارات فى العراق، ص64.</ref>
[[پرونده:188.jpg|بندانگشتی|ضریح امامزاده]]

ساختمان آرامگاه که بیش از صد سال، سابقه تاریخی دارد، شامل ایوان، گنبد بلند، رواق، صحن و حجره‏‌هاست. گنبد بنا، به‌‏صورت غنچه‌‏ای بلند به قطر هفت و ارتفاع نزدیک به ده متر است که با کاشی‏‌های مختلف و رنگی، پوشش یافته است. ایوان بنا در سمت شمال واقع است و دو طرف آن، دو ایوانچه با طاق هلالی، به چشم می‏‌خورد. روی قبر، ضریح فلزی قرار دارد که ارزش هنری ندارد.<ref>مراقد المعارف، ج1، ص86؛ تراث کربلاء، ص116؛ عتبات عالیات عراق، ص148.</ref>

==نسب امامزاده==

مدفون در این بقعه، سید شرف‏الدین احمد مکنا به ابوهاشم، از سادات جلیل‌‏القدر موسوی و از نوادگان [[امام موسی کاظم(ع)]] است که به سال 745 ه. ق، وفات یافته است.

نسب شریفش با پانزده واسطه، به ترتیب زیر، به امام هفتم می‏‌رسد: سید ابوهاشم احمد بن ابوجعفر محمد تاج‌‏الدین بن احمد بن محمد ابن محمد بن ابوجعفر احمد بن ابوالفائز محمد بن محمد بن علی الغریق بن ابوجعفر محمد الخیرالعمال بن علی المجدور بن احمد بن محمد حائری بن [[ابراهیم مجاب]] بن امام موسی کاظم(ع). <ref>المشاهد المشرفة، ج1، ص113.</ref>

برخی معتقدند که شخص مدفون در این بقعه، جد [[سید احمد ابوهاشم]]، یعنی سید ابوجعفر احمد بن محمد ابی‌الفائز است که نامش در برخی از منابع، محمد ذکر شده است. در این صورت، او ناظر بر منطقه راس‌العین بوده و صاحب هفت فرزند معقب به این اسامی است: ابوجعفر محمد نجم‌‏الدین، عقیل، علی، کاظم، منصور، سلطان و عباس.

او جد سادات [[آل طعمه]]، [[آل نصرالله]]، [[آل جلوخان]]، [[آل تاجر]]، [[آل قفطوان]]، [[آل عوج]] و دیگران می‏‌باشد.<ref>المعقبون من آل ابی‏طالب، ج2، ص316. «ابوجعفر احمد الناظر لراس العین المدفون فی شفاثة. </ref> ثامر عبدالحسن عامری همین دیدگاه را بیان داشته و سید ابوجعفر احمد بن محمد ابی‏‌الفائز را مکنا به ابوطراس و ابوطراز و ملقب به شمس‌‏الدین، می‏‌داند و می‏‌نویسد: «ناظر شفاثا کریماً موصوفاً بالافضال والجود». <ref>معجم المراقد والمزارات فی العراق، ص64 و 65.</ref>

===دیدگاه محمد حرزالدین===

علامه شیخ [[محمد حرزالدین]]، درباره‌اش می‏‌نویسد:

[[ابن‌ابی‌فائز]]، از سادات حائر حسینی کربلاست. او از شخصیت‏‌های بارز و مورد عنایت نزد حکومت در [[عراق]] بود و کسی است که رشیدالدین طبیب وزیر سلطان الجایتو خدابنده (متوفای 719 ه. ق)، او را به [[حله]] فراخواند و از او خواست که نقیب‌‏الممالک، سیدتاج‏‌الدین محمد آوی افطسی و دو پسرش حسین و علی را بعد از آنکه به آنان‏ وعده نقابت عراق را داده بود، بکشد. اما ابن‌ابی‌فائز به شدت نپذیرفت. سپس از دست او، در همان شب به [[حائر حسینی]] گریخت. او جد عالم مشهور و شاعر توانا سیدنصرالله فائزی حائری است و بین او و ابوهاشم یازده واسطه و بین او و سید طعمه، پنج واسطه وجود دارد نسب دو خانواده مشهور و بزرگوار در حائر حسینی، آل‏ طعمه و آل سیدنصرالله و شاخه‌های آن، به وی می‌‏رسند.<ref>مراقد المعارف، ج1، ص86 و 87.</ref>

===دیدگاه ابوسعیده موسوی===

سید ابوسعیده موسوی، معتقد است که شخص مدفون در این بقعه، سید ابوهاشم احمد بن محمد بن احمد بن محمد بن محمد بن ابوجعفر احمد مذکور، یعنی نواده اوست و می‏‌افزاید که مرحوم حرزالدین، بین او و نواده‌‏اش، اشتباه کرده است.<ref>المشاهد المشرفة، ج1، ص113 و 114.</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}
== منابع ==
{{منابع}}

{{برگرفتگی
|پیش از لینک = کتاب
|منبع = زیارت‌گاه‌های عراق، محمدمهدی فقیه بحرالعلوم.
|پس از لینک = بخش «مزار سید احمد ابوهاشم»، ج1، ص275-277.
| لینک = http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1472
}}

* '''مراقد المعارف''': محمد حرزالدين، تحقيق: محمدحسين حرزالدين، قم، سعيد بن جبير، ٢٠٠٧م.

* '''تراث كربلاء''': سلمان هادي الطعمة، ط ٢، بيروت، مؤسسة الاعلمي، ١۴٠٣ه. ق - ١٩٨٣م.

* '''عتبات عاليات عراق''': اصغر قائدان، تهران, مشعر، ١٣٨۶ه. ش.

* '''المشاهد المشرفة''': السيد حسين ابوسعيدة، ط ١، بيروت، مؤسسة البلاغ، ١۴٣٣ه. ق - ٢٠١٢م.

* '''المعقّبون من آل ابي‌طالب''': السيد مهدي الرجائي الموسوي، ط ١، قم، مؤسسة عاشوراء، ١۴٢٧ه. ق - ١٣٨۵ش.

* '''معجم المراقد والمزارات في العراق''': ثامر عبدالحسن العامري، (لا م)، (لا ن)، (لا ت).

* '''مراقد المعارف''': محمد حرزالدين، تحقيق: محمدحسين حرزالدين، قم، سعيد بن جبير، ٢٠٠٧م.
{{پایان}}
{{زیارتگاه‌ها و مقبره‌های عراق}}

[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]
[[رده:مکان‌های تاریخی کربلا]]
[[رده:زیارتگاه‌های کربلا]]
[[رده:مزار امامزاده‌های مدفون در کربلا]]
[[رده:مزار فرزندان امام کاظم در کربلا]]
[[رده:مکان‌های متبرک کربلا]]

مزار سید احمد ابوهاشم

2019-02-18T05:37:52Z

M-mohammad: -رده:اماکن زیارتی عراق; -رده:مکان‌های مذهبی کربلا using HotCat

{{جعبه اطلاعات بنای مذهبی
| عنوان =
| تصویر =187.jpg
| اندازه تصویر =
| بنيانگذار =
| تأسیس =
| کاربری =زیارتگاه
| مکان =در 25 کیلومتری شمال غربی [[کربلا]]، در منطقه «شفاثا» ([[عین‌‏التمر]])
| نام‌های دیگر =مزار احمد بن‌ هاشم
| وقایع مرتبط =
| ظرفیت =
| وضعیت =
| مساحت =
| امکانات =
| شماره ثبت =
| معمار =
| سبک =
| بازسازی =
| وبگاه =
}}
'''مزار سید احمد ابوهاشم'''‏، زیارتگاهی در شمال غربی [[شهر کربلا]]، در منطقه «شفاثا» ([[عین‌‏التمر]])، قرار دارد.

قبر این امامزاده در سال 1843 م آشکار شده و ساختمان آن بیش از صد سال، سابقه تاریخی دارد.

درباره نسب امامزاده بین نسب‌شناسان اختلاف است، اما در این اختلافی نیست که او از نوادگان [[امام موسی کاظم(ع)]] است.

==موقعیت جغرافیایی==

این زیارتگاه که به «[[احمد بن‌ هاشم]]» معروف است، در 25 کیلومتری شمال غربی کربلا، در منطقه «شفاثا» (عین ‏التمر)، واقع است و میان اعراب بیابانی، بسیار معروف است، به‌‏طوری‏که همواره به او پناه می‌‏آورند و نذر می‏‌کنند.

==ساختمان بقعه==

این قبر در سال 1843 م آشکار گشته و روی سنگی، به نام مدفون در آن، اشاره شده است. در صد متری شمال آن نیز برادرش، [[سید محمد بن هاشم|سید محمد]]، مدفون می‏‌باشد.<ref>معجم المراقد والمزارات فى العراق، ص64.</ref>
[[پرونده:188.jpg|بندانگشتی|ضریح امامزاده]]

ساختمان آرامگاه که بیش از صد سال، سابقه تاریخی دارد، شامل ایوان، گنبد بلند، رواق، صحن و حجره‏‌هاست. گنبد بنا، به‌‏صورت غنچه‌‏ای بلند به قطر هفت و ارتفاع نزدیک به ده متر است که با کاشی‏‌های مختلف و رنگی، پوشش یافته است. ایوان بنا در سمت شمال واقع است و دو طرف آن، دو ایوانچه با طاق هلالی، به چشم می‏‌خورد. روی قبر، ضریح فلزی قرار دارد که ارزش هنری ندارد.<ref>مراقد المعارف، ج1، ص86؛ تراث کربلاء، ص116؛ عتبات عالیات عراق، ص148.</ref>

==نسب امامزاده==

مدفون در این بقعه، سید شرف‏الدین احمد مکنا به ابوهاشم، از سادات جلیل‌‏القدر موسوی و از نوادگان [[امام موسی کاظم(ع)]] است که به سال 745 ه. ق، وفات یافته است.

نسب شریفش با پانزده واسطه، به ترتیب زیر، به امام هفتم می‏‌رسد: سید ابوهاشم احمد بن ابوجعفر محمد تاج‌‏الدین بن احمد بن محمد ابن محمد بن ابوجعفر احمد بن ابوالفائز محمد بن محمد بن علی الغریق بن ابوجعفر محمد الخیرالعمال بن علی المجدور بن احمد بن محمد حائری بن [[ابراهیم مجاب]] بن امام موسی کاظم(ع). <ref>المشاهد المشرفة، ج1، ص113.</ref>

برخی معتقدند که شخص مدفون در این بقعه، جد [[سید احمد ابوهاشم]]، یعنی سید ابوجعفر احمد بن محمد ابی‌الفائز است که نامش در برخی از منابع، محمد ذکر شده است. در این صورت، او ناظر بر منطقه راس‌العین بوده و صاحب هفت فرزند معقب به این اسامی است: ابوجعفر محمد نجم‌‏الدین، عقیل، علی، کاظم، منصور، سلطان و عباس.

او جد سادات [[آل طعمه]]، [[آل نصرالله]]، [[آل جلوخان]]، [[آل تاجر]]، [[آل قفطوان]]، [[آل عوج]] و دیگران می‏‌باشد.<ref>المعقبون من آل ابی‏طالب، ج2، ص316. «ابوجعفر احمد الناظر لراس العین المدفون فی شفاثة. </ref> ثامر عبدالحسن عامری همین دیدگاه را بیان داشته و سید ابوجعفر احمد بن محمد ابی‏‌الفائز را مکنا به ابوطراس و ابوطراز و ملقب به شمس‌‏الدین، می‏‌داند و می‏‌نویسد: «ناظر شفاثا کریماً موصوفاً بالافضال والجود». <ref>معجم المراقد والمزارات فی العراق، ص64 و 65.</ref>

===دیدگاه محمد حرزالدین===

علامه شیخ [[محمد حرزالدین]]، درباره‌اش می‏‌نویسد:

[[ابن‌ابی‌فائز]]، از سادات حائر حسینی کربلاست. او از شخصیت‏‌های بارز و مورد عنایت نزد حکومت در [[عراق]] بود و کسی است که رشیدالدین طبیب وزیر سلطان الجایتو خدابنده (متوفای 719 ه. ق)، او را به [[حله]] فراخواند و از او خواست که نقیب‌‏الممالک، سیدتاج‏‌الدین محمد آوی افطسی و دو پسرش حسین و علی را بعد از آنکه به آنان‏ وعده نقابت عراق را داده بود، بکشد. اما ابن‌ابی‌فائز به شدت نپذیرفت. سپس از دست او، در همان شب به [[حائر حسینی]] گریخت. او جد عالم مشهور و شاعر توانا سیدنصرالله فائزی حائری است و بین او و ابوهاشم یازده واسطه و بین او و سید طعمه، پنج واسطه وجود دارد نسب دو خانواده مشهور و بزرگوار در حائر حسینی، آل‏ طعمه و آل سیدنصرالله و شاخه‌های آن، به وی می‌‏رسند.<ref>مراقد المعارف، ج1، ص86 و 87.</ref>

===دیدگاه ابوسعیده موسوی===

سید ابوسعیده موسوی، معتقد است که شخص مدفون در این بقعه، سید ابوهاشم احمد بن محمد بن احمد بن محمد بن محمد بن ابوجعفر احمد مذکور، یعنی نواده اوست و می‏‌افزاید که مرحوم حرزالدین، بین او و نواده‌‏اش، اشتباه کرده است.<ref>المشاهد المشرفة، ج1، ص113 و 114.</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}
== منابع ==
{{منابع}}

{{برگرفتگی
|پیش از لینک = کتاب
|منبع = زیارت‌گاه‌های عراق، محمدمهدی فقیه بحرالعلوم.
|پس از لینک = بخش «مزار سید احمد ابوهاشم»، ج1، ص275-277.
| لینک = http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1472
}}

* '''مراقد المعارف''': محمد حرزالدين، تحقيق: محمدحسين حرزالدين، قم، سعيد بن جبير، ٢٠٠٧م.

* '''تراث كربلاء''': سلمان هادي الطعمة، ط ٢، بيروت، مؤسسة الاعلمي، ١۴٠٣ه. ق - ١٩٨٣م.

* '''عتبات عاليات عراق''': اصغر قائدان، تهران, مشعر، ١٣٨۶ه. ش.

* '''المشاهد المشرفة''': السيد حسين ابوسعيدة، ط ١، بيروت، مؤسسة البلاغ، ١۴٣٣ه. ق - ٢٠١٢م.

* '''المعقّبون من آل ابي‌طالب''': السيد مهدي الرجائي الموسوي، ط ١، قم، مؤسسة عاشوراء، ١۴٢٧ه. ق - ١٣٨۵ش.

* '''معجم المراقد والمزارات في العراق''': ثامر عبدالحسن العامري، (لا م)، (لا ن)، (لا ت).

* '''مراقد المعارف''': محمد حرزالدين، تحقيق: محمدحسين حرزالدين، قم، سعيد بن جبير، ٢٠٠٧م.
{{پایان}}
{{زیارتگاه‌ها و مقبره‌های عراق}}

[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]
[[رده:مکان‌های تاریخی کربلا]]
[[رده:زیارتگاه‌های کربلا]]
[[رده:مزار امامزاده‌های مدفون در کربلا]]
[[رده:مزار فرزندان امام کاظم در کربلا]]

آستان مقدس کاظمین

2019-02-18T05:36:03Z

M-mohammad: removed Category:مکان‌های زیارتی کاظمین using HotCat

{{در دست ویرایش|ماه=[[بهمن]]|روز=[[۱۴]]|سال=[[۱۳۹۷]]|کاربر=M-mohammad }}

{{جعبه اطلاعات حرم امامان شیعه
| عنوان =آستان مقدس کاظمین
| تصویر =حرم کاظمین.jpeg
| اندازه تصویر =
| توضیح تصویر =
| بنيانگذار =
| تأسیس =سال 183 ه. ق
| مکان =[[شهر کاظمین]]
| نام‌های دیگر =
| وقایع مرتبط =
| بناهای وابسته به حرم=
| اشخاص مدفون در حرم=[[امام کاظم(ع)]] و [[امام جواد(ع)]]
| مساحت =حدود ۲۶ هزار مترمربع
| دروازه‌های صحن =هشت عدد؛ باب القریش، باب القبله، باب المراد، باب صاحب الزمان، باب الفرهادیه، باب آینه و باب مسجد صفوی
| رواق‌های حرم =4 عدد؛ رواق باب‌المراد، رواق باب‌القریش، رواق شمالی، رواق غربی
| ایوان‌های حرم =سه ایوان
| مشخصات گنبد =دو گنبد دوقلو و مشابه، بالای قبر هریک از دو امام هفتم و نهم(ع)، ارتفاع بدنه هر گنبد، 5/ 14 متر و ارتفاع آنها، از نوک تا سطح زمین، 29 متر
| مشخصات گلدسته‌ها =چهار گلدسته با بدنه کاشی‌کاری و قسمت فوقانی، طلاکاری و چهار شبه‌مناره بسیار کوچک، اطراف گنبدهای حرم، در چهار گوشه سقف گنبدخانه با پوششی از طلا.
}}
'''آستان مقدس کاظمین'''، حرم مطر امام موسی کاظم(ع) و امام جواد(ع) است که در [[شهر کاظمین]] در نزدیکی [[شهر بغداد]] واقع شده است.

زمین این آستان در ابتدا به عنوان قبرستان قریش شناخته می‌شد و با شهادت [[امام موسی کاظم(ع)]] و دفن در این مکان، و همچنین دفن [[امام جواد(ع)]]، به عنوان زیارتگاه شیعیان شناخته می‌شود.

این آستان از زمان تاسیس تا به امروز در دوره‌های مختلف دستخوش حوادث و تحولات بسیاری بوده؛ گاهی بر اثر حوادث طبیعی و یا توسط دشمنان دچار ویرانی می‌شده و به وسیله ارادتمندان و برخی سلاطین وقت بازسازی و تعمیر شده است. این اقدامات را می‌توان به دوره‌های [[آل بویه]]، صفویه، قاجار و دوره عصر حاضر تقسیم کرد.

آستان کاظمین در وضعیت فعلی، وسیع‌ترین و یکی از باشکوه‌ترین آستانه‌های [[عتبات عالیات]] عراق، به شمار می‌آید. مجموع مساحت صحن، حرم و حاشیه‌های آن، حدود ۲۶ هزار مترمربع است و متشکل از صحن به شکل مستطیل نزدیک به مربع، روضه منوره (گنبدخانه)، رواق‌های اطراف آن، ایوان‌ها و دکه‌هایی است که از سمت شمال، به مسجد دوره صفوی متصل است و دارای چهار رواق، دو گنبد دوقلو و مشابه، بالای قبر هریک از دو امام و [[مسجد صفوی]] در ضلع شمالی حرم مطهر می‌باشد که به توصیف و تاریخچه همه آنها خواهیم پرداخت.

==پیشینه کاظمین==

[[کاظمین]]، شهری جدا از [[بغداد]] است و در شمال غرب این شهر و غرب رود دجله واقع شده است.

===قبرستان قریش===

زمینی که آستان مقدس کاظمین، امروزه در آن واقع است، در آغاز به نام «مقابر قریش» (قبرستان قریش)، شناخته می‌شد. برای نخستین بار، [[منصور عباسی]] پس از تاسیس بغداد در سال 149 ه. ق، زمین اینجا را به قبرستان تبدیل کرد.

نخستین کسی که در این گورستان دفن گردید، جعفر اکبر، فرزند منصور بود که در سال 150 ه. ق، از دنیا رفت.<ref>معجم البلدان، ج5، ص163.</ref> پس از او، هیثم بن معاویه، والی منصور بر [[بصره]]، در سال 156 ه. ق، در این قبرستان دفن شد<ref>تاریخ الطبری، ج4، ص510.</ref> و از آن پس، دفن اموات در این قبرستان، ادامه یافت.
[[پرونده:189.jpg|بندانگشتی|آستان مقدس]]

در برخی منابع، از این قبرستان با نام «مقابر بنی‌هاشم» نیز یاد شده است؛ <ref>تاریخ الطبری، ج4، ص510.</ref> از جمله شیخ مفید می‌گوید: «آنجا قبرستان بنی‌هاشم و بزرگان مردم بوده است». <ref>الارشاد، ج2، ص243.</ref> شاید انتخاب لفظ قریش برای نام این قبرستان، اشاره به آن است که عموم قریشیان، چه [[بنی‌عباس]] و چه دیگران، در آن به خاک سپرده می‌شدند.<ref>تاریخ حرم کاظمین (علیهما‌السّلام)، ص14.</ref> علت شهرت آن به بنی‌هاشم نیز می‌تواند ناظر به همین موضوع باشد.

===دفن امام کاظم در مقابر قریش===

[[امام موسی کاظم(ع)]]، پس از اینکه در سال 183 ه. ق، مسموم گردید و به شهادت رسید، در مقابر قریش، به خاک سپرده شد. به گفته صاحب اثبات الوصیه، امام(ع) را در مکانی که خود ایشان در زمان حیات خریداری کرده بود، به خاک سپردند.<ref>اثبات الوصیه، ص213.</ref>

===محل زیارت شیعیان===

از برخی روایات چنین برمی‌آید که قبر امام(ع) پس از خاکسپاری، درون محوطه محصوری قرار داشت که شیعیان، از ترس حاکمان، به سختی می‌توانستند آن را زیارت کنند. از این‌رو [[امام رضا(ع)]] به شیعیان اجازه داده بود تا مردم از پشت دیوار، به امام کاظم(ع) سلام بدهند.<ref>ر. ک: کامل الزیارات، ص313 و 315.</ref> بر اساس روایت دیگری، امام رضا(ع) به شیعیان گفته بود که در مساجدی که اطراف قبر شریف است، نماز و دعا بخوانید.<ref>ر. ک: همان، ص314؛ تهذیب الاحکام، ج6، ص83؛فقیه بحرالعلوم، محمدمهدی، زیارتگاه‌های عراق (معرفی زیارتگاه‌های مشهور در کشور عراق)، 2جلد، سازمان حج و زیارت، حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارات - تهران - ایران، چاپ: 1.</ref>

===دفن امام جواد کنار جدش===

از گذشت حدود چهل سال از شهادت و دفن امام موسی کاظم(ع)، در سال 220 ه. ق نیز [[امام جواد(ع)]] در بغداد، مسموم گردید و به شهادت رسید و بدن مطهر ایشان را کنار قبر جدشان، امام کاظم(ع)، به خاک سپردند. بعدها زیارتگاه و مدفن شریف این دو امام، به نام «مشهد باب التبن» شهرت یافت که وجه تسمیه آن، وقوع آن در نزدیکی یکی از محلات بغداد، به نام «باب التبن» بود.<ref>معجم البلدان، ج1، ص306.</ref>

==آستان کاظمین در دوره‌های مختلف==

آستان کاظمین در دوره‌های مختلف دستخوش حوادثی بوده که به برخی از آنها می‌پردازیم.

===از دوره آل‌بویه تا آغاز دوره صفوی‌===

اقدامات و حوادثی که در این دوره رخ داده از قرار زیر است.

====وضعیت بنای اولیه====

از وضعیت بنای اولیه آستان کاظمین، تا قرن چهارم هجری، اطلاع دقیقی در دست نیست. اما می‌دانیم که در نیمه‌های این قرن، ساختمان و زیارتگاهی بر قبر مطهر دو امام(ع) وجود داشته است. مورخان در ذیل زندگی‌نامه «ناشی» (متوفای 365 ه. ق)، شاعر بزرگ شیعه، آورده‌اند که او به دست خود، چلچراغ مربع و زیبایی ساخت که در زیارتگاه کاظمین نصب گردید.<ref>معجم الادباء، الحموی، ج4، ص1786.</ref>

منابع تاریخی، درباره تاریخ و دوره ساخت زیارتگاه، سکوت ورزیده و از بانی آن، نام نبرده‌اند. اما مرحوم شیخ محمد سماوی اشاره کرده است که معزالدوله دیلمی در سال 336 ه. ق، پس از اینکه در سال 334 ه. ق، بغداد را به تصرف خود درآورد، این آستان مقدس را ساخته است.<ref>تاریخ المشهد الکاظمی، آل یاسین، ص24 (به نقل از: صدی الفؤاد.</ref> البته گرچه در منابع تاریخی کهن، چنین مطلبی به چشم نمی‌خورد، اما با توجه به گرایش شیعی [[آل بویه]] و نیز با توجه به اینکه پس از مرگ معزالدوله، جنازه وی را به مقابر قریش (نزدیک قبر دو امام(ع) ) منتقل کردند، <ref>وفیات الاعیان، ابن خلّکان، ج1، ص176.</ref> بعید نیست که او به ساخت زیارتگاه، اقدام کرده باشد.

به هر حال، مسلم است که آل‌ بویه توجه ویژه‌ای به این زیارتگاه داشته‌اند و به‌جز معزالدوله، تعداد دیگری از امرای آل بویه، از جمله ابوطاهر جلال‌الدوله، فرزند بهاءالدوله، فرزند عضدالدوله و نیز فرزند بزرگ جلال‌الدوله، معروف به «ملک عزیز»، در این آستان مقدس، به خاک سپرده شده‌اند.

[[پرونده:190.jpg|بندانگشتی|آستان مقدس]]

====طغیان رودخانه دجله====

در سال 367 ه. ق، آب رودخانه دجله طغیان کرد و سیلاب، بخش‌های زیادی از سمت شرقی بغداد را غرق کرد. در سمت غربی بغداد نیز بخش‌هایی از قبور باب‌التبن‌ (در مجاورت زیارتگاه کاظمین) نیز به زیر آب، فرو رفت.<ref>الکامل فی التاریخ، ج8، ص694.</ref>

در سال 369 ه. ق، عضدالدوله دیلمی، امیر مقتدر آل‌بویه، خدمات عمرانی و اجتماعی گسترده‌ای را در بغداد آغاز کرد. او در این شهر، مساجد و بازارهایی بنا نمود و کانال‌های آبی را که خراب شده بود، بازسازی کرد.<ref>همان، ص704 و 705.</ref> به گفته شیخ محمد سماوی، عضدالدوله اطراف حرم کاظمین نیز حصاری ایجاد کرد که شاید هدف او از این کار، محافظت روضه مقدسه از سیلاب‌های رود دجله بوده است.<ref>تاریخ حرم کاظمین (علیهما‌السّلام)، آل یاسین، ص28.</ref>

در این دوره، شیعیان که بیشتر در محله کرخ بغداد، ساکن بودند، همه ساله در [[روز عاشورا]]، مراسم عزاداری و در عید غدیر، مراسم جشن و سرور، برگزار می‌کردند. اما در برخی سال‌ها، از جمله در سال 441 ه. ق، به دنبال برگزاری این مراسم، میان [[شیعه]] و [[سنی]] در بغداد، فتنه و درگیری رخ می‌داد.<ref>الکامل فی التاریخ، ج9، ص561.</ref>

====آتش‌سوزی قبر و گنبد====

در سال 443 ه. ق، فتنه میان شیعیان و اهل‌سنت در بغداد، به اوج خود رسید. با تحریک برخی از حنبلیان، سنیان به آستان کاظمین یورش بردند و همه هدایای نفیس و اشیای گرانبهای موجود در آنجا، از جمله چلچراغ‌ها، پرده‌ها و محراب‌های طلا و نقره را غارت کردند. آنها سپس قبر مطهر دو امام(ع) و دو گنبد چوبی را که روی این دو قبر واقع بود، آتش زدند و به دنبال آن، قبور بسیاری از امیران و وزیران و شخصیت‌های مشهور اطراف قبر دو امام(ع)، از جمله قبور معزالدوله و جلال‌الدوله دیلمی، جعفر، فرزند [[منصور دوانیقی]]، [[امین عباسی]]، فرزند‌ [[هارون‌الرشید]] و مادرش زبیده نیز در آتش سوخت.<ref>همان، ص577.</ref>

به گفته سماوی، پس از این آتش‌سوزی، در سال 444 ه. ق، ارسلان بساسیری و ملک رحیم (از امیران آل بویه)، به کمک یکدیگر، حرم را بازسازی نمودند و دو صندوقچه‌ چوبی جدید، روی هریک از قبور، نصب کردند و گنبدی از همان چوب، بر قبر بنا نهادند. اما به عقیده مصطفی جواد، بساسیری، به تنهایی در سال 450 ه. ق، این کار را انجام داد. گفتنی است، ادامه آشوب‌ها و فتنه‌ها تا سال 449 ه. ق، می‌تواند مؤید این قول باشد.<ref>تاریخ حرم کاظمین (علیهما‌السّلام)، ص33.</ref>

====فروریختن آستان با سیلاب====

در سال 466 ه. ق، مصادف با اوایل دوره حاکمیت سلجوقیان، بار دیگر رود دجله طغیان کرد و سمت شرقی بغداد را سیلاب فراگرفت. بخش‌هایی از سمت غربی بغداد نیز، از جمله قبرستان [[احمد بن حنبل]] و آستان کاظمین، به زیر آب فرو رفت و دیوار آستان مقدس، فروریخت. از این‌رو، شرف‌الدوله مسلم بن قریش عُقیلی، هزار دینار صرف بازسازی آن کرد.<ref>الکامل فی التاریخ، ج10، ص90 و 91.</ref>

====اقدامات در زمان سلجوقی====

در سال 479 ه. ق، ملکشاه سلجوقی همراه خواجه نظام‌الملک، وارد بغداد شدند و حرم کاظمین و سایر زیارتگاه‌های مشهور بغداد، نظیر قبر معروف کرخی، احمد ابن حنبل و [[ابوحنیفه]] را زیارت کردند. سپس آنها به زیارت قبور [[امام علی(ع)]] و [[امام حسین(ع)]] در [[نجف]] و [[کربلا]] رفتند.<ref>همان، ص156.</ref>

در دوره برکیارق سلجوقی، فرزند ملکشاه، وزیر وی مجدالملک براوستانی قمی به بازسازی آستان کاظمین اقدام نمود.<ref>النقض، ص236.</ref> سماوی، تاریخ این بازسازی را سال 490 ه. ق، دانسته است.<ref>تاریخ حرم کاظمین (علیهما‌السّلام)، ص34.</ref>

====غارت حرم در زمان خلیفه عباسی====

در [[ماه محرم|محرم]] سال 517 ه. ق، خلیفه عباسی، [[المسترشد بالله]]، از جنگ خود با نورالدوله دبیس بن صدقه (حاکم شیعه مذهب بنی‌مزید)، به بغداد بازگشت و به دنبال آن، اهل‌سنت به آستان کاظمین یورش بردند و درها و پنجره‌های آن را کندند و گنجینه‌ها و اشیای باارزش‌ موجود در آن را به غارت بردند. پس از آن، سادات علوی، به دیوان خلافت شکایت کردند و خلیفه دستور داد تا جنایتکاران را تادیب کنند و بعضی از اشیای به غارت رفته را بازگردانند.<ref>المنتظم، ج17، ص217؛ همچنین، ر. ک: الکامل فی التاریخ، ج10، ص609.</ref> [[ابن‌قلانسی]] نیز به این حادثه اشاره کرده و گفته است: «مقابر قریش در بغداد، غارت شد و چراغ‌های زراندود و پرده‌ها و ابریشم‌های آن، به تاراج رفت». <ref>تاریخ دمشق، ابن القلانسی، ص328.</ref>

====خرابی آستان بر اثر سیلاب‌ها====

در دو قرن ششم و هفتم هجری، رود دجله چند بار طغیان کرد و بر اثر آن، سیلاب‌های عظیمی در بغداد جاری شد که به آستان کاظمین نیز آسیب‌هایی رسید. از آن طغیان‌ها، می‌توان به طغیان سال 554 ه. ق‌، <ref>الکامل فی التاریخ، ج10، ص248.</ref> طغیان سال 569 ه. ق، که بر اثر آن، بیشتر دیوارهای آستان کاظمین، خراب شد<ref>المنتظم، ج18، ص205 و 206.</ref> و نیز سیل سال 614 ه. ق‌، <ref>همان، ج11، ص332.</ref> اشاره کرد.

====آتش‌سوزی در دوره الظاهر بامرالله====

در دوره الظاهر بامر الله عباسی (خلافت: 622- 623 ه. ق)، گنبد آستان مقدس کاظمین در آتش‌سوزی سوخت. ازاین‌رو الظاهر، بازسازی آن را آغاز کرد. اما پیش از اینکه آن را به پایان برساند، از دنیا رفت و جانشین وی، المستنصر عباسی، کار وی را تکمیل کرد.<ref>الفخری فی الآداب السلطانیة، ص329.</ref> از دوره المستنصر بالله، صندوقچه چوبی [[قبر امام موسی کاظم(ع)]] باقی مانده است که تاریخ آن، سال 624 ه. ق، است.

====ویرانی بر اثر سیلاب====

در [[ماه شوال]] سال 646 ه. ق، رود دجله به علت بارندگی فراوان، طغیان کرد و سیلاب بزرگی به وجود آورد که در جریان آن، بخشی از دیوارهای آستان کاظمین، فرو ریخت.<ref>الحوادث الجامعة، ابن الفوطی، ص181.</ref> این بارندگی‌ها ادامه یافت و در [[ماه ذی‌الحجه]] همان سال، سیلاب سهمگین‌تری جاری شد که تمام بغداد را به زیر آب فرو برد و بر اثر آن، حصارها و اتاق‌های اطراف حرم‌ کاظمین، ویران شد و سیلاب چنان بارگاه مطهر دو امام را فراگرفت که فقط گنبد بنا، آشکار بود.<ref>الحوادث الجامعة، ص183.</ref>

پس از این خرابی‌ها، در سال 647 ه. ق، خلیفه عباسی دستور بازسازی حصار حرم مطهر را صادر کرد. به نوشته [[ابن‌فوطی]]، کارگران به هنگام بازسازی دیوارها، به ظرفی سفالین برخوردند که در آن، هزار درهم قدیمی وجود داشت. بخشی از آنها، یونانی و دارای تصاویر بود و بخش دیگری از آنها، در سال 132 ه. ق در بغداد و بخش دیگری نیز مقارن همان تاریخ در واسط، ضرب شده بودند. جریان را به خلیفه گزارش دادند. خلیفه نیز دستور داد بهای آنها را برای بازسازی حرم مطهر صرف کنند. مردم، قسمتی از آنها را به بالاترین قیمت خریدند و قسمتی نیز به بزرگان هدیه داده شد و آنان در عوض، وجوهی بیشتر از آنچه هدیه گرفته بودند، به حرم بخشیدند.<ref>الحوادث الجامعة، ص190.</ref> («وفیها امر الخلیفة بعمارة سور مشهد موسی بن جعفر (علیه‌السّلام)، فلما شرعوا فی ذلک وجدوا برنیة فیها الفا درهم قدیمة منها یونانیة علیها صور ومنها ضرب بغداد سنة نیف وثلاثین ومائة ومنها ما هو ضرب واسط یقارب هذا التاریخ فعرضت علی الخلیفة، فامر ان تصرف فی عمارة المشهد فاشتراها الناس باوفر الاثمان واهدی منها الی الاکابر فنفذوا الی المشهد اضعاف ما کان حُمِل الیهم.)

====حمله مغولان====

در سال 656 ه. ق، مغولان به بغداد، حمله و این شهر را اشغال کردند. در جریان این حمله، بسیاری از مساجد و زیارتگاه‌های این شهر، از قبیل مسجد خلیفه، حرم امام کاظم و امام جواد(ع) و نیز قبور خلفای عباسی، به آتش کشیده شد.<ref>تاریخ حرم کاظمین (علیهما‌السّلام)، ص56.</ref> مدتی پس از این حادثه، امیر قراتای، عمادالدین عمر بن محمد قزوینی را به قائم مقامی خود منصوب کرد و او نیز شهاب‌الدین علی بن عبدالله را به سمت ناظر اوقاف تعیین کرد و به او دستور داد تا مسجد خلیفه و آستان کاظمین را بازسازی کند.<ref>همان، ص56.</ref>

در سال 769 ه. ق، سلطان اویس جلایری، به بازسازی حرم اقدام کرد و دو گنبد و دو مناره ساخت و دستور داد دو صندوق از سنگ مرمر، روی قبر شریف دو امام هفتم و نهم(ع)، نصب کردند. همچنین او، رواق و رباطی را که در صحن مطهر بود، بازسازی کرد و اموالی بین خادمان و متولیان حرم و سادات علوی ساکن آنجا، تقسیم کرد.<ref>تاریخ حرم کاظمین (علیهما‌السّلام)، ص57 (به نقل از صدی الفؤاد. </ref> در فاصله زمانی این بازسازی تا روی کار آمدن صفویان، در منابع تاریخی، گزارشی از بازسازی‌ها و اقدامات عمرانی در آستان مقدس کاظمین، به چشم نمی‌خورد.

===در دوره صفوی‌===

پس از تشکیل دولت صفوی، شاه اسماعیل در سال 914 ه. ق، [[عراق]] را تصرف کرد و وارد بغداد شد.

====اقدامات شاه اسماعیل====

به دستور وی، اقدامات گسترده‌ای برای بازسازی و توسعه آستان کاظمین آغاز شد؛ از جمله این اقدامات، نصب دو صندوقچه چوبی نفیس روی قبرهای شریف، سنگ‌فرش کردن رواق‌ها با سنگ مرمر و آراستن حرم و دیوارهای بیرونی آن با کاشی‌های حاوی آیات قرآن و نقش‌های گیاهی زیبا بود. او همچنین دستور داد دو گلدسته دیگر، به دو گلدسته قبلی افزوده گردد و مسجد بزرگی، متصل به قسمت شمالی حرم، ساخته شود. او اجرای این طرح را به «امیر خادم بیک» واگذار کرد و خود، به [[ایران]] بازگشت.<ref>همان، ص62. به نقل از صدی الفؤاد و العراق بین احتلالین.</ref>

اسکلت اصلی حرم مطهر امامین کاظمین و نیز مسجد متصل به آن از سمت شمال، از آثار دوره شاه اسماعیل صفوی است که تا به امروز، باقی مانده است. همچنین بخش‌هایی از کتیبه‌های کاشی این دوره نیز تاکنون در آستان مقدس کاظمین، باقی مانده است، از جمله در قسمت بیرونی دیوار رواق شرقی در ایوان باب‌المراد، کتیبه‌ای به تاریخ ششم [[ربیع‌الثانی]] 926 ه. ق وجود دارد که در آن، شاه اسماعیل صفوی را بانی آنجا دانسته است. همچنین گرداگرد دیوار داخلی حرم مطهر، در ارتفاع دو متری از سطح زمین، کتیبه‌ای از کاشی، حاوی آیات مبارک [[سوره دهر]]، [[سوره نبا]] و سه آیه آخر [[سوره زمر]]، وجود دارد که در پایان آن، تاریخ 935 ه. ق ذکر شده است. این تاریخ، نشان می‌دهد که کارهای عمرانی، پس از مرگ شاه اسماعیل و در زمان شاه طهماسب صفوی، پایان یافته است.<ref>تاریخ حرم کاظمین (علیهما‌السّلام)، صص 64 و 65.</ref>

افزون‌ بر آثار یاد شده، سه لنگه از درهای چوبی خاتم‌کاری حرم نیز باقی مانده است که البته تاریخ ندارد. اما از نظر شیوه تزیینات و نوع کتیبه‌های آن، شبیه صندوقچه‌های روی قبر است. این درها، به علت کهنگی، از جای خود برداشته شده است و در حال حاضر، در موزه آثار عربی (اسلامی) بغداد به شماره‌های 7146، 7147 و 7148، نگهداری می‌شود و درهایی از طلا و نقره، جایگزین آنها در حرم مطهر شده است.<ref>همان، ص72.</ref>

====ساخت ساختمان مناره====

در سال 978 ه. ق، در دوره مراد پاشا، والی بغداد، ساختمان مناره، واقع در شمال شرقی حرم مطهر، پایان یافت و فضلی، فرزند فضولی شاعر، در ماده تاریخ آن، اشعاری ترکی سرود که این اشعار در کتیبه‌ای سنگی، در ورودی پلکان مناره، نوشته شده است.<ref>همان، ص78.</ref>

====بازسازی توسط شاه‌عباس کبیر====

در سال 1032 ه. ق، شاه‌عباس کبیر صفوی، وارد بغداد شد و پس از زیارت حرم کاظمین، دستور داد تا خرابی‌هایی را که با گذشت زمان، به ساختمان حرم وارد شده بود، بازسازی کنند. همچنین وی دستور داد تا ضریح محکمی از فولاد بسازند و روی دو صندوقچه چوبی، نصب کنند. اما به علت تیرگی روابط بین ایران و عثمانی، نصب این ضریح، به تاخیر افتاد؛ تا اینکه در [[ماه جمادی‌الثانی]] سال 1115 ه. ق، کاروانی از علما و رجال سیاسی ایران و در پیشاپیش آنان، شیخ‌الاسلام جعفر کمره‌ای، این ضریح را با خود، به عراق آوردند و طی مراسم باشکوهی، بر قبر شریف امامین کاظمین(ع) نصب کردند.<ref>همان، ص79.</ref>

===در دوره قاجار===

اقدامات و حوادثی که در این دوره رخ داده از قرار زیر است.

====اقدامات آقامحمدخان====

در سال 1207 ه. ق، به دستور آقامحمدخان قاجار، کار بازسازی حرم کاظمین و تکمیل کارهای نیمه تمام صفویان، آغاز شد، از جمله این کارها، بازسازی سه گلدسته بزرگ، از گلدسته‌های چهارگانه‌ای بود که در روزگار صفویان، ارتفاع آن بیشتر از بام حرم نبود. گلدسته چهارم نیز در روزگار سلطان سلیم، تکمیل شد. از دیگر اقدامات این دوره، ساختن صحن وسیعی بود که از سه طرف، یعنی شرق و غرب و جنوب، حرم را دربرمی‌گرفت و طرف شمال آن، به مسجد متصل بود.<ref>تاریخ حرم کاظمین (علیهما‌السّلام)، صص 81 و 82.</ref>

====اقدامات فتحعلی‌شاه====

در دوره [[فتحعلی‌شاه قاجار]]، کارهای عمرانی مربوط به آستان کاظمین، ادامه یافت؛ از جمله، درون دو گنبد و دیوارهای روضه منوره، آینه‌کاری شد و دو گنبد امام کاظم(ع) و امام جواد(ع) و گلدسته‌های چهارگانه کوچک، طلاکاری گردید.<ref>همان، ص82 و 83.</ref>

====اقدامات سلطان محمود دوم====

در سال 1255 ه. ق، [[سلطان محمود دوم عثمانی]]، پارچه ابریشمی گلدوزی شده‌ای را که پیش‌تر روی [[قبر پیامبر]](ص) در [[مدینه منوره]] بود، به حرم کاظمین هدیه کرد و در یکی از شب‌های قدر، در [[ماه رمضان]]، روی قبر‌ انداخته شد. شعرای شیعه و سنی، از جمله عبدالغفار اخرس و عبدالباقی عمری، به این مناسبت، اشعار زیبایی سرودند و برای ماده تاریخ آن، عبارت‌ «جاؤوا باشرف سترٍ» را گفتند.<ref>همان، ص84 و 91.</ref>

در همان سال، با سرمایه منوچهر خان معتمدالدوله (متوفای 1260 ه. ق)، از رجال دربار ایران، ایوان جنوبی حرم طلاکاری شد.<ref>همان، ص83 و 84.</ref>

در سال 1270 ه. ق، [[ناصرالدین‌شاه قاجار]]، شیخ عبدالحسین طهرانی، معروف به شیخ العراقین را به عراق فرستاد تا بر اجرای طرح عمرانی وسیعی که شامل بازسازی و زیباسازی ساختمان عتبات مقدسه بود، نظارت کند و دست او را در هزینه کردن برای این کار مهم، بازگذاشت.

====اقدامات از سال 1281 تا 1296====

اقدامات عمرانی در آستان کاظمین، در سال 1281 ه. ق، و پس از پایان کارهای عمرانی در کربلا و [[سامرا]]، آغاز شد؛ از جمله کارهایی که در این آستان، انجام شد، محکم‌سازی پایه‌ها و بازسازی نمای بیرونی دیوار حرم و کاشی‌کاری آن بود. همچنین دو دکه بزرگ، جلوی دو ضلع جنوبی و شرقی حرم، با نمایی از سنگ مرمر، ساخته شد. دکه شرقی که بعدها با سقف چوبی مبتنی بر 22 پایه و ستون پوشیده شد، به «طارمة باب المراد»، نامیده شد. ایوان بزرگ واقع در وسط این طارمه، از طلاهای باقی‌مانده از طلاکاری گنبد دو [[امام‌ هادی(ع)]] و [[امام عسکری(ع)]] در سامرا، طلاکاری گردید و این کارها در سال 1285 ه. ق، به پایان رسید.<ref>تاریخ حرم کاظمین (علیهما‌السّلام)، ص95.</ref>

در همین دوره، در سال 1281 ه. ق، نخستین درِ نقره، به آستان مقدس هدیه گردید که بین رواق جنوبی و گنبدخانه، نصب شد. در سال 1284 ه. ق نیز دو درِ نقره دیگر، هدیه شد که یکی را [[حاج سید میرزا بابا اصطهباناتی]] تقدیم کرد که بین رواق جنوبی و ایوان قبله، نصب شد و دومی را محسن خان، پسر عبدالله خان تقدیم کرد که بین رواق شرقی و گنبدخانه، نصب شد. در فاصله 1284- 1285 ه. ق، کار ساختن سقف برای دکه واقع در ضلع جنوبی حرم با سرمایه حاج حسین چرچفچی بغدادی، آغاز شد که این سقف بر چهارده ستون چوبی، استوار بود.<ref>همان، ص96 و 97.</ref> در سال 1284 ه. ق، دکه یا طارمة باب‌المراد، آینه‌کاری شد.<ref>همان، ص101.</ref>

در چهاردهم شعبان 1287 ه. ق، ناصرالدین‌شاه قاجار، به زیارت کاظمین آمد و مردم و علمای شیعه، در این آستان جمع شدند و از وی، استقبال باشکوهی به عمل آوردند. در سال 1294 ه. ق، [[فرهاد میرزای قاجار]]، چهارمین درِ نقره را به حرم هدیه کرد که بین‌ رواق و طارمه شرقی، نصب شد. در سال 1296 ه. ق، حسام‌السلطنه قاجار و پس از او عباس میرزا، مخارج بازسازی و جایگزین کردن خشت‌های طلای فرسوده شده گنبد و مناره‌های آستان را برعهده گرفتند.<ref>تاریخ حرم کاظمین (علیهما‌السّلام)، ص103.</ref>

====اقدامات فرهاد میرزای قاجار====

در اواخر قرن سیزدهم هجری، فرهاد میرزای قاجار، عموی ناصرالدین‌شاه، هزینه توسعه صحن و کارهای عمرانی دیگری را در آستان کاظمین قبول کرد و دو نفر از تاجران کاظمین، به نام‌های حاج عبدالهادی و حاج مهدی استرآبادی را به اجرای این طرح، موظف کرد. این اقدامات، شامل موارد زیر بود:

1. ساختن زیرزمین‌های منظم در صحن و ایوان‌ها و حجره‌ها، برای دفن اموات.

2. طلاکاری مناره‌های بزرگ چهارگانه، از محل اذان گفتن مؤذن تا نوک آنها.

3. ساخت حصار بلند و دو طبقه، اطراف صحن که طبقه اول، شامل حجره‌ها و ایوانچه‌هایی بود.

4. ایجاد دو پایه در طبقه دوم صحن، روی دو ورودی اصلی، در ضلع شرقی و جنوبی صحن، برای نصب دو ساعت بزرگ.

عملیات ساختمانی طرح توسعه صحن، در روز هفده [[ذی‌القعده]] 1296 ه. ق، شروع شد و در هفده [[ربیع‌الاول]] سال 1301 ه. ق، به پایان رسید. پس از پایان کار و افتتاح صحن، جشن عمومی و بزرگی، به مدت سه روز برگزار شد و بدین مناسبت، شاعران شیعه، از جمله سید حیدر حلی، شیخ سلمان آل نوح و شیخ جابر کاظمی، اشعار و قصایدی در این‌باره سرودند.<ref>همان، ص107 و 108.</ref>

====اقدامات از سال 1309 تا 1332====

در سال 1309 ه. ق، و در دوره ولایت [[حاج حسن پاشا]]، والی عثمانی بر بغداد، یک تار موی منسوب به [[پیامبر خدا(ص)]]، از استانبول به آستان کاظمین هدیه شد و بدین مناسبت، جشن بزرگی در آستان مقدس برگزار شد و سید جعفر حلی، از شعرای شیعه، قصیده‌ای در این‌باره سرود.<ref>تاریخ حرم کاظمین (علیهما‌السّلام)، ص118.</ref>

در سال 1314 ه. ق، حاج محمدجواد فرزند حاج محمدتقی شوشتری، پنجمین درِ نقره‌ای را به حرم هدیه کرد که بین روضه منوره و رواق شرقی، نصب گردید. در سال 1320 ه. ق نیز شاهزاده امیر تومان، از رجال دولت ایران، رواق جنوبی حرم را آینه‌کاری کرد. تزیین و آینه‌کاری رواق شرقی نیز در سال 1321 ه. ق پایان یافت و مخارج آن را علاءالدوله قاجار (مقتول 1329 ه. ق)، تامین کرد.<ref>همان، ص119، 120 و 125.</ref>

در سال 1326 ه. ق، رواق شمالی و غربی حرم مطهر با هزینه حاج عباس علی‌یوف، فرزند حاج لطف‌الله، آینه‌کاری گردید و در سال 1327 ه. ق، با هزینه یکی از ثروتمندان کرمانشاه، به نام امین‌الدوله، ششمین در نقره‌ای اهدایی به آستان کاظمین، بین روضه منوره و رواق غربی، نصب شد. در سال 1332 ه. ق، عملیات ساختمانی دکه (طارمه) غربی که از سال 1321 ه. ق، آغاز شده بود، به پایان رسید و علما و شعرای کاظمین، از جمله شیخ محمدمهدی مرایاتی و شیخ راضی آل یاسین و شیخ محمد سماوی، در تاریخ و سال افتتاح آن، اشعاری سرودند.

==طرح توسعه آستان در دوره معاصر==

پس از سقوط رژیم بعثی عراق، طرح توسعه‌ای برای آستان مقدس کاظمین تصویب شد که شامل احداث صحن وسیعی در ضلع شمالی بنای کنونی آستان می‌باشد. تولیت آستان کاظمین، این پروژه را در زمستان سال 2008 م- 1386 ه. ش آغاز کرده که شامل دو مرحله است: مرحله نخست، شامل ساخت یک صحن وسیع و حصار پیرامون آن است که پس از ده ماه از آغاز آن، به پایان رسید. مرحله دوم نیز شامل تاسیسات و نیز سنگ‌فرش کردن و پوشش نماها، با سنگ مرمر است.

مساحت صحن جدید هفت‌هزار مترمربع است که پنج‌هزار مترمربع آن، به فضای آزاد صحن و دو هزار مترمربع آن نیز به حجره‌ها و ایوان‌های اطرافش، اختصاص دارد. این صحن، دارای سه ورودی بزرگ در سه ضلع شمالی، شرقی و غربی و دو ورودی جانبی در دو طرف ورودی اصلی شمالی و دو ورودی دیگر نیز در دو ضلع جنوبی (به سمت صحن اصلی آستان کاظمین) است.

گرداگرد صحن، 44 ایوانچه و 44 حجره، وجود دارد و زیر آن نیز، زیرزمین وسیعی بنا شده است که دارای اتاق‌ها، راهروها و یک شبستان وسیع است. مساحت شبستان زیر صحن پنج‌هزار مترمربع و مساحت اتاق‌ها و راهروهای اطراف آن، دو هزار مترمربع است. در ضلع شمالی صحن نیز ساختمانی بزرگ ساخته شده است که بناهایی، از قبیل مجتمع فرهنگی، موزه، سالن اجتماعات، مهمان‌سرا، کتابخانه و مدرسه علوم دینی را دربرگرفته است.

==تاریخچه صندوقچه‌های قبر و ضریح مطهر==

درباره صندوقچه‌های نصب شده روی قبور شریف دو امام(ع)، تا پیش از دوره صفویه، گزارش تاریخی در دست نیست. اما از دوره المستنصر بالله عباسی، صندوقچه چوبی زیبا و بزرگ قبر امام موسی کاظم(ع)، باقی مانده است که تاریخ ساخت آن، سال 624 ه. ق است. بر اساس نقل تاریخی، باید صندوقچه مشابه دیگری نیز، بر قبر امام محمد جواد(ع) قرار داشته است که المستنصر، به همراه صندوقچه قبر امام هفتم، پس از آتش‌سوزی بارگاه کاظمین(ع) در دوره پدرش، الظاهر عباسی‌، <ref>الفخری فی الآداب السلطانیة، ص329.</ref> روی قبور شریف، نصب کرده است. صندوقچه قبر امام موسی کاظم(ع)، تنها نمونه‌ای از صندوقچه‌های کهن موجود بر قبور [[ائمه(ع)]] در عراق می‌باشد که خوشبختانه تا به امروز، باقی مانده است و در حال حاضر، در ساختمان «[[دار الآثار العربیه]]» (موزه آثار اسلامی) در بغداد، نگهداری می‌شود.

این صندوقچه به شکل مکعب مستطیلی است که طول آن، 55/ 2 متر و عرض آن، 83/ 1 متر و ارتفاع آن، 95 سانتی‌متر است. جنس آن از چوب توت و ضخامت تخته‌های آن 5/ 5 سانتی‌متر است. لبه سرپوش صندوق که به‌اندازه سه سانتی‌متر از سطح اطراف آن برآمدگی دارد، با کتیبه‌هایی به خط نسخ، آراسته شده و روی چهار ضلع بدنه صندوق، کتیبه‌های زیبایی، به خط کوفی با حاشیه‌هایی از نقوش گیاهی زیبا، کنده‌کاری شده است. عرض این کتیبه‌ها، 43 سانتی‌متر و طول آن در دو طرف بزرگ صندوق، 189 سانتی‌متر و در دو طرف کوچک آن، 5/ 90 سانتی‌متر است.(برای آگاهی بیشتر درباره ویژگی‌های هنری صندوقچه و متن کتیبه‌های آن، رجوع شود به کتاب تاریخ حرم کاظمین(ع). <ref>ر. ک: تاریخ حرم کاظمین (علیهما‌السّلام)، صص 39 و 40.</ref>)

[[پرونده:196.jpg|بندانگشتی|ضریح مقدس]]

===نصب ضریح چوبی===

در دوره [[شاه اسماعیل صفوی]] نیز به دستور وی، صندوقچه‌های چوبی و خاتم‌کاری نفیسی، روی قبر هریک از دو امام هفتم و نهم، نصب گردید که هنوز روی قبور شریف ایشان باقی است و تاریخ پایان ساخت این صندوقچه‌ها، در کتیبه‌های روی آنها، ماه رمضان 926 ه. ق، ذکر شده است.<ref>برای آگاهی بیشتر، ر. ک: تاریخ حرم کاظمین (علیهما‌السّلام)، صص 65 و 72.</ref>

===نصب ضریح نقره‌ای===

در روز پنج‌شنبه هفده جمادی‌الثانی سال 1324 ه. ق، برای نخستین بار، ضریح نقره‌ای روی دو قبر شریف امام کاظم و امام جواد(ع) نصب شد. این ضریح، با هزینه [[سلطان بیگم]]، دختر میرزا ابوالحسن خان مشیرالملک و با تلاش حاجی میرزا محمدکاظم طباطبایی ناظم‌التجار (متوفای 1325 ه. ق) ساخته شد. تاریخ آغاز ساخت این ضریح، سال 1323 و پایان آن، سال 1324 ه. ق، بوده است.<ref>تاریخ حرم کاظمین (علیهما‌السّلام)، صص 125 و 126.</ref>

بعدها بخش‌هایی از این ضریح، به علت فرسودگی، بازسازی و تعویض شد. این تعمیرات، در سال 1359 ه. ق، به پایان رسید. در سال 1385 ه. ق، کتیبه‌ای قرآنی به عرض 24 سانتی‌متر، در قسمت فوقانی پنجره‌ها، نصب گردید که روی آن، سوره دهر و فجر با خطوط طلایی نگاشته شده بود. همچنین تاج بالای ضریح که پوشش آن پیش‌تر، از نقره بود، در سال 1378 ه. ق، با طلا عوض شد.<ref>تاریخ حرم کاظمین (علیهما‌السّلام)، ص142.</ref>

==توصیف ساختمان آستان==

آستان مقدس کاظمین(ع) در وضعیت فعلی آن- بدون در نظر گرفتن طرح‌های توسعه در دست اجرا در این آستان و سایر آستانه‌های ائمه(ع) در عراق- وسیع‌ترین و یکی از باشکوه‌ترین آستانه‌های [[عتبات عالیات]] عراق، به شمار می‌آید. مجموع مساحت صحن، حرم و حاشیه‌های آن، حدود 26 هزار مترمربع است.

===صحن مطهر===
[[پرونده:200.jpg|بندانگشتی|صحن مقدس]]
صحن آستان کاظمین(ع)، به شکل مستطیل نزدیک به مربع می‌باشد که طول آن، 370 متر و عرض آن، 350 متر است که از سه سمت شرقی، غربی و جنوبی، حرم را فراگرفته است. صحن، در شکل و مساحت امروزی آن، مربوط به طرح توسعه فرهاد میرزا معتمدالدوله، عموی ناصرالدین‌شاه است و کف آن، با سنگ‌های مرمر، فرش شده است.

صحن کاظمین(ع) در دوره قاجار، دارای سه ورودی یا دروازه بوده که تا به امروز، باقی مانده است و اسامی آنها چنین است: باب القریش، باب القبله، باب المراد، باب صاحب الزمان، باب الفرهادیه، باب آینه و باب مسجد صفوی. علامه شهرستانی، یک دروازه دیگر را نیز به عنوان نماد درهای بهشت که در [[قرآن]] آمده است: (ولها ثمانیة ابواب)، به این درها افزوده است.

میان هریک از اضلاع سه‌گانه شرقی، غربی و جنوبی صحن، سه ایوان وجود دارد که بر فراز ایوان‌های داخلی دو ضلع جنوبی و شرقی، دو ساعت بزرگ، نصب شده است. ساعت اول را دوست محمد خانِ وزیر که همراه ناصرالدین‌شاه برای زیارت، به عراق‌ رفته بود، در سال 1287 ه. ق، به آستان کاظمین(ع) هدیه کرد. اما پس از تکمیل پایه آن در زمان طرح توسعه صحن، در سال 1301 ه. ق، بالای ایوان ورودی ضلع شرقی نصب شد. ساعت دوم را نیز حاج محمد مهدی بوشهری، در سال 1303 ه. ق هدیه کرد که از ساعت اول، بزرگ‌تر بود و روی ورودی جنوبی، نصب گردید.<ref>تاریخ حرم کاظمین (علیهما‌السّلام)، ص108.</ref>

همچنین اطراف هریک از سه ضلع صحن، بیست حجره و در ضلع شمالی آن، ده حجره، وجود دارد. بدین ترتیب، هفتاد حجره با ایوانچه‌هایی، صحن را احاطه کرده است. در گذشته، این حجره‌ها به عنوان مدرسه علمیه و محل سکونت طلبه‌ها بود. اما بعدها به مقبره‌های خانوادگی، تبدیل شد.

گرداگرد صحن، تا دیوار مسجد صفوی، کتیبه‌ای کمربندی به خط ثلث، روی کاشی‌های لاجوردی، به عرض نیم متر وجود دارد که حاوی تعدادی از سوره‌های قرآن، از جمله [[سوره جمعه]]، [[سوره فتح|فتح]]، دهر، [[سوره ضحی|الضحی]] و [[سوره غاشیه|غاشیه]] است. نام کاتب آن، نصرالله مشهدی و تاریخ آن، سال 1298 ه. ق، ثبت شده است.

===حرم و گنبدخانه‌ها===

حرم مطهر، شامل روضه منوره (گنبدخانه)، رواق‌های اطراف آن، ایوان‌ها و دکه‌هایی است که از سمت شمال، به مسجد دوره صفوی متصل است و صحن آستان نیز سه سمت شرقی، غربی و جنوبی آن را احاطه کرده است.

قبور مطهر دو امام هفتم و نهم(ع)، میان روضه منوره قرار دارد و روی آن، ضریح بزرگی نصب شده است. طول ضریح، 76/ 6، عرض آن، 17/ 5 و ارتفاع آن، 5/ 3 متر است. درِ ورودی ضریح، وسط ضلع شرقی آن قرار دارد و در فاصله بین دو صندوق قبر، باز می‌شود. قبر شریف امام کاظم(ع) در قسمت جنوبی داخل ضریح و قبر امام جواد(ع) در قسمت شمالی داخل ضریح، قرار دارد.

روضه منوره، به دو قسمت شمالی و جنوبی، تقسیم شده است که دو راه باریک و تنگ در دو طرف ضریح، این دو قسمت را به هم متصل ساخته است. سقف و دیوارهای روضه منوره، آینه‌کاری شده است و کتیبه‌هایی به خط ثلث، از دوره صفوی به تاریخ 929 ه. ق نیز روی کاشی‌های گرداگرد آن، به چشم می‌خورد.

===رواق‌های حرم‌===

در چهار سمت روضه منوره، رواق‌هایی وجود دارد که ازاره آنها، دارای پوششی از سنگ و دیوارها و سقف آنها، آینه‌کاری شده است. طول این رواق‌ها از شمال به جنوب، چهل متر، مرکب از هفت چشمه و عرض آنها از شرق به غرب، سی متر، مرکب از پنج چشمه است. نام این رواق‌ها، چنین است:
[[پرونده:201.jpg|بندانگشتی|رواق باب‌المراد]]
1. رواق باب‌المراد: رواق شرقی حرم که مقابل ایوان شاه اسماعیل صفوی است. این رواق به دستور ناصرالدین‌شاه قاجار، آینه‌کاری شد و در آن، [[ابن‌قولویه]] و [[شیخ مفید]]، به خاک سپرده شده‌اند.

2. رواق باب‌القریش: رواق جنوبی حرم است که به دستور سلطان محمدرشاد عثمانی، بازسازی شده است.

3. رواق شمالی: در سمت شمالی ضریح مطهر، واقع است.

4. رواق غربی: در سمت غربی حرم، واقع است و قبر [[خواجه نصیرالدین طوسی]] نیز در آن قرار دارد.

از این چهار رواق، شش ورودی، به روضه مطهره باز می‌شود. دو ورودی در دو طرف قبر شیخ مفید، در رواق شرقی، دو ورودی در دو طرف قبر خواجه نصیر، در رواق غربی و دو ورودی دیگر نیز در دو رواق جنوبی و شمالی، قرار دارند. در هریک از این ورودی‌ها، درهای طلا و نقره، با قلم‌زنی‌ها، نقوش و تزیینات زیبایی، نصب شده است.

===گنبد و مناره‌ها===
[[پرونده:202.jpg|بندانگشتی|گنبدها]]
یکی از وجوه تمایز آستان کاظمین(ع) با دیگر آستانه‌های مقدس ائمه(ع)، وجود دو گنبد دوقلو و مشابه، بالای قبر هریک از دو امام هفتم و نهم(ع) است که تنها دو متر از یکدیگر، فاصله دارند. ارتفاع بدنه هر گنبد، 5/ 14 متر و ارتفاع آنها، از نوک تا سطح زمین، 29 متر است. در چهار سمت حرم، چهار گلدسته باشکوه وجود دارد که بدنه آنها، کاشی‌کاری و قسمت فوقانی آنها، طلاکاری شده است.

افزون‌بر مناره‌های بزرگ، چهار شبه‌مناره بسیار کوچک، اطراف گنبدهای حرم، در چهار گوشه سقف گنبدخانه، وجود دارد که دارای پوششی از طلا می‌باشد.

در دوره صدام، طلاهای گنبد امام محمد جواد(ع) را برداشتند که پس از سقوط این رژیم، با تلاش ستاد بازسازی عتبات عالیات، گنبد امام محمد جواد(ع) از نو، طلاکاری شد و خشت‌های طلای قدیمی گنبد امام موسی کاظم(ع) و نیز بخش فوقانی سه گلدسته حرم مطهر کاظمین(ع)، عوض گردید. این کار، یک سال و نیم، به طول انجامید و در شامگاه روز دوشنبه، 22 شهریور ماه سال 1389 ه. ش در مراسمی رسمی، با حضور معاون نخست‌وزیر عراق و سفیر ایران در این کشور، تولیت آستان کاظمین(ع) و مسئولان ستاد بازسازی عتبات عالیات، رونمایی شد.

برای طلاکاری مجدد گنبد امام موسی کاظم(ع)، چهارده تن مس و 110 کیلوگرم طلای ناب و تعداد 10261 خشت طلا به کار رفته و این طلاکاری، با روش الکتروآنالیز انجام شده است. همچنین در بدنه هر گلدسته، 472 خشت طلا و در هر کلاهک گلدسته نیز 192 خشت طلا استفاده شده است که در مجموع، برای سه گلدسته، 1416 خشت طلا، به کار رفته است. مردم استان خراسان ایران هزینه پنج میلیون دلاری این طرح را قبول و پرداخت کردند.

===مسجد صفوی‌===

در ضلع شمالی حرم مطهر کاظمین(ع)، مسجدی از دوره صفوی وجود دارد که دارای گنبدی کم‌خیز و نسبتاً کم‌ارتفاع، با کاشی‌های آبی‌رنگ است. شبستان مسجد، ستون‌های ضخیم و طاق‌های قوسی شکلی است و از زیبایی خاصی برخوردار است. در داخل این مسجد، منبری بسیار زیبا و قدیمی وجود دارد که آن را سلطان سلیمان قانونی، پادشاه عثمانی، تقدیم کرده است و روی آن تاریخ 956 ه. ق، به چشم می‌خورد که بنابراین، قدمتی پانصد ساله دارد. کنار محراب و منبر مسجد، پنجره‌ای به درون رواق شمالی حرم مطهر، باز شده است که از میان آن، ضریح مطهر، دیده می‌شود.

==پانویس==
{{پانویس}}
== منابع ==
{{منابع}}

{{برگرفتگی
|پیش از لینک = کتاب
|منبع = زیارت‌گاه‌های عراق، محمدمهدی فقیه بحرالعلوم.
|پس از لینک = بخش «آستان مقدس کاظمین»، ج1، ص281-300.
| لینک = http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1472
}}

* '''معجم البلدان''': ياقوت بن عبدالله الحموي، بيروت، دار صادر، ١٣٩٧ه. ق - ١٩٧٧م.

* '''تاريخ الطبري''': محمد بن جرير الطبري، ط ١، بيروت، دار الكتب العلميه، ١۴٠٨ه. ق - ١٩٨٨م.

* '''الارشاد في معرفة حجج الله علي العباد''': محمد بن محمد بن نعمان (الشيخ المفيد)، تحقيق: مؤسسة آل البيت(عليهم السلام) لاحياء التراث، ط ٢، بيروت، دار المفيد، ١۴١۴ه. ق - ١٩٩٣م.

* '''تاريخ حرم كاظمين(ع)''': محمدحسن آل ياسين، ترجمه: غلامرضا اكبرى، كنگره جهانى حضرت رضا(ع)، ١٣٧١ه. ش.

* '''اثبات الوصية''': علي بن الحسين (المسعودي)، ط ٢، بيروت، دار الاضواء، ١۴٠٩ه. ق - ١٩٨٨م.

* '''كامل الزيارات''': جعفر بن محمد بن جعفر (ابن قولويه قمي)، تصحيح: بهراد الجعفري، ط١، تهران، صدوق، ١٣٧۵ه. ش.

* '''تهذيب الاحكام''': محمد بن الحسن (الشيخ الطوسي)، تحقيق: السيد حسن الموسوي الخرسان، تهران، دار الكتب الاسلامية، ١٣٩٠ه. ق.

* '''فقیه بحرالعلوم''': محمدمهدی، زیارتگاه‌های عراق (معرفی زیارتگاه‌های مشهور در کشور عراق)، ۲جلد، سازمان حج و زیارت، حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارات - تهران - ایران، چاپ: ۱.

* '''معجم البلدان''': ياقوت بن عبدالله الحموي، بيروت، دار صادر، ١٣٩٧ه. ق - ١٩٧٧م.

* '''معجم الادباء''': ارشاد الاريب الي معرفة الاديب، ياقوت بن عبدالله الحموي، تحقيق: احسان عباس، ط ١، بيروت، دار الغرب الاسلامي، ١٩٩٣م.

* '''تاريخ المشهد الكاظمي''': محمدحسن آل ياسين، ط ١، بغداد، مطبعة المعارف، ١٣٨٧ه. ق - ١٩۶٧م.

* '''وفيات الاعيان''': شمس‌الدين احمد بن محمد (ابن خلّكان)، تحقيق: احسان عباس، بيروت، دار صادر، (لا ت).

* '''الكامل في التاريخ''': عزالدين علي بن محمد الشيباني (ابن الاثير الجزري)، بيروت، دار صادر، ١٣٩٩ه. ق - ١٩٧٩م.

* '''النقض (بعض مثالب النواصب فى نقض بعض فضائح الروافض)''': عبدالجليل رازى قزوينى، تصحيح: مير جلال‌الدين محدث ارموى، چاپ ١، قم، سازمان چاپ و نشر دارالحديث، با همكارى كتابخانه، موزه و مركز اسناد مجلس شوراى اسلامى، ١٣٩١ه. ش.

* '''المنتظم في تاريخ الملوك والأمم''': عبدالرحمان بن علي البغدادي (ابن الجوزي)، تحقيق: محمد عبدالقادر عطا و مصطفي عبدالقادر عطا، ط ١، بيروت، دار الكتب العلميه، ١۴١٢ه. ق - ١٩٩٢م.

* '''تاريخ دمشق''': حمزة بن اسد التميمي (ابن القلانسي)، تحقيق: سهيل زكّار، دمشق، دار حسّان، ١۴٠٣ه. ق - ١٩٨٣م.

* '''الفخري في الآداب السلطانية والدول الاسلامية''': محمد بن علي (ابن الطقطقي)، بيروت، دارصادر.

* '''الحوادث الجامعة والتجارب النافعة في المائة السابعة''': عبدالرزاق بن احمد (ابن الفوطي البغدادي)، بيروت، دار الفكر الحديث، ١۴٠٧ ه. ق - ١٩٨٧ م.
{{پایان}}
{{زیارتگاه‌ها و مقبره‌های عراق}}
{{زیارتگاه‌های شیعیان}}

[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]
[[رده:حرم امامان شیعه]]
[[رده:مکان‌های تاریخی کاظمین]]
[[رده:زیارتگاه‌های شیعیان]]
[[رده:زیارتگاه‌های کاظمین‏]]

رده:مدفونان در حرم امام حسین(ع)

2019-02-18T05:29:45Z

M-mohammad: removed Category:مدفونان در عراق using HotCat

[[رده:مدفونان در کربلا]]

رده:مدفونان در حرم امام حسین(ع)

2019-02-18T05:29:31Z

M-mohammad: added Category:مدفونان در کربلا using HotCat

[[رده:مدفونان در عراق]]
[[رده:مدفونان در کربلا]]

مزار فرزندان امام موسی کاظم(ع)

2019-02-18T05:23:30Z

M-mohammad: -رده:مکان‌های مذهبی کاظمین; -رده:مکان‌های زیارتی کاظمین; +رده:مکان‌های متبرک کاظمین using HotCat

{{جعبه اطلاعات بنای مذهبی
| عنوان =
| تصویر =203.jpg
| اندازه تصویر =
| بنيانگذار =
| تأسیس =
| کاربری =زیارتگاه
| مکان =صحن [[آستان کاظمین]] نزدیک به زاویه جنوب شرقی
| نام‌های دیگر =
| وقایع مرتبط =
| ظرفیت =
| وضعیت =ویران شده و آثار آن کامل از میان رفته
| مساحت =
| امکانات =
| شماره ثبت =
| معمار =
| سبک =
| بازسازی =توسط [[سلیم پاشا]] در سال 1269 ه. ق
| وبگاه =
}}
'''مزار فرزندان امام موسی کاظم(ع)'''، زیارتگاهی در وسط صحن [[آستان کاظمین]] نزدیک به زاویه جنوب شرقی بوده و به دو تن از فرزندان [[امام موسی کاظم(ع)]] به نام‌های ابراهیم و اسماعیل، منسوب بوده است.

بنای این زیارتگاه متشکل از یک ساختمان مستطیل شکل و دارای دو گنبد کوچک بوده که نماهای بیرونی و دو گنبد بنا، کاشی‌کاری گردیده بود. در سال ۱۳۷۱ ه.ق، به بهانه ثابت نشدن انتساب آن به فرزندان امام کاظم(ع)، ویران گردید و آثار آن، کامل از میان رفت.

درباره نام این دو فرزند منسوب به امام موسی کاظم(ع) و همچنین انتساب این بنا به فرزندان آن حضرت بین علما و مورخین اختلاف زیادی است و امروزه آثاری از آن بنا وجود ندارد.

==دیدگاه‌ها در نام مدفونین==

تا حدود نیمه قرن بیستم میلادی، وسط صحن [[آستان کاظمین]](ع)، نزدیک به زاویه جنوب شرقی آن، زیارتگاهی وجود داشت که به دو تن از فرزندان امام موسی کاظم(ع) به نام‌های ابراهیم و اسماعیل، منسوب بود و در زیارتنامه‌ای که در آنجا وجود داشت، از این دو فرزند، به صاحبان این زیارتگاه، یاد شده بود. با این حال علما و نویسندگان درباره نام این دو فرزند اختلاف نظر شدیدی داشته‌اند و در منابع موجود، در این‌باره هیچ اجماعی وجود نداشته است.

===دیدگاه سیدمهدی قزوینی===

[[سیدمهدی قزوینی]] گفته است که نام این دو فرزند، مشخص نیست. سپس ادامه داده است که به قولی، یکی از این دو، [[عباس بن موسی(ع)]] بوده که در کتاب‌های رجالی و روایی مذمت شده است.<ref>تاریخ المشهد الکاظمی، ص207 (به نقل از فلک النجاة). </ref>

[[مامقانی]] نیز در رجال خود نوشته است: «به عقیده عامه مردم، [[احمد بن موسی(ع)]]، کنار پدرش در صحن آستان کاظمین، مدفون است. اما سند و مدرکی بر این قول وجود ندارد». <ref>تنقیح المقال، ج8، ص166.</ref> [[محمود شکری آلوسی]] نیز نام این دو فرزند امام(ع) را ابراهیم و جعفر، ذکر کرده است.<ref>تاریخ المشهد الکاظمی، ص208 (به نقل از تاریخ مساجد بغداد، ص116. </ref>

===دیدگاه بحرالعلوم===

همچنین [[سیدجعفر بحرالعلوم]] پس از اشاره به اینکه در زیارتنامه این زیارتگاه، نام دفن‌شدگان در آن، ابراهیم و اسماعیل، فرزندان امام موسی کاظم(ع) ذکر شده است، می‌نویسد:شاید قبری که به اسماعیل شناخته می‌شود، قبر عباس بن موسی(ع) باشد که برادرش [[امام رضا(ع)]]، او را نکوهش کرده بود و مؤید این قول، آن است که بر زبان‌ها شایع است که جد من، سید بحرالعلوم، زمانی که از حرم کاظمین خارج شد، به زیارت این زیارتگاه نرفت و با اینکه به او یادآوری کردند، توجهی نکرد.<ref>تحفة العالم فی شرح خطبة المعالم، سید جعفر بحرالعلوم، ج2، ص63.</ref> «ولعل الذی یعرف باسماعیل هو العباس بن موسی وقد عرفت ذمّه من اخیه الرضا(ع) بما لا مزید علیه ویؤیده ما هو شائع علی الالسنة من ان جدی بحرالعلوم- طاب ثراه- لما خرج من الحرم الکاظمی اعرض عن زیارة المشهد المزبور فقیل له فی ذلک؛ فلم یلتفت.

===نتیجه‌===

همان‌گونه که آل‌یاسین نیز اشاره کرده است، از جمع‌بندی این اقوال، چنین نتیجه‌گیری می‌شود که یکی از این دو قبر، به [[ابراهیم بن موسی(ع)]] و قبر دوم، بنابر مشهور به [[اسماعیل بن موسی(ع)]] و بنابر اقوال دیگری، به یکی دیگر از فرزندان آن حضرت به نام، احمد یا جعفر یا عباس متعلق است.

==دو فرزند به نام ابراهیم==

پیش از ارزیابی این اقوال، گفتنی است که مورخان و علمای انساب، درباره اینکه امام موسی کاظم(ع)، یک یا دو فرزند، به نام ابراهیم داشته است، اختلاف‌نظر دارند. در بیشتر کتب تاریخ و تراجم [[ائمه(ع)]]، برای آن حضرت(ع)، تنها از یک فرزند به نام ابراهیم، یاد شده است؛ <ref>الهدایة الکبری، ص263؛ الارشاد، ج2، ص244؛اعلام الوری، ج2، ص36؛المجدی، ص299؛ مناقب آل ابی‌طالب، ج4، ص349؛تذکرة الخواص، ص315.</ref> در حالی‌که در تعدادی از منابع انساب، برای ایشان از دو فرزند به این نام، یعنی ابراهیم اکبر و ابراهیم اصغر، یاد شده است.<ref>سر السلسلة العلویة، ص54؛ الشجرة المبارکة، ص77 و 98 و 99؛ عمدة الطالب، ص245؛ مناهل الضرب، ص427.</ref>

===ابراهیم بن موسی===

[[شیخ مفید]]، ابراهیم بن موسی(ع) را با صفات سخی، شجاع و کریم، ستوده است.<ref>الارشاد، ج2، ص245.</ref> [[ابونصر بخاری]] نیز از او با عنوان «یکی از امامان زیدیه»، یاد کرده است.<ref>سر السلسلة العلویة، ص54.</ref>

به اجماع منابع تاریخی، او در [[یمن]]، خروج کرد و مردم را به خود، فراخواند. به نوشته شیخ مفید، در ایام [[مامون]]، محمد بن محمد بن زید بن امام زین العابدین(ع) که ابوالسرایا در [[کوفه]] با او بیعت کرد، او را به امارت یمن، منصوب کرد. از این‌رو به یمن رفت و مدتی در آنجا اقامت نمود و پس از وقایعی که برای ابوالسرایا اتفاق افتاد، برای او، از مامون امان گرفتند.<ref>الارشاد، ج2، ص246.</ref>

به گفته صاحب [[الشجرة المبارکه]]، او در یمن، خروج نمود و مردم را به [[محمد بن ابراهیم طباطبا]]، دعوت کرد. اما بعد از آن، مردم را به خود فراخواند و در سال 202 ه. ق، که مامون در [[خراسان]] بود، با مردم [[حج]] گزارد. مامون، حمویة بن علی را به سوی او فرستاد. ابراهیم، شکست خورد و به [[عراق]] رفت. مامون به او امان داد تا اینکه در [[بغداد]] درگذشت.<ref>الشجرة المبارکة، ص98.</ref>

[[ابن‌اثیر]] نیز در این‌باره می‌نویسد: فی هذه السنة (200) ظهر ابراهیم بن موسی بن جعفر بن محمد وکان بمکة فلما بلغه خبر ابی السرایا وما کان منه سار الی الیمن وبها اسحاق بن موسی بن عیسی بن موسی بن محمد بن علی بن عبدالله بن عباس عاملًا للمامون فلما بلغه قرب ابراهیم من صنعاء سار منها نحو مکة فاتی المشاش فعسکر بها واجتمع بها الیه جماعة من اهل‌ مکة هربوا من العلویین واستولی ابراهیم علی الیمن وکان یسمی الجزار لکثرة من قتل بالیمن من الناس وسبی واخذ الاموال.<ref>الکامل فی التاریخ، ج5، ص422.</ref>

علمای انسابی که برای امام موسی کاظم(ع)، دو فرزند به نام ابراهیم، قائل‌اند، ابراهیم اکبر را همان کسی می‌دانند که در یمن، خروج کرد و مردم را به خود فراخواند. در برخی کتب انساب، از وی با لقب «مرتضی» یاد شده است. اما در کتب دیگری، این لقب برای ابراهیم اصغر، آمده است‌<ref>ر. ک: الشجرة المبارکة، ص98؛ عمدة الطالب، ص245.</ref> و به‌طور کلی، در منابع انساب در وجه استعمال این لقب برای ابراهیم اکبر یا اصغر، اضطراب وجود دارد.
===ابراهیم اکبر و ابراهیم اصغر===

علمای انساب، ابراهیم اکبر را در زمره آن دسته از فرزندان امام کاظم(ع) که در باقی ماندن نسلی از آنها شک و تردید وجود دارد، برشمرده‌اند.<ref>الشجرة المبارکة، ص77 و 98؛ عمدة الطالب، ص240.</ref> اما ابراهیم اصغر را دارای نسل و اعقابی دانسته‌اند که از دو فرزندش، موسی ابوسبحه و جعفر، به‌جا مانده است.

===دیدگاه ابن‌طقطقی===

صاحب الشجرة المبارکه، دراین‌باره می‌نویسد: <ref>الشجرة المبارکة، ص99.</ref> ومن الناس من یلحق اولاد ابراهیم الاصغر بابراهیم الاکبر وذلک خطا عظیم لانه یوجب الطعن فی نسب اولئک السادات الاکابر وایضاً فالحاق اولئک السادات بابراهیم الاکبر یوجب قطعهم عن ابراهیم الاصغر وحینئذ یصیر نسب ابراهیم الاصغر مطعوناً وهو باطل بالاجماع.

اما [[ابن‌طقطقی]]، میان دو ابراهیم اکبر و اصغر، تفکیک قائل نشده است و برای امام هفتم(ع)، تنها از یک فرزندی به نام ابراهیم، یاد کرده است که ملقب به مرتضی بود و در روزگار مامون، در یمن خروج کرد و از فرزندان خود، به نام‌های جعفر، [[موسی ابوسبحه]] و اسماعیل، دارای نسل بود. همچنین او پس از اشاره به قول مشهور و مورد اجماع مورخان که ابراهیم مرتضی از سوی ابوالسرایا در یمن خروج کرد، نوشته است که به قول دیگری، او برای دعوت مردم به برادرش امام رضا(ع) خروج کرد و مامون نیز لشکری برای مقابله با وی فرستاد و او را شکست داد و به بغداد آورد. سپس امام رضا(ع) از وی نزد خلیفه شفاعت کرد و مامون، او را رها کرد. ابن‌طقطقی ادامه داده است که ابراهیم مرتضی، در بغداد از دنیا رفت و قبرش، نزدیک قبر پدرش، در مقابر قریش قرار دارد و دارای مقبره مستقل و شناخته شده‌ای است.<ref>الاصیلی، ص162.</ref>

===دیدگاه اعرجی===

با این حال، [[سیدجعفر اعرجی]] (متوفای 1332 ه. ق) و [[محمدحسن آل‌یاسین]] معتقدند قبری که امروزه مردم، به عنوان قبر [[سیدمرتضی علم‌الهدی]]، بیرون آستان کاظمین زیارت می‌کنند، در واقع، قبر ابراهیم مرتضی، فرزند امام موسی کاظم(ع) است. مستند این دو نویسنده آن است که به گفته برخی مورخان و مؤلفان [[شیعه]]، از جمله [[ابن‌عنبه]]، تابوت قبر سیدمرتضی، به [[کربلا]] انتقال یافت و کنار پدر و برادرش [[سیدرضی]]، به خاک سپرده شد.<ref>مناهل الضرب، ص427؛ تاریخ المشهد الکاظمی، ص212.</ref>

گفتنی است به نوشته ابن‌طقطقی، موسی ابوسبحه، (ابن‌طقطقی درباره وی می‌نویسد: «کان صالحاً متعبّداً ورعاً فاضلًا، یروی الحدیث. رایت له کتاباً فیه سلسلة الذهب، یروی عنه المؤالف والمخالف». <ref>ر. ک: الاصیلی، ص162.</ref> گفتنی است سیدرضی و سیدمرتضی، دو عالم بزرگ شیعه، از احفاد موسی ابوسبحه بوده‌اند.) فرزند ابراهیم مرتضی نیز در مقابر قریش بغداد، نزدیک پدر و جدش امام کاظم(ع)، دفن شده است و ابن‌طقطقی، محل قبر وی را جست‌وجو کرده و آن را در راهروی حجره کوچکی از املاک «مبارک جوهری هندی»، (امین‌الدین مبارک جوهری هندی، نقیب آستان کاظمین(ع) در نیمه قرن هفتم هجری بود که در سال 674 ه. ق از این منصب عزل شد و نجم‌الدین علی موسوی به جای وی تعیین گردید. <ref>ر. ک: الحوادث الجامعة، ص272.</ref>) یافته است.(<ref>الاصیلی، ص163.</ref> نام مبارک جوهری هندی در تصحیح سید مهدی رجائی، تحریف شده و به صورت «منازل الجوهر الهندی» آمده است که مرحوم [[مصطفی جواد]] به نقل از غایة الاختصار، صورت صحیح آن را نقل کرده است. <ref>ر. ک: «السلک الناظم لدفناء مشهد الکاظم (علیه‌السّلام)»، ص20.</ref>)

به‌جز ابراهیم مرتضی، مورخان و نویسندگان، از دفن فرزند دیگری از فرزندان‌ امام موسی کاظم(ع) در [[مقابر قریش]]، سخن نگفته‌اند. درباره مدفن فرزندان دیگر امام کاظم(ع)، یعنی اسماعیل، احمد، جعفر و عباس که اسامی آنان به عنوان مدفون دوم در زیارتگاه فرزندان امام کاظم(ع) در صحن آستان کاظمین(ع) ذکر شده است، مدرک معتبری وجود ندارد. بلکه اقوال مشهورتر دیگری، درباره مدفن آنها وجود دارد که پذیرش دفن آنها را در کاظمین، دشوار می‌کند؛ برای مثال، اسماعیل بن موسی(ع) که فقیه و محدث جلیل‌القدری نیز بوده و [[شیخ طوسی]] و [[نجاشی]]، تالیفاتی را برای او برشمرده‌اند، در [[مصر]] سکونت داشت و فرزندانش نیز در همان‌جا بودند.<ref>الفهرست، ص10؛ رجال النجاشی، ص26.</ref> بنابراین او به احتمال زیاد در همان‌جا، از دنیا رفته است.

===دیدگاه آل‌یاسین===

به هر حال، آل‌یاسین از شیخ فاضل الکلیدار، متولی آستان کاظمین(ع)، نقل کرده است که او تاکید می‌کرد که این زیارتگاه، هیچ ارتباطی با فرزندان امام کاظم(ع) ندارد؛ زیرا در جریان تخریب بنای آن، دو سنگ قبر، روی این قبور پیدا شد که نام و نسبِ دفن‌شدگان، نشان می‌داد که آنان، دو شخصیت ایرانی از دوره متاخرند.<ref>تاریخ المشهد الکاظمی، ص208.</ref>

==بنای زیارتگاه==

درباره تاریخ بنای اولیه این زیارتگاه، اطلاعی در دست نیست. اما می‌دانیم که [[سلیم پاشا]]، از رجال دوره عثمانی، بنای آن را که خراب شده بود، در زمان سلطان عبدالمجید عثمانی، در سال 1269 ه. ق، بازسازی کرد و عبدالباقی عمری و شیخ جابر کاظمی نیز اشعاری بدین مناسبت سرودند.<ref>همان، ص99، 100 و 206.</ref>

ساختمان زیارتگاه، شامل بنایی مستطیل شکل و دارای دو گنبد کوچک بود که نماهای بیرونی و دو گنبد بنا، کاشی‌کاری شده بود. سپس به مرور زمان دوباره رو به خرابی رفت، تا اینکه در آغاز [[ماه ربیع‌الاول]] سال 1371 ه. ق، به بهانه ثابت نشدن انتساب آن به فرزندان امام کاظم(ع)، ویران گردید و آثار آن، کامل از میان رفت.<ref>همان، ص207.</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}
== منابع ==
{{منابع}}

{{برگرفتگی
|پیش از لینک = کتاب
|منبع = زیارت‌گاه‌های عراق، محمدمهدی فقیه بحرالعلوم.
|پس از لینک = بخش «مزار فرزندان امام موسی کاظم(ع)، ج1، ص300-305.
| لینک = http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1472
}}

* '''تاريخ المشهد الكاظمي''': محمدحسن آل ياسين، ط ١، بغداد، مطبعة المعارف، ١٣٨٧ه. ق - ١٩۶٧م.

* '''تنقيح المقال في علم الرجال''': عبدالله المامقاني، تحقيق و استدراك: محيي‌الدين المامقاني، ط ١، قم، مؤسسة آل البيت(ع) لإحياء التراث، ١۴٢۶ه. ق.

* '''تحفة العالم في شرح خطبه المعالم''': السيد جعفر بحرالعلوم، تحقيق: احمد علي مجيد الحلي، بيروت، مؤسسة الاعلمي، ١۴٣٣ه. ق.

* '''الهداية الكبري''': حسين بن حمدان الخصيبي، ط ١، بيروت، مؤسسة البلاغ، ١۴٢٣ه. ق - ٢٠٠٢م.

* '''اعلام الوري بأعلام الهدي''': فضل بن الحسن (الطبرسي)، تحقيق: مؤسسة آل البيت(ع) لإحياء التراث، قم، مؤسسة آل البيت(عليهم السلام) لإحياء التراث، ١۴١٧ه. ق.

* '''المجدي في انساب الطالبيين''': علي بن محمد العلوي العمري، تحقيق: احمد المهدوي الدامغاني، ط ٢، قم، مكتبة آيةالله العظمي المرعشي النجفي العامة، ١۴٢٢ه. ق - ١٣٨٠ه. ش.

* '''مناقب آل ابي‌طالب''': محمد بن علي السروي المازندراني (ابن شهرآشوب)، تحقيق: يوسف البقاعي، ط ٢، بيروت، دار الاضواء، ١۴١٢ه. ق - ١٩٩١م.

* '''تذكرة الخواص''': سبط ابن الجوزي، قم، الشريف الرضي، ١۴١٨ه. ق - ١٣٧۶ه. ش.

* '''سرّ السلسله العلويه''': سهل بن عبدالله (ابونصر البخاري)، تحقيق: سيد محمدصادق بحرالعلوم، النجف، المكتبة الحيدرية، ١٣٨١ه. ق.

* '''الشجرة المباركة في انساب الطالبية''': فخرالدين الرازي، ط ٢، قم، مكتبة آيةالله العظمي المرعشي النجفي، ١۴١٩ه. ق.

* '''عمدة الطالب في انساب آل ابي‌طالب''': جمال‌الدين احمد بن علي الحسيني (ابن عنبة)، لجنة احياء تراث، بيروت، منشورات دارالكتب الحياة، بي‌تا.

* '''مناهل الضرب في انساب العرب''': سيد جعفر الاعرجي النجفي الحسيني، قم، مكتبة آيت‌الله العظمي المرعشي النجفي، ١۴١٩ه. ق.

* '''الارشاد في معرفة حجج الله علي العباد''': محمد بن محمد بن نعمان (الشيخ المفيد)، تحقيق: مؤسسة آل البيت(عليهم السلام) لاحياء التراث، ط ٢، بيروت، دار المفيد، ١۴١۴ه. ق - ١٩٩٣م.

* '''الكامل في التاريخ''': عزالدين علي بن محمد الشيباني (ابن الاثير الجزري)، بيروت، دار صادر، ١٣٩٩ه. ق - ١٩٧٩م.

* '''الاصيلي في انساب الطالبيين''': صفي‌الدين محمد بن تاج‌الدين علي (ابن طقطقي)، قم، مكتبة آيت‌الله العظمي المرعشي النجفي الكبري، ١۴١٨ه. ق.

* '''الحوادث الجامعة والتجارب النافعة في المائة السابعة''': عبدالرزاق بن احمد (ابن الفوطي البغدادي)، بيروت، دار الفكر الحديث، ١۴٠٧ ه. ق - ١٩٨٧ م.

* '''السلك الناظم لدفناء مشهد الكاظم''': مصطفي جواد، موسوعة العتبات المقدسة، جعفر الخليلي، ط ٢، بيروت، مؤسسة الاعلمي، ١۴٠٧ه. ق - ١٩٨٧م.

* '''الفهرست''': محمد بن الحسن (الشيخ الطوسي)، تصحيح: محمد صادق بحرالعلوم، النجف، المكتبة المرتضوية.

* '''رجال النجاشي''': احمد بن علي، تحقيق: السيد موسي الشبيري الزنجاني، ط ۶، قم، مؤسسة النشر الاسلامي التابعة لجماعة المدرسين، ١۴١٨ه. ق.

{{پایان}}
{{زیارتگاه‌ها و مقبره‌های عراق}}

[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]
[[رده:مکان‌های تاریخی کاظمین]]
[[رده:زیارتگاه‌های کاظمین‏]]
[[رده:مزار امامزاده‌های مدفون در کاظمین]]
[[رده:مزار فرزندان امام کاظم در کاظمین]]
[[رده:مکان‌های متبرک کاظمین]]

مقبره ابن‌قولویه قمی

2019-02-18T05:20:26Z

M-mohammad: added Category:مکان‌های متبرک کاظمین using HotCat

{{در دست ویرایش|ماه=[[بهمن]]|روز=[[۱۶]]|سال=[[۱۳۹۷]]|کاربر=M-mohammad }}

{{جعبه اطلاعات بنای مذهبی
| عنوان =
| تصویر =204.jpg
| اندازه تصویر =
| بنيانگذار =
| تأسیس =از زمان فوت [[ابن‌قولویه]]
| کاربری =زیارتگاه
| مکان =[[آستان مقدس کاظمین]]، رواق شرقی حرم امام موسی کاظم و امام محمد جواد(ع)
| نام‌های دیگر =
| وقایع مرتبط =
| ظرفیت =
| وضعیت =فعال
| مساحت =
| امکانات =دارای پنجره‏ فولادی برنجی قیمتی
| شماره ثبت =
| معمار =
| سبک =
| بازسازی =نصب ضریح در سال 1134 ه. ق- 1921 م توسط ملااحمد یزدی
| وبگاه =
}}
'''مقبره ابن‌‏قولویه قمی و شیخ مفید'''، نزدیک قبر امام جواد(ع)، در [[آستان کاظمین]] واقع شده است.

[[ابن‌‏قولویه]] از محدثان و علمای بزرگ [[شیعه]]، در قرن چهارم هجری بوده و شاگردش [[شیخ مفید]] از علما، فقها و متکلّمان بزرگ در تاریخ شیعه است که در زمان خود، ریاست و مرجعیت معنوی شیعیان را برعهده داشت. قبر این دو بزرگوار امروزه در رواق شرقی حرم امام موسی کاظم و امام محمد جواد(ع) قرار دارد و بر آن، پنجره‏ فولادی برنجی قیمتی از دوره عثمان قرار دارد، در گذشته بر قبر شیخ مفید، ضریحی وجود نداشته است. اما از سال 1134 ه. ق- 1921 م، یک ایرانی به نام ملا احمد یزدی، روی قبر وی، ضریحی نصب کرد.

==معرفی ابن‌‏قولویه==

[[ابن‌‏قولویه قمی]]: ابوالقاسم جعفر بن محمد بن جعفر بن موسی بن قولویه قمی‏، <ref>رجال النجاشی، ص123.</ref> معروف به ابن‌قولویه»، از محدثان و علمای بزرگ [[شیعه]]، در قرن چهارم هجری است.

او از محدثان ثقه و جلیل‌‏القدر شیعه، به شمار می‏‌آید که علمای شیعه او را به بزرگی و فضیلت یاد کرده‌‏اند.<ref>از جمله ر. ک: رجال النجاشی، ص123.</ref> پدرش، ابوجعفر محمد بن قولویه نیز از راویان شیعه است که قبرش تا به امروز، در محل قبرستان باغ ملی سابق قم (شمال [[قبرستان شیخان]])، باقی مانده و زیارتگاه است.

از اساتید او می‏‌توان از [[احمد بن ادریس قمی]]، [[علی بن بابویه قمی]]، [[ابن‌ولید قمی]]، [[ابن‌عقده]]، [[محمد بن یعقوب کلینی]]، [[ابوعمرو کشی|ابوعمرو کَشّی]]، [[عبدالعزیز بن یحیی جلودی]]، [[ابن‌همام اسکافی]] و همچنین پدرش محمد و برادرش علی، نام برد و از شاگردانش می‌‏توان به [[ابن‌عبدون]]، [[ابن‌عیاش جوهری]]، [[شیخ صدوق]]، [[شیخ مفید]]، [[ابن‌شاذان قمی]]، [[ابن‌نوح سیرافی]]، [[غضائری]] و [[تلعکبری|تَلّعُکبری]]، اشاره کرد.<ref>دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج4، ص491 و 492.</ref>

مشهورترین کتاب وی کتاب «[[کامل الزیارات]]» است.

===سال وفات و محل دفن===

[[ابن‌حجر عسقلانی]]، سال وفات ابن‌قولویه را 368 ه. ق، ذکر کرده است.<ref>لسان المیزان، ج2، ص470.</ref> منابع معتبر، به محل وفات و دفن ابن‌قولویه، اشاره نکرده‏‌اند. اما با توجه به اشاره [[شهید اول]] که گفته است شیخ مفید، نزدیک قبر [[امام جواد(ع)]]، کنار شیخ خود، ابن‌قولویه، به خاک سپرده شد، <ref>بحار الانوار، ج104، ص18 و 19.</ref> می‏‌توان نتیجه گرفت که او نیز در [[بغداد]] وفات یافته و قبر وی و شاگردش، شیخ مفید، در یک‏جا، در [[آستان کاظمین]] واقع است.

==معرفی شیخ مفید==

شیخ مفید: محمد بن محمد بن نعمان حارثی عکبری بغدادی، ملقب به شیخ مفید، از علما، فقها و متکلّمان بزرگ در تاریخ شیعه است که در زمان خود، ریاست و مرجعیت معنوی شیعیان را برعهده داشت. در منابع تاریخی از وی، با شهرت «ابن‏‌معلم» یاد شده است؛ [[نجاشی]]، تاریخ تولد وی را یازده [[ذی‌‏القعده]] سال 336 ه. ق، گفته است.<ref>رجال النجاشی، ص402.</ref> اما به قول دیگری نیز در سال 338 ه. ق، به دنیا آمده است.<ref>همان، ص403؛ الفهرست، ص158.</ref>

وی در شاخه‌‏های مختلف علوم دینی زمان خود، از جمله کلام و عقاید، اخلاق، فقه، حدیث، امامت و تاریخ، صاحب‏‌نظر بود، به‏‌طوری‏که در هریک از این شاخه‏‌های علمی، تالیفات متعددی از وی به‏‌جا مانده است.

===محل دفن===
[[پرونده:205.jpg|بندانگشتی|پنجره‏ فولادی برنجی]]
[[علامه مجلسی]]، از شهید اول نقل کرده است که شیخ مفید، کنار قبر شیخ خود، ابن‌‏قولویه، نزدیک قبر امام محمد جواد(ع)، به خاک سپرده شده است.<ref>بحار الانوار، ج104، ص18 و 19.</ref> قبر وی امروزه در رواق شرقی حرم امام موسی کاظم و امام محمد جواد(ع) قرار دارد و بر آن، پنجره‏ فولادی برنجی قیمتی از دوره عثمان قرار دارد.

به گفته عبدالحمید عباده، در گذشته بر قبر شیخ مفید، ضریحی وجود نداشته است. اما از سال 1134 ه. ق- 1921 م، یک ایرانی به نام ملا احمد یزدی، روی قبر وی، ضریحی نصب کرد.

==پانویس==
{{پانویس}}
== منابع ==
{{منابع}}

{{برگرفتگی
|پیش از لینک = کتاب
|منبع = زیارت‌گاه‌های عراق، محمدمهدی فقیه بحرالعلوم.
|پس از لینک = بخش «مقبره ابن‌قولویه قمی»، ج1، ص306-310.
| لینک = http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1472
}}

رجال النجاشي: احمد بن علي، تحقيق: السيد موسي الشبيري الزنجاني، ط ۶، قم، مؤسسة النشر الاسلامي التابعة لجماعة المدرسين، ١۴١٨ه. ق.

دائرةالمعارف بزرگ اسلامى، زير نظر: سيد كاظم موسوى بجنوردى، تهران، بنياد دايرةالمعارف بزرگ اسلامى.

لسان الميزان، احمد بن علي (ابن حجر العسقلاني)، تحقيق: عبدالفتّاح ابوغدّة، ط ١، بيروت، دار البشائر الاسلامية، ١۴٢٣ه. ق - ٢٠٠٣م.

بحارالانوار، محمدباقر المجلسي، ط ٢، بيروت، مؤسسة الوفاء، ١۴٠٣ه. ق - ١٩٨٣م.

الفهرست: محمد بن الحسن (الشيخ الطوسي)، تصحيح: محمد صادق بحرالعلوم، النجف، المكتبة المرتضوية.

{{پایان}}
{{زیارتگاه‌ها و مقبره‌های عراق}}

[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]
[[رده:زیارتگاه‌های کاظمین‏]]
[[رده:مکان‌های تاریخی کاظمین]]
[[رده:مزار علمای شیعه در کاظمین]]
[[رده:مکان‌های متبرک کاظمین]]

مقبره ابن‌قولویه قمی

2019-02-18T05:20:08Z

M-mohammad: removed Category:مکان‌های زیارتی کاظمین using HotCat

مقبره ابن‌قولویه قمی

2019-02-18T05:19:59Z

M-mohammad: removed Category:مکان‌های مذهبی کاظمین using HotCat

{{در دست ویرایش|ماه=[[بهمن]]|روز=[[۱۶]]|سال=[[۱۳۹۷]]|کاربر=M-mohammad }}

{{جعبه اطلاعات بنای مذهبی
| عنوان =
| تصویر =204.jpg
| اندازه تصویر =
| بنيانگذار =
| تأسیس =از زمان فوت [[ابن‌قولویه]]
| کاربری =زیارتگاه
| مکان =[[آستان مقدس کاظمین]]، رواق شرقی حرم امام موسی کاظم و امام محمد جواد(ع)
| نام‌های دیگر =
| وقایع مرتبط =
| ظرفیت =
| وضعیت =فعال
| مساحت =
| امکانات =دارای پنجره‏ فولادی برنجی قیمتی
| شماره ثبت =
| معمار =
| سبک =
| بازسازی =نصب ضریح در سال 1134 ه. ق- 1921 م توسط ملااحمد یزدی
| وبگاه =
}}
'''مقبره ابن‌‏قولویه قمی و شیخ مفید'''، نزدیک قبر امام جواد(ع)، در [[آستان کاظمین]] واقع شده است.

[[ابن‌‏قولویه]] از محدثان و علمای بزرگ [[شیعه]]، در قرن چهارم هجری بوده و شاگردش [[شیخ مفید]] از علما، فقها و متکلّمان بزرگ در تاریخ شیعه است که در زمان خود، ریاست و مرجعیت معنوی شیعیان را برعهده داشت. قبر این دو بزرگوار امروزه در رواق شرقی حرم امام موسی کاظم و امام محمد جواد(ع) قرار دارد و بر آن، پنجره‏ فولادی برنجی قیمتی از دوره عثمان قرار دارد، در گذشته بر قبر شیخ مفید، ضریحی وجود نداشته است. اما از سال 1134 ه. ق- 1921 م، یک ایرانی به نام ملا احمد یزدی، روی قبر وی، ضریحی نصب کرد.

==معرفی ابن‌‏قولویه==

[[ابن‌‏قولویه قمی]]: ابوالقاسم جعفر بن محمد بن جعفر بن موسی بن قولویه قمی‏، <ref>رجال النجاشی، ص123.</ref> معروف به ابن‌قولویه»، از محدثان و علمای بزرگ [[شیعه]]، در قرن چهارم هجری است.

او از محدثان ثقه و جلیل‌‏القدر شیعه، به شمار می‏‌آید که علمای شیعه او را به بزرگی و فضیلت یاد کرده‌‏اند.<ref>از جمله ر. ک: رجال النجاشی، ص123.</ref> پدرش، ابوجعفر محمد بن قولویه نیز از راویان شیعه است که قبرش تا به امروز، در محل قبرستان باغ ملی سابق قم (شمال [[قبرستان شیخان]])، باقی مانده و زیارتگاه است.

از اساتید او می‏‌توان از [[احمد بن ادریس قمی]]، [[علی بن بابویه قمی]]، [[ابن‌ولید قمی]]، [[ابن‌عقده]]، [[محمد بن یعقوب کلینی]]، [[ابوعمرو کشی|ابوعمرو کَشّی]]، [[عبدالعزیز بن یحیی جلودی]]، [[ابن‌همام اسکافی]] و همچنین پدرش محمد و برادرش علی، نام برد و از شاگردانش می‌‏توان به [[ابن‌عبدون]]، [[ابن‌عیاش جوهری]]، [[شیخ صدوق]]، [[شیخ مفید]]، [[ابن‌شاذان قمی]]، [[ابن‌نوح سیرافی]]، [[غضائری]] و [[تلعکبری|تَلّعُکبری]]، اشاره کرد.<ref>دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج4، ص491 و 492.</ref>

مشهورترین کتاب وی کتاب «[[کامل الزیارات]]» است.

===سال وفات و محل دفن===

[[ابن‌حجر عسقلانی]]، سال وفات ابن‌قولویه را 368 ه. ق، ذکر کرده است.<ref>لسان المیزان، ج2، ص470.</ref> منابع معتبر، به محل وفات و دفن ابن‌قولویه، اشاره نکرده‏‌اند. اما با توجه به اشاره [[شهید اول]] که گفته است شیخ مفید، نزدیک قبر [[امام جواد(ع)]]، کنار شیخ خود، ابن‌قولویه، به خاک سپرده شد، <ref>بحار الانوار، ج104، ص18 و 19.</ref> می‏‌توان نتیجه گرفت که او نیز در [[بغداد]] وفات یافته و قبر وی و شاگردش، شیخ مفید، در یک‏جا، در [[آستان کاظمین]] واقع است.

==معرفی شیخ مفید==

شیخ مفید: محمد بن محمد بن نعمان حارثی عکبری بغدادی، ملقب به شیخ مفید، از علما، فقها و متکلّمان بزرگ در تاریخ شیعه است که در زمان خود، ریاست و مرجعیت معنوی شیعیان را برعهده داشت. در منابع تاریخی از وی، با شهرت «ابن‏‌معلم» یاد شده است؛ [[نجاشی]]، تاریخ تولد وی را یازده [[ذی‌‏القعده]] سال 336 ه. ق، گفته است.<ref>رجال النجاشی، ص402.</ref> اما به قول دیگری نیز در سال 338 ه. ق، به دنیا آمده است.<ref>همان، ص403؛ الفهرست، ص158.</ref>

وی در شاخه‌‏های مختلف علوم دینی زمان خود، از جمله کلام و عقاید، اخلاق، فقه، حدیث، امامت و تاریخ، صاحب‏‌نظر بود، به‏‌طوری‏که در هریک از این شاخه‏‌های علمی، تالیفات متعددی از وی به‏‌جا مانده است.

===محل دفن===
[[پرونده:205.jpg|بندانگشتی|پنجره‏ فولادی برنجی]]
[[علامه مجلسی]]، از شهید اول نقل کرده است که شیخ مفید، کنار قبر شیخ خود، ابن‌‏قولویه، نزدیک قبر امام محمد جواد(ع)، به خاک سپرده شده است.<ref>بحار الانوار، ج104، ص18 و 19.</ref> قبر وی امروزه در رواق شرقی حرم امام موسی کاظم و امام محمد جواد(ع) قرار دارد و بر آن، پنجره‏ فولادی برنجی قیمتی از دوره عثمان قرار دارد.

به گفته عبدالحمید عباده، در گذشته بر قبر شیخ مفید، ضریحی وجود نداشته است. اما از سال 1134 ه. ق- 1921 م، یک ایرانی به نام ملا احمد یزدی، روی قبر وی، ضریحی نصب کرد.

==پانویس==
{{پانویس}}
== منابع ==
{{منابع}}

{{برگرفتگی
|پیش از لینک = کتاب
|منبع = زیارت‌گاه‌های عراق، محمدمهدی فقیه بحرالعلوم.
|پس از لینک = بخش «مقبره ابن‌قولویه قمی»، ج1، ص306-310.
| لینک = http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1472
}}

رجال النجاشي: احمد بن علي، تحقيق: السيد موسي الشبيري الزنجاني، ط ۶، قم، مؤسسة النشر الاسلامي التابعة لجماعة المدرسين، ١۴١٨ه. ق.

دائرةالمعارف بزرگ اسلامى، زير نظر: سيد كاظم موسوى بجنوردى، تهران، بنياد دايرةالمعارف بزرگ اسلامى.

لسان الميزان، احمد بن علي (ابن حجر العسقلاني)، تحقيق: عبدالفتّاح ابوغدّة، ط ١، بيروت، دار البشائر الاسلامية، ١۴٢٣ه. ق - ٢٠٠٣م.

بحارالانوار، محمدباقر المجلسي، ط ٢، بيروت، مؤسسة الوفاء، ١۴٠٣ه. ق - ١٩٨٣م.

الفهرست: محمد بن الحسن (الشيخ الطوسي)، تصحيح: محمد صادق بحرالعلوم، النجف، المكتبة المرتضوية.

{{پایان}}
{{زیارتگاه‌ها و مقبره‌های عراق}}

[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]
[[رده:زیارتگاه‌های کاظمین‏]]
[[رده:مکان‌های تاریخی کاظمین]]
[[رده:مکان‌های زیارتی کاظمین]]
[[رده:مزار علمای شیعه در کاظمین]]

مقبره سیداسماعیل صدر

2019-02-18T05:18:17Z

M-mohammad: added Category:مکان‌های متبرک کاظمین using HotCat

{{در دست ویرایش|ماه=[[بهمن]]|روز=[[۱۶]]|سال=[[۱۳۹۷]]|کاربر=M-mohammad }}

{{جعبه اطلاعات بنای مذهبی
| عنوان =
| تصویر =
| اندازه تصویر =
| بنيانگذار =
| تأسیس =بعد از وفات سیداسماعیل صدر
| کاربری =زیارتگاه
| مکان =اتاقی پایین پای رواق مطهر [[حرم کاظمین]](ع)
| نام‌های دیگر =
| وقایع مرتبط =
| ظرفیت =
| وضعیت =فعال
| مساحت =
| امکانات =دارای پنجره‌ای مشبک که بالای آن، کتیبه‏‌ای طلاکاری شده حاوی آیه‌‏ای از [[قرآن]]
| شماره ثبت =
| معمار =
| سبک =
| بازسازی =
| وبگاه =
}}
'''مقبره سیداسماعیل صدر'''، در اتاقی پایین پای رواق مطهر [[حرم کاظمین]](ع)، واقع شده است.

این مقبره متعلق به [[سیداسماعیل صدر]]، فرزند [[سیدمحمد صدر]] از خاندان صدر که از خاندان‏‌های علمی و سادات [[شیعه]] در [[جبل عامل]] بودند که نسبشان به [[ابراهیم بن موسی(ع)|ابراهیم]]، پسر [[امام موسی کاظم(ع)]] می‏‌رسد.

مقبره سیداسماعیل دارای پنجره مشبکی به سمت صحن باب المراد است که بالای آن، کتیبه‏‌ای طلاکاری شده حاوی آیه‌‏ای از [[قرآن]]، وجود دارد و سه تن از فرزندانش در کنار او دفن شده‌اند.

==معرفی اجمالی==

[[سیداسماعیل صدر]]، پسر سیدمحمد، پسر سیدصالح، از فقهای شیعه در نیمه اول سده سیزدهم و نیمه دوم سده چهاردهم است. [[خاندان صدر]]، از خاندان‏‌های علمی و سادات شیعه در [[جبل عامل]] است که بسیاری از علمای این خاندان، به [[ایران]] و [[عراق]] مهاجرت کردند. نسب این خاندان با 28 واسطه، به [[ابراهیم بن موسی(ع)|ابراهیم]]، پسر [[امام موسی کاظم(ع)]] می‏‌رسد. سیدصالح، جد سید اسماعیل، به عراق و سپس به اصفهان مهاجرت کرد و در این شهر، اقامت گزید.

سیدمحمد، پدر سیداسماعیل نیز از علمای شیعه و داماد مرحوم [[شیخ جعفر کاشف‏ الغطا]] بود و در سال 1263 یا 1264 ه. ق، در [[نجف اشرف]] درگذشت.

سیداسماعیل صدر، در 1258 ه. ق، در اصفهان به دنیا آمد و در شش سالگی پدر و در چهارده سالگی برادر بزرگ خود را از دست داد.

او مقدمات علوم دینی را در اصفهان‏ آموخت و در سال 1281 ه. ق، به نجف اشرف مهاجرت کرد و در جلسات درس [[میرزا محمدحسن شیرازی]] حضور یافت. کنار وی، دو تن دیگر از علمای بزرگ شیعه یعنی [[شیخ محمدتقی شیرازی]] و [[سیدمحمد اصفهانی فشارکی]] نیز نزد [[میرزای شیرازی]] شاگردی نمودند و با مهاجرت ایشان به [[سامرا]]، سیداسماعیل و دیگر شاگردان ایشان نیز در رکاب وی به سامرا رفتند.

سیداسماعیل صدر، در سال‏‌های پیری میرزای شیرازی، به دستور وی، تدریس علوم دینی را آغاز کرد و پس از وفات این عالم بزرگوار، به همراه عمویش سید حسن صدر، به [[کربلا]] رفت و در حوزه علمیه این شهر، به تدریس مشغول شد. مدتی نیز به اصفهان و در اواخر عمر، به کاظمین مهاجرت کرد و سرانجام در این شهر، در سن 80 یا 81 سالگی، در روز سه‏ شنبه، دوازده [[جمادی‏ الاولی]] 1388 ه. ق، از دنیا رفت و پس از تشییع جنازه باشکوهی، در اتاقی پایین پای رواق مطهر [[حرم کاظمین]](ع)، به خاک سپرده شد. از وی به‌‏جز رساله عملیه که حاشیه‌‏ای بر کتاب «انیس التجار» [[ملا مهدی نراقی]] است، اثر دیگری به یادگار نمانده است.<ref>گلشن ابرار، ج3، ص218 و 227.</ref>

===فرزندان===

سیداسماعیل صدر، چهار فرزند پسر، به نام‌‏های سیدمحمدمهدی، سیدصدرالدین (متوفای 1372 ه. ق)، سیدمحمدجواد و سیدحیدر (متوفای 1356 ه. ق) داشت که همه آنها، از علما و فقها بودند و به جز سیدصدرالدین صدر که در [[حرم مطهر حضرت معصومه]](س) در قم مدفون می‏‌باشد، <ref>گلشن ابرار، ج3، ص226 و 227.</ref> سه فرزند دیگر، کنار پدر در کاظمین، به خاک سپرده شده‌‏اند.

==محل مقبره==

مقبره سیداسماعیل صدر، در قسمت شمال شرقی حرم مطهر قرار دارد و دارای پنجره مشبکی به سمت صحن باب المراد است که بالای آن، کتیبه‏‌ای طلاکاری شده حاوی آیه‌‏ای از [[قرآن]]، وجود دارد.<ref>http://www.aljawadain.org/fr/projects/view.php?id/01.</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}
== منابع ==
{{منابع}}

{{برگرفتگی
|پیش از لینک = کتاب
|منبع = زیارت‌گاه‌های عراق، محمدمهدی فقیه بحرالعلوم.
|پس از لینک = بخش «مقبره سیداسماعیل صدر»، ج1، ص313-314.
| لینک = http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1472
}}

* '''گلشن ابرار''': جمعى از پژوهشگران حوزه علميه قم، زير نظر: پژوهشكده باقرالعلوم(ع)، چاپ ٣، قم، معروف، ١٣٨۵ه. ش.

{{پایان}}
{{زیارتگاه‌ها و مقبره‌های عراق}}

[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]
[[رده:مکان‌های تاریخی کاظمین]]
[[رده:زیارتگاه‌های کاظمین]]
[[رده:مزار علمای شیعه در کاظمین]]
[[رده:مزار سادات در کاظمین]]
[[رده:مکان‌های متبرک کاظمین]]

مقبره سیداسماعیل صدر

2019-02-18T05:17:44Z

M-mohammad: removed Category:مکان‌های زیارتی کاظمین using HotCat

مقبره سیداسماعیل صدر

2019-02-18T05:14:00Z

M-mohammad: added Category:مزار سادات در کاظمین using HotCat

{{در دست ویرایش|ماه=[[بهمن]]|روز=[[۱۶]]|سال=[[۱۳۹۷]]|کاربر=M-mohammad }}

{{جعبه اطلاعات بنای مذهبی
| عنوان =
| تصویر =
| اندازه تصویر =
| بنيانگذار =
| تأسیس =بعد از وفات سیداسماعیل صدر
| کاربری =زیارتگاه
| مکان =اتاقی پایین پای رواق مطهر [[حرم کاظمین]](ع)
| نام‌های دیگر =
| وقایع مرتبط =
| ظرفیت =
| وضعیت =فعال
| مساحت =
| امکانات =دارای پنجره‌ای مشبک که بالای آن، کتیبه‏‌ای طلاکاری شده حاوی آیه‌‏ای از [[قرآن]]
| شماره ثبت =
| معمار =
| سبک =
| بازسازی =
| وبگاه =
}}
'''مقبره سیداسماعیل صدر'''، در اتاقی پایین پای رواق مطهر [[حرم کاظمین]](ع)، واقع شده است.

این مقبره متعلق به [[سیداسماعیل صدر]]، فرزند [[سیدمحمد صدر]] از خاندان صدر که از خاندان‏‌های علمی و سادات [[شیعه]] در [[جبل عامل]] بودند که نسبشان به [[ابراهیم بن موسی(ع)|ابراهیم]]، پسر [[امام موسی کاظم(ع)]] می‏‌رسد.

مقبره سیداسماعیل دارای پنجره مشبکی به سمت صحن باب المراد است که بالای آن، کتیبه‏‌ای طلاکاری شده حاوی آیه‌‏ای از [[قرآن]]، وجود دارد و سه تن از فرزندانش در کنار او دفن شده‌اند.

==معرفی اجمالی==

[[سیداسماعیل صدر]]، پسر سیدمحمد، پسر سیدصالح، از فقهای شیعه در نیمه اول سده سیزدهم و نیمه دوم سده چهاردهم است. [[خاندان صدر]]، از خاندان‏‌های علمی و سادات شیعه در [[جبل عامل]] است که بسیاری از علمای این خاندان، به [[ایران]] و [[عراق]] مهاجرت کردند. نسب این خاندان با 28 واسطه، به [[ابراهیم بن موسی(ع)|ابراهیم]]، پسر [[امام موسی کاظم(ع)]] می‏‌رسد. سیدصالح، جد سید اسماعیل، به عراق و سپس به اصفهان مهاجرت کرد و در این شهر، اقامت گزید.

سیدمحمد، پدر سیداسماعیل نیز از علمای شیعه و داماد مرحوم [[شیخ جعفر کاشف‏ الغطا]] بود و در سال 1263 یا 1264 ه. ق، در [[نجف اشرف]] درگذشت.

سیداسماعیل صدر، در 1258 ه. ق، در اصفهان به دنیا آمد و در شش سالگی پدر و در چهارده سالگی برادر بزرگ خود را از دست داد.

او مقدمات علوم دینی را در اصفهان‏ آموخت و در سال 1281 ه. ق، به نجف اشرف مهاجرت کرد و در جلسات درس [[میرزا محمدحسن شیرازی]] حضور یافت. کنار وی، دو تن دیگر از علمای بزرگ شیعه یعنی [[شیخ محمدتقی شیرازی]] و [[سیدمحمد اصفهانی فشارکی]] نیز نزد [[میرزای شیرازی]] شاگردی نمودند و با مهاجرت ایشان به [[سامرا]]، سیداسماعیل و دیگر شاگردان ایشان نیز در رکاب وی به سامرا رفتند.

سیداسماعیل صدر، در سال‏‌های پیری میرزای شیرازی، به دستور وی، تدریس علوم دینی را آغاز کرد و پس از وفات این عالم بزرگوار، به همراه عمویش سید حسن صدر، به [[کربلا]] رفت و در حوزه علمیه این شهر، به تدریس مشغول شد. مدتی نیز به اصفهان و در اواخر عمر، به کاظمین مهاجرت کرد و سرانجام در این شهر، در سن 80 یا 81 سالگی، در روز سه‏ شنبه، دوازده [[جمادی‏ الاولی]] 1388 ه. ق، از دنیا رفت و پس از تشییع جنازه باشکوهی، در اتاقی پایین پای رواق مطهر [[حرم کاظمین]](ع)، به خاک سپرده شد. از وی به‌‏جز رساله عملیه که حاشیه‌‏ای بر کتاب «انیس التجار» [[ملا مهدی نراقی]] است، اثر دیگری به یادگار نمانده است.<ref>گلشن ابرار، ج3، ص218 و 227.</ref>

===فرزندان===

سیداسماعیل صدر، چهار فرزند پسر، به نام‌‏های سیدمحمدمهدی، سیدصدرالدین (متوفای 1372 ه. ق)، سیدمحمدجواد و سیدحیدر (متوفای 1356 ه. ق) داشت که همه آنها، از علما و فقها بودند و به جز سیدصدرالدین صدر که در [[حرم مطهر حضرت معصومه]](س) در قم مدفون می‏‌باشد، <ref>گلشن ابرار، ج3، ص226 و 227.</ref> سه فرزند دیگر، کنار پدر در کاظمین، به خاک سپرده شده‌‏اند.

==محل مقبره==

مقبره سیداسماعیل صدر، در قسمت شمال شرقی حرم مطهر قرار دارد و دارای پنجره مشبکی به سمت صحن باب المراد است که بالای آن، کتیبه‏‌ای طلاکاری شده حاوی آیه‌‏ای از [[قرآن]]، وجود دارد.<ref>http://www.aljawadain.org/fr/projects/view.php?id/01.</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}
== منابع ==
{{منابع}}

{{برگرفتگی
|پیش از لینک = کتاب
|منبع = زیارت‌گاه‌های عراق، محمدمهدی فقیه بحرالعلوم.
|پس از لینک = بخش «مقبره سیداسماعیل صدر»، ج1، ص313-314.
| لینک = http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1472
}}

* '''گلشن ابرار''': جمعى از پژوهشگران حوزه علميه قم، زير نظر: پژوهشكده باقرالعلوم(ع)، چاپ ٣، قم، معروف، ١٣٨۵ه. ش.

{{پایان}}
{{زیارتگاه‌ها و مقبره‌های عراق}}

[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]
[[رده:مکان‌های تاریخی کاظمین]]
[[رده:زیارتگاه‌های کاظمین]]
[[رده:مکان‌های زیارتی کاظمین]]
[[رده:مزار علمای شیعه در کاظمین]]
[[رده:مزار سادات در کاظمین]]

مقبره سیداسماعیل صدر

2019-02-18T05:13:14Z

M-mohammad: removed Category:مکان‌های مذهبی کاظمین using HotCat

{{در دست ویرایش|ماه=[[بهمن]]|روز=[[۱۶]]|سال=[[۱۳۹۷]]|کاربر=M-mohammad }}

{{جعبه اطلاعات بنای مذهبی
| عنوان =
| تصویر =
| اندازه تصویر =
| بنيانگذار =
| تأسیس =بعد از وفات سیداسماعیل صدر
| کاربری =زیارتگاه
| مکان =اتاقی پایین پای رواق مطهر [[حرم کاظمین]](ع)
| نام‌های دیگر =
| وقایع مرتبط =
| ظرفیت =
| وضعیت =فعال
| مساحت =
| امکانات =دارای پنجره‌ای مشبک که بالای آن، کتیبه‏‌ای طلاکاری شده حاوی آیه‌‏ای از [[قرآن]]
| شماره ثبت =
| معمار =
| سبک =
| بازسازی =
| وبگاه =
}}
'''مقبره سیداسماعیل صدر'''، در اتاقی پایین پای رواق مطهر [[حرم کاظمین]](ع)، واقع شده است.

این مقبره متعلق به [[سیداسماعیل صدر]]، فرزند [[سیدمحمد صدر]] از خاندان صدر که از خاندان‏‌های علمی و سادات [[شیعه]] در [[جبل عامل]] بودند که نسبشان به [[ابراهیم بن موسی(ع)|ابراهیم]]، پسر [[امام موسی کاظم(ع)]] می‏‌رسد.

مقبره سیداسماعیل دارای پنجره مشبکی به سمت صحن باب المراد است که بالای آن، کتیبه‏‌ای طلاکاری شده حاوی آیه‌‏ای از [[قرآن]]، وجود دارد و سه تن از فرزندانش در کنار او دفن شده‌اند.

==معرفی اجمالی==

[[سیداسماعیل صدر]]، پسر سیدمحمد، پسر سیدصالح، از فقهای شیعه در نیمه اول سده سیزدهم و نیمه دوم سده چهاردهم است. [[خاندان صدر]]، از خاندان‏‌های علمی و سادات شیعه در [[جبل عامل]] است که بسیاری از علمای این خاندان، به [[ایران]] و [[عراق]] مهاجرت کردند. نسب این خاندان با 28 واسطه، به [[ابراهیم بن موسی(ع)|ابراهیم]]، پسر [[امام موسی کاظم(ع)]] می‏‌رسد. سیدصالح، جد سید اسماعیل، به عراق و سپس به اصفهان مهاجرت کرد و در این شهر، اقامت گزید.

سیدمحمد، پدر سیداسماعیل نیز از علمای شیعه و داماد مرحوم [[شیخ جعفر کاشف‏ الغطا]] بود و در سال 1263 یا 1264 ه. ق، در [[نجف اشرف]] درگذشت.

سیداسماعیل صدر، در 1258 ه. ق، در اصفهان به دنیا آمد و در شش سالگی پدر و در چهارده سالگی برادر بزرگ خود را از دست داد.

او مقدمات علوم دینی را در اصفهان‏ آموخت و در سال 1281 ه. ق، به نجف اشرف مهاجرت کرد و در جلسات درس [[میرزا محمدحسن شیرازی]] حضور یافت. کنار وی، دو تن دیگر از علمای بزرگ شیعه یعنی [[شیخ محمدتقی شیرازی]] و [[سیدمحمد اصفهانی فشارکی]] نیز نزد [[میرزای شیرازی]] شاگردی نمودند و با مهاجرت ایشان به [[سامرا]]، سیداسماعیل و دیگر شاگردان ایشان نیز در رکاب وی به سامرا رفتند.

سیداسماعیل صدر، در سال‏‌های پیری میرزای شیرازی، به دستور وی، تدریس علوم دینی را آغاز کرد و پس از وفات این عالم بزرگوار، به همراه عمویش سید حسن صدر، به [[کربلا]] رفت و در حوزه علمیه این شهر، به تدریس مشغول شد. مدتی نیز به اصفهان و در اواخر عمر، به کاظمین مهاجرت کرد و سرانجام در این شهر، در سن 80 یا 81 سالگی، در روز سه‏ شنبه، دوازده [[جمادی‏ الاولی]] 1388 ه. ق، از دنیا رفت و پس از تشییع جنازه باشکوهی، در اتاقی پایین پای رواق مطهر [[حرم کاظمین]](ع)، به خاک سپرده شد. از وی به‌‏جز رساله عملیه که حاشیه‌‏ای بر کتاب «انیس التجار» [[ملا مهدی نراقی]] است، اثر دیگری به یادگار نمانده است.<ref>گلشن ابرار، ج3، ص218 و 227.</ref>

===فرزندان===

سیداسماعیل صدر، چهار فرزند پسر، به نام‌‏های سیدمحمدمهدی، سیدصدرالدین (متوفای 1372 ه. ق)، سیدمحمدجواد و سیدحیدر (متوفای 1356 ه. ق) داشت که همه آنها، از علما و فقها بودند و به جز سیدصدرالدین صدر که در [[حرم مطهر حضرت معصومه]](س) در قم مدفون می‏‌باشد، <ref>گلشن ابرار، ج3، ص226 و 227.</ref> سه فرزند دیگر، کنار پدر در کاظمین، به خاک سپرده شده‌‏اند.

==محل مقبره==

مقبره سیداسماعیل صدر، در قسمت شمال شرقی حرم مطهر قرار دارد و دارای پنجره مشبکی به سمت صحن باب المراد است که بالای آن، کتیبه‏‌ای طلاکاری شده حاوی آیه‌‏ای از [[قرآن]]، وجود دارد.<ref>http://www.aljawadain.org/fr/projects/view.php?id/01.</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}
== منابع ==
{{منابع}}

{{برگرفتگی
|پیش از لینک = کتاب
|منبع = زیارت‌گاه‌های عراق، محمدمهدی فقیه بحرالعلوم.
|پس از لینک = بخش «مقبره سیداسماعیل صدر»، ج1، ص313-314.
| لینک = http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1472
}}

* '''گلشن ابرار''': جمعى از پژوهشگران حوزه علميه قم، زير نظر: پژوهشكده باقرالعلوم(ع)، چاپ ٣، قم، معروف، ١٣٨۵ه. ش.

{{پایان}}
{{زیارتگاه‌ها و مقبره‌های عراق}}

[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]
[[رده:مکان‌های تاریخی کاظمین]]
[[رده:زیارتگاه‌های کاظمین]]
[[رده:مکان‌های زیارتی کاظمین]]
[[رده:مزار علمای شیعه در کاظمین]]