https://wikihaj.com/api.php?action=feedcontributions&feedformat=atom&user=Mo.ali.rezapour 2026-10-13T05:41:35Z مشارکت‌های کاربر MediaWiki 1.43.0 https://wikihaj.com/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Mo.ali.rezapour/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86%DB%B1&diff=70289 2026-10-12T19:26:49Z

<p>Mo.ali.rezapour: /* اعتبار */</p> <hr /> <div>'''زیارت آل‌یاسین''' از زیارتنامه‌های امام زمان است. این دعا اولین بار در قرن ششم در کتاب المزار ابن المشهدی و الاحتجاج مرحوم طبرسی آمده است. در بررسی سندی این زیارتنامه، راویان آن ضعیف دانسته شده است؛ اما در سیره بسیاری از عالمان به آن توجه شده است.<br /> <br /> == معرفی و جایگاه ==<br /> زیارت آل یاسین از زیارت‌های امام زمان (عج) است که طبرسی آن را به نقل از توقیع حمیری در کتاب خود (احتجاج) آورده است. این زیارت به درخواست شیعیان ازناحیه مقدسه صادر شده است و علما و بزرگان به آن عنایت داشته‌اند&lt;ref&gt;«شناختنامه زیارت آل‌یاسین»، ص۳۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> این زیارت به درخواستشیعیان دربارهٔ شیوهٔ ملاقات حضرت ولی عصر علیه السّلام از سوی آن حضرت، در توقیعبه محمّد بن عبد اللّه حمیری صادر شده است. مضامین زیارت ازنظر شکلظاهری و همچنین محتوا با سایر زیارات اهل بیت علیهم السّلام قرابت دارد، و همین نکتهبه اعتبار آن می‌افزاید.&lt;ref&gt;«شناختنامه زیارت آل‌یاسین»، ص۵۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> این زیارت به تصریح برخی از علما، جامع و کامل و بهترین زیارت آن حضرت است و در همه اوقات می‌شود آن را خواند.&lt;ref&gt;بحارالانوار، ج۵۳، ص۱۷۱.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;فرهنگ‌نامه مهدویت، ص۲۵۲.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> از آنجا که این زیارت با سلام بر آل یاسین آغاز می‌شود، امروزه به این نام معروف است. این زیارت، با بیست و سه سلام آغاز شده است: سلام اوّل به آل یس (عترت پاک پیامبر صلّی اللّه علیه و اله و سلّم) و سلام‌های بعد، هریک خطاب به حضرت مهدی عجّل اللّه تعالی فرجه الشریف با القاب و عناوین خاص آن حضرت می‌باشد. سپس با اظهار و اقرار به اصول اعتقادی صحیح و گواه گرفتن امام بر آن‌ها و تجدید عهد وفاداری برای اولیای دین، زیارت به پایان می‌رسد.&lt;ref&gt;فرهنگ‌نامه مهدویت، ص۲۵۲.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> جمع فراوانی از شیعیان به خواندن این زیارت و دعای پس از آن مداومت دارند و برای خواندن آن به‌طور گروهی در شهرهای گوناگون شیعه‌نشین جلسات خاصی برگزار می‌شود.&lt;ref&gt;فرهنگ‌نامه مهدویت، ص۲۵۲.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == واژه‌شناسی آل‌یاسین ==<br /> زیارت آل‌یاسین با توجه به اینکه با جمله «سلام علی آل یس» آغاز می‌شود، به این نام مشهور شده باشد.&lt;ref&gt;«شناختنامه زیارت آل‌یاسین»، ص۳۹.&lt;/ref&gt; عبارت آل یاسین در این زیارت معانی متفاوتی دارد. روایات زیادی وارد شده مبنی بر اینکه «یس» نام [[پیامبر(ص)]] است و [[اهل بیت|اهل‌بیت(ع)]] ایشان آل یاسین هستند.&lt;ref&gt;«شناختنامه زیارت آل‌یاسین»، ص۴۱.&lt;/ref&gt; [[امام صادق(ع)]] از [[امام علی(ع)]] نقل می‌کند که یاسین، محمد است و ما آل‌یاسین هستیم.&lt;ref&gt;تفسیر صافی، ج۴، ص۲۸۲.&lt;/ref&gt; همچنین گفته شده آل یاسین در واقع اِل‌یاسین بوده که تلفظی دیگر از اِلیاس است.&lt;ref&gt;جامع البیان، ج۲۳، ص۶۱.&lt;/ref&gt; و نیز آمده است که یاسین نام سوره یا قرآن است و آل‌یاسین اهل قرآن و مؤمنان به آن هستند.&lt;ref&gt;مجمع البیان، ج۵، ص۸۲؛&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == منبع‌شناسی ==<br /> زیارت آل‌یاسین در منابع شیعی سده ششم و پس از آن انعکاس یافته است. [[کتاب المزار (ابن مشهدی)|کتاب المزار]] اثر ابن المشهدی و [[الاحتجاج|کتاب الاحتجاج]] اثر [[طبرسی]] کهن‌ترین منابع آن هستند. کتاب الاحتجاج این زیارت را بی‌سند و مختصر آورده در حالی که المزار آن را با سه سند و متنی مفصّلتر، ذکر کرده و آن را به نقل از [[محمد بن عثمان عمری]] نائب دوم [[امام زمان(عج)]]&lt;nowiki/&gt;آورده است.&lt;ref&gt;المزار الکبیر، ص۵۶۷؛ الإحتجاج، ج۴، ص۳۴۲.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در سده هفتم [[سید ابن طاووس]] آن را به نقل از ابوجعفر حِمیری می‌آورد و اشاره می‌کند که این زیارت از [[ناحیه مقدسه]] (یکی از القاب امام مهدی(ع) در دوران غیبت صغری) برای حمیری ارسال شده و دستور داده شده که در [[سرداب مقدس]] خوانده شود.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۱۱&lt;/ref&gt; دستور خواندن در سرداب می‌تواند نشانه آن باشد که سید ابن طاووس این زیارت را از منابع دیگری اخذ کرده که به دست ما نرسیده است.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۱۲.&lt;/ref&gt; نبودن این زیارت در مجموعه کتاب‌های دعایی و زیارتی دیگر، نمی‌تواند به اعتبار آن خدشه وارد کند؛ زیرا برخی از این نوع آثار، از بین رفت و شاید این زیارت در آنها موجود بود.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۱۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اعتبار ==<br /> در بررسی سندی زیارت آل یاسین از کتاب المزار ابن مشهدی، سند آن به سبب راویان ضعیف در آن، دچار ضعف دانسته شده است. کتاب الاحتجاج نیز سندی و راوی ای ذکر نکرده و زیارت به صورت مرسل ذکر شده است. اما گفته شده این زیارت به عنوان متنی مرتبط با مستحبّات، پذیرفته شده؛ چرا که سیره علما در این گونه موارد، تمسّک به [[قاعده تسامح در ادله سنن]] است.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۳۷.&lt;/ref&gt; افزون بر آن، نقل این زیارت در کتاب الاحتجاج طبرسی به افزایش اعتبار این زیارت کمک می‌کند.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۳۸.&lt;/ref&gt; متن موجود در الاحتجاج نسبت به متن المزار الکبیر تفاوت‌هایی دارد که مهم‌ترین آن خلاصه تر بودن آن است. به نظر می‌رسد با توجّه به عدم دقّت در نسخه برداری از المزار الکبیر متن الاحتجاج مطمئن تر باشد خصوصاً آن که [[شیخ عباس قمی]] نیز در مفاتیح الجنان همین متن را برگزیده است.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۳۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == مضامین ==<br /> شهادت به یکتایی خداوند، رسالت و بندگی پیامبر (و محبوبیت آن حضرت و اهل‌بیت، حجت بودن اهل بیت مضامین اصلی این دعا است.&lt;ref&gt;«عرضه عقاید در زیارت آل‌یاسین و هماهنگی مفاد آن با آیات قرآن کریم»، ص۲۴ تا ص۳۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> زیارت، آیین یادگار پیشوایان دین و سیر روحی آکنده از آموزه‌های اعتقادی، عرفانی، و اخلاقی است، که بخشی از ادبیات آیینی مسلمانان را شکل می‌دهد.&lt;ref&gt;«شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، ص۸۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> این زیارت با سلام به حضرت مهدی؟ عج؟، و برشمردن صفات ایشان آغاز می‌شود. سپس با گواهی به این‌که دوازده امام، حجت خدایند و نیز حقانیت آخرت و مواقف حشر ادامه می‌یابد. حسن ختام زیارت، اعلام یاری و مودّت به امام است. یکی از مهم‌ترین حقایق معنوی این زیارت آن است که آن حضرت، مظهر و حامل اسم «الله»، وعده حتمی خداوند و راه و رود به کتاب خداوند می‌باشد.&lt;ref&gt;«شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، ص۹۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> زیارت آل‌یاسین یک متن دارای انسجام و وحدت موضوعی است. خواننده آل‌یاسین خود را زائر و در پیشگاه امام می‌داند. آغاز هر دیدار سلام است. از این رو با هدف برقراری ارتباط قلبی و روحی با امام و شناخت ایشان، زیارت با سلام‌های پیاپی آغاز شده است&lt;ref&gt;«شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، ص۹۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> زیارت آل‌یاسین، جلوه‌گاه عواطف راستین، و دیرینه ارادتمندان امام منتظر است. نکته برجسته در بررسی عنصر عاطفه در این زیارت آن است که عواطف و احساسات پاک زائر جوششی کور نیست که به سردی گراید بلکه باب معرفت است به گونه‌ای که زائر در پایان دعا به حقایق و معارف دین و ولایت‌مداری نسبت به امام اقرار می‌نماید.&lt;ref&gt;«شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، ص۹۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> زائر پس از ارائه اعتقادات خویش درباره توحید، نبوت و امامت به عرضه باورداشت رجعت که از ضروریات مذهب تشیع است و در دوران حضور و حیات آخرین امام واقع می‌شود؛ می‌پردازد. سپس به حقانیت مرگ و سایر مواقف پس از آن شهادت می‌دهد و سرانجام ضرورت موّدت به اهل‌بیت و پیروی از آنان را اعلام می‌دارد.&lt;ref&gt;«مستندات قرآنی عرضه باور به رجعت و مواقف پس از مرگ، در زیارت آل‌یاسین»، ص۹۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == کتابشناسی شرح‌ها ==<br /> زیارت آل یاسین در دوره معاصر بسیار مورد اقبال جامعه مذهبی قرار گرفته است و به همین سبب شروحی بر این کتاب نوشته شده است. از جمله:<br /> <br /> * بر آستان جانان: شرح زیارت‌نامه آل یاسین و نیایش پس از آن، نوشته عبدالصمد شاعلی، تهران نشر رایحه۱۳۸۱ش.<br /> * گفتاری در شرح حکمی زیارت آل یاسین، نوشته محمد خیاط زنجانی ، نشربنیان مرصوص. کرمانشاه ۱۳۹۷ش. <br /> * تفسیر و شرح زیارت آل یاسین، نوشته سید جعفر رفیعی، نشر یاران قائم قم ۱۳۸۳ش.<br /> * میثاق منتظران: شرحی بر زیارت آل یاسین (دوره دو جلدی)، سید مهدی حائری قزوینی، انتشارات کتاب جمکران، چاپ دوم ١٣٩٠ش.<br /> * شرح زیارت آل یاسین، نوشته علی کورانی ترجمه مسلم خاطری، نشر شرکت چاپ و نشر بین الملل، تهران ۱۴۰۲ش.<br /> <br /> == متن زیارت ==<br /> {{نقل قول دوقلو<br /> | تیتر = زیارت آل‌یاسین|سَلامٌ عَلَیٰ آلِ یس، السَّلامُ عَلَیْکَ یَا داعِیَ اللّٰهِ وَرَبَّانِیَّ آیاتِهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یَا بابَ اللّٰهِ وَدَیَّانَ دِینِهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یَا خَلِیفَةَ اللّٰهِ وَناصِرَ حَقِّهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یَا حُجَّةَ اللّٰهِ وَدَلِیلَ إِرادَتِهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یَا تالِیَ کِتابِ اللّٰهِ وَتَرْجُمانَهُ، السَّلامُ عَلَیْکَ فِی آناءِ لَیْلِکَ وَأَطْرافِ نَهارِکَ، السَّلامُ عَلَیْکَ یَا بَقِیَّةَ اللّٰهِ فِی أَرْضِهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یَا مِیثاقَ اللّٰهِ الَّذِی أَخَذَهُ وَوَکَّدَهُ، السَّلامُ عَلَیْکَ یَا وَعْدَ اللّٰهِ الَّذِی ضَمِنَهُ، السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الْعَلَمُ الْمَنْصُوبُ، وَالْعِلْمُ الْمَصْبُوبُ، والْغَوْثُ وَالرَّحْمَةُ الْواسِعَةُ وَعْداً غَیْرَ مَکْذُوبٍ،|سلام بر خاندان یس، سلام بر تو ای دعوت‌کننده به سوی خدا و آگاه به آیاتش، سلام بر تو ای باب خدا و حاکم سیاستمدار دینش، سلام بر تو ای خلیفه خدا و یاور حقّش، سلام بر تو ای حجّت خدا و راهنما به سوی اراده‌اش، سلام بر تو ای تلاوت‌کننده کتاب خدا و تفسیرکننده‌اش، سلام بر تو در تمام ساعات شب و روز، سلام بر تو ای بجا مانده خدا در زمینش، سلام بر تو ای پیمان خدا که آن را برگرفت و استوارش کرد، سلام بر تو ای وعده خدا که آن را ضمانت نمود، سلام بر تو ای پرچم برافراشته و دانش سرریز و فریادرس و رحمت گسترده و وعدهٔ بی‌دروغ،|السَّلامُ عَلَیکَ حِینَ تَقُومُ، السَّلامُ عَلَیْکَ حِینَ تَقْعُدُ، السَّلامُ عَلَیْکَ حِینَ تَقْرَأُ وَتُبَیِّنُ، السَّلامُ عَلَیْکَ حِینَ تُصَلِّی وَتَقْنُتُ، السَّلامُ عَلَیْکَ حِینَ تَرْکَعُ وَتَسْجُدُ، السَّلامُ عَلَیْکَ حِینَ تُهَلِّلُ وَتُکَبِّرُ، السَّلامُ عَلَیْکَ حِین تَحْمَدُ وَتَسْتَغْفِرُ؛ السَّلامُ عَلَیْکَ حِینَ تُصْبِحُ وَتُمْسِی، السَّلامُ عَلَیْکَ فِی اللَّیْلِ إِذا یَغْشیٰ وَالنَّهارِ إِذا تَجَلَّیٰ، السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الْإِمامُ الْمَأْمُونُ، السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الْمُقَدَّمُ الْمَأْمُولُ، السَّلامُ عَلَیْکَ بِجَوامِعِ السَّلامِ،|سلام بر تو هنگامی‌که برمی‌خیزی، سلام بر تو زمانی که می‌نشینی، سلام بر تو وقتی که می‌خوانی و بیان می‌کنی، سلام بر تو هنگامی‌که نماز می‌خوانی و قنوت بجا می‌آوری، سلام بر تو زمانی که رکوع و سجود می‌نمایی، سلام بر تو وقتی که تهلیل و تکبیر می‌گویی سلام بر تو هنگامی که سپاس و استغفار می‌نمایی؛ سلام بر تو زمانی که صبح و شام می‌کنی، سلام بر تو در شب هنگامی‌که می‌پوشاند و در روز وقتی‌که آشکار می‌شود، سلام بر تو ای پیشوای امین، سلام بر تو ای پیش نهادهٔ آرزو شده، سلام بر تو به همه سلام‌ها،|أُشْهِدُکَ یَا مَوْلایَ أَنِّی أَشْهَدُ أَنْ لَاإِلٰهَ إِلّا اللّٰهُ وَحْدَهُ لَاشَرِیکَ لَهُ، وَأَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ لَاحَبِیبَ إِلّا هُوَ وَأَهْلُهُ، وَأُشْهِدُکَ یَا مَوْلایَ أَنَّ عَلِیّاً أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ حُجَّتُهُ، وَالْحَسَنَ حُجَّتُهُ، وَالْحُسَیْنَ حُجَّتُهُ، وَعَلِیَّ بْنَ الْحُسَیْنِ حُجَّتُهُ، وَمُحَمَّدَ بْنَ عَلِیٍّ حُجَّتُهُ، وَجَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ حُجَّتُهُ، وَمُوسَی بْنَ جَعْفَرٍ حُجَّتُهُ، وَعَلِیَّ بْنَ مُوسیٰ حُجَّتُهُ، وَمُحَمَّدَ بْنَ عَلِیٍّ حُجَّتُهُ، وَعَلِیَّ بْنَ مُحَمَّدٍ حُجَّتُهُ، وَالْحَسَنَ بْنَ عَلِیٍّ حُجَّتُهُ،|تو را گواه می‌گیرم ای مولایم که گواهی می‌دهم معبودی جز خدا نیست، یگانه است و شریکی ندارد و محمد بنده و فرستاده اوست، محبوبی جز او و اهل‌بیتش نیست و تو را گواه می‌گیرم ای مولایم، بر اینکه علی امیرمؤمنان و حسن و حسین و علی بن الحسین و محمد بن علی و جعفر بن محمد و موسی بن جعفر و علی بن موسی و محمد بن علی و علی بن محمد و حسن بن علی، حجّت‌های خدایند|وَأَشْهَدُ أَنَّکَ حُجَّةُ اللّٰهِ، أَنْتُمُ الْأَوَّلُ وَالْآخِرُ؛ وَأَنَّ رَجْعَتَکُمْ حَقٌّ لَارَیْبَ فِیها یَوْمَ ﴿لَایَنْفَعُ نَفْساً إِیمانُها لَمْ تَکُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ أَوْ کَسَبَتْ فِی إِیمانِها خَیْراً﴾، وَأَنَّ الْمَوْتَ حَقٌّ، وَأَنَّ ناکِراً وَنَکِیراً حَقٌّ، وَأَشْهَدُ أَنَّ النَّشْرَ حَقٌّ، وَالْبَعْثَ حَقٌّ، وَأَنَّ الصِّراطَ حَقٌّ، وَالْمِرْصادَ حَقٌّ، وَالْمِیزانَ حَقٌّ، وَالْحَشْرَ حَقٌّ، وَالْحِسابَ حَقٌّ، وَالْجَنَّةَ وَالنَّارَ حَقٌّ، وَالْوَعْدَ وَالْوَعِیدَ بِهِما حَقٌّ .|و گواهی می‌دهم که تو حجّت خدایی، شما آغاز و انجام هستید؛ و همانا بازگشت شما حق است، تردیدی در آن نیست، «روزی که ایمان‌آوردنِ کسی که پیش از آن ایمان نیاورده یا در حال ایمان‌داشتن عمل شایسته‌ای انجام نداده سودی نخواهد داشت» و گواهی می‌دهم که مرگ و ناکر و نکیر و زنده شدن و برانگیختن و صراط و کمینگاه و میزان و گردآوردن و حساب و بهشت و دوزخ و وعده و تهدید به هر دو حق است|یَا مَوْلایَ شَقِیَ مَنْ خالَفَکُمْ، وَسَعِدَ مَنْ أَطَاعَکُمْ، فَاشْهَدْ عَلَیٰ مَا أَشْهَدْتُکَ عَلَیْهِ وَأَنَا وَلِیٌّ لَکَ بَرِیءٌ مِنْ عَدُوِّکَ، فَالْحَقُّ مَا رَضِیتُمُوهُ، وَالْباطِلُ مَا سَخِطْتُمُوهُ [اَسْخَطْتُموُهُ]، وَالْمَعْرُوفُ مَا أَمَرْتُمْ بِهِ، وَالْمُنْکَرُ مَا نَهَیْتُمْ عَنْهُ، فَنَفْسِی مُؤْمِنَةٌ بِاللّٰهِ وَحْدَهُ لَاشَرِیکَ لَهُ وَبِرَسُولِهِ وَبِأَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ وَبِکُمْ یَا مَوْلایَ أَوَّلِکُمْ وَآخِرِکُمْ، وَنُصْرَتِی مُعَدَّةٌ لَکُمْ، وَمَوَدَّتِی خَالِصَةٌ لَکُمْ، آمِینَ آمِینَ.|ای مولای من، بدبخت شد کسی که با شما مخالفت ورزید و خوشبخت شد کسی که از شما اطاعت کرد، پس گواه باش بر آنچه تو را بر آن گواه گرفتم و من دوست تو و بیزار از دشمن توأم، پس حق آن است که شما به آن خشنود شدید و باطل آن است که شما از آن ناخشنود گشتید و معروف آن است که شما به آن امر فرمودید و منکر آن است که شما از آن نهی کردید، پس نهاد من مؤمن به خدای یگانه بی‌شریک و به رسول او و به امیرمؤمنان و به شماست ای مولای من، به آغاز و انجام شما و یاری‌ام برای شما آماده و دوستی‌ام نسبت به شما بی‌آلایش است، اجابت فرما، اجابت فرما.| ارتفاع = 20em<br /> }}<br /> <br /> == پانویس ==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> == منابع ==<br /> * الإحتجاج علی أهل اللجاج، طبرسی، احمد بن علی، ترجمه و شرح غفاری، تهران، چاپ مرتضوی، ۱۳۷۱ش.<br /> * «اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، صالح‌آبادی، محمدحسین، دانش‌ها و آموزه‌های قرآن و حدیث، شماره ۲۳، زمستان ۱۴۰۲ش.<br /> * بحارالانوار، علامه مجلسی، محمدباقر، مؤسسة الوفاء، ۱۴۰۳ق.<br /> * جامع البیان فی تفسیر القرآن، طبری، محمد بن جریر، تفسیر الطبری، بیروت، دار احیاء التراث العربی.<br /> * «شناختنامه زیارت آل‌یاسین»، شاهدی، روح‌الله؛ حسینی کوهساری، سید اسحاق، انتظار موعود، شماره ۳۴، بهار ۱۳۹۰ش.<br /> * «شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، عباس‌زاده، حمید، محمدیان، احمد، عصر آدینه، شماره ۲۷، پاییز ۱۳۹۷ش.<br /> * «عرضه عقاید در زیارت آل‌یاسین و هماهنگی مفاد آن با آیات قرآن کریم» ، انتظار موعود، شماره ۳۵، تابستان و پاییز ۱۳۹۰ش.<br /> * فرهنگ‌نامه مهدویت، سلیمیان، خدامراد، بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود (عج)، بی‌تا.<br /> * تفسیر صافی، فیض کاشانی، ملا محسن، تهران، الصدر، ۱۴۱۵ق.<br /> * مجمع البیان، طبرسی، فضل بن حسن، بیروت، مکتبة الحیاة، بیتا.<br /> * المزارالكبير، ابن مشهدی، ابوعبدالله، تحقیق: جواد قیومی اصفهانی، قم، مؤسسة النشر الإسلامي، چاپ اول، ۱۴۱۹ق.<br /> * «مستندات قرآنی عرضه باور به رجعت و مواقف پس از مرگ، در زیارت آل‌یاسین»، شاهدی، روح‌الله؛ حسینی کوهساری، سید اسحاق، انتظار موعود، شماره ۳۸، پاییز ۱۳۹۱ش.<br /> {{منابع}}<br /> <br /> {{پایان}}</div>

Mo.ali.rezapour https://wikihaj.com/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Mo.ali.rezapour/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86%DB%B1&diff=70288 2026-10-12T19:11:21Z

<p>Mo.ali.rezapour: /* واژه‌شناسی آل‌یاسین */</p> <hr /> <div>'''زیارت آل‌یاسین''' از زیارتنامه‌های امام زمان است. این دعا اولین بار در قرن ششم در کتاب المزار ابن المشهدی و الاحتجاج مرحوم طبرسی آمده است. در بررسی سندی این زیارتنامه، راویان آن ضعیف دانسته شده است؛ اما در سیره بسیاری از عالمان به آن توجه شده است.<br /> <br /> == معرفی و جایگاه ==<br /> زیارت آل یاسین از زیارت‌های امام زمان (عج) است که طبرسی آن را به نقل از توقیع حمیری در کتاب خود (احتجاج) آورده است. این زیارت به درخواست شیعیان ازناحیه مقدسه صادر شده است و علما و بزرگان به آن عنایت داشته‌اند&lt;ref&gt;«شناختنامه زیارت آل‌یاسین»، ص۳۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> این زیارت به درخواستشیعیان دربارهٔ شیوهٔ ملاقات حضرت ولی عصر علیه السّلام از سوی آن حضرت، در توقیعبه محمّد بن عبد اللّه حمیری صادر شده است. مضامین زیارت ازنظر شکلظاهری و همچنین محتوا با سایر زیارات اهل بیت علیهم السّلام قرابت دارد، و همین نکتهبه اعتبار آن می‌افزاید.&lt;ref&gt;«شناختنامه زیارت آل‌یاسین»، ص۵۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> این زیارت به تصریح برخی از علما، جامع و کامل و بهترین زیارت آن حضرت است و در همه اوقات می‌شود آن را خواند.&lt;ref&gt;بحارالانوار، ج۵۳، ص۱۷۱.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;فرهنگ‌نامه مهدویت، ص۲۵۲.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> از آنجا که این زیارت با سلام بر آل یاسین آغاز می‌شود، امروزه به این نام معروف است. این زیارت، با بیست و سه سلام آغاز شده است: سلام اوّل به آل یس (عترت پاک پیامبر صلّی اللّه علیه و اله و سلّم) و سلام‌های بعد، هریک خطاب به حضرت مهدی عجّل اللّه تعالی فرجه الشریف با القاب و عناوین خاص آن حضرت می‌باشد. سپس با اظهار و اقرار به اصول اعتقادی صحیح و گواه گرفتن امام بر آن‌ها و تجدید عهد وفاداری برای اولیای دین، زیارت به پایان می‌رسد.&lt;ref&gt;فرهنگ‌نامه مهدویت، ص۲۵۲.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> جمع فراوانی از شیعیان به خواندن این زیارت و دعای پس از آن مداومت دارند و برای خواندن آن به‌طور گروهی در شهرهای گوناگون شیعه‌نشین جلسات خاصی برگزار می‌شود.&lt;ref&gt;فرهنگ‌نامه مهدویت، ص۲۵۲.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == واژه‌شناسی آل‌یاسین ==<br /> زیارت آل‌یاسین با توجه به اینکه با جمله «سلام علی آل یس» آغاز می‌شود، به این نام مشهور شده باشد.&lt;ref&gt;«شناختنامه زیارت آل‌یاسین»، ص۳۹.&lt;/ref&gt; عبارت آل یاسین در این زیارت معانی متفاوتی دارد. روایات زیادی وارد شده مبنی بر اینکه «یس» نام [[پیامبر(ص)]] است و [[اهل بیت|اهل‌بیت(ع)]] ایشان آل یاسین هستند.&lt;ref&gt;«شناختنامه زیارت آل‌یاسین»، ص۴۱.&lt;/ref&gt; [[امام صادق(ع)]] از [[امام علی(ع)]] نقل می‌کند که یاسین، محمد است و ما آل‌یاسین هستیم.&lt;ref&gt;تفسیر صافی، ج۴، ص۲۸۲.&lt;/ref&gt; همچنین گفته شده آل یاسین در واقع اِل‌یاسین بوده که تلفظی دیگر از اِلیاس است.&lt;ref&gt;جامع البیان، ج۲۳، ص۶۱.&lt;/ref&gt; و نیز آمده است که یاسین نام سوره یا قرآن است و آل‌یاسین اهل قرآن و مؤمنان به آن هستند.&lt;ref&gt;مجمع البیان، ج۵، ص۸۲؛&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == منبع‌شناسی ==<br /> زیارت آل‌یاسین در منابع شیعی سده ششم و پس از آن انعکاس یافته است. [[کتاب المزار (ابن مشهدی)|کتاب المزار]] اثر ابن المشهدی و [[الاحتجاج|کتاب الاحتجاج]] اثر [[طبرسی]] کهن‌ترین منابع آن هستند. کتاب الاحتجاج این زیارت را بی‌سند و مختصر آورده در حالی که المزار آن را با سه سند و متنی مفصّلتر، ذکر کرده و آن را به نقل از [[محمد بن عثمان عمری]] نائب دوم [[امام زمان(عج)]]&lt;nowiki/&gt;آورده است.&lt;ref&gt;المزار الکبیر، ص۵۶۷؛ الإحتجاج، ج۴، ص۳۴۲.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در سده هفتم [[سید ابن طاووس]] آن را به نقل از ابوجعفر حِمیری می‌آورد و اشاره می‌کند که این زیارت از [[ناحیه مقدسه]] (یکی از القاب امام مهدی(ع) در دوران غیبت صغری) برای حمیری ارسال شده و دستور داده شده که در [[سرداب مقدس]] خوانده شود.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۱۱&lt;/ref&gt; دستور خواندن در سرداب می‌تواند نشانه آن باشد که سید ابن طاووس این زیارت را از منابع دیگری اخذ کرده که به دست ما نرسیده است.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۱۲.&lt;/ref&gt; نبودن این زیارت در مجموعه کتاب‌های دعایی و زیارتی دیگر، نمی‌تواند به اعتبار آن خدشه وارد کند؛ زیرا برخی از این نوع آثار، از بین رفت و شاید این زیارت در آنها موجود بود.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۱۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اعتبار ==<br /> با نگاه متعارف رجالی، سند این زیارت در هر سه نوع آن، دچار ضعف است، اما می‌توان گفت جایگاه آن به عنوان متنی مرتبط با مستحبّات، این امکان را بدان داده که از کمند سخت‌گیری‌های رایج فقهی در ارزیابی اسناد، رها باشد چرا که سیره علما در این گونه موارد، تمسّک به قاعده تسامح در ادله سنن است.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۳۷.&lt;/ref&gt; افزون بر آن، برخی امور دیگر نیز می‌تواند به افزایش اعتبار این زیارت کمک کند مثل نقل این زیارت در کتاب الاحتجاج طبرسی.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۳۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> متن موجود در الاحتجاج» نسبت به متن المزار الکبیر تفاوت‌هایی دارد که مهم‌ترین آن خلاصه تر بودن آن است. به نظر می‌رسد با توجّه به عدم دقّت در نسخه برداری از المزار الکبیر متن الاحتجاج» مطمئن تر باشد خصوصاً آن که شیخ عباس قمی نیز در مفاتیح الجنان همین متن را برگزیده است.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۳۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == مضامین ==<br /> شهادت به یکتایی خداوند، رسالت و بندگی پیامبر (و محبوبیت آن حضرت و اهل‌بیت، حجت بودن اهل بیت مضامین اصلی این دعا است.&lt;ref&gt;«عرضه عقاید در زیارت آل‌یاسین و هماهنگی مفاد آن با آیات قرآن کریم»، ص۲۴ تا ص۳۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> زیارت، آیین یادگار پیشوایان دین و سیر روحی آکنده از آموزه‌های اعتقادی، عرفانی، و اخلاقی است، که بخشی از ادبیات آیینی مسلمانان را شکل می‌دهد.&lt;ref&gt;«شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، ص۸۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> این زیارت با سلام به حضرت مهدی؟ عج؟، و برشمردن صفات ایشان آغاز می‌شود. سپس با گواهی به این‌که دوازده امام، حجت خدایند و نیز حقانیت آخرت و مواقف حشر ادامه می‌یابد. حسن ختام زیارت، اعلام یاری و مودّت به امام است. یکی از مهم‌ترین حقایق معنوی این زیارت آن است که آن حضرت، مظهر و حامل اسم «الله»، وعده حتمی خداوند و راه و رود به کتاب خداوند می‌باشد.&lt;ref&gt;«شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، ص۹۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> زیارت آل‌یاسین یک متن دارای انسجام و وحدت موضوعی است. خواننده آل‌یاسین خود را زائر و در پیشگاه امام می‌داند. آغاز هر دیدار سلام است. از این رو با هدف برقراری ارتباط قلبی و روحی با امام و شناخت ایشان، زیارت با سلام‌های پیاپی آغاز شده است&lt;ref&gt;«شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، ص۹۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> زیارت آل‌یاسین، جلوه‌گاه عواطف راستین، و دیرینه ارادتمندان امام منتظر است. نکته برجسته در بررسی عنصر عاطفه در این زیارت آن است که عواطف و احساسات پاک زائر جوششی کور نیست که به سردی گراید بلکه باب معرفت است به گونه‌ای که زائر در پایان دعا به حقایق و معارف دین و ولایت‌مداری نسبت به امام اقرار می‌نماید.&lt;ref&gt;«شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، ص۹۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> زائر پس از ارائه اعتقادات خویش درباره توحید، نبوت و امامت به عرضه باورداشت رجعت که از ضروریات مذهب تشیع است و در دوران حضور و حیات آخرین امام واقع می‌شود؛ می‌پردازد. سپس به حقانیت مرگ و سایر مواقف پس از آن شهادت می‌دهد و سرانجام ضرورت موّدت به اهل‌بیت و پیروی از آنان را اعلام می‌دارد.&lt;ref&gt;«مستندات قرآنی عرضه باور به رجعت و مواقف پس از مرگ، در زیارت آل‌یاسین»، ص۹۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == کتابشناسی شرح‌ها ==<br /> زیارت آل یاسین در دوره معاصر بسیار مورد اقبال جامعه مذهبی قرار گرفته است و به همین سبب شروحی بر این کتاب نوشته شده است. از جمله:<br /> <br /> * بر آستان جانان: شرح زیارت‌نامه آل یاسین و نیایش پس از آن، نوشته عبدالصمد شاعلی، تهران نشر رایحه۱۳۸۱ش.<br /> * گفتاری در شرح حکمی زیارت آل یاسین، نوشته محمد خیاط زنجانی ، نشربنیان مرصوص. کرمانشاه ۱۳۹۷ش. <br /> * تفسیر و شرح زیارت آل یاسین، نوشته سید جعفر رفیعی، نشر یاران قائم قم ۱۳۸۳ش.<br /> * میثاق منتظران: شرحی بر زیارت آل یاسین (دوره دو جلدی)، سید مهدی حائری قزوینی، انتشارات کتاب جمکران، چاپ دوم ١٣٩٠ش.<br /> * شرح زیارت آل یاسین، نوشته علی کورانی ترجمه مسلم خاطری، نشر شرکت چاپ و نشر بین الملل، تهران ۱۴۰۲ش.<br /> <br /> == متن زیارت ==<br /> {{نقل قول دوقلو<br /> | تیتر = زیارت آل‌یاسین|سَلامٌ عَلَیٰ آلِ یس، السَّلامُ عَلَیْکَ یَا داعِیَ اللّٰهِ وَرَبَّانِیَّ آیاتِهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یَا بابَ اللّٰهِ وَدَیَّانَ دِینِهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یَا خَلِیفَةَ اللّٰهِ وَناصِرَ حَقِّهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یَا حُجَّةَ اللّٰهِ وَدَلِیلَ إِرادَتِهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یَا تالِیَ کِتابِ اللّٰهِ وَتَرْجُمانَهُ، السَّلامُ عَلَیْکَ فِی آناءِ لَیْلِکَ وَأَطْرافِ نَهارِکَ، السَّلامُ عَلَیْکَ یَا بَقِیَّةَ اللّٰهِ فِی أَرْضِهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یَا مِیثاقَ اللّٰهِ الَّذِی أَخَذَهُ وَوَکَّدَهُ، السَّلامُ عَلَیْکَ یَا وَعْدَ اللّٰهِ الَّذِی ضَمِنَهُ، السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الْعَلَمُ الْمَنْصُوبُ، وَالْعِلْمُ الْمَصْبُوبُ، والْغَوْثُ وَالرَّحْمَةُ الْواسِعَةُ وَعْداً غَیْرَ مَکْذُوبٍ،|سلام بر خاندان یس، سلام بر تو ای دعوت‌کننده به سوی خدا و آگاه به آیاتش، سلام بر تو ای باب خدا و حاکم سیاستمدار دینش، سلام بر تو ای خلیفه خدا و یاور حقّش، سلام بر تو ای حجّت خدا و راهنما به سوی اراده‌اش، سلام بر تو ای تلاوت‌کننده کتاب خدا و تفسیرکننده‌اش، سلام بر تو در تمام ساعات شب و روز، سلام بر تو ای بجا مانده خدا در زمینش، سلام بر تو ای پیمان خدا که آن را برگرفت و استوارش کرد، سلام بر تو ای وعده خدا که آن را ضمانت نمود، سلام بر تو ای پرچم برافراشته و دانش سرریز و فریادرس و رحمت گسترده و وعدهٔ بی‌دروغ،|السَّلامُ عَلَیکَ حِینَ تَقُومُ، السَّلامُ عَلَیْکَ حِینَ تَقْعُدُ، السَّلامُ عَلَیْکَ حِینَ تَقْرَأُ وَتُبَیِّنُ، السَّلامُ عَلَیْکَ حِینَ تُصَلِّی وَتَقْنُتُ، السَّلامُ عَلَیْکَ حِینَ تَرْکَعُ وَتَسْجُدُ، السَّلامُ عَلَیْکَ حِینَ تُهَلِّلُ وَتُکَبِّرُ، السَّلامُ عَلَیْکَ حِین تَحْمَدُ وَتَسْتَغْفِرُ؛ السَّلامُ عَلَیْکَ حِینَ تُصْبِحُ وَتُمْسِی، السَّلامُ عَلَیْکَ فِی اللَّیْلِ إِذا یَغْشیٰ وَالنَّهارِ إِذا تَجَلَّیٰ، السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الْإِمامُ الْمَأْمُونُ، السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الْمُقَدَّمُ الْمَأْمُولُ، السَّلامُ عَلَیْکَ بِجَوامِعِ السَّلامِ،|سلام بر تو هنگامی‌که برمی‌خیزی، سلام بر تو زمانی که می‌نشینی، سلام بر تو وقتی که می‌خوانی و بیان می‌کنی، سلام بر تو هنگامی‌که نماز می‌خوانی و قنوت بجا می‌آوری، سلام بر تو زمانی که رکوع و سجود می‌نمایی، سلام بر تو وقتی که تهلیل و تکبیر می‌گویی سلام بر تو هنگامی که سپاس و استغفار می‌نمایی؛ سلام بر تو زمانی که صبح و شام می‌کنی، سلام بر تو در شب هنگامی‌که می‌پوشاند و در روز وقتی‌که آشکار می‌شود، سلام بر تو ای پیشوای امین، سلام بر تو ای پیش نهادهٔ آرزو شده، سلام بر تو به همه سلام‌ها،|أُشْهِدُکَ یَا مَوْلایَ أَنِّی أَشْهَدُ أَنْ لَاإِلٰهَ إِلّا اللّٰهُ وَحْدَهُ لَاشَرِیکَ لَهُ، وَأَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ لَاحَبِیبَ إِلّا هُوَ وَأَهْلُهُ، وَأُشْهِدُکَ یَا مَوْلایَ أَنَّ عَلِیّاً أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ حُجَّتُهُ، وَالْحَسَنَ حُجَّتُهُ، وَالْحُسَیْنَ حُجَّتُهُ، وَعَلِیَّ بْنَ الْحُسَیْنِ حُجَّتُهُ، وَمُحَمَّدَ بْنَ عَلِیٍّ حُجَّتُهُ، وَجَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ حُجَّتُهُ، وَمُوسَی بْنَ جَعْفَرٍ حُجَّتُهُ، وَعَلِیَّ بْنَ مُوسیٰ حُجَّتُهُ، وَمُحَمَّدَ بْنَ عَلِیٍّ حُجَّتُهُ، وَعَلِیَّ بْنَ مُحَمَّدٍ حُجَّتُهُ، وَالْحَسَنَ بْنَ عَلِیٍّ حُجَّتُهُ،|تو را گواه می‌گیرم ای مولایم که گواهی می‌دهم معبودی جز خدا نیست، یگانه است و شریکی ندارد و محمد بنده و فرستاده اوست، محبوبی جز او و اهل‌بیتش نیست و تو را گواه می‌گیرم ای مولایم، بر اینکه علی امیرمؤمنان و حسن و حسین و علی بن الحسین و محمد بن علی و جعفر بن محمد و موسی بن جعفر و علی بن موسی و محمد بن علی و علی بن محمد و حسن بن علی، حجّت‌های خدایند|وَأَشْهَدُ أَنَّکَ حُجَّةُ اللّٰهِ، أَنْتُمُ الْأَوَّلُ وَالْآخِرُ؛ وَأَنَّ رَجْعَتَکُمْ حَقٌّ لَارَیْبَ فِیها یَوْمَ ﴿لَایَنْفَعُ نَفْساً إِیمانُها لَمْ تَکُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ أَوْ کَسَبَتْ فِی إِیمانِها خَیْراً﴾، وَأَنَّ الْمَوْتَ حَقٌّ، وَأَنَّ ناکِراً وَنَکِیراً حَقٌّ، وَأَشْهَدُ أَنَّ النَّشْرَ حَقٌّ، وَالْبَعْثَ حَقٌّ، وَأَنَّ الصِّراطَ حَقٌّ، وَالْمِرْصادَ حَقٌّ، وَالْمِیزانَ حَقٌّ، وَالْحَشْرَ حَقٌّ، وَالْحِسابَ حَقٌّ، وَالْجَنَّةَ وَالنَّارَ حَقٌّ، وَالْوَعْدَ وَالْوَعِیدَ بِهِما حَقٌّ .|و گواهی می‌دهم که تو حجّت خدایی، شما آغاز و انجام هستید؛ و همانا بازگشت شما حق است، تردیدی در آن نیست، «روزی که ایمان‌آوردنِ کسی که پیش از آن ایمان نیاورده یا در حال ایمان‌داشتن عمل شایسته‌ای انجام نداده سودی نخواهد داشت» و گواهی می‌دهم که مرگ و ناکر و نکیر و زنده شدن و برانگیختن و صراط و کمینگاه و میزان و گردآوردن و حساب و بهشت و دوزخ و وعده و تهدید به هر دو حق است|یَا مَوْلایَ شَقِیَ مَنْ خالَفَکُمْ، وَسَعِدَ مَنْ أَطَاعَکُمْ، فَاشْهَدْ عَلَیٰ مَا أَشْهَدْتُکَ عَلَیْهِ وَأَنَا وَلِیٌّ لَکَ بَرِیءٌ مِنْ عَدُوِّکَ، فَالْحَقُّ مَا رَضِیتُمُوهُ، وَالْباطِلُ مَا سَخِطْتُمُوهُ [اَسْخَطْتُموُهُ]، وَالْمَعْرُوفُ مَا أَمَرْتُمْ بِهِ، وَالْمُنْکَرُ مَا نَهَیْتُمْ عَنْهُ، فَنَفْسِی مُؤْمِنَةٌ بِاللّٰهِ وَحْدَهُ لَاشَرِیکَ لَهُ وَبِرَسُولِهِ وَبِأَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ وَبِکُمْ یَا مَوْلایَ أَوَّلِکُمْ وَآخِرِکُمْ، وَنُصْرَتِی مُعَدَّةٌ لَکُمْ، وَمَوَدَّتِی خَالِصَةٌ لَکُمْ، آمِینَ آمِینَ.|ای مولای من، بدبخت شد کسی که با شما مخالفت ورزید و خوشبخت شد کسی که از شما اطاعت کرد، پس گواه باش بر آنچه تو را بر آن گواه گرفتم و من دوست تو و بیزار از دشمن توأم، پس حق آن است که شما به آن خشنود شدید و باطل آن است که شما از آن ناخشنود گشتید و معروف آن است که شما به آن امر فرمودید و منکر آن است که شما از آن نهی کردید، پس نهاد من مؤمن به خدای یگانه بی‌شریک و به رسول او و به امیرمؤمنان و به شماست ای مولای من، به آغاز و انجام شما و یاری‌ام برای شما آماده و دوستی‌ام نسبت به شما بی‌آلایش است، اجابت فرما، اجابت فرما.| ارتفاع = 20em<br /> }}<br /> <br /> == پانویس ==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> == منابع ==<br /> * الإحتجاج علی أهل اللجاج، طبرسی، احمد بن علی، ترجمه و شرح غفاری، تهران، چاپ مرتضوی، ۱۳۷۱ش.<br /> * «اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، صالح‌آبادی، محمدحسین، دانش‌ها و آموزه‌های قرآن و حدیث، شماره ۲۳، زمستان ۱۴۰۲ش.<br /> * بحارالانوار، علامه مجلسی، محمدباقر، مؤسسة الوفاء، ۱۴۰۳ق.<br /> * جامع البیان فی تفسیر القرآن، طبری، محمد بن جریر، تفسیر الطبری، بیروت، دار احیاء التراث العربی.<br /> * «شناختنامه زیارت آل‌یاسین»، شاهدی، روح‌الله؛ حسینی کوهساری، سید اسحاق، انتظار موعود، شماره ۳۴، بهار ۱۳۹۰ش.<br /> * «شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، عباس‌زاده، حمید، محمدیان، احمد، عصر آدینه، شماره ۲۷، پاییز ۱۳۹۷ش.<br /> * «عرضه عقاید در زیارت آل‌یاسین و هماهنگی مفاد آن با آیات قرآن کریم» ، انتظار موعود، شماره ۳۵، تابستان و پاییز ۱۳۹۰ش.<br /> * فرهنگ‌نامه مهدویت، سلیمیان، خدامراد، بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود (عج)، بی‌تا.<br /> * تفسیر صافی، فیض کاشانی، ملا محسن، تهران، الصدر، ۱۴۱۵ق.<br /> * مجمع البیان، طبرسی، فضل بن حسن، بیروت، مکتبة الحیاة، بیتا.<br /> * المزارالكبير، ابن مشهدی، ابوعبدالله، تحقیق: جواد قیومی اصفهانی، قم، مؤسسة النشر الإسلامي، چاپ اول، ۱۴۱۹ق.<br /> * «مستندات قرآنی عرضه باور به رجعت و مواقف پس از مرگ، در زیارت آل‌یاسین»، شاهدی، روح‌الله؛ حسینی کوهساری، سید اسحاق، انتظار موعود، شماره ۳۸، پاییز ۱۳۹۱ش.<br /> {{منابع}}<br /> <br /> {{پایان}}</div>

Mo.ali.rezapour https://wikihaj.com/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Mo.ali.rezapour/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86%DB%B1&diff=70287 2026-10-12T18:28:15Z

<p>Mo.ali.rezapour: </p> <hr /> <div>'''زیارت آل‌یاسین''' از زیارتنامه‌های امام زمان است. این دعا اولین بار در قرن ششم در کتاب المزار ابن المشهدی و الاحتجاج مرحوم طبرسی آمده است. در بررسی سندی این زیارتنامه، راویان آن ضعیف دانسته شده است؛ اما در سیره بسیاری از عالمان به آن توجه شده است.<br /> <br /> == معرفی و جایگاه ==<br /> زیارت آل یاسین از زیارت‌های امام زمان (عج) است که طبرسی آن را به نقل از توقیع حمیری در کتاب خود (احتجاج) آورده است. این زیارت به درخواست شیعیان ازناحیه مقدسه صادر شده است و علما و بزرگان به آن عنایت داشته‌اند&lt;ref&gt;«شناختنامه زیارت آل‌یاسین»، ص۳۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> این زیارت به درخواستشیعیان دربارهٔ شیوهٔ ملاقات حضرت ولی عصر علیه السّلام از سوی آن حضرت، در توقیعبه محمّد بن عبد اللّه حمیری صادر شده است. مضامین زیارت ازنظر شکلظاهری و همچنین محتوا با سایر زیارات اهل بیت علیهم السّلام قرابت دارد، و همین نکتهبه اعتبار آن می‌افزاید.&lt;ref&gt;«شناختنامه زیارت آل‌یاسین»، ص۵۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> این زیارت به تصریح برخی از علما، جامع و کامل و بهترین زیارت آن حضرت است و در همه اوقات می‌شود آن را خواند.&lt;ref&gt;بحارالانوار، ج۵۳، ص۱۷۱.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;فرهنگ‌نامه مهدویت، ص۲۵۲.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> از آنجا که این زیارت با سلام بر آل یاسین آغاز می‌شود، امروزه به این نام معروف است. این زیارت، با بیست و سه سلام آغاز شده است: سلام اوّل به آل یس (عترت پاک پیامبر صلّی اللّه علیه و اله و سلّم) و سلام‌های بعد، هریک خطاب به حضرت مهدی عجّل اللّه تعالی فرجه الشریف با القاب و عناوین خاص آن حضرت می‌باشد. سپس با اظهار و اقرار به اصول اعتقادی صحیح و گواه گرفتن امام بر آن‌ها و تجدید عهد وفاداری برای اولیای دین، زیارت به پایان می‌رسد.&lt;ref&gt;فرهنگ‌نامه مهدویت، ص۲۵۲.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> جمع فراوانی از شیعیان به خواندن این زیارت و دعای پس از آن مداومت دارند و برای خواندن آن به‌طور گروهی در شهرهای گوناگون شیعه‌نشین جلسات خاصی برگزار می‌شود.&lt;ref&gt;فرهنگ‌نامه مهدویت، ص۲۵۲.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == واژه‌شناسی آل‌یاسین ==<br /> زیارت آل‌یاسین با توجه به اینکه با جمله «سلام علی آل یس» آغاز می‌شود، به این نام مشهور شده باشد.&lt;ref&gt;«شناختنامه زیارت آل‌یاسین»، ص۳۹.&lt;/ref&gt; عبارت آل یاسین در این زیارت معانی متفاوتی دارد. روایات زیادی وارد شده مبنی بر اینکه «یس» نام [[پیامبر(ص)]] است و [[اهل بیت|اهل‌بیت(ع)]] ایشان آل یاسین هستند.&lt;ref&gt;«شناختنامه زیارت آل‌یاسین»، ص۴۱.&lt;/ref&gt; [[امام صادق(ع)]] از [[امام علی(ع)]] نقل می‌کند که یاسین، محمد است و ما آل‌یاسین هستیم.&lt;ref&gt;تفسیر صافی، ج۴، ص۲۸۲.&lt;/ref&gt; همچنین گفته شده آل یاسین در واقع اِل‌یاسین بوده که تلفظی دیگر از اِلیاس است.&lt;ref&gt;جامع البیان، ج۲۳، ص۶۱.&lt;/ref&gt; و نیز آمده است که یاسین نام سوره یا قرآن است و آل‌یاسین اهل قرآن و مؤمنان به آن هستند.&lt;ref&gt;مجمع البیان، ج۵، ص۸۲؛&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == منبع‌شناسی ==<br /> زیارت آل یاسین در منابع شیعی سده ششم و پس از آن انعکاس یافت. المزار ابن المشهدی&lt;ref&gt;المزار الکبیر، ص۵۶۷&lt;/ref&gt; و الاحتجاج مرحوم طبرسی&lt;ref&gt;الإحتجاج، ج۴، ص۳۴۲.&lt;/ref&gt; کهنترین منابع آن هستند. کتاب» االحتجاج «این زیارت را بیسند و مختصر آورده در حالی که» المزار «آن را با سه سند و متنی مفصّلتر، ذکر کرده است.<br /> <br /> در سده هفتم سید بن طاووس آن را به نقل از حمیری می‌آورد و اشاره می‌کند که این زیارت به ندبه مشهور است و از ناحیه مقدسه برای حمیری ارسال شده و دستور داده شده که در سرداب مقدس خوانده شود.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۱۱&lt;/ref&gt; دستور خواندن در سرداب می‌تواند نشانه آن باشد که» سید ابن طاووس «این زیارت را از منابع دیگری اخذ کرده که به دست ما نرسیده است.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۱۲.&lt;/ref&gt; نتیجه آنکه نبودن این زیارت در مجموعه کتابهای دعایی و زیارتی دیگر، نمی‌تواند به اعتبار آن خدشه وارد کند؛ زیرا اوّ ال برخی از این نوع آثار، از بین رفت و شاید این زیارت در آنها موجود بود&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۱۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اعتبار ==<br /> با نگاه متعارف رجالی، سند این زیارت در هر سه نوع آن، دچار ضعف است، اما می‌توان گفت جایگاه آن به عنوان متنی مرتبط با مستحبّات، این امکان را بدان داده که از کمند سخت‌گیری‌های رایج فقهی در ارزیابی اسناد، رها باشد چرا که سیره علما در این گونه موارد، تمسّک به قاعده تسامح در ادله سنن است.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۳۷.&lt;/ref&gt; افزون بر آن، برخی امور دیگر نیز می‌تواند به افزایش اعتبار این زیارت کمک کند مثل نقل این زیارت در کتاب الاحتجاج طبرسی.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۳۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> متن موجود در الاحتجاج» نسبت به متن المزار الکبیر تفاوت‌هایی دارد که مهم‌ترین آن خلاصه تر بودن آن است. به نظر می‌رسد با توجّه به عدم دقّت در نسخه برداری از المزار الکبیر متن الاحتجاج» مطمئن تر باشد خصوصاً آن که شیخ عباس قمی نیز در مفاتیح الجنان همین متن را برگزیده است.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۳۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == مضامین ==<br /> شهادت به یکتایی خداوند، رسالت و بندگی پیامبر (و محبوبیت آن حضرت و اهل‌بیت، حجت بودن اهل بیت مضامین اصلی این دعا است.&lt;ref&gt;«عرضه عقاید در زیارت آل‌یاسین و هماهنگی مفاد آن با آیات قرآن کریم»، ص۲۴ تا ص۳۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> زیارت، آیین یادگار پیشوایان دین و سیر روحی آکنده از آموزه‌های اعتقادی، عرفانی، و اخلاقی است، که بخشی از ادبیات آیینی مسلمانان را شکل می‌دهد.&lt;ref&gt;«شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، ص۸۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> این زیارت با سلام به حضرت مهدی؟ عج؟، و برشمردن صفات ایشان آغاز می‌شود. سپس با گواهی به این‌که دوازده امام، حجت خدایند و نیز حقانیت آخرت و مواقف حشر ادامه می‌یابد. حسن ختام زیارت، اعلام یاری و مودّت به امام است. یکی از مهم‌ترین حقایق معنوی این زیارت آن است که آن حضرت، مظهر و حامل اسم «الله»، وعده حتمی خداوند و راه و رود به کتاب خداوند می‌باشد.&lt;ref&gt;«شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، ص۹۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> زیارت آل‌یاسین یک متن دارای انسجام و وحدت موضوعی است. خواننده آل‌یاسین خود را زائر و در پیشگاه امام می‌داند. آغاز هر دیدار سلام است. از این رو با هدف برقراری ارتباط قلبی و روحی با امام و شناخت ایشان، زیارت با سلام‌های پیاپی آغاز شده است&lt;ref&gt;«شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، ص۹۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> زیارت آل‌یاسین، جلوه‌گاه عواطف راستین، و دیرینه ارادتمندان امام منتظر است. نکته برجسته در بررسی عنصر عاطفه در این زیارت آن است که عواطف و احساسات پاک زائر جوششی کور نیست که به سردی گراید بلکه باب معرفت است به گونه‌ای که زائر در پایان دعا به حقایق و معارف دین و ولایت‌مداری نسبت به امام اقرار می‌نماید.&lt;ref&gt;«شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، ص۹۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> زائر پس از ارائه اعتقادات خویش درباره توحید، نبوت و امامت به عرضه باورداشت رجعت که از ضروریات مذهب تشیع است و در دوران حضور و حیات آخرین امام واقع می‌شود؛ می‌پردازد. سپس به حقانیت مرگ و سایر مواقف پس از آن شهادت می‌دهد و سرانجام ضرورت موّدت به اهل‌بیت و پیروی از آنان را اعلام می‌دارد.&lt;ref&gt;«مستندات قرآنی عرضه باور به رجعت و مواقف پس از مرگ، در زیارت آل‌یاسین»، ص۹۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == کتابشناسی شرح‌ها ==<br /> زیارت آل یاسین در دوره معاصر بسیار مورد اقبال جامعه مذهبی قرار گرفته است و به همین سبب شروحی بر این کتاب نوشته شده است. از جمله:<br /> <br /> * بر آستان جانان: شرح زیارت‌نامه آل یاسین و نیایش پس از آن، نوشته عبدالصمد شاعلی، تهران نشر رایحه۱۳۸۱ش.<br /> * گفتاری در شرح حکمی زیارت آل یاسین، نوشته محمد خیاط زنجانی ، نشربنیان مرصوص. کرمانشاه ۱۳۹۷ش. <br /> * تفسیر و شرح زیارت آل یاسین، نوشته سید جعفر رفیعی، نشر یاران قائم قم ۱۳۸۳ش.<br /> * میثاق منتظران: شرحی بر زیارت آل یاسین (دوره دو جلدی)، سید مهدی حائری قزوینی، انتشارات کتاب جمکران، چاپ دوم ١٣٩٠ش.<br /> * شرح زیارت آل یاسین، نوشته علی کورانی ترجمه مسلم خاطری، نشر شرکت چاپ و نشر بین الملل، تهران ۱۴۰۲ش.<br /> <br /> == متن زیارت ==<br /> {{نقل قول دوقلو<br /> | تیتر = زیارت آل‌یاسین|سَلامٌ عَلَیٰ آلِ یس، السَّلامُ عَلَیْکَ یَا داعِیَ اللّٰهِ وَرَبَّانِیَّ آیاتِهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یَا بابَ اللّٰهِ وَدَیَّانَ دِینِهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یَا خَلِیفَةَ اللّٰهِ وَناصِرَ حَقِّهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یَا حُجَّةَ اللّٰهِ وَدَلِیلَ إِرادَتِهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یَا تالِیَ کِتابِ اللّٰهِ وَتَرْجُمانَهُ، السَّلامُ عَلَیْکَ فِی آناءِ لَیْلِکَ وَأَطْرافِ نَهارِکَ، السَّلامُ عَلَیْکَ یَا بَقِیَّةَ اللّٰهِ فِی أَرْضِهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یَا مِیثاقَ اللّٰهِ الَّذِی أَخَذَهُ وَوَکَّدَهُ، السَّلامُ عَلَیْکَ یَا وَعْدَ اللّٰهِ الَّذِی ضَمِنَهُ، السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الْعَلَمُ الْمَنْصُوبُ، وَالْعِلْمُ الْمَصْبُوبُ، والْغَوْثُ وَالرَّحْمَةُ الْواسِعَةُ وَعْداً غَیْرَ مَکْذُوبٍ،|سلام بر خاندان یس، سلام بر تو ای دعوت‌کننده به سوی خدا و آگاه به آیاتش، سلام بر تو ای باب خدا و حاکم سیاستمدار دینش، سلام بر تو ای خلیفه خدا و یاور حقّش، سلام بر تو ای حجّت خدا و راهنما به سوی اراده‌اش، سلام بر تو ای تلاوت‌کننده کتاب خدا و تفسیرکننده‌اش، سلام بر تو در تمام ساعات شب و روز، سلام بر تو ای بجا مانده خدا در زمینش، سلام بر تو ای پیمان خدا که آن را برگرفت و استوارش کرد، سلام بر تو ای وعده خدا که آن را ضمانت نمود، سلام بر تو ای پرچم برافراشته و دانش سرریز و فریادرس و رحمت گسترده و وعدهٔ بی‌دروغ،|السَّلامُ عَلَیکَ حِینَ تَقُومُ، السَّلامُ عَلَیْکَ حِینَ تَقْعُدُ، السَّلامُ عَلَیْکَ حِینَ تَقْرَأُ وَتُبَیِّنُ، السَّلامُ عَلَیْکَ حِینَ تُصَلِّی وَتَقْنُتُ، السَّلامُ عَلَیْکَ حِینَ تَرْکَعُ وَتَسْجُدُ، السَّلامُ عَلَیْکَ حِینَ تُهَلِّلُ وَتُکَبِّرُ، السَّلامُ عَلَیْکَ حِین تَحْمَدُ وَتَسْتَغْفِرُ؛ السَّلامُ عَلَیْکَ حِینَ تُصْبِحُ وَتُمْسِی، السَّلامُ عَلَیْکَ فِی اللَّیْلِ إِذا یَغْشیٰ وَالنَّهارِ إِذا تَجَلَّیٰ، السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الْإِمامُ الْمَأْمُونُ، السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الْمُقَدَّمُ الْمَأْمُولُ، السَّلامُ عَلَیْکَ بِجَوامِعِ السَّلامِ،|سلام بر تو هنگامی‌که برمی‌خیزی، سلام بر تو زمانی که می‌نشینی، سلام بر تو وقتی که می‌خوانی و بیان می‌کنی، سلام بر تو هنگامی‌که نماز می‌خوانی و قنوت بجا می‌آوری، سلام بر تو زمانی که رکوع و سجود می‌نمایی، سلام بر تو وقتی که تهلیل و تکبیر می‌گویی سلام بر تو هنگامی که سپاس و استغفار می‌نمایی؛ سلام بر تو زمانی که صبح و شام می‌کنی، سلام بر تو در شب هنگامی‌که می‌پوشاند و در روز وقتی‌که آشکار می‌شود، سلام بر تو ای پیشوای امین، سلام بر تو ای پیش نهادهٔ آرزو شده، سلام بر تو به همه سلام‌ها،|أُشْهِدُکَ یَا مَوْلایَ أَنِّی أَشْهَدُ أَنْ لَاإِلٰهَ إِلّا اللّٰهُ وَحْدَهُ لَاشَرِیکَ لَهُ، وَأَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ لَاحَبِیبَ إِلّا هُوَ وَأَهْلُهُ، وَأُشْهِدُکَ یَا مَوْلایَ أَنَّ عَلِیّاً أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ حُجَّتُهُ، وَالْحَسَنَ حُجَّتُهُ، وَالْحُسَیْنَ حُجَّتُهُ، وَعَلِیَّ بْنَ الْحُسَیْنِ حُجَّتُهُ، وَمُحَمَّدَ بْنَ عَلِیٍّ حُجَّتُهُ، وَجَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ حُجَّتُهُ، وَمُوسَی بْنَ جَعْفَرٍ حُجَّتُهُ، وَعَلِیَّ بْنَ مُوسیٰ حُجَّتُهُ، وَمُحَمَّدَ بْنَ عَلِیٍّ حُجَّتُهُ، وَعَلِیَّ بْنَ مُحَمَّدٍ حُجَّتُهُ، وَالْحَسَنَ بْنَ عَلِیٍّ حُجَّتُهُ،|تو را گواه می‌گیرم ای مولایم که گواهی می‌دهم معبودی جز خدا نیست، یگانه است و شریکی ندارد و محمد بنده و فرستاده اوست، محبوبی جز او و اهل‌بیتش نیست و تو را گواه می‌گیرم ای مولایم، بر اینکه علی امیرمؤمنان و حسن و حسین و علی بن الحسین و محمد بن علی و جعفر بن محمد و موسی بن جعفر و علی بن موسی و محمد بن علی و علی بن محمد و حسن بن علی، حجّت‌های خدایند|وَأَشْهَدُ أَنَّکَ حُجَّةُ اللّٰهِ، أَنْتُمُ الْأَوَّلُ وَالْآخِرُ؛ وَأَنَّ رَجْعَتَکُمْ حَقٌّ لَارَیْبَ فِیها یَوْمَ ﴿لَایَنْفَعُ نَفْساً إِیمانُها لَمْ تَکُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ أَوْ کَسَبَتْ فِی إِیمانِها خَیْراً﴾، وَأَنَّ الْمَوْتَ حَقٌّ، وَأَنَّ ناکِراً وَنَکِیراً حَقٌّ، وَأَشْهَدُ أَنَّ النَّشْرَ حَقٌّ، وَالْبَعْثَ حَقٌّ، وَأَنَّ الصِّراطَ حَقٌّ، وَالْمِرْصادَ حَقٌّ، وَالْمِیزانَ حَقٌّ، وَالْحَشْرَ حَقٌّ، وَالْحِسابَ حَقٌّ، وَالْجَنَّةَ وَالنَّارَ حَقٌّ، وَالْوَعْدَ وَالْوَعِیدَ بِهِما حَقٌّ .|و گواهی می‌دهم که تو حجّت خدایی، شما آغاز و انجام هستید؛ و همانا بازگشت شما حق است، تردیدی در آن نیست، «روزی که ایمان‌آوردنِ کسی که پیش از آن ایمان نیاورده یا در حال ایمان‌داشتن عمل شایسته‌ای انجام نداده سودی نخواهد داشت» و گواهی می‌دهم که مرگ و ناکر و نکیر و زنده شدن و برانگیختن و صراط و کمینگاه و میزان و گردآوردن و حساب و بهشت و دوزخ و وعده و تهدید به هر دو حق است|یَا مَوْلایَ شَقِیَ مَنْ خالَفَکُمْ، وَسَعِدَ مَنْ أَطَاعَکُمْ، فَاشْهَدْ عَلَیٰ مَا أَشْهَدْتُکَ عَلَیْهِ وَأَنَا وَلِیٌّ لَکَ بَرِیءٌ مِنْ عَدُوِّکَ، فَالْحَقُّ مَا رَضِیتُمُوهُ، وَالْباطِلُ مَا سَخِطْتُمُوهُ [اَسْخَطْتُموُهُ]، وَالْمَعْرُوفُ مَا أَمَرْتُمْ بِهِ، وَالْمُنْکَرُ مَا نَهَیْتُمْ عَنْهُ، فَنَفْسِی مُؤْمِنَةٌ بِاللّٰهِ وَحْدَهُ لَاشَرِیکَ لَهُ وَبِرَسُولِهِ وَبِأَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ وَبِکُمْ یَا مَوْلایَ أَوَّلِکُمْ وَآخِرِکُمْ، وَنُصْرَتِی مُعَدَّةٌ لَکُمْ، وَمَوَدَّتِی خَالِصَةٌ لَکُمْ، آمِینَ آمِینَ.|ای مولای من، بدبخت شد کسی که با شما مخالفت ورزید و خوشبخت شد کسی که از شما اطاعت کرد، پس گواه باش بر آنچه تو را بر آن گواه گرفتم و من دوست تو و بیزار از دشمن توأم، پس حق آن است که شما به آن خشنود شدید و باطل آن است که شما از آن ناخشنود گشتید و معروف آن است که شما به آن امر فرمودید و منکر آن است که شما از آن نهی کردید، پس نهاد من مؤمن به خدای یگانه بی‌شریک و به رسول او و به امیرمؤمنان و به شماست ای مولای من، به آغاز و انجام شما و یاری‌ام برای شما آماده و دوستی‌ام نسبت به شما بی‌آلایش است، اجابت فرما، اجابت فرما.| ارتفاع = 20em<br /> }}<br /> <br /> == پانویس ==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> == منابع ==<br /> * الإحتجاج علی أهل اللجاج، طبرسی، احمد بن علی، ترجمه و شرح غفاری، تهران، چاپ مرتضوی، ۱۳۷۱ش.<br /> * «اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، صالح‌آبادی، محمدحسین، دانش‌ها و آموزه‌های قرآن و حدیث، شماره ۲۳، زمستان ۱۴۰۲ش.<br /> * بحارالانوار، علامه مجلسی، محمدباقر، مؤسسة الوفاء، ۱۴۰۳ق.<br /> * جامع البیان فی تفسیر القرآن، طبری، محمد بن جریر، تفسیر الطبری، بیروت، دار احیاء التراث العربی.<br /> * «شناختنامه زیارت آل‌یاسین»، شاهدی، روح‌الله؛ حسینی کوهساری، سید اسحاق، انتظار موعود، شماره ۳۴، بهار ۱۳۹۰ش.<br /> * «شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، عباس‌زاده، حمید، محمدیان، احمد، عصر آدینه، شماره ۲۷، پاییز ۱۳۹۷ش.<br /> * «عرضه عقاید در زیارت آل‌یاسین و هماهنگی مفاد آن با آیات قرآن کریم» ، انتظار موعود، شماره ۳۵، تابستان و پاییز ۱۳۹۰ش.<br /> * فرهنگ‌نامه مهدویت، سلیمیان، خدامراد، بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود (عج)، بی‌تا.<br /> * تفسیر صافی، فیض کاشانی، ملا محسن، تهران، الصدر، ۱۴۱۵ق.<br /> * مجمع البیان، طبرسی، فضل بن حسن، بیروت، مکتبة الحیاة، بیتا.<br /> * المزارالكبير، ابن مشهدی، ابوعبدالله، تحقیق: جواد قیومی اصفهانی، قم، مؤسسة النشر الإسلامي، چاپ اول، ۱۴۱۹ق.<br /> * «مستندات قرآنی عرضه باور به رجعت و مواقف پس از مرگ، در زیارت آل‌یاسین»، شاهدی، روح‌الله؛ حسینی کوهساری، سید اسحاق، انتظار موعود، شماره ۳۸، پاییز ۱۳۹۱ش.<br /> {{منابع}}<br /> <br /> {{پایان}}</div>

Mo.ali.rezapour https://wikihaj.com/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Mo.ali.rezapour/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86%DB%B1&diff=70286 2026-10-12T18:03:17Z

<p>Mo.ali.rezapour: </p> <hr /> <div>'''زیارت آل‌یاسین''' از زیارتنامه‌های امام زمان است. این دعا اولین بار در قرن ششم در کتاب المزار ابن المشهدی و الاحتجاج مرحوم طبرسی آمده است. در بررسی سندی این زیارتنامه، راویان آن ضعیف دانسته شده است؛ اما در سیره بسیاری از عالمان به آن توجه شده است.<br /> <br /> == معرفی و جایگاه ==<br /> زیارت آل یاسین از زیارت‌های امام زمان (عج) است که طبرسی آن را به نقل از توقیع حمیری در کتاب خود (احتجاج) آورده است. این زیارت به درخواست شیعیان ازناحیه مقدسه صادر شده است و علما و بزرگان به آن عنایت داشته‌اند&lt;ref&gt;«شناختنامه زیارت آل‌یاسین»، ص۳۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> این زیارت به درخواستشیعیان دربارهٔ شیوهٔ ملاقات حضرت ولی عصر علیه السّلام از سوی آن حضرت، در توقیعبه محمّد بن عبد اللّه حمیری صادر شده است. مضامین زیارت ازنظر شکلظاهری و همچنین محتوا با سایر زیارات اهل بیت علیهم السّلام قرابت دارد، و همین نکتهبه اعتبار آن می‌افزاید.&lt;ref&gt;«شناختنامه زیارت آل‌یاسین»، ص۵۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> این زیارت به تصریح برخی از علما، جامع و کامل و بهترین زیارت آن حضرت است و در همه اوقات می‌شود آن را خواند.&lt;ref&gt;بحارالانوار، ج۵۳، ص۱۷۱.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;فرهنگ‌نامه مهدویت، ص۲۵۲.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> از آنجا که این زیارت با سلام بر آل یاسین آغاز می‌شود، امروزه به این نام معروف است. این زیارت، با بیست و سه سلام آغاز شده است: سلام اوّل به آل یس (عترت پاک پیامبر صلّی اللّه علیه و اله و سلّم) و سلام‌های بعد، هریک خطاب به حضرت مهدی عجّل اللّه تعالی فرجه الشریف با القاب و عناوین خاص آن حضرت می‌باشد. سپس با اظهار و اقرار به اصول اعتقادی صحیح و گواه گرفتن امام بر آن‌ها و تجدید عهد وفاداری برای اولیای دین، زیارت به پایان می‌رسد.&lt;ref&gt;فرهنگ‌نامه مهدویت، ص۲۵۲.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> جمع فراوانی از شیعیان به خواندن این زیارت و دعای پس از آن مداومت دارند و برای خواندن آن به‌طور گروهی در شهرهای گوناگون شیعه‌نشین جلسات خاصی برگزار می‌شود.&lt;ref&gt;فرهنگ‌نامه مهدویت، ص۲۵۲.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == واژه‌شناسی آل یاسین ==<br /> دربارهٔ زیارت «آل یس» نیزچنین احتمالی مطرح است که با توجه به اینکه این زیارت با جمله «سلام علی آلیس» آغاز می‌شود، زیارت به این نام مشهور شده باشد.&lt;ref&gt;«شناختنامه زیارت آل‌یاسین»، ص۳۹.&lt;/ref&gt; روایات زیادی وارد شده مبنی بر اینکه «یس» نام پیامبر صلّی اللّه علیه و آله و سلّم است و اهل‌بیتایشان آل یاسین هستند.&lt;ref&gt;«شناختنامه زیارت آل‌یاسین»، ص۴۱.&lt;/ref&gt;امام صادق علیه السّلام از اجدادش از امام علی علیه السّلام می‌فرماید:یاسین، محمد است و ما آل یاسین هستیم (فیض کاشانی، ۱۴۱۵:ج ۴، ص:282).&lt;ref&gt;تفسیر صافی،&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ال‌یاسین تلفظی دیگر از الیاس است.&lt;ref&gt;جامع البیان، ج۲۳، ص۶۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> یاسین نام سوره یا قرآن است و آل‌یاسین اهل قرآن و مؤمنان به آن هستند.&lt;ref&gt;مجمع البیان، ج۵، ص۸۲؛&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == منبع‌شناسی ==<br /> زیارت آل یاسین در منابع شیعی سده ششم و پس از آن انعکاس یافت. المزار ابن المشهدی&lt;ref&gt;المزار الکبیر، ص۵۶۷&lt;/ref&gt; و الاحتجاج مرحوم طبرسی&lt;ref&gt;الإحتجاج، ج۴، ص۳۴۲.&lt;/ref&gt; کهنترین منابع آن هستند. کتاب» االحتجاج «این زیارت را بیسند و مختصر آورده در حالی که» المزار «آن را با سه سند و متنی مفصّلتر، ذکر کرده است.<br /> <br /> در سده هفتم سید بن طاووس آن را به نقل از حمیری می‌آورد و اشاره می‌کند که این زیارت به ندبه مشهور است و از ناحیه مقدسه برای حمیری ارسال شده و دستور داده شده که در سرداب مقدس خوانده شود.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۱۱&lt;/ref&gt; دستور خواندن در سرداب می‌تواند نشانه آن باشد که» سید ابن طاووس «این زیارت را از منابع دیگری اخذ کرده که به دست ما نرسیده است.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۱۲.&lt;/ref&gt; نتیجه آنکه نبودن این زیارت در مجموعه کتابهای دعایی و زیارتی دیگر، نمی‌تواند به اعتبار آن خدشه وارد کند؛ زیرا اوّ ال برخی از این نوع آثار، از بین رفت و شاید این زیارت در آنها موجود بود&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۱۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اعتبار ==<br /> با نگاه متعارف رجالی، سند این زیارت در هر سه نوع آن، دچار ضعف است، اما می‌توان گفت جایگاه آن به عنوان متنی مرتبط با مستحبّات، این امکان را بدان داده که از کمند سخت‌گیری‌های رایج فقهی در ارزیابی اسناد، رها باشد چرا که سیره علما در این گونه موارد، تمسّک به قاعده تسامح در ادله سنن است.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۳۷.&lt;/ref&gt; افزون بر آن، برخی امور دیگر نیز می‌تواند به افزایش اعتبار این زیارت کمک کند مثل نقل این زیارت در کتاب الاحتجاج طبرسی.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۳۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> متن موجود در الاحتجاج» نسبت به متن المزار الکبیر تفاوت‌هایی دارد که مهم‌ترین آن خلاصه تر بودن آن است. به نظر می‌رسد با توجّه به عدم دقّت در نسخه برداری از المزار الکبیر متن الاحتجاج» مطمئن تر باشد خصوصاً آن که شیخ عباس قمی نیز در مفاتیح الجنان همین متن را برگزیده است.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۳۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == مضامین ==<br /> شهادت به یکتایی خداوند، رسالت و بندگی پیامبر (و محبوبیت آن حضرت و اهل‌بیت، حجت بودن اهل بیت مضامین اصلی این دعا است.&lt;ref&gt;«عرضه عقاید در زیارت آل‌یاسین و هماهنگی مفاد آن با آیات قرآن کریم»، ص۲۴ تا ص۳۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> زیارت، آیین یادگار پیشوایان دین و سیر روحی آکنده از آموزه‌های اعتقادی، عرفانی، و اخلاقی است، که بخشی از ادبیات آیینی مسلمانان را شکل می‌دهد.&lt;ref&gt;«شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، ص۸۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> این زیارت با سلام به حضرت مهدی؟ عج؟، و برشمردن صفات ایشان آغاز می‌شود. سپس با گواهی به این‌که دوازده امام، حجت خدایند و نیز حقانیت آخرت و مواقف حشر ادامه می‌یابد. حسن ختام زیارت، اعلام یاری و مودّت به امام است. یکی از مهم‌ترین حقایق معنوی این زیارت آن است که آن حضرت، مظهر و حامل اسم «الله»، وعده حتمی خداوند و راه و رود به کتاب خداوند می‌باشد.&lt;ref&gt;«شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، ص۹۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> زیارت آل‌یاسین یک متن دارای انسجام و وحدت موضوعی است. خواننده آل‌یاسین خود را زائر و در پیشگاه امام می‌داند. آغاز هر دیدار سلام است. از این رو با هدف برقراری ارتباط قلبی و روحی با امام و شناخت ایشان، زیارت با سلام‌های پیاپی آغاز شده است&lt;ref&gt;«شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، ص۹۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> زیارت آل‌یاسین، جلوه‌گاه عواطف راستین، و دیرینه ارادتمندان امام منتظر است. نکته برجسته در بررسی عنصر عاطفه در این زیارت آن است که عواطف و احساسات پاک زائر جوششی کور نیست که به سردی گراید بلکه باب معرفت است به گونه‌ای که زائر در پایان دعا به حقایق و معارف دین و ولایت‌مداری نسبت به امام اقرار می‌نماید.&lt;ref&gt;«شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، ص۹۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> زائر پس از ارائه اعتقادات خویش درباره توحید، نبوت و امامت به عرضه باورداشت رجعت که از ضروریات مذهب تشیع است و در دوران حضور و حیات آخرین امام واقع می‌شود؛ می‌پردازد. سپس به حقانیت مرگ و سایر مواقف پس از آن شهادت می‌دهد و سرانجام ضرورت موّدت به اهل‌بیت و پیروی از آنان را اعلام می‌دارد.&lt;ref&gt;«مستندات قرآنی عرضه باور به رجعت و مواقف پس از مرگ، در زیارت آل‌یاسین»، ص۹۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == کتابشناسی شرح‌ها ==<br /> زیارت آل یاسین در دوره معاصر بسیار مورد اقبال جامعه مذهبی قرار گرفته است و به همین سبب شروحی بر این کتاب نوشته شده است. از جمله:<br /> <br /> * بر آستان جانان: شرح زیارت‌نامه آل یاسین و نیایش پس از آن، نوشته عبدالصمد شاعلی، تهران نشر رایحه۱۳۸۱ش.<br /> * گفتاری در شرح حکمی زیارت آل یاسین، نوشته محمد خیاط زنجانی ، نشربنیان مرصوص. کرمانشاه ۱۳۹۷ش. <br /> * تفسیر و شرح زیارت آل یاسین، نوشته سید جعفر رفیعی، نشر یاران قائم قم ۱۳۸۳ش.<br /> * میثاق منتظران: شرحی بر زیارت آل یاسین (دوره دو جلدی)، سید مهدی حائری قزوینی، انتشارات کتاب جمکران، چاپ دوم ١٣٩٠ش.<br /> * شرح زیارت آل یاسین، نوشته علی کورانی ترجمه مسلم خاطری، نشر شرکت چاپ و نشر بین الملل، تهران ۱۴۰۲ش.<br /> <br /> == متن زیارت ==<br /> {{نقل قول دوقلو<br /> | تیتر = زیارت آل‌یاسین|سَلامٌ عَلَیٰ آلِ یس، السَّلامُ عَلَیْکَ یَا داعِیَ اللّٰهِ وَرَبَّانِیَّ آیاتِهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یَا بابَ اللّٰهِ وَدَیَّانَ دِینِهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یَا خَلِیفَةَ اللّٰهِ وَناصِرَ حَقِّهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یَا حُجَّةَ اللّٰهِ وَدَلِیلَ إِرادَتِهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یَا تالِیَ کِتابِ اللّٰهِ وَتَرْجُمانَهُ، السَّلامُ عَلَیْکَ فِی آناءِ لَیْلِکَ وَأَطْرافِ نَهارِکَ، السَّلامُ عَلَیْکَ یَا بَقِیَّةَ اللّٰهِ فِی أَرْضِهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یَا مِیثاقَ اللّٰهِ الَّذِی أَخَذَهُ وَوَکَّدَهُ، السَّلامُ عَلَیْکَ یَا وَعْدَ اللّٰهِ الَّذِی ضَمِنَهُ، السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الْعَلَمُ الْمَنْصُوبُ، وَالْعِلْمُ الْمَصْبُوبُ، والْغَوْثُ وَالرَّحْمَةُ الْواسِعَةُ وَعْداً غَیْرَ مَکْذُوبٍ،|سلام بر خاندان یس، سلام بر تو ای دعوت‌کننده به سوی خدا و آگاه به آیاتش، سلام بر تو ای باب خدا و حاکم سیاستمدار دینش، سلام بر تو ای خلیفه خدا و یاور حقّش، سلام بر تو ای حجّت خدا و راهنما به سوی اراده‌اش، سلام بر تو ای تلاوت‌کننده کتاب خدا و تفسیرکننده‌اش، سلام بر تو در تمام ساعات شب و روز، سلام بر تو ای بجا مانده خدا در زمینش، سلام بر تو ای پیمان خدا که آن را برگرفت و استوارش کرد، سلام بر تو ای وعده خدا که آن را ضمانت نمود، سلام بر تو ای پرچم برافراشته و دانش سرریز و فریادرس و رحمت گسترده و وعدهٔ بی‌دروغ،|السَّلامُ عَلَیکَ حِینَ تَقُومُ، السَّلامُ عَلَیْکَ حِینَ تَقْعُدُ، السَّلامُ عَلَیْکَ حِینَ تَقْرَأُ وَتُبَیِّنُ، السَّلامُ عَلَیْکَ حِینَ تُصَلِّی وَتَقْنُتُ، السَّلامُ عَلَیْکَ حِینَ تَرْکَعُ وَتَسْجُدُ، السَّلامُ عَلَیْکَ حِینَ تُهَلِّلُ وَتُکَبِّرُ، السَّلامُ عَلَیْکَ حِین تَحْمَدُ وَتَسْتَغْفِرُ؛ السَّلامُ عَلَیْکَ حِینَ تُصْبِحُ وَتُمْسِی، السَّلامُ عَلَیْکَ فِی اللَّیْلِ إِذا یَغْشیٰ وَالنَّهارِ إِذا تَجَلَّیٰ، السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الْإِمامُ الْمَأْمُونُ، السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الْمُقَدَّمُ الْمَأْمُولُ، السَّلامُ عَلَیْکَ بِجَوامِعِ السَّلامِ،|سلام بر تو هنگامی‌که برمی‌خیزی، سلام بر تو زمانی که می‌نشینی، سلام بر تو وقتی که می‌خوانی و بیان می‌کنی، سلام بر تو هنگامی‌که نماز می‌خوانی و قنوت بجا می‌آوری، سلام بر تو زمانی که رکوع و سجود می‌نمایی، سلام بر تو وقتی که تهلیل و تکبیر می‌گویی سلام بر تو هنگامی که سپاس و استغفار می‌نمایی؛ سلام بر تو زمانی که صبح و شام می‌کنی، سلام بر تو در شب هنگامی‌که می‌پوشاند و در روز وقتی‌که آشکار می‌شود، سلام بر تو ای پیشوای امین، سلام بر تو ای پیش نهادهٔ آرزو شده، سلام بر تو به همه سلام‌ها،|أُشْهِدُکَ یَا مَوْلایَ أَنِّی أَشْهَدُ أَنْ لَاإِلٰهَ إِلّا اللّٰهُ وَحْدَهُ لَاشَرِیکَ لَهُ، وَأَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ لَاحَبِیبَ إِلّا هُوَ وَأَهْلُهُ، وَأُشْهِدُکَ یَا مَوْلایَ أَنَّ عَلِیّاً أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ حُجَّتُهُ، وَالْحَسَنَ حُجَّتُهُ، وَالْحُسَیْنَ حُجَّتُهُ، وَعَلِیَّ بْنَ الْحُسَیْنِ حُجَّتُهُ، وَمُحَمَّدَ بْنَ عَلِیٍّ حُجَّتُهُ، وَجَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ حُجَّتُهُ، وَمُوسَی بْنَ جَعْفَرٍ حُجَّتُهُ، وَعَلِیَّ بْنَ مُوسیٰ حُجَّتُهُ، وَمُحَمَّدَ بْنَ عَلِیٍّ حُجَّتُهُ، وَعَلِیَّ بْنَ مُحَمَّدٍ حُجَّتُهُ، وَالْحَسَنَ بْنَ عَلِیٍّ حُجَّتُهُ،|تو را گواه می‌گیرم ای مولایم که گواهی می‌دهم معبودی جز خدا نیست، یگانه است و شریکی ندارد و محمد بنده و فرستاده اوست، محبوبی جز او و اهل‌بیتش نیست و تو را گواه می‌گیرم ای مولایم، بر اینکه علی امیرمؤمنان و حسن و حسین و علی بن الحسین و محمد بن علی و جعفر بن محمد و موسی بن جعفر و علی بن موسی و محمد بن علی و علی بن محمد و حسن بن علی، حجّت‌های خدایند|وَأَشْهَدُ أَنَّکَ حُجَّةُ اللّٰهِ، أَنْتُمُ الْأَوَّلُ وَالْآخِرُ؛ وَأَنَّ رَجْعَتَکُمْ حَقٌّ لَارَیْبَ فِیها یَوْمَ ﴿لَایَنْفَعُ نَفْساً إِیمانُها لَمْ تَکُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ أَوْ کَسَبَتْ فِی إِیمانِها خَیْراً﴾، وَأَنَّ الْمَوْتَ حَقٌّ، وَأَنَّ ناکِراً وَنَکِیراً حَقٌّ، وَأَشْهَدُ أَنَّ النَّشْرَ حَقٌّ، وَالْبَعْثَ حَقٌّ، وَأَنَّ الصِّراطَ حَقٌّ، وَالْمِرْصادَ حَقٌّ، وَالْمِیزانَ حَقٌّ، وَالْحَشْرَ حَقٌّ، وَالْحِسابَ حَقٌّ، وَالْجَنَّةَ وَالنَّارَ حَقٌّ، وَالْوَعْدَ وَالْوَعِیدَ بِهِما حَقٌّ .|و گواهی می‌دهم که تو حجّت خدایی، شما آغاز و انجام هستید؛ و همانا بازگشت شما حق است، تردیدی در آن نیست، «روزی که ایمان‌آوردنِ کسی که پیش از آن ایمان نیاورده یا در حال ایمان‌داشتن عمل شایسته‌ای انجام نداده سودی نخواهد داشت» و گواهی می‌دهم که مرگ و ناکر و نکیر و زنده شدن و برانگیختن و صراط و کمینگاه و میزان و گردآوردن و حساب و بهشت و دوزخ و وعده و تهدید به هر دو حق است|یَا مَوْلایَ شَقِیَ مَنْ خالَفَکُمْ، وَسَعِدَ مَنْ أَطَاعَکُمْ، فَاشْهَدْ عَلَیٰ مَا أَشْهَدْتُکَ عَلَیْهِ وَأَنَا وَلِیٌّ لَکَ بَرِیءٌ مِنْ عَدُوِّکَ، فَالْحَقُّ مَا رَضِیتُمُوهُ، وَالْباطِلُ مَا سَخِطْتُمُوهُ [اَسْخَطْتُموُهُ]، وَالْمَعْرُوفُ مَا أَمَرْتُمْ بِهِ، وَالْمُنْکَرُ مَا نَهَیْتُمْ عَنْهُ، فَنَفْسِی مُؤْمِنَةٌ بِاللّٰهِ وَحْدَهُ لَاشَرِیکَ لَهُ وَبِرَسُولِهِ وَبِأَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ وَبِکُمْ یَا مَوْلایَ أَوَّلِکُمْ وَآخِرِکُمْ، وَنُصْرَتِی مُعَدَّةٌ لَکُمْ، وَمَوَدَّتِی خَالِصَةٌ لَکُمْ، آمِینَ آمِینَ.|ای مولای من، بدبخت شد کسی که با شما مخالفت ورزید و خوشبخت شد کسی که از شما اطاعت کرد، پس گواه باش بر آنچه تو را بر آن گواه گرفتم و من دوست تو و بیزار از دشمن توأم، پس حق آن است که شما به آن خشنود شدید و باطل آن است که شما از آن ناخشنود گشتید و معروف آن است که شما به آن امر فرمودید و منکر آن است که شما از آن نهی کردید، پس نهاد من مؤمن به خدای یگانه بی‌شریک و به رسول او و به امیرمؤمنان و به شماست ای مولای من، به آغاز و انجام شما و یاری‌ام برای شما آماده و دوستی‌ام نسبت به شما بی‌آلایش است، اجابت فرما، اجابت فرما.| ارتفاع = 20em<br /> }}<br /> <br /> == پانویس ==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> == منابع ==<br /> * الإحتجاج علی أهل اللجاج، طبرسی، احمد بن علی، ترجمه و شرح غفاری، تهران، چاپ مرتضوی، ۱۳۷۱ش.<br /> * «اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، صالح‌آبادی، محمدحسین، دانش‌ها و آموزه‌های قرآن و حدیث، شماره ۲۳، زمستان ۱۴۰۲ش.<br /> * بحارالانوار، علامه مجلسی، محمدباقر، مؤسسة الوفاء، ۱۴۰۳ق.<br /> * جامع البیان فی تفسیر القرآن، طبری، محمد بن جریر، تفسیر الطبری، بیروت، دار احیاء التراث العربی.<br /> * «شناختنامه زیارت آل‌یاسین»، شاهدی، روح‌الله؛ حسینی کوهساری، سید اسحاق، انتظار موعود، شماره ۳۴، بهار ۱۳۹۰ش.<br /> * «شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، عباس‌زاده، حمید، محمدیان، احمد، عصر آدینه، شماره ۲۷، پاییز ۱۳۹۷ش.<br /> * «عرضه عقاید در زیارت آل‌یاسین و هماهنگی مفاد آن با آیات قرآن کریم» ، انتظار موعود، شماره ۳۵، تابستان و پاییز ۱۳۹۰ش.<br /> * فرهنگ‌نامه مهدویت، سلیمیان، خدامراد، بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود (عج)، بی‌تا.<br /> * تفسیر صافی، فیض کاشانی، ملا محسن، تهران، الصدر، ۱۴۱۵ق.<br /> * مجمع البیان، طبرسی، فضل بن حسن، بیروت، مکتبة الحیاة، بیتا.<br /> * المزارالكبير، ابن مشهدی، ابوعبدالله، تحقیق: جواد قیومی اصفهانی، قم، مؤسسة النشر الإسلامي، چاپ اول، ۱۴۱۹ق.<br /> * «مستندات قرآنی عرضه باور به رجعت و مواقف پس از مرگ، در زیارت آل‌یاسین»، شاهدی، روح‌الله؛ حسینی کوهساری، سید اسحاق، انتظار موعود، شماره ۳۸، پاییز ۱۳۹۱ش.<br /> {{منابع}}<br /> <br /> {{پایان}}</div>

Mo.ali.rezapour https://wikihaj.com/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Mo.ali.rezapour/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86%DB%B1&diff=70285 2026-10-12T17:56:26Z

<p>Mo.ali.rezapour: ابرابزار، اصلاح نویسه‌های عربی</p> <hr /> <div>'''زیارت آل‌یاسین''' از زیارتنامه‌های امام زمان است. این دعا اولین بار در قرن ششم در کتاب المزار ابن المشهدی و الاحتجاج مرحوم طبرسی آمده است. در بررسی سندی این زیارتنامه، راویان آن ضعیف دانسته شده است؛ اما در سیره بسیاری از عالمان به آن توجه شده است.<br /> <br /> == معرفی و جایگاه ==<br /> زیارت آل یاسین از زیارت‌های امام زمان (عج) است که طبرسی آن را به نقل از توقیع حمیری در کتاب خود (احتجاج) آورده است. این زیارت به درخواست شیعیان ازناحیه مقدسه صادر شده است و علما و بزرگان به آن عنایت داشته‌اند&lt;ref&gt;«شناختنامه زیارت آل‌یاسین»، ص۳۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> این زیارت به درخواستشیعیان دربارهٔ شیوهٔ ملاقات حضرت ولی عصر علیه السّلام از سوی آن حضرت، در توقیعبه محمّد بن عبد اللّه حمیری صادر شده است. مضامین زیارت ازنظر شکلظاهری و همچنین محتوا با سایر زیارات اهل بیت علیهم السّلام قرابت دارد، و همین نکتهبه اعتبار آن می‌افزاید.&lt;ref&gt;«شناختنامه زیارت آل‌یاسین»، ص۵۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> این زیارت به تصریح برخی از علما، جامع و کامل و بهترین زیارت آن حضرت است و در همه اوقات می‌شود آن را خواند.&lt;ref&gt;بحارالانوار، ج۵۳، ص۱۷۱.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;فرهنگ‌نامه مهدویت، ص۲۵۲.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> از آنجا که این زیارت با سلام بر آل یاسین آغاز می‌شود، امروزه به این نام معروف است. این زیارت، با بیست و سه سلام آغاز شده است: سلام اوّل به آل یس (عترت پاک پیامبر صلّی اللّه علیه و اله و سلّم) و سلام‌های بعد، هریک خطاب به حضرت مهدی عجّل اللّه تعالی فرجه الشریف با القاب و عناوین خاص آن حضرت می‌باشد. سپس با اظهار و اقرار به اصول اعتقادی صحیح و گواه گرفتن امام بر آن‌ها و تجدید عهد وفاداری برای اولیای دین، زیارت به پایان می‌رسد.&lt;ref&gt;فرهنگ‌نامه مهدویت، ص۲۵۲.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> جمع فراوانی از شیعیان به خواندن این زیارت و دعای پس از آن مداومت دارند و برای خواندن آن به‌طور گروهی در شهرهای گوناگون شیعه‌نشین جلسات خاصی برگزار می‌شود.&lt;ref&gt;فرهنگ‌نامه مهدویت، ص۲۵۲.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == واژه‌شناسی آل یاسین ==<br /> دربارهٔ زیارت «آل یس» نیزچنین احتمالی مطرح است که با توجه به اینکه این زیارت با جمله «سلام علی آلیس» آغاز می‌شود، زیارت به این نام مشهور شده باشد.&lt;ref&gt;«شناختنامه زیارت آل‌یاسین»، ص۳۹.&lt;/ref&gt; روایات زیادی وارد شده مبنی بر اینکه «یس» نام پیامبر صلّی اللّه علیه و آله و سلّم است و اهل‌بیتایشان آل یاسین هستند.&lt;ref&gt;«شناختنامه زیارت آل‌یاسین»، ص۴۱.&lt;/ref&gt;امام صادق علیه السّلام از اجدادش از امام علی علیه السّلام می‌فرماید:یاسین، محمد است و ما آل یاسین هستیم (فیض کاشانی، ۱۴۱۵:ج ۴، ص:282).&lt;ref&gt;تفسیر صافی،&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ال‌یاسین تلفظی دیگر از الیاس است.&lt;ref&gt;جامع البیان، ج۲۳، ص۶۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> یاسین نام سوره یا قرآن است و آل‌یاسین اهل قرآن و مؤمنان به آن هستند.&lt;ref&gt;مجمع البیان، ج۵، ص۸۲؛&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == منبع‌شناسی ==<br /> زیارت آل یاسین در منابع شیعی سده ششم و پس از آن انعکاس یافت. المزار ابن المشهدی و الاحتجاج مرحوم طبرسی کهنترین منابع آن هستند. کتاب» االحتجاج «این زیارت را بیسند و مختصر آورده در حالی که» المزار «آن را با سه سند و متنی مفصّلتر، ذکر کرده است.<br /> <br /> در سده هفتم سید بن طاووس آن را به نقل از حمیری می‌آورد و اشاره می‌کند که این زیارت به ندبه مشهور است و از ناحیه مقدسه برای حمیری ارسال شده و دستور داده شده که در سرداب مقدس خوانده شود.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۱۱&lt;/ref&gt; دستور خواندن در سرداب می‌تواند نشانه آن باشد که» سید ابن طاووس «این زیارت را از منابع دیگری اخذ کرده که به دست ما نرسیده است.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۱۲.&lt;/ref&gt; نتیجه آنکه نبودن این زیارت در مجموعه کتابهای دعایی و زیارتی دیگر، نمی‌تواند به اعتبار آن خدشه وارد کند؛ زیرا اوّ ال برخی از این نوع آثار، از بین رفت و شاید این زیارت در آنها موجود بود&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۱۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اعتبار ==<br /> با نگاه متعارف رجالی، سند این زیارت در هر سه نوع آن، دچار ضعف است، اما می‌توان گفت جایگاه آن به عنوان متنی مرتبط با مستحبّات، این امکان را بدان داده که از کمند سخت‌گیری‌های رایج فقهی در ارزیابی اسناد، رها باشد چرا که سیره علما در این گونه موارد، تمسّک به قاعده تسامح در ادله سنن است.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۳۷.&lt;/ref&gt; افزون بر آن، برخی امور دیگر نیز می‌تواند به افزایش اعتبار این زیارت کمک کند مثل نقل این زیارت در کتاب الاحتجاج طبرسی.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۳۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> متن موجود در الاحتجاج» نسبت به متن المزار الکبیر تفاوت‌هایی دارد که مهم‌ترین آن خلاصه تر بودن آن است. به نظر می‌رسد با توجّه به عدم دقّت در نسخه برداری از المزار الکبیر متن الاحتجاج» مطمئن تر باشد خصوصاً آن که شیخ عباس قمی نیز در مفاتیح الجنان همین متن را برگزیده است.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۳۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == مضامین ==<br /> شهادت به یکتایی خداوند، رسالت و بندگی پیامبر (و محبوبیت آن حضرت و اهل‌بیت، حجت بودن اهل بیت مضامین اصلی این دعا است.&lt;ref&gt;«عرضه عقاید در زیارت آل‌یاسین و هماهنگی مفاد آن با آیات قرآن کریم»، ص۲۴ تا ص۳۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> زیارت، آیین یادگار پیشوایان دین و سیر روحی آکنده از آموزه‌های اعتقادی، عرفانی، و اخلاقی است، که بخشی از ادبیات آیینی مسلمانان را شکل می‌دهد.&lt;ref&gt;«شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، ص۸۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> این زیارت با سلام به حضرت مهدی؟ عج؟، و برشمردن صفات ایشان آغاز می‌شود. سپس با گواهی به این‌که دوازده امام، حجت خدایند و نیز حقانیت آخرت و مواقف حشر ادامه می‌یابد. حسن ختام زیارت، اعلام یاری و مودّت به امام است. یکی از مهم‌ترین حقایق معنوی این زیارت آن است که آن حضرت، مظهر و حامل اسم «الله»، وعده حتمی خداوند و راه و رود به کتاب خداوند می‌باشد.&lt;ref&gt;«شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، ص۹۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> زیارت آل‌یاسین یک متن دارای انسجام و وحدت موضوعی است. خواننده آل‌یاسین خود را زائر و در پیشگاه امام می‌داند. آغاز هر دیدار سلام است. از این رو با هدف برقراری ارتباط قلبی و روحی با امام و شناخت ایشان، زیارت با سلام‌های پیاپی آغاز شده است&lt;ref&gt;«شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، ص۹۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> زیارت آل‌یاسین، جلوه‌گاه عواطف راستین، و دیرینه ارادتمندان امام منتظر است. نکته برجسته در بررسی عنصر عاطفه در این زیارت آن است که عواطف و احساسات پاک زائر جوششی کور نیست که به سردی گراید بلکه باب معرفت است به گونه‌ای که زائر در پایان دعا به حقایق و معارف دین و ولایت‌مداری نسبت به امام اقرار می‌نماید.&lt;ref&gt;«شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، ص۹۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> زائر پس از ارائه اعتقادات خویش درباره توحید، نبوت و امامت به عرضه باورداشت رجعت که از ضروریات مذهب تشیع است و در دوران حضور و حیات آخرین امام واقع می‌شود؛ می‌پردازد. سپس به حقانیت مرگ و سایر مواقف پس از آن شهادت می‌دهد و سرانجام ضرورت موّدت به اهل‌بیت و پیروی از آنان را اعلام می‌دارد.&lt;ref&gt;«مستندات قرآنی عرضه باور به رجعت و مواقف پس از مرگ، در زیارت آل‌یاسین»، ص۹۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == کتابشناسی شرح‌ها ==<br /> ...<br /> <br /> == متن زیارت ==<br /> {{نقل قول دوقلو<br /> | تیتر = زیارت آل‌یاسین|سَلامٌ عَلَیٰ آلِ یس، السَّلامُ عَلَیْکَ یَا داعِیَ اللّٰهِ وَرَبَّانِیَّ آیاتِهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یَا بابَ اللّٰهِ وَدَیَّانَ دِینِهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یَا خَلِیفَةَ اللّٰهِ وَناصِرَ حَقِّهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یَا حُجَّةَ اللّٰهِ وَدَلِیلَ إِرادَتِهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یَا تالِیَ کِتابِ اللّٰهِ وَتَرْجُمانَهُ، السَّلامُ عَلَیْکَ فِی آناءِ لَیْلِکَ وَأَطْرافِ نَهارِکَ، السَّلامُ عَلَیْکَ یَا بَقِیَّةَ اللّٰهِ فِی أَرْضِهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یَا مِیثاقَ اللّٰهِ الَّذِی أَخَذَهُ وَوَکَّدَهُ، السَّلامُ عَلَیْکَ یَا وَعْدَ اللّٰهِ الَّذِی ضَمِنَهُ، السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الْعَلَمُ الْمَنْصُوبُ، وَالْعِلْمُ الْمَصْبُوبُ، والْغَوْثُ وَالرَّحْمَةُ الْواسِعَةُ وَعْداً غَیْرَ مَکْذُوبٍ،|سلام بر خاندان یس، سلام بر تو ای دعوت‌کننده به سوی خدا و آگاه به آیاتش، سلام بر تو ای باب خدا و حاکم سیاستمدار دینش، سلام بر تو ای خلیفه خدا و یاور حقّش، سلام بر تو ای حجّت خدا و راهنما به سوی اراده‌اش، سلام بر تو ای تلاوت‌کننده کتاب خدا و تفسیرکننده‌اش، سلام بر تو در تمام ساعات شب و روز، سلام بر تو ای بجا مانده خدا در زمینش، سلام بر تو ای پیمان خدا که آن را برگرفت و استوارش کرد، سلام بر تو ای وعده خدا که آن را ضمانت نمود، سلام بر تو ای پرچم برافراشته و دانش سرریز و فریادرس و رحمت گسترده و وعدهٔ بی‌دروغ،|السَّلامُ عَلَیکَ حِینَ تَقُومُ، السَّلامُ عَلَیْکَ حِینَ تَقْعُدُ، السَّلامُ عَلَیْکَ حِینَ تَقْرَأُ وَتُبَیِّنُ، السَّلامُ عَلَیْکَ حِینَ تُصَلِّی وَتَقْنُتُ، السَّلامُ عَلَیْکَ حِینَ تَرْکَعُ وَتَسْجُدُ، السَّلامُ عَلَیْکَ حِینَ تُهَلِّلُ وَتُکَبِّرُ، السَّلامُ عَلَیْکَ حِین تَحْمَدُ وَتَسْتَغْفِرُ؛ السَّلامُ عَلَیْکَ حِینَ تُصْبِحُ وَتُمْسِی، السَّلامُ عَلَیْکَ فِی اللَّیْلِ إِذا یَغْشیٰ وَالنَّهارِ إِذا تَجَلَّیٰ، السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الْإِمامُ الْمَأْمُونُ، السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الْمُقَدَّمُ الْمَأْمُولُ، السَّلامُ عَلَیْکَ بِجَوامِعِ السَّلامِ،|سلام بر تو هنگامی‌که برمی‌خیزی، سلام بر تو زمانی که می‌نشینی، سلام بر تو وقتی که می‌خوانی و بیان می‌کنی، سلام بر تو هنگامی‌که نماز می‌خوانی و قنوت بجا می‌آوری، سلام بر تو زمانی که رکوع و سجود می‌نمایی، سلام بر تو وقتی که تهلیل و تکبیر می‌گویی سلام بر تو هنگامی که سپاس و استغفار می‌نمایی؛ سلام بر تو زمانی که صبح و شام می‌کنی، سلام بر تو در شب هنگامی‌که می‌پوشاند و در روز وقتی‌که آشکار می‌شود، سلام بر تو ای پیشوای امین، سلام بر تو ای پیش نهادهٔ آرزو شده، سلام بر تو به همه سلام‌ها،|أُشْهِدُکَ یَا مَوْلایَ أَنِّی أَشْهَدُ أَنْ لَاإِلٰهَ إِلّا اللّٰهُ وَحْدَهُ لَاشَرِیکَ لَهُ، وَأَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ لَاحَبِیبَ إِلّا هُوَ وَأَهْلُهُ، وَأُشْهِدُکَ یَا مَوْلایَ أَنَّ عَلِیّاً أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ حُجَّتُهُ، وَالْحَسَنَ حُجَّتُهُ، وَالْحُسَیْنَ حُجَّتُهُ، وَعَلِیَّ بْنَ الْحُسَیْنِ حُجَّتُهُ، وَمُحَمَّدَ بْنَ عَلِیٍّ حُجَّتُهُ، وَجَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ حُجَّتُهُ، وَمُوسَی بْنَ جَعْفَرٍ حُجَّتُهُ، وَعَلِیَّ بْنَ مُوسیٰ حُجَّتُهُ، وَمُحَمَّدَ بْنَ عَلِیٍّ حُجَّتُهُ، وَعَلِیَّ بْنَ مُحَمَّدٍ حُجَّتُهُ، وَالْحَسَنَ بْنَ عَلِیٍّ حُجَّتُهُ،|تو را گواه می‌گیرم ای مولایم که گواهی می‌دهم معبودی جز خدا نیست، یگانه است و شریکی ندارد و محمد بنده و فرستاده اوست، محبوبی جز او و اهل‌بیتش نیست و تو را گواه می‌گیرم ای مولایم، بر اینکه علی امیرمؤمنان و حسن و حسین و علی بن الحسین و محمد بن علی و جعفر بن محمد و موسی بن جعفر و علی بن موسی و محمد بن علی و علی بن محمد و حسن بن علی، حجّت‌های خدایند|وَأَشْهَدُ أَنَّکَ حُجَّةُ اللّٰهِ، أَنْتُمُ الْأَوَّلُ وَالْآخِرُ؛ وَأَنَّ رَجْعَتَکُمْ حَقٌّ لَارَیْبَ فِیها یَوْمَ ﴿لَایَنْفَعُ نَفْساً إِیمانُها لَمْ تَکُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ أَوْ کَسَبَتْ فِی إِیمانِها خَیْراً﴾، وَأَنَّ الْمَوْتَ حَقٌّ، وَأَنَّ ناکِراً وَنَکِیراً حَقٌّ، وَأَشْهَدُ أَنَّ النَّشْرَ حَقٌّ، وَالْبَعْثَ حَقٌّ، وَأَنَّ الصِّراطَ حَقٌّ، وَالْمِرْصادَ حَقٌّ، وَالْمِیزانَ حَقٌّ، وَالْحَشْرَ حَقٌّ، وَالْحِسابَ حَقٌّ، وَالْجَنَّةَ وَالنَّارَ حَقٌّ، وَالْوَعْدَ وَالْوَعِیدَ بِهِما حَقٌّ .|و گواهی می‌دهم که تو حجّت خدایی، شما آغاز و انجام هستید؛ و همانا بازگشت شما حق است، تردیدی در آن نیست، «روزی که ایمان‌آوردنِ کسی که پیش از آن ایمان نیاورده یا در حال ایمان‌داشتن عمل شایسته‌ای انجام نداده سودی نخواهد داشت» و گواهی می‌دهم که مرگ و ناکر و نکیر و زنده شدن و برانگیختن و صراط و کمینگاه و میزان و گردآوردن و حساب و بهشت و دوزخ و وعده و تهدید به هر دو حق است|یَا مَوْلایَ شَقِیَ مَنْ خالَفَکُمْ، وَسَعِدَ مَنْ أَطَاعَکُمْ، فَاشْهَدْ عَلَیٰ مَا أَشْهَدْتُکَ عَلَیْهِ وَأَنَا وَلِیٌّ لَکَ بَرِیءٌ مِنْ عَدُوِّکَ، فَالْحَقُّ مَا رَضِیتُمُوهُ، وَالْباطِلُ مَا سَخِطْتُمُوهُ [اَسْخَطْتُموُهُ]، وَالْمَعْرُوفُ مَا أَمَرْتُمْ بِهِ، وَالْمُنْکَرُ مَا نَهَیْتُمْ عَنْهُ، فَنَفْسِی مُؤْمِنَةٌ بِاللّٰهِ وَحْدَهُ لَاشَرِیکَ لَهُ وَبِرَسُولِهِ وَبِأَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ وَبِکُمْ یَا مَوْلایَ أَوَّلِکُمْ وَآخِرِکُمْ، وَنُصْرَتِی مُعَدَّةٌ لَکُمْ، وَمَوَدَّتِی خَالِصَةٌ لَکُمْ، آمِینَ آمِینَ.|ای مولای من، بدبخت شد کسی که با شما مخالفت ورزید و خوشبخت شد کسی که از شما اطاعت کرد، پس گواه باش بر آنچه تو را بر آن گواه گرفتم و من دوست تو و بیزار از دشمن توأم، پس حق آن است که شما به آن خشنود شدید و باطل آن است که شما از آن ناخشنود گشتید و معروف آن است که شما به آن امر فرمودید و منکر آن است که شما از آن نهی کردید، پس نهاد من مؤمن به خدای یگانه بی‌شریک و به رسول او و به امیرمؤمنان و به شماست ای مولای من، به آغاز و انجام شما و یاری‌ام برای شما آماده و دوستی‌ام نسبت به شما بی‌آلایش است، اجابت فرما، اجابت فرما.| ارتفاع = 20em<br /> }}<br /> <br /> == پانویس ==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> == منابع ==<br /> * «اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، صالح‌آبادی، محمدحسین، دانش‌ها و آموزه‌های قرآن و حدیث، شماره ۲۳، زمستان ۱۴۰۲ش.<br /> * بحارالانوار، علامه مجلسی، محمدباقر، مؤسسة الوفاء، ۱۴۰۳ق.<br /> * جامع البیان فی تفسیر القرآن، طبری، محمد بن جریر، تفسیر الطبری، بیروت، دار احیاء التراث العربی.<br /> * «شناختنامه زیارت آل‌یاسین»، شاهدی، روح‌الله؛ حسینی کوهساری، سید اسحاق، انتظار موعود، شماره ۳۴، بهار ۱۳۹۰ش.<br /> * «شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، عباس‌زاده، حمید، محمدیان، احمد، عصر آدینه، شماره ۲۷، پاییز ۱۳۹۷ش.<br /> * «عرضه عقاید در زیارت آل‌یاسین و هماهنگی مفاد آن با آیات قرآن کریم» ، انتظار موعود، شماره ۳۵، تابستان و پاییز ۱۳۹۰ش.<br /> * فرهنگ‌نامه مهدویت، سلیمیان، خدامراد، بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود (عج)، بی‌تا.<br /> * تفسیر صافی، فیض کاشانی، ملا محسن، تهران، الصدر، ۱۴۱۵ق.<br /> * مجمع البیان، طبرسی، فضل بن حسن، بیروت، مکتبة الحیاة، بیتا.<br /> * «مستندات قرآنی عرضه باور به رجعت و مواقف پس از مرگ، در زیارت آل‌یاسین»، شاهدی، روح‌الله؛ حسینی کوهساری، سید اسحاق، انتظار موعود، شماره ۳۸، پاییز ۱۳۹۱ش.<br /> {{منابع}}<br /> <br /> {{پایان}}</div>

Mo.ali.rezapour https://wikihaj.com/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Mo.ali.rezapour/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86%DB%B1&diff=70284 2026-10-12T17:56:07Z

<p>Mo.ali.rezapour: </p> <hr /> <div>'''زیارت آل‌یاسین''' از زیارتنامه های امام زمان است. این دعا اولین بار در قرن ششم در کتاب المزار ابن المشهدى و الاحتجاج مرحوم طبرسى آمده است. در بررسی سندی این زیارتنامه، راویان آن ضعیف دانسته شده است؛ اما در سیره بسیاری از عالمان به آن توجه شده است.<br /> <br /> == معرفی و جایگاه ==<br /> زیارت‌ آل‌ یاسین از زیارت‌های امام زمان(عج) است که طبرسی آن‌ را به نقل از توقیع حمیری در کتاب خود(احتجاج)آورده اسـت.این زیارت‌ به درخواست شیعیان ازناحیه‌ مقدسه‌ صادر شده است و علما و بزرگان بـه آن عنایت داشته‌اند&lt;ref&gt;«شناختنامه زیارت آل‌یاسین»، ص۳۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> این‌ زیارت به درخواستشیعیان دربارۀ‌ شـیوۀ‌ مـلاقات حضرت ولی عصر علیه السّلام از سوی آن حضرت،در توقیعبه محمّد بن عبد اللّه حمیری صادر شده است.مضامین زیارت ازنظر شکلظاهری و همچنین محتوا با سایر زیارات اهل بیت‌ علیهم السّلام قرابت دارد،و هـمین نـکتهبه اعـتبار آن می‌افزاید.&lt;ref&gt;«شناختنامه زیارت آل‌یاسین»، ص۵۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> این زیارت به تصریح برخی از علما، جامع و کامل و بهترین زیارت آن حضرت است و در همه اوقات می‌شود آن را خواند.&lt;ref&gt;بحارالانوار، ج۵۳، ص۱۷۱. &lt;/ref&gt;.&lt;ref&gt;فرهنگ‌نامه مهدویت، ص۲۵۲.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> از آنجا كه اين زيارت با سلام بر آل ياسين آغاز مى‌شود، امروزه به اين نام معروف است. اين زيارت، با بيست و سه سلام آغاز شده است: سلام اوّل به آل يس (عترت پاك پيامبر صلّى اللّه عليه و اله و سلّم) و سلام‌هاى بعد، هريك خطاب به حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه الشريف با القاب و عناوين خاص آن حضرت مى‌باشد. سپس با اظهار و اقرار به اصول اعتقادى صحيح و گواه گرفتن امام بر آن‌ها و تجديد عهد وفادارى براى اولياى دين، زيارت به پايان مى‌رسد.&lt;ref&gt;فرهنگ‌نامه مهدویت، ص۲۵۲.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> جمع فراوانى از شيعيان به خواندن اين زيارت و دعاى پس از آن مداومت دارند و براى خواندن آن به طور گروهى در شهرهاى گوناگون شيعه‌نشين جلسات خاصى برگزار مى‌شود.&lt;ref&gt;فرهنگ‌نامه مهدویت، ص۲۵۲.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == واژه شناسی آل یاسین ==<br /> دربارۀ‌ زیارت‌«آل‌ یس‌»نیزچنین‌ احتمالی‌ مـطرح اسـت که با توجه به اینکه این زیارت با جمله«سلام علی آلیس»آغـاز مـی‌شود،زیـارت به این نام مشهور شده باشد.&lt;ref&gt;«شناختنامه زیارت آل‌یاسین»، ص۳۹.&lt;/ref&gt; روایات زیادی وارد‌ شده مبنی بـر ایـنکه«یس»نام پیامبر صـلّی اللّه عـلیه و آله و سلّم است و اهل‌بیتایشان آل یاسین هستند.&lt;ref&gt;«شناختنامه زیارت آل‌یاسین»، ص۴۱.&lt;/ref&gt;امام‌ صادق‌ علیه‌ السّلام از اجدادش از امام علی علیه السّلام می‌فرماید:یاسین،محمد‌ است‌ و ما آل یاسین هستیم(فیض کاشانی،1415:ج 4،ص:282).&lt;ref&gt;تفسیر‌ صافی،&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ال‌یاسین تلفظی دیگر از الیاس است.&lt;ref&gt;جامع البیان، ج۲۳، ص۶۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> یاسین نام سوره یا قرآن است و آل‌یاسین اهل قرآن و مؤمنان به آن هستند.&lt;ref&gt;مجمع البیان، ج۵، ص۸۲؛&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == منبع شناسی ==<br /> زیارت آل یاسین در منابع شیعى سده ششم و پس از آن انعکاس یافت. المزار ابن المشهدى و الاحتجاج مرحوم طبرسى کهنترین منابع آن هستند. کتاب »االحتجاج«، این زیارت را بىسند و مختصر آورده در حالى که »المزار« آن را با سه سند و متنى مفصّلتر، ذکر کرده است.<br /> <br /> در سده هفتم سید بن طاووس آن را به نقل از حمیرى می آورد و اشاره میکند که این زیارت به ندبه مشهور است و از ناحیه مقدسه برای حمیرى ارسال شده و دستور داده شده که در سرداب مقدس خوانده شود.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۱۱&lt;/ref&gt; دستور خواندن در سرداب میتواند نشانه آن باشد که »سید ابن طاووس« این زیارت را از منابع دیگرى اخذ کرده که به دست ما نرسیده است.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۱۲.&lt;/ref&gt; نتیجه آنکه نبودن این زیارت در مجموعه کتابهاى دعایى و زیارتى دیگر، نمىتواند به اعتبار آن خدشه وارد کند؛ زیرا اوّ ال برخی از این نوع آثار، از بین رفت و شاید این زیارت در آنها موجود بود&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۱۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اعتبار ==<br /> با نگاه متعارف رجالی، سند این زیارت در هر سه نوع آن، دچار ضعف است ، اما می توان گفت جایگاه آن به عنوان متنی مرتبط با مستحبّات، این امکان را بدان داده که از کمند سخت گیری های رایج فقهی در ارزیابی اسناد، رها باشد چرا که سیره علما در این گونه موارد، تمسّک به قاعده تسامح در ادله سنن است.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۳۷.&lt;/ref&gt; افزون بر آن، برخی امور دیگر نیز می تواند به افزایش اعتبار این زیارت کمک کند مثل نقل این زیارت در کتاب الاحتجاج طبرسی.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۳۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> متن موجود در الاحتجاج» نسبت به متن المزار الکبیر تفاوت هایی دارد که مهم ترین آن خلاصه تر بودن آن است. به نظر میرسد با توجّه به عدم دقّت در نسخه بردارى از المزار الکبیر متن الاحتجاج» مطمئن تر باشد خصوصا آن که شیخ عباس قمى نیز در مفاتیح الجنان همین متن را برگزیده است.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۳۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == مضامین ==<br /> شهادت به یکتایی خداوند، رسالت‌ و بندگی پیامبر( و محبوبیت آن حضرت و اهل‌بیت، حجت بودن اهل بیت مضامین اصلی این دعا است.، &lt;ref&gt;«عرضه عقاید در زیارت آل‌یاسین و هماهنگی مفاد آن با آیات قرآن کریم»، ص۲۴ تا ص۳۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> زیـارت‌، آیین یادگار پیشوایان دین و سیر روحی آکنده از آموزه‌های اعتقادی، عرفانی، و اخلاقی است، که بخشی‌ از ادبـیات آیینی مسلمانان را شکل می‌دهد.&lt;ref&gt;«شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، ص۸۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> این زیارت با سلام به حـضرت مهدی؟عج؟، و بـرشمردن صـفات ایـشان آغـاز مـی‌شود. سپس‌ با‌ گواهی به این‌که دوازده امام‌، حجت‌ خدایند و نیز حقانیت آخرت و مواقف حشر ادامه می‌یابد. حسن ختام زیارت، اعلام یاری و مودّت به امام است. یکی از مهم‌ترین حـقایق معنوی این زیارت‌ آن‌ است که آن حضرت‌، مظهر‌ و حامل اسم «الله»، وعده حتمی خداوند و راه و رود به کتاب خداوند می‌باشد.&lt;ref&gt;«شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، ص۹۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> زیارت آل‌یاسین یک متن دارای انسجام و وحـدت‌ مـوضوعی‌ است. خواننده‌ آل‌یاسین خود را زائر و در پیشگاه امام می‌داند. آغاز هر دیدار سلام است. از این رو با‌ هدف برقراری ارتباط قلبی و روحی با امام و شناخت ایـشان، زیـارت با‌ سلام‌های‌ پیاپی‌ آغاز شـده اسـت&lt;ref&gt;«شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، ص۹۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> زیارت آل‌یاسین، جلوه‌گاه عواطف راستین، و دیرینه ارادتمندان امام منتظر است. نکته‌ برجسته‌ در بررسی عنصر عاطفه در این زیارت آن است که عواطف و احساسات پاک زائر جوششی کور نـیست کـه به سردی گراید بلکه باب معرفت است به گونه‌ای که زائر در‌ پایان‌ دعا به حقایق و معارف دین و ولایت‌مداری نسبت به امام اقرار می‌نماید.&lt;ref&gt;«شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، ص۹۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> زائر پس از ارائه اعتقادات خويش درباره توحيد، نبوت و امامت‌ به عرضه باورداشت رجعت که از ضروريات مذهب تشيع است و در دوران حضور و حيات آخرين امام واقع مي‎شود؛ مي‎پردازد. سپس به حقانيت مـرگ و ساير مواقف پس از آن شهادت مي‎دهد و سرانجام‌ ضرورت‌ موّدت به اهل‌بيت و پيروي از آنان را اعلام مي‎دارد.&lt;ref&gt;«مستندات قرآنی عرضه باور به رجعت و مواقف پس از مرگ، در زیارت آل‌یاسین»، ص۹۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == کتابشناسی شرح‌ها ==<br /> ...<br /> <br /> == متن زیارت ==<br /> {{نقل قول دوقلو<br /> | تیتر = زیارت آل‌یاسین|سَلامٌ عَلَىٰ آلِ يس، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا داعِيَ اللّٰهِ وَرَبَّانِيَّ آياتِهِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا بابَ اللّٰهِ وَدَيَّانَ دِينِهِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا خَلِيفَةَ اللّٰهِ وَناصِرَ حَقِّهِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا حُجَّةَ اللّٰهِ وَدَلِيلَ إِرادَتِهِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا تالِيَ كِتابِ اللّٰهِ وَتَرْجُمانَهُ، السَّلامُ عَلَيْكَ فِي آناءِ لَيْلِكَ وَأَطْرافِ نَهارِكَ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا بَقِيَّةَ اللّٰهِ فِي أَرْضِهِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا مِيثاقَ اللّٰهِ الَّذِي أَخَذَهُ وَوَكَّدَهُ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا وَعْدَ اللّٰهِ الَّذِي ضَمِنَهُ، السَّلامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا الْعَلَمُ الْمَنْصُوبُ، وَالْعِلْمُ الْمَصْبُوبُ، والْغَوْثُ وَالرَّحْمَةُ الْواسِعَةُ وَعْداً غَيْرَ مَكْذُوبٍ،|سلام بر خاندان یس، سلام بر تو ای دعوت‌کننده به سوی خدا و آگاه به آیاتش، سلام بر تو ای باب خدا و حاکم سیاستمدار دینش، سلام بر تو ای خلیفه خدا و یاور حقّش، سلام بر تو ای حجّت خدا و راهنما به سوی اراده‌اش، سلام بر تو ای تلاوت‌کننده کتاب خدا و تفسیرکننده‌اش، سلام بر تو در تمام ساعات شب و روز، سلام بر تو ای بجا مانده خدا در زمینش، سلام بر تو ای پیمان خدا که آن را برگرفت و استوارش کرد، سلام بر تو ای وعده خدا که آن را ضمانت نمود، سلام بر تو ای پرچم برافراشته و دانش سرریز و فریادرس و رحمت گسترده و وعده‌ی بی‌دروغ،|السَّلامُ عَلَيكَ حِينَ تَقُومُ، السَّلامُ عَلَيْكَ حِينَ تَقْعُدُ، السَّلامُ عَلَيْكَ حِينَ تَقْرَأُ وَتُبَيِّنُ، السَّلامُ عَلَيْكَ حِينَ تُصَلِّي وَتَقْنُتُ، السَّلامُ عَلَيْكَ حِينَ تَرْكَعُ وَتَسْجُدُ، السَّلامُ عَلَيْكَ حِينَ تُهَلِّلُ وَتُكَبِّرُ، السَّلامُ عَلَيْكَ حِين تَحْمَدُ وَتَسْتَغْفِرُ؛ السَّلامُ عَلَيْكَ حِينَ تُصْبِحُ وَتُمْسِي، السَّلامُ عَلَيْكَ فِي اللَّيْلِ إِذا يَغْشىٰ وَالنَّهارِ إِذا تَجَلَّىٰ، السَّلامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا الْإِمامُ الْمَأْمُونُ، السَّلامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا الْمُقَدَّمُ الْمَأْمُولُ، السَّلامُ عَلَيْكَ بِجَوامِعِ السَّلامِ،|سلام بر تو هنگامی‌که بر می‌خیزی، سلام بر تو زمانی که می‌نشینی، سلام بر تو وقتی که می‌خوانی و بیان می‌کنی، سلام بر تو هنگامی‌که نماز می‌خوانی و قنوت بجا می‌آوری، سلام بر تو زمانی که رکوع و سجود می‌نمایی، سلام بر تو وقتی که تهلیل و تکبیر می‌گویی سلام بر تو هنگامی که سپاس و استغفار می‌نمایی؛ سلام بر تو زمانی که صبح و شام می‌کنی، سلام بر تو در شب هنگامی‌که می‌پوشاند و در روز وقتی‌که آشکار می‌شود، سلام بر تو ای پیشوای امین، سلام بر تو ای پیش نهاده‌ی آرزو شده، سلام بر تو به همه سلام‌ها،|أُشْهِدُكَ يَا مَوْلايَ أَنِّي أَشْهَدُ أَنْ لَاإِلٰهَ إِلّا اللّٰهُ وَحْدَهُ لَاشَرِيكَ لَهُ، وَأَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ لَاحَبِيبَ إِلّا هُوَ وَأَهْلُهُ، وَأُشْهِدُكَ يَا مَوْلايَ أَنَّ عَلِيّاً أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ حُجَّتُهُ، وَالْحَسَنَ حُجَّتُهُ، وَالْحُسَيْنَ حُجَّتُهُ، وَعَلِيَّ بْنَ الْحُسَيْنِ حُجَّتُهُ، وَمُحَمَّدَ بْنَ عَلِيٍّ حُجَّتُهُ، وَجَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ حُجَّتُهُ، وَمُوسَى بْنَ جَعْفَرٍ حُجَّتُهُ، وَعَلِيَّ بْنَ مُوسىٰ حُجَّتُهُ، وَمُحَمَّدَ بْنَ عَلِيٍّ حُجَّتُهُ، وَعَلِيَّ بْنَ مُحَمَّدٍ حُجَّتُهُ، وَالْحَسَنَ بْنَ عَلِيٍّ حُجَّتُهُ،|تو را گواه می‌گیرم ای مولایم که گواهی می‌دهم معبودی جز خدا نیست، یگانه است و شریکی ندارد و محمد بنده و فرستاده اوست، محبوبی جز او و اهل‌بیتش نیست و تو را گواه می‌گیرم ای مولایم، بر اینکه علی امیرمؤمنان و حسن و حسین و علی بن الحسین و محمد بن علی و جعفر بن محمد و موسی بن جعفر و علی بن موسی و محمد بن علی و علی بن محمد و حسن بن علی، حجّت‌های خدایند|وَأَشْهَدُ أَنَّكَ حُجَّةُ اللّٰهِ، أَنْتُمُ الْأَوَّلُ وَالْآخِرُ؛ وَأَنَّ رَجْعَتَكُمْ حَقٌّ لَارَيْبَ فِيها يَوْمَ ﴿لَايَنْفَعُ نَفْساً إِيمانُها لَمْ تَكُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ أَوْ كَسَبَتْ فِي إِيمانِها خَيْراً﴾، وَأَنَّ الْمَوْتَ حَقٌّ، وَأَنَّ ناكِراً وَنَكِيراً حَقٌّ، وَأَشْهَدُ أَنَّ النَّشْرَ حَقٌّ، وَالْبَعْثَ حَقٌّ، وَأَنَّ الصِّراطَ حَقٌّ، وَالْمِرْصادَ حَقٌّ، وَالْمِيزانَ حَقٌّ، وَالْحَشْرَ حَقٌّ، وَالْحِسابَ حَقٌّ، وَالْجَنَّةَ وَالنَّارَ حَقٌّ، وَالْوَعْدَ وَالْوَعِيدَ بِهِما حَقٌّ .|و گواهی می‌دهم که تو حجّت خدایی، شما آغاز و انجام هستید؛ و همانا بازگشت شما حق است، تردیدی در آن نیست، «روزی که ایمان‌آوردنِ کسی که پیش از آن ایمان نیاورده یا در حال ایمان‌داشتن عمل شایسته‌ای انجام نداده سودی نخواهد داشت» و گواهی می‌دهم که مرگ و ناکر و نکیر و زنده شدن و برانگیختن و صراط و کمینگاه و میزان و گردآوردن و حساب و بهشت و دوزخ و وعده و تهدید به هر دو حق است|يَا مَوْلايَ شَقِيَ مَنْ خالَفَكُمْ، وَسَعِدَ مَنْ أَطَاعَكُمْ، فَاشْهَدْ عَلَىٰ مَا أَشْهَدْتُكَ عَلَيْهِ وَأَنَا وَلِيٌّ لَكَ بَرِيءٌ مِنْ عَدُوِّكَ، فَالْحَقُّ مَا رَضِيتُمُوهُ، وَالْباطِلُ مَا سَخِطْتُمُوهُ [اَسْخَطْتُموُهُ]، وَالْمَعْرُوفُ مَا أَمَرْتُمْ بِهِ، وَالْمُنْكَرُ مَا نَهَيْتُمْ عَنْهُ، فَنَفْسِي مُؤْمِنَةٌ بِاللّٰهِ وَحْدَهُ لَاشَرِيكَ لَهُ وَبِرَسُولِهِ وَبِأَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ وَبِكُمْ يَا مَوْلايَ أَوَّلِكُمْ وَآخِرِكُمْ، وَنُصْرَتِي مُعَدَّةٌ لَكُمْ، وَمَوَدَّتِي خَالِصَةٌ لَكُمْ، آمِينَ آمِينَ.|ای مولای من، بدبخت شد کسی که با شما مخالفت ورزید و خوشبخت شد کسی که از شما اطاعت کرد، پس گواه باش بر آنچه تو را بر آن گواه گرفتم و من دوست تو و بیزار از دشمن توأم، پس حق آن است که شما به آن خشنود شدید و باطل آن است که شما از آن ناخشنود گشتید و معروف آن است که شما به آن امر فرمودید و منکر آن است که شما از آن نهی کردید، پس نهاد من مؤمن به خدای یگانه بی‌شریک و به رسول او و به امیرمؤمنان و به شماست ای مولای من، به آغاز و انجام شما و یاری‌ام برای شما آماده و دوستی‌ام نسبت به شما بی‌آلایش است، اجابت فرما، اجابت فرما.| ارتفاع = 20em<br /> }}<br /> <br /> == پانویس ==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> == منابع ==<br /> <br /> * «اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، صالح‌آبادی، محمدحسین، دانش‌ها و آموزه‌های قرآن و حدیث، شماره ۲۳، زمستان 1402ش.<br /> * بحارالانوار، علامه مجلسی، محمدباقر، مؤسسة الوفاء، ۱۴۰۳ق.<br /> * جامع البیان فی تفسیر القرآن، طبری، محمد بن جریر، تفسیر الطبری، بیروت، دار احیاء التراث العربی.<br /> * «شناختنامه زیارت آل‌یاسین»، شاهدی، روح‌الله؛ حسینی کوهساری، سید اسحاق، انتظار موعود، شماره ۳۴، بهار 1390ش.<br /> * «شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، عباس‌زاده، حمید، محمدیان، احمد، عصر آدینه، شماره ۲۷، پاییز 1397ش.<br /> * «عرضه عقاید در زیارت آل‌یاسین و هماهنگی مفاد آن با آیات قرآن کریم»، انتظار موعود، شماره ۳۵، تابستان و پاییز 1390ش.<br /> * فرهنگ‌نامه مهدویت، سلیمیان، خدامراد، بنياد فرهنگي حضرت مهدي موعود (عج)، بی‌تا.<br /> * تفسیر‌ صافی، فـیض‌ کـاشانی‌،ملا‌ محسن‌،تهران،الصـدر‌، 1415‌ق.<br /> * مجمع البیان، طبرسی، فضل‌ بن حسن، بیروت، مکتبة الحیاة، بیتا.<br /> * «مستندات قرآنی عرضه باور به رجعت و مواقف پس از مرگ، در زیارت آل‌یاسین»، شاهدی، روح‌الله؛ حسینی کوهساری، سید اسحاق، انتظار موعود، شماره ۳۸، پاییز 1391ش.<br /> {{منابع}}<br /> <br /> {{پایان}}</div>

Mo.ali.rezapour https://wikihaj.com/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Mo.ali.rezapour/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86%DB%B1&diff=70265 2026-10-11T16:12:29Z

<p>Mo.ali.rezapour: </p> <hr /> <div>'''زیارت آل‌یاسین''' از زیارتنامه های امام زمان است. این دعا اولین بار در قرن ششم در کتاب المزار ابن المشهدى و الاحتجاج مرحوم طبرسى آمده است. در بررسی سندی این زیارتنامه، راویان آن ضعیف دانسته شده است؛ اما در سیره بسیاری از عالمان به آن توجه شده است.<br /> <br /> == معرفی و جایگاه ==<br /> زیارت‌ آل‌ یاسین از زیارت‌های حـضرت ولی عـصر عـجل اللّه تعالی فرجه الشریف است که طبرسی آن‌ را به نقل ازتوقیع حمیری در کتاب خود(احتجاج)آورده اسـت.این زیارت‌ به درخواست شیعیان ازناحیه‌ مقدسه‌ صادر شده است و علما و بزرگان بـه آن عنایت داشته‌اند&lt;ref&gt;«شناختنامه زیارت آل‌یاسین»، ص۳۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> این‌ زیارت به درخواستشیعیان دربارۀ‌ شـیوۀ‌ مـلاقات حضرت ولی عصر علیه السّلام از سوی آن حضرت،در توقیعبه محمّد بن عبد اللّه حمیری صادر شده است.مضامین زیارت ازنظر شکلظاهری و همچنین محتوا با سایر زیارات اهل بیت‌ علیهم السّلام قرابت دارد،و هـمین نـکتهبه اعـتبار آن می‌افزاید.&lt;ref&gt;«شناختنامه زیارت آل‌یاسین»، ص۵۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> این زیارت به تصریح برخی از علما، جامع و کامل و بهترین زیارت آن حضرت است و در همه اوقات می‌شود آن را خواند.&lt;ref&gt;بحارالانوار، ج۵۳، ص۱۷۱. &lt;/ref&gt;.&lt;ref&gt;فرهنگ‌نامه مهدویت، ص۲۵۲.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> از آنجا كه اين زيارت با سلام بر آل ياسين آغاز مى‌شود، امروزه به اين نام معروف است. اين زيارت، با بيست و سه سلام آغاز شده است: سلام اوّل به آل يس (عترت پاك پيامبر صلّى اللّه عليه و اله و سلّم) و سلام‌هاى بعد، هريك خطاب به حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه الشريف با القاب و عناوين خاص آن حضرت مى‌باشد. سپس با اظهار و اقرار به اصول اعتقادى صحيح و گواه گرفتن امام بر آن‌ها و تجديد عهد وفادارى براى اولياى دين، زيارت به پايان مى‌رسد.&lt;ref&gt;فرهنگ‌نامه مهدویت، ص۲۵۲.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> جمع فراوانى از شيعيان به خواندن اين زيارت و دعاى پس از آن مداومت دارند و براى خواندن آن به طور گروهى در شهرهاى گوناگون شيعه‌نشين جلسات خاصى برگزار مى‌شود.&lt;ref&gt;فرهنگ‌نامه مهدویت، ص۲۵۲.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == واژه شناسی آل یاسین ==<br /> دربارۀ‌ زیارت‌«آل‌ یس‌»نیزچنین‌ احتمالی‌ مـطرح اسـت که با توجه به اینکه این زیارت با جمله«سلام علی آلیس»آغـاز مـی‌شود،زیـارت به این نام مشهور شده باشد.&lt;ref&gt;«شناختنامه زیارت آل‌یاسین»، ص۳۹.&lt;/ref&gt; روایات زیادی وارد‌ شده مبنی بـر ایـنکه«یس»نام پیامبر صـلّی اللّه عـلیه و آله و سلّم است و اهل‌بیتایشان آل یاسین هستند.&lt;ref&gt;«شناختنامه زیارت آل‌یاسین»، ص۴۱.&lt;/ref&gt;امام‌ صادق‌ علیه‌ السّلام از اجدادش از امام علی علیه السّلام می‌فرماید:یاسین،محمد‌ است‌ و ما آل یاسین هستیم(فیض کاشانی،1415:ج 4،ص:282).&lt;ref&gt;تفسیر‌ صافی،&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ال‌یاسین تلفظی دیگر از الیاس است.&lt;ref&gt;جامع البیان، ج۲۳، ص۶۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> یاسین نام سوره یا قرآن است و آل‌یاسین اهل قرآن و مؤمنان به آن هستند.&lt;ref&gt;مجمع البیان، ج۵، ص۸۲؛&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == منبع شناسی ==<br /> زیارت آل یاسین در منابع شیعى سده ششم و پس از آن انعکاس یافت. المزار ابن المشهدى و الاحتجاج مرحوم طبرسى کهنترین منابع آن هستند. کتاب »االحتجاج«، این زیارت را بىسند و مختصر آورده در حالى که »المزار« آن را با سه سند و متنى مفصّلتر، ذکر کرده است.<br /> <br /> در سده هفتم سید بن طاووس آن را به نقل از حمیرى می آورد و اشاره میکند که این زیارت به ندبه مشهور است و از ناحیه مقدسه برای حمیرى ارسال شده و دستور داده شده که در سرداب مقدس خوانده شود.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۱۱&lt;/ref&gt; دستور خواندن در سرداب میتواند نشانه آن باشد که »سید ابن طاووس« این زیارت را از منابع دیگرى اخذ کرده که به دست ما نرسیده است.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۱۲.&lt;/ref&gt; نتیجه آنکه نبودن این زیارت در مجموعه کتابهاى دعایى و زیارتى دیگر، نمىتواند به اعتبار آن خدشه وارد کند؛ زیرا اوّ ال برخی از این نوع آثار، از بین رفت و شاید این زیارت در آنها موجود بود&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۱۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اعتبار ==<br /> با نگاه متعارف رجالی، سند این زیارت در هر سه نوع آن، دچار ضعف است ، اما می توان گفت جایگاه آن به عنوان متنی مرتبط با مستحبّات، این امکان را بدان داده که از کمند سخت گیری های رایج فقهی در ارزیابی اسناد، رها باشد چرا که سیره علما در این گونه موارد، تمسّک به قاعده تسامح در ادله سنن است.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۳۷.&lt;/ref&gt; افزون بر آن، برخی امور دیگر نیز می تواند به افزایش اعتبار این زیارت کمک کند مثل نقل این زیارت در کتاب الاحتجاج طبرسی.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۳۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> متن موجود در الاحتجاج» نسبت به متن المزار الکبیر تفاوت هایی دارد که مهم ترین آن خلاصه تر بودن آن است. به نظر میرسد با توجّه به عدم دقّت در نسخه بردارى از المزار الکبیر متن الاحتجاج» مطمئن تر باشد خصوصا آن که شیخ عباس قمى نیز در مفاتیح الجنان همین متن را برگزیده است.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۳۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == مضامین ==<br /> شهادت به یکتایی خداوند، رسالت‌ و بندگی پیامبر( و محبوبیت آن حضرت و اهل‌بیت، حجت بودن اهل بیت مضامین اصلی این دعا است.، &lt;ref&gt;«عرضه عقاید در زیارت آل‌یاسین و هماهنگی مفاد آن با آیات قرآن کریم»، ص۲۴ تا ص۳۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> زیـارت‌، آیین یادگار پیشوایان دین و سیر روحی آکنده از آموزه‌های اعتقادی، عرفانی، و اخلاقی است، که بخشی‌ از ادبـیات آیینی مسلمانان را شکل می‌دهد.&lt;ref&gt;«شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، ص۸۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> این زیارت با سلام به حـضرت مهدی؟عج؟، و بـرشمردن صـفات ایـشان آغـاز مـی‌شود. سپس‌ با‌ گواهی به این‌که دوازده امام‌، حجت‌ خدایند و نیز حقانیت آخرت و مواقف حشر ادامه می‌یابد. حسن ختام زیارت، اعلام یاری و مودّت به امام است. یکی از مهم‌ترین حـقایق معنوی این زیارت‌ آن‌ است که آن حضرت‌، مظهر‌ و حامل اسم «الله»، وعده حتمی خداوند و راه و رود به کتاب خداوند می‌باشد.&lt;ref&gt;«شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، ص۹۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> زیارت آل‌یاسین یک متن دارای انسجام و وحـدت‌ مـوضوعی‌ است. خواننده‌ آل‌یاسین خود را زائر و در پیشگاه امام می‌داند. آغاز هر دیدار سلام است. از این رو با‌ هدف برقراری ارتباط قلبی و روحی با امام و شناخت ایـشان، زیـارت با‌ سلام‌های‌ پیاپی‌ آغاز شـده اسـت&lt;ref&gt;«شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، ص۹۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> زیارت آل‌یاسین، جلوه‌گاه عواطف راستین، و دیرینه ارادتمندان امام منتظر است. نکته‌ برجسته‌ در بررسی عنصر عاطفه در این زیارت آن است که عواطف و احساسات پاک زائر جوششی کور نـیست کـه به سردی گراید بلکه باب معرفت است به گونه‌ای که زائر در‌ پایان‌ دعا به حقایق و معارف دین و ولایت‌مداری نسبت به امام اقرار می‌نماید.&lt;ref&gt;«شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، ص۹۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> زائر پس از ارائه اعتقادات خويش درباره توحيد، نبوت و امامت‌ به عرضه باورداشت رجعت که از ضروريات مذهب تشيع است و در دوران حضور و حيات آخرين امام واقع مي‎شود؛ مي‎پردازد. سپس به حقانيت مـرگ و ساير مواقف پس از آن شهادت مي‎دهد و سرانجام‌ ضرورت‌ موّدت به اهل‌بيت و پيروي از آنان را اعلام مي‎دارد.&lt;ref&gt;«مستندات قرآنی عرضه باور به رجعت و مواقف پس از مرگ، در زیارت آل‌یاسین»، ص۹۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == کتابشناسی شرح‌ها ==<br /> ...<br /> <br /> == متن زیارت ==<br /> {{نقل قول دوقلو<br /> | تیتر = زیارت آل‌یاسین|سَلامٌ عَلَىٰ آلِ يس، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا داعِيَ اللّٰهِ وَرَبَّانِيَّ آياتِهِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا بابَ اللّٰهِ وَدَيَّانَ دِينِهِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا خَلِيفَةَ اللّٰهِ وَناصِرَ حَقِّهِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا حُجَّةَ اللّٰهِ وَدَلِيلَ إِرادَتِهِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا تالِيَ كِتابِ اللّٰهِ وَتَرْجُمانَهُ، السَّلامُ عَلَيْكَ فِي آناءِ لَيْلِكَ وَأَطْرافِ نَهارِكَ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا بَقِيَّةَ اللّٰهِ فِي أَرْضِهِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا مِيثاقَ اللّٰهِ الَّذِي أَخَذَهُ وَوَكَّدَهُ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا وَعْدَ اللّٰهِ الَّذِي ضَمِنَهُ، السَّلامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا الْعَلَمُ الْمَنْصُوبُ، وَالْعِلْمُ الْمَصْبُوبُ، والْغَوْثُ وَالرَّحْمَةُ الْواسِعَةُ وَعْداً غَيْرَ مَكْذُوبٍ،|سلام بر خاندان یس، سلام بر تو ای دعوت‌کننده به سوی خدا و آگاه به آیاتش، سلام بر تو ای باب خدا و حاکم سیاستمدار دینش، سلام بر تو ای خلیفه خدا و یاور حقّش، سلام بر تو ای حجّت خدا و راهنما به سوی اراده‌اش، سلام بر تو ای تلاوت‌کننده کتاب خدا و تفسیرکننده‌اش، سلام بر تو در تمام ساعات شب و روز، سلام بر تو ای بجا مانده خدا در زمینش، سلام بر تو ای پیمان خدا که آن را برگرفت و استوارش کرد، سلام بر تو ای وعده خدا که آن را ضمانت نمود، سلام بر تو ای پرچم برافراشته و دانش سرریز و فریادرس و رحمت گسترده و وعده‌ی بی‌دروغ،|السَّلامُ عَلَيكَ حِينَ تَقُومُ، السَّلامُ عَلَيْكَ حِينَ تَقْعُدُ، السَّلامُ عَلَيْكَ حِينَ تَقْرَأُ وَتُبَيِّنُ، السَّلامُ عَلَيْكَ حِينَ تُصَلِّي وَتَقْنُتُ، السَّلامُ عَلَيْكَ حِينَ تَرْكَعُ وَتَسْجُدُ، السَّلامُ عَلَيْكَ حِينَ تُهَلِّلُ وَتُكَبِّرُ، السَّلامُ عَلَيْكَ حِين تَحْمَدُ وَتَسْتَغْفِرُ؛ السَّلامُ عَلَيْكَ حِينَ تُصْبِحُ وَتُمْسِي، السَّلامُ عَلَيْكَ فِي اللَّيْلِ إِذا يَغْشىٰ وَالنَّهارِ إِذا تَجَلَّىٰ، السَّلامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا الْإِمامُ الْمَأْمُونُ، السَّلامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا الْمُقَدَّمُ الْمَأْمُولُ، السَّلامُ عَلَيْكَ بِجَوامِعِ السَّلامِ،|سلام بر تو هنگامی‌که بر می‌خیزی، سلام بر تو زمانی که می‌نشینی، سلام بر تو وقتی که می‌خوانی و بیان می‌کنی، سلام بر تو هنگامی‌که نماز می‌خوانی و قنوت بجا می‌آوری، سلام بر تو زمانی که رکوع و سجود می‌نمایی، سلام بر تو وقتی که تهلیل و تکبیر می‌گویی سلام بر تو هنگامی که سپاس و استغفار می‌نمایی؛ سلام بر تو زمانی که صبح و شام می‌کنی، سلام بر تو در شب هنگامی‌که می‌پوشاند و در روز وقتی‌که آشکار می‌شود، سلام بر تو ای پیشوای امین، سلام بر تو ای پیش نهاده‌ی آرزو شده، سلام بر تو به همه سلام‌ها،|أُشْهِدُكَ يَا مَوْلايَ أَنِّي أَشْهَدُ أَنْ لَاإِلٰهَ إِلّا اللّٰهُ وَحْدَهُ لَاشَرِيكَ لَهُ، وَأَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ لَاحَبِيبَ إِلّا هُوَ وَأَهْلُهُ، وَأُشْهِدُكَ يَا مَوْلايَ أَنَّ عَلِيّاً أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ حُجَّتُهُ، وَالْحَسَنَ حُجَّتُهُ، وَالْحُسَيْنَ حُجَّتُهُ، وَعَلِيَّ بْنَ الْحُسَيْنِ حُجَّتُهُ، وَمُحَمَّدَ بْنَ عَلِيٍّ حُجَّتُهُ، وَجَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ حُجَّتُهُ، وَمُوسَى بْنَ جَعْفَرٍ حُجَّتُهُ، وَعَلِيَّ بْنَ مُوسىٰ حُجَّتُهُ، وَمُحَمَّدَ بْنَ عَلِيٍّ حُجَّتُهُ، وَعَلِيَّ بْنَ مُحَمَّدٍ حُجَّتُهُ، وَالْحَسَنَ بْنَ عَلِيٍّ حُجَّتُهُ،|تو را گواه می‌گیرم ای مولایم که گواهی می‌دهم معبودی جز خدا نیست، یگانه است و شریکی ندارد و محمد بنده و فرستاده اوست، محبوبی جز او و اهل‌بیتش نیست و تو را گواه می‌گیرم ای مولایم، بر اینکه علی امیرمؤمنان و حسن و حسین و علی بن الحسین و محمد بن علی و جعفر بن محمد و موسی بن جعفر و علی بن موسی و محمد بن علی و علی بن محمد و حسن بن علی، حجّت‌های خدایند|وَأَشْهَدُ أَنَّكَ حُجَّةُ اللّٰهِ، أَنْتُمُ الْأَوَّلُ وَالْآخِرُ؛ وَأَنَّ رَجْعَتَكُمْ حَقٌّ لَارَيْبَ فِيها يَوْمَ ﴿لَايَنْفَعُ نَفْساً إِيمانُها لَمْ تَكُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ أَوْ كَسَبَتْ فِي إِيمانِها خَيْراً﴾، وَأَنَّ الْمَوْتَ حَقٌّ، وَأَنَّ ناكِراً وَنَكِيراً حَقٌّ، وَأَشْهَدُ أَنَّ النَّشْرَ حَقٌّ، وَالْبَعْثَ حَقٌّ، وَأَنَّ الصِّراطَ حَقٌّ، وَالْمِرْصادَ حَقٌّ، وَالْمِيزانَ حَقٌّ، وَالْحَشْرَ حَقٌّ، وَالْحِسابَ حَقٌّ، وَالْجَنَّةَ وَالنَّارَ حَقٌّ، وَالْوَعْدَ وَالْوَعِيدَ بِهِما حَقٌّ .|و گواهی می‌دهم که تو حجّت خدایی، شما آغاز و انجام هستید؛ و همانا بازگشت شما حق است، تردیدی در آن نیست، «روزی که ایمان‌آوردنِ کسی که پیش از آن ایمان نیاورده یا در حال ایمان‌داشتن عمل شایسته‌ای انجام نداده سودی نخواهد داشت» و گواهی می‌دهم که مرگ و ناکر و نکیر و زنده شدن و برانگیختن و صراط و کمینگاه و میزان و گردآوردن و حساب و بهشت و دوزخ و وعده و تهدید به هر دو حق است|يَا مَوْلايَ شَقِيَ مَنْ خالَفَكُمْ، وَسَعِدَ مَنْ أَطَاعَكُمْ، فَاشْهَدْ عَلَىٰ مَا أَشْهَدْتُكَ عَلَيْهِ وَأَنَا وَلِيٌّ لَكَ بَرِيءٌ مِنْ عَدُوِّكَ، فَالْحَقُّ مَا رَضِيتُمُوهُ، وَالْباطِلُ مَا سَخِطْتُمُوهُ [اَسْخَطْتُموُهُ]، وَالْمَعْرُوفُ مَا أَمَرْتُمْ بِهِ، وَالْمُنْكَرُ مَا نَهَيْتُمْ عَنْهُ، فَنَفْسِي مُؤْمِنَةٌ بِاللّٰهِ وَحْدَهُ لَاشَرِيكَ لَهُ وَبِرَسُولِهِ وَبِأَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ وَبِكُمْ يَا مَوْلايَ أَوَّلِكُمْ وَآخِرِكُمْ، وَنُصْرَتِي مُعَدَّةٌ لَكُمْ، وَمَوَدَّتِي خَالِصَةٌ لَكُمْ، آمِينَ آمِينَ.|ای مولای من، بدبخت شد کسی که با شما مخالفت ورزید و خوشبخت شد کسی که از شما اطاعت کرد، پس گواه باش بر آنچه تو را بر آن گواه گرفتم و من دوست تو و بیزار از دشمن توأم، پس حق آن است که شما به آن خشنود شدید و باطل آن است که شما از آن ناخشنود گشتید و معروف آن است که شما به آن امر فرمودید و منکر آن است که شما از آن نهی کردید، پس نهاد من مؤمن به خدای یگانه بی‌شریک و به رسول او و به امیرمؤمنان و به شماست ای مولای من، به آغاز و انجام شما و یاری‌ام برای شما آماده و دوستی‌ام نسبت به شما بی‌آلایش است، اجابت فرما، اجابت فرما.| ارتفاع = 20em<br /> }}<br /> <br /> == پانویس ==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> == منابع ==<br /> <br /> * «اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، صالح‌آبادی، محمدحسین، دانش‌ها و آموزه‌های قرآن و حدیث، شماره ۲۳، زمستان 1402ش.<br /> * بحارالانوار، علامه مجلسی، محمدباقر، مؤسسة الوفاء، ۱۴۰۳ق.<br /> * جامع البیان فی تفسیر القرآن، طبری، محمد بن جریر، تفسیر الطبری، بیروت، دار احیاء التراث العربی.<br /> * «شناختنامه زیارت آل‌یاسین»، شاهدی، روح‌الله؛ حسینی کوهساری، سید اسحاق، انتظار موعود، شماره ۳۴، بهار 1390ش.<br /> * «شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، عباس‌زاده، حمید، محمدیان، احمد، عصر آدینه، شماره ۲۷، پاییز 1397ش.<br /> * «عرضه عقاید در زیارت آل‌یاسین و هماهنگی مفاد آن با آیات قرآن کریم»، انتظار موعود، شماره ۳۵، تابستان و پاییز 1390ش.<br /> * فرهنگ‌نامه مهدویت، سلیمیان، خدامراد، بنياد فرهنگي حضرت مهدي موعود (عج)، بی‌تا.<br /> * تفسیر‌ صافی، فـیض‌ کـاشانی‌،ملا‌ محسن‌،تهران،الصـدر‌، 1415‌ق.<br /> * مجمع البیان، طبرسی، فضل‌ بن حسن، بیروت، مکتبة الحیاة، بیتا.<br /> * «مستندات قرآنی عرضه باور به رجعت و مواقف پس از مرگ، در زیارت آل‌یاسین»، شاهدی، روح‌الله؛ حسینی کوهساری، سید اسحاق، انتظار موعود، شماره ۳۸، پاییز 1391ش.<br /> {{منابع}}<br /> <br /> {{پایان}}</div>

Mo.ali.rezapour https://wikihaj.com/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Mo.ali.rezapour/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86%DB%B1&diff=70249 2026-10-11T12:09:33Z

<p>Mo.ali.rezapour: /* واژه شناسی آل یاسین */</p> <hr /> <div>'''زیارت آل‌یاسین''' از زیارتنامه های امام زمان است. این دعا اولین بار در قرن ششم در کتاب المزار ابن المشهدى و الاحتجاج مرحوم طبرسى آمده است. در بررسی سندی این زیارتنامه، راویان آن ضعیف دانسته شده است؛ اما در سیره بسیاری از عالمان به آن توجه شده است.<br /> <br /> == معرفی و جایگاه ==<br /> زیارت‌ آل‌ یاسین از زیارت‌های حـضرت ولی عـصر عـجل اللّه تعالی فرجه الشریف است که طبرسی آن‌ را به نقل ازتوقیع حمیری در کتاب خود(احتجاج)آورده اسـت.این زیارت‌ به درخواست شیعیان ازناحیه‌ مقدسه‌ صادر شده است و علما و بزرگان بـه آن عنایت داشته‌اند&lt;ref&gt;«شناختنامه زیارت آل‌یاسین»، ص۳۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> این‌ زیارت به درخواستشیعیان دربارۀ‌ شـیوۀ‌ مـلاقات حضرت ولی عصر علیه السّلام از سوی آن حضرت،در توقیعبه محمّد بن عبد اللّه حمیری صادر شده است.مضامین زیارت ازنظر شکلظاهری و همچنین محتوا با سایر زیارات اهل بیت‌ علیهم السّلام قرابت دارد،و هـمین نـکتهبه اعـتبار آن می‌افزاید.&lt;ref&gt;«شناختنامه زیارت آل‌یاسین»، ص۵۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> این زیارت به تصریح برخی از علما، جامع و کامل و بهترین زیارت آن حضرت است و در همه اوقات می‌شود آن را خواند.&lt;ref&gt;بحارالانوار، ج۵۳، ص۱۷۱. &lt;/ref&gt;<br /> <br /> == واژه شناسی آل یاسین ==<br /> دربارۀ‌ زیارت‌«آل‌ یس‌»نیزچنین‌ احتمالی‌ مـطرح اسـت که با توجه به اینکه این زیارت با جمله«سلام علی آلیس»آغـاز مـی‌شود،زیـارت به این نام مشهور شده باشد.&lt;ref&gt;«شناختنامه زیارت آل‌یاسین»، ص۳۹.&lt;/ref&gt; روایات زیادی وارد‌ شده مبنی بـر ایـنکه«یس»نام پیامبر صـلّی اللّه عـلیه و آله و سلّم است و اهل‌بیتایشان آل یاسین هستند.&lt;ref&gt;«شناختنامه زیارت آل‌یاسین»، ص۴۱.&lt;/ref&gt;امام‌ صادق‌ علیه‌ السّلام از اجدادش از امام علی علیه السّلام می‌فرماید:یاسین،محمد‌ است‌ و ما آل یاسین هستیم(فیض کاشانی،1415:ج 4،ص:282).&lt;ref&gt;تفسیر‌ صافی،&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ال‌یاسین تلفظی دیگر از الیاس است.&lt;ref&gt;جامع البیان، ج۲۳، ص۶۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> یاسین نام سوره یا قرآن است و آل‌یاسین اهل قرآن و مؤمنان به آن هستند.&lt;ref&gt;مجمع البیان، ج۵، ص۸۲؛&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == منبع شناسی ==<br /> زیارت آل یاسین در منابع شیعى سده ششم و پس از آن انعکاس یافت. المزار ابن المشهدى و الاحتجاج مرحوم طبرسى کهنترین منابع آن هستند. کتاب »االحتجاج«، این زیارت را بىسند و مختصر آورده در حالى که »المزار« آن را با سه سند و متنى مفصّلتر، ذکر کرده است.<br /> <br /> در سده هفتم سید بن طاووس آن را به نقل از حمیرى می آورد و اشاره میکند که این زیارت به ندبه مشهور است و از ناحیه مقدسه برای حمیرى ارسال شده و دستور داده شده که در سرداب مقدس خوانده شود.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۱۱&lt;/ref&gt; دستور خواندن در سرداب میتواند نشانه آن باشد که »سید ابن طاووس« این زیارت را از منابع دیگرى اخذ کرده که به دست ما نرسیده است.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۱۲.&lt;/ref&gt; نتیجه آنکه نبودن این زیارت در مجموعه کتابهاى دعایى و زیارتى دیگر، نمىتواند به اعتبار آن خدشه وارد کند؛ زیرا اوّ ال برخی از این نوع آثار، از بین رفت و شاید این زیارت در آنها موجود بود&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۱۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اعتبار ==<br /> با نگاه متعارف رجالی، سند این زیارت در هر سه نوع آن، دچار ضعف است ، اما می توان گفت جایگاه آن به عنوان متنی مرتبط با مستحبّات، این امکان را بدان داده که از کمند سخت گیری های رایج فقهی در ارزیابی اسناد، رها باشد چرا که سیره علما در این گونه موارد، تمسّک به قاعده تسامح در ادله سنن است.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۳۷.&lt;/ref&gt; افزون بر آن، برخی امور دیگر نیز می تواند به افزایش اعتبار این زیارت کمک کند مثل نقل این زیارت در کتاب الاحتجاج طبرسی.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۳۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> متن موجود در الاحتجاج» نسبت به متن المزار الکبیر تفاوت هایی دارد که مهم ترین آن خلاصه تر بودن آن است. به نظر میرسد با توجّه به عدم دقّت در نسخه بردارى از المزار الکبیر متن الاحتجاج» مطمئن تر باشد خصوصا آن که شیخ عباس قمى نیز در مفاتیح الجنان همین متن را برگزیده است.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۳۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == مضامین ==<br /> شهادت به یکتایی خداوند، رسالت‌ و بندگی پیامبر( و محبوبیت آن حضرت و اهل‌بیت، حجت بودن اهل بیت مضامین اصلی این دعا است.، &lt;ref&gt;«عرضه عقاید در زیارت آل‌یاسین و هماهنگی مفاد آن با آیات قرآن کریم»، ص۲۴ تا ص۳۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> زیـارت‌، آیین یادگار پیشوایان دین و سیر روحی آکنده از آموزه‌های اعتقادی، عرفانی، و اخلاقی است، که بخشی‌ از ادبـیات آیینی مسلمانان را شکل می‌دهد.&lt;ref&gt;«شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، ص۸۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> این زیارت با سلام به حـضرت مهدی؟عج؟، و بـرشمردن صـفات ایـشان آغـاز مـی‌شود. سپس‌ با‌ گواهی به این‌که دوازده امام‌، حجت‌ خدایند و نیز حقانیت آخرت و مواقف حشر ادامه می‌یابد. حسن ختام زیارت، اعلام یاری و مودّت به امام است. یکی از مهم‌ترین حـقایق معنوی این زیارت‌ آن‌ است که آن حضرت‌، مظهر‌ و حامل اسم «الله»، وعده حتمی خداوند و راه و رود به کتاب خداوند می‌باشد.&lt;ref&gt;«شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، ص۹۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> زیارت آل‌یاسین یک متن دارای انسجام و وحـدت‌ مـوضوعی‌ است. خواننده‌ آل‌یاسین خود را زائر و در پیشگاه امام می‌داند. آغاز هر دیدار سلام است. از این رو با‌ هدف برقراری ارتباط قلبی و روحی با امام و شناخت ایـشان، زیـارت با‌ سلام‌های‌ پیاپی‌ آغاز شـده اسـت&lt;ref&gt;«شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، ص۹۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> زیارت آل‌یاسین، جلوه‌گاه عواطف راستین، و دیرینه ارادتمندان امام منتظر است. نکته‌ برجسته‌ در بررسی عنصر عاطفه در این زیارت آن است که عواطف و احساسات پاک زائر جوششی کور نـیست کـه به سردی گراید بلکه باب معرفت است به گونه‌ای که زائر در‌ پایان‌ دعا به حقایق و معارف دین و ولایت‌مداری نسبت به امام اقرار می‌نماید.&lt;ref&gt;«شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، ص۹۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> زائر پس از ارائه اعتقادات خويش درباره توحيد، نبوت و امامت‌ به عرضه باورداشت رجعت که از ضروريات مذهب تشيع است و در دوران حضور و حيات آخرين امام واقع مي‎شود؛ مي‎پردازد. سپس به حقانيت مـرگ و ساير مواقف پس از آن شهادت مي‎دهد و سرانجام‌ ضرورت‌ موّدت به اهل‌بيت و پيروي از آنان را اعلام مي‎دارد.&lt;ref&gt;«مستندات قرآنی عرضه باور به رجعت و مواقف پس از مرگ، در زیارت آل‌یاسین»، ص۹۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == کتابشناسی شرح‌ها ==<br /> ...<br /> <br /> == متن زیارت ==<br /> {{نقل قول دوقلو<br /> | تیتر = زیارت آل‌یاسین|سَلامٌ عَلَىٰ آلِ يس، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا داعِيَ اللّٰهِ وَرَبَّانِيَّ آياتِهِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا بابَ اللّٰهِ وَدَيَّانَ دِينِهِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا خَلِيفَةَ اللّٰهِ وَناصِرَ حَقِّهِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا حُجَّةَ اللّٰهِ وَدَلِيلَ إِرادَتِهِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا تالِيَ كِتابِ اللّٰهِ وَتَرْجُمانَهُ، السَّلامُ عَلَيْكَ فِي آناءِ لَيْلِكَ وَأَطْرافِ نَهارِكَ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا بَقِيَّةَ اللّٰهِ فِي أَرْضِهِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا مِيثاقَ اللّٰهِ الَّذِي أَخَذَهُ وَوَكَّدَهُ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا وَعْدَ اللّٰهِ الَّذِي ضَمِنَهُ، السَّلامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا الْعَلَمُ الْمَنْصُوبُ، وَالْعِلْمُ الْمَصْبُوبُ، والْغَوْثُ وَالرَّحْمَةُ الْواسِعَةُ وَعْداً غَيْرَ مَكْذُوبٍ،|سلام بر خاندان یس، سلام بر تو ای دعوت‌کننده به سوی خدا و آگاه به آیاتش، سلام بر تو ای باب خدا و حاکم سیاستمدار دینش، سلام بر تو ای خلیفه خدا و یاور حقّش، سلام بر تو ای حجّت خدا و راهنما به سوی اراده‌اش، سلام بر تو ای تلاوت‌کننده کتاب خدا و تفسیرکننده‌اش، سلام بر تو در تمام ساعات شب و روز، سلام بر تو ای بجا مانده خدا در زمینش، سلام بر تو ای پیمان خدا که آن را برگرفت و استوارش کرد، سلام بر تو ای وعده خدا که آن را ضمانت نمود، سلام بر تو ای پرچم برافراشته و دانش سرریز و فریادرس و رحمت گسترده و وعده‌ی بی‌دروغ،|السَّلامُ عَلَيكَ حِينَ تَقُومُ، السَّلامُ عَلَيْكَ حِينَ تَقْعُدُ، السَّلامُ عَلَيْكَ حِينَ تَقْرَأُ وَتُبَيِّنُ، السَّلامُ عَلَيْكَ حِينَ تُصَلِّي وَتَقْنُتُ، السَّلامُ عَلَيْكَ حِينَ تَرْكَعُ وَتَسْجُدُ، السَّلامُ عَلَيْكَ حِينَ تُهَلِّلُ وَتُكَبِّرُ، السَّلامُ عَلَيْكَ حِين تَحْمَدُ وَتَسْتَغْفِرُ؛ السَّلامُ عَلَيْكَ حِينَ تُصْبِحُ وَتُمْسِي، السَّلامُ عَلَيْكَ فِي اللَّيْلِ إِذا يَغْشىٰ وَالنَّهارِ إِذا تَجَلَّىٰ، السَّلامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا الْإِمامُ الْمَأْمُونُ، السَّلامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا الْمُقَدَّمُ الْمَأْمُولُ، السَّلامُ عَلَيْكَ بِجَوامِعِ السَّلامِ،|سلام بر تو هنگامی‌که بر می‌خیزی، سلام بر تو زمانی که می‌نشینی، سلام بر تو وقتی که می‌خوانی و بیان می‌کنی، سلام بر تو هنگامی‌که نماز می‌خوانی و قنوت بجا می‌آوری، سلام بر تو زمانی که رکوع و سجود می‌نمایی، سلام بر تو وقتی که تهلیل و تکبیر می‌گویی سلام بر تو هنگامی که سپاس و استغفار می‌نمایی؛ سلام بر تو زمانی که صبح و شام می‌کنی، سلام بر تو در شب هنگامی‌که می‌پوشاند و در روز وقتی‌که آشکار می‌شود، سلام بر تو ای پیشوای امین، سلام بر تو ای پیش نهاده‌ی آرزو شده، سلام بر تو به همه سلام‌ها،|أُشْهِدُكَ يَا مَوْلايَ أَنِّي أَشْهَدُ أَنْ لَاإِلٰهَ إِلّا اللّٰهُ وَحْدَهُ لَاشَرِيكَ لَهُ، وَأَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ لَاحَبِيبَ إِلّا هُوَ وَأَهْلُهُ، وَأُشْهِدُكَ يَا مَوْلايَ أَنَّ عَلِيّاً أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ حُجَّتُهُ، وَالْحَسَنَ حُجَّتُهُ، وَالْحُسَيْنَ حُجَّتُهُ، وَعَلِيَّ بْنَ الْحُسَيْنِ حُجَّتُهُ، وَمُحَمَّدَ بْنَ عَلِيٍّ حُجَّتُهُ، وَجَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ حُجَّتُهُ، وَمُوسَى بْنَ جَعْفَرٍ حُجَّتُهُ، وَعَلِيَّ بْنَ مُوسىٰ حُجَّتُهُ، وَمُحَمَّدَ بْنَ عَلِيٍّ حُجَّتُهُ، وَعَلِيَّ بْنَ مُحَمَّدٍ حُجَّتُهُ، وَالْحَسَنَ بْنَ عَلِيٍّ حُجَّتُهُ،|تو را گواه می‌گیرم ای مولایم که گواهی می‌دهم معبودی جز خدا نیست، یگانه است و شریکی ندارد و محمد بنده و فرستاده اوست، محبوبی جز او و اهل‌بیتش نیست و تو را گواه می‌گیرم ای مولایم، بر اینکه علی امیرمؤمنان و حسن و حسین و علی بن الحسین و محمد بن علی و جعفر بن محمد و موسی بن جعفر و علی بن موسی و محمد بن علی و علی بن محمد و حسن بن علی، حجّت‌های خدایند|وَأَشْهَدُ أَنَّكَ حُجَّةُ اللّٰهِ، أَنْتُمُ الْأَوَّلُ وَالْآخِرُ؛ وَأَنَّ رَجْعَتَكُمْ حَقٌّ لَارَيْبَ فِيها يَوْمَ ﴿لَايَنْفَعُ نَفْساً إِيمانُها لَمْ تَكُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ أَوْ كَسَبَتْ فِي إِيمانِها خَيْراً﴾، وَأَنَّ الْمَوْتَ حَقٌّ، وَأَنَّ ناكِراً وَنَكِيراً حَقٌّ، وَأَشْهَدُ أَنَّ النَّشْرَ حَقٌّ، وَالْبَعْثَ حَقٌّ، وَأَنَّ الصِّراطَ حَقٌّ، وَالْمِرْصادَ حَقٌّ، وَالْمِيزانَ حَقٌّ، وَالْحَشْرَ حَقٌّ، وَالْحِسابَ حَقٌّ، وَالْجَنَّةَ وَالنَّارَ حَقٌّ، وَالْوَعْدَ وَالْوَعِيدَ بِهِما حَقٌّ .|و گواهی می‌دهم که تو حجّت خدایی، شما آغاز و انجام هستید؛ و همانا بازگشت شما حق است، تردیدی در آن نیست، «روزی که ایمان‌آوردنِ کسی که پیش از آن ایمان نیاورده یا در حال ایمان‌داشتن عمل شایسته‌ای انجام نداده سودی نخواهد داشت» و گواهی می‌دهم که مرگ و ناکر و نکیر و زنده شدن و برانگیختن و صراط و کمینگاه و میزان و گردآوردن و حساب و بهشت و دوزخ و وعده و تهدید به هر دو حق است|يَا مَوْلايَ شَقِيَ مَنْ خالَفَكُمْ، وَسَعِدَ مَنْ أَطَاعَكُمْ، فَاشْهَدْ عَلَىٰ مَا أَشْهَدْتُكَ عَلَيْهِ وَأَنَا وَلِيٌّ لَكَ بَرِيءٌ مِنْ عَدُوِّكَ، فَالْحَقُّ مَا رَضِيتُمُوهُ، وَالْباطِلُ مَا سَخِطْتُمُوهُ [اَسْخَطْتُموُهُ]، وَالْمَعْرُوفُ مَا أَمَرْتُمْ بِهِ، وَالْمُنْكَرُ مَا نَهَيْتُمْ عَنْهُ، فَنَفْسِي مُؤْمِنَةٌ بِاللّٰهِ وَحْدَهُ لَاشَرِيكَ لَهُ وَبِرَسُولِهِ وَبِأَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ وَبِكُمْ يَا مَوْلايَ أَوَّلِكُمْ وَآخِرِكُمْ، وَنُصْرَتِي مُعَدَّةٌ لَكُمْ، وَمَوَدَّتِي خَالِصَةٌ لَكُمْ، آمِينَ آمِينَ.|ای مولای من، بدبخت شد کسی که با شما مخالفت ورزید و خوشبخت شد کسی که از شما اطاعت کرد، پس گواه باش بر آنچه تو را بر آن گواه گرفتم و من دوست تو و بیزار از دشمن توأم، پس حق آن است که شما به آن خشنود شدید و باطل آن است که شما از آن ناخشنود گشتید و معروف آن است که شما به آن امر فرمودید و منکر آن است که شما از آن نهی کردید، پس نهاد من مؤمن به خدای یگانه بی‌شریک و به رسول او و به امیرمؤمنان و به شماست ای مولای من، به آغاز و انجام شما و یاری‌ام برای شما آماده و دوستی‌ام نسبت به شما بی‌آلایش است، اجابت فرما، اجابت فرما.| ارتفاع = 20em<br /> }}<br /> <br /> == پانویس ==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> == منابع ==<br /> <br /> * «اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، صالح‌آبادی، محمدحسین، دانش‌ها و آموزه‌های قرآن و حدیث، شماره ۲۳، زمستان 1402ش.<br /> * بحارالانوار، علامه مجلسی، محمدباقر، مؤسسة الوفاء، ۱۴۰۳ق.<br /> * جامع البیان فی تفسیر القرآن، طبری، محمد بن جریر، تفسیر الطبری، بیروت، دار احیاء التراث العربی.<br /> * «شناختنامه زیارت آل‌یاسین»، شاهدی، روح‌الله؛ حسینی کوهساری، سید اسحاق، انتظار موعود، شماره ۳۴، بهار 1390ش.<br /> * «شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، عباس‌زاده، حمید، محمدیان، احمد، عصر آدینه، شماره ۲۷، پاییز 1397ش.<br /> * «عرضه عقاید در زیارت آل‌یاسین و هماهنگی مفاد آن با آیات قرآن کریم»، انتظار موعود، شماره ۳۵، تابستان و پاییز 1390ش.<br /> * تفسیر‌ صافی، فـیض‌ کـاشانی‌،ملا‌ محسن‌،تهران،الصـدر‌، 1415‌ق.<br /> * مجمع البیان، طبرسی، فضل‌ بن حسن، بیروت، مکتبة الحیاة، بیتا.<br /> * «مستندات قرآنی عرضه باور به رجعت و مواقف پس از مرگ، در زیارت آل‌یاسین»، شاهدی، روح‌الله؛ حسینی کوهساری، سید اسحاق، انتظار موعود، شماره ۳۸، پاییز 1391ش.<br /> {{منابع}}<br /> <br /> {{پایان}}</div>

Mo.ali.rezapour https://wikihaj.com/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Mo.ali.rezapour/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86%DB%B1&diff=70239 2026-10-11T08:20:31Z

<p>Mo.ali.rezapour: /* پانویس */</p> <hr /> <div>'''زیارت آل‌یاسین''' ...<br /> <br /> == معرفی و جایگاه ==<br /> زیارت‌ آل‌ یاسین از زیارت‌های حـضرت ولی عـصر عـجل اللّه تعالی فرجه الشریف است که طبرسی آن‌ را به نقل ازتوقیع حمیری در کتاب خود(احتجاج)آورده اسـت.این زیارت‌ به درخواست شیعیان ازناحیه‌ مقدسه‌ صادر شده است و علما و بزرگان بـه آن عنایت داشته‌اند&lt;ref&gt;«شناختنامه زیارت آل‌یاسین»، ص۳۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> این‌ زیارت به درخواستشیعیان دربارۀ‌ شـیوۀ‌ مـلاقات حضرت ولی عصر علیه السّلام از سوی آن حضرت،در توقیعبه محمّد بن عبد اللّه حمیری صادر شده است.مضامین زیارت ازنظر شکلظاهری و همچنین محتوا با سایر زیارات اهل بیت‌ علیهم السّلام قرابت دارد،و هـمین نـکتهبه اعـتبار آن می‌افزاید.&lt;ref&gt;«شناختنامه زیارت آل‌یاسین»، ص۵۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == واژه شناسی آل یاسین ==<br /> دربارۀ‌ زیارت‌«آل‌ یس‌»نیزچنین‌ احتمالی‌ مـطرح اسـت که با توجه به اینکه این زیارت با جمله«سلام علی آلیس»آغـاز مـی‌شود،زیـارت به این نام مشهور شده باشد.&lt;ref&gt;«شناختنامه زیارت آل‌یاسین»، ص۳۹.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> روایات زیادی وارد‌ شده مبنی بـر ایـنکه«یس»نام پیامبر صـلّی اللّه عـلیه و آله و سلّم است و اهل‌بیتایشان آل یاسین هستند.&lt;ref&gt;«شناختنامه زیارت آل‌یاسین»، ص۴۱.&lt;/ref&gt;امام‌ صادق‌ علیه‌ السّلام از اجدادش از امام علی علیه السّلام می‌فرماید:یاسین،محمد‌ است‌ و ما آل یاسین هستیم(فیض کاشانی،1415:ج 4،ص:282).&lt;ref&gt;تفسیر‌ صافی،&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == منبع شناسی ==<br /> زیارت آل یاسین در منابع شیعى سده ششم و پس از آن انعکاس یافت. المزار ابن المشهدى و الاحتجاج مرحوم طبرسى کهنترین منابع آن هستند. کتاب »االحتجاج«، این زیارت را بىسند و مختصر آورده در حالى که »المزار« آن را با سه سند و متنى مفصّلتر، ذکر کرده است.<br /> <br /> در سده هفتم سید بن طاووس آن را به نقل از حمیرى می آورد و اشاره میکند که این زیارت به ندبه مشهور است و از ناحیه مقدسه برای حمیرى ارسال شده و دستور داده شده که در سرداب مقدس خوانده شود.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۱۱&lt;/ref&gt; دستور خواندن در سرداب میتواند نشانه آن باشد که »سید ابن طاووس« این زیارت را از منابع دیگرى اخذ کرده که به دست ما نرسیده است.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۱۲.&lt;/ref&gt; نتیجه آنکه نبودن این زیارت در مجموعه کتابهاى دعایى و زیارتى دیگر، نمىتواند به اعتبار آن خدشه وارد کند؛ زیرا اوّ ال برخی از این نوع آثار، از بین رفت و شاید این زیارت در آنها موجود بود&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۱۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اعتبار ==<br /> با نگاه متعارف رجالی، سند این زیارت در هر سه نوع آن، دچار ضعف است ، اما می توان گفت جایگاه آن به عنوان متنی مرتبط با مستحبّات، این امکان را بدان داده که از کمند سخت گیری های رایج فقهی در ارزیابی اسناد، رها باشد چرا که سیره علما در این گونه موارد، تمسّک به قاعده تسامح در ادله سنن است.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۳۷.&lt;/ref&gt; افزون بر آن، برخی امور دیگر نیز می تواند به افزایش اعتبار این زیارت کمک کند مثل نقل این زیارت در کتاب الاحتجاج طبرسی.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۳۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> متن موجود در الاحتجاج» نسبت به متن المزار الکبیر تفاوت هایی دارد که مهم ترین آن خلاصه تر بودن آن است. به نظر میرسد با توجّه به عدم دقّت در نسخه بردارى از المزار الکبیر متن الاحتجاج» مطمئن تر باشد خصوصا آن که شیخ عباس قمى نیز در مفاتیح الجنان همین متن را برگزیده است.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۳۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == مضامین ==<br /> شهادت به یکتایی خداوند، رسالت‌ و بندگی پیامبر( و محبوبیت آن حضرت و اهل‌بیت، حجت بودن اهل بیت مضامین اصلی این دعا است.، &lt;ref&gt;«عرضه عقاید در زیارت آل‌یاسین و هماهنگی مفاد آن با آیات قرآن کریم»، ص۲۴ تا ص۳۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> زیـارت‌، آیین یادگار پیشوایان دین و سیر روحی آکنده از آموزه‌های اعتقادی، عرفانی، و اخلاقی است، که بخشی‌ از ادبـیات آیینی مسلمانان را شکل می‌دهد.&lt;ref&gt;«شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، ص۸۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> این زیارت با سلام به حـضرت مهدی؟عج؟، و بـرشمردن صـفات ایـشان آغـاز مـی‌شود. سپس‌ با‌ گواهی به این‌که دوازده امام‌، حجت‌ خدایند و نیز حقانیت آخرت و مواقف حشر ادامه می‌یابد. حسن ختام زیارت، اعلام یاری و مودّت به امام است. یکی از مهم‌ترین حـقایق معنوی این زیارت‌ آن‌ است که آن حضرت‌، مظهر‌ و حامل اسم «الله»، وعده حتمی خداوند و راه و رود به کتاب خداوند می‌باشد.&lt;ref&gt;«شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، ص۹۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> زیارت آل‌یاسین یک متن دارای انسجام و وحـدت‌ مـوضوعی‌ است. خواننده‌ آل‌یاسین خود را زائر و در پیشگاه امام می‌داند. آغاز هر دیدار سلام است. از این رو با‌ هدف برقراری ارتباط قلبی و روحی با امام و شناخت ایـشان، زیـارت با‌ سلام‌های‌ پیاپی‌ آغاز شـده اسـت&lt;ref&gt;«شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، ص۹۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> زیارت آل‌یاسین، جلوه‌گاه عواطف راستین، و دیرینه ارادتمندان امام منتظر است. نکته‌ برجسته‌ در بررسی عنصر عاطفه در این زیارت آن است که عواطف و احساسات پاک زائر جوششی کور نـیست کـه به سردی گراید بلکه باب معرفت است به گونه‌ای که زائر در‌ پایان‌ دعا به حقایق و معارف دین و ولایت‌مداری نسبت به امام اقرار می‌نماید.&lt;ref&gt;«شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، ص۹۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> زائر پس از ارائه اعتقادات خويش درباره توحيد، نبوت و امامت‌ به عرضه باورداشت رجعت که از ضروريات مذهب تشيع است و در دوران حضور و حيات آخرين امام واقع مي‎شود؛ مي‎پردازد. سپس به حقانيت مـرگ و ساير مواقف پس از آن شهادت مي‎دهد و سرانجام‌ ضرورت‌ موّدت به اهل‌بيت و پيروي از آنان را اعلام مي‎دارد.&lt;ref&gt;«مستندات قرآنی عرضه باور به رجعت و مواقف پس از مرگ، در زیارت آل‌یاسین»، ص۹۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == کتابشناسی شرح‌ها ==<br /> ...<br /> <br /> == متن زیارت ==<br /> {{نقل قول دوقلو<br /> | تیتر = زیارت آل‌یاسین|سَلامٌ عَلَىٰ آلِ يس، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا داعِيَ اللّٰهِ وَرَبَّانِيَّ آياتِهِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا بابَ اللّٰهِ وَدَيَّانَ دِينِهِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا خَلِيفَةَ اللّٰهِ وَناصِرَ حَقِّهِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا حُجَّةَ اللّٰهِ وَدَلِيلَ إِرادَتِهِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا تالِيَ كِتابِ اللّٰهِ وَتَرْجُمانَهُ، السَّلامُ عَلَيْكَ فِي آناءِ لَيْلِكَ وَأَطْرافِ نَهارِكَ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا بَقِيَّةَ اللّٰهِ فِي أَرْضِهِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا مِيثاقَ اللّٰهِ الَّذِي أَخَذَهُ وَوَكَّدَهُ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا وَعْدَ اللّٰهِ الَّذِي ضَمِنَهُ، السَّلامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا الْعَلَمُ الْمَنْصُوبُ، وَالْعِلْمُ الْمَصْبُوبُ، والْغَوْثُ وَالرَّحْمَةُ الْواسِعَةُ وَعْداً غَيْرَ مَكْذُوبٍ،|سلام بر خاندان یس، سلام بر تو ای دعوت‌کننده به سوی خدا و آگاه به آیاتش، سلام بر تو ای باب خدا و حاکم سیاستمدار دینش، سلام بر تو ای خلیفه خدا و یاور حقّش، سلام بر تو ای حجّت خدا و راهنما به سوی اراده‌اش، سلام بر تو ای تلاوت‌کننده کتاب خدا و تفسیرکننده‌اش، سلام بر تو در تمام ساعات شب و روز، سلام بر تو ای بجا مانده خدا در زمینش، سلام بر تو ای پیمان خدا که آن را برگرفت و استوارش کرد، سلام بر تو ای وعده خدا که آن را ضمانت نمود، سلام بر تو ای پرچم برافراشته و دانش سرریز و فریادرس و رحمت گسترده و وعده‌ی بی‌دروغ،|السَّلامُ عَلَيكَ حِينَ تَقُومُ، السَّلامُ عَلَيْكَ حِينَ تَقْعُدُ، السَّلامُ عَلَيْكَ حِينَ تَقْرَأُ وَتُبَيِّنُ، السَّلامُ عَلَيْكَ حِينَ تُصَلِّي وَتَقْنُتُ، السَّلامُ عَلَيْكَ حِينَ تَرْكَعُ وَتَسْجُدُ، السَّلامُ عَلَيْكَ حِينَ تُهَلِّلُ وَتُكَبِّرُ، السَّلامُ عَلَيْكَ حِين تَحْمَدُ وَتَسْتَغْفِرُ؛ السَّلامُ عَلَيْكَ حِينَ تُصْبِحُ وَتُمْسِي، السَّلامُ عَلَيْكَ فِي اللَّيْلِ إِذا يَغْشىٰ وَالنَّهارِ إِذا تَجَلَّىٰ، السَّلامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا الْإِمامُ الْمَأْمُونُ، السَّلامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا الْمُقَدَّمُ الْمَأْمُولُ، السَّلامُ عَلَيْكَ بِجَوامِعِ السَّلامِ،|سلام بر تو هنگامی‌که بر می‌خیزی، سلام بر تو زمانی که می‌نشینی، سلام بر تو وقتی که می‌خوانی و بیان می‌کنی، سلام بر تو هنگامی‌که نماز می‌خوانی و قنوت بجا می‌آوری، سلام بر تو زمانی که رکوع و سجود می‌نمایی، سلام بر تو وقتی که تهلیل و تکبیر می‌گویی سلام بر تو هنگامی که سپاس و استغفار می‌نمایی؛ سلام بر تو زمانی که صبح و شام می‌کنی، سلام بر تو در شب هنگامی‌که می‌پوشاند و در روز وقتی‌که آشکار می‌شود، سلام بر تو ای پیشوای امین، سلام بر تو ای پیش نهاده‌ی آرزو شده، سلام بر تو به همه سلام‌ها،|أُشْهِدُكَ يَا مَوْلايَ أَنِّي أَشْهَدُ أَنْ لَاإِلٰهَ إِلّا اللّٰهُ وَحْدَهُ لَاشَرِيكَ لَهُ، وَأَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ لَاحَبِيبَ إِلّا هُوَ وَأَهْلُهُ، وَأُشْهِدُكَ يَا مَوْلايَ أَنَّ عَلِيّاً أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ حُجَّتُهُ، وَالْحَسَنَ حُجَّتُهُ، وَالْحُسَيْنَ حُجَّتُهُ، وَعَلِيَّ بْنَ الْحُسَيْنِ حُجَّتُهُ، وَمُحَمَّدَ بْنَ عَلِيٍّ حُجَّتُهُ، وَجَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ حُجَّتُهُ، وَمُوسَى بْنَ جَعْفَرٍ حُجَّتُهُ، وَعَلِيَّ بْنَ مُوسىٰ حُجَّتُهُ، وَمُحَمَّدَ بْنَ عَلِيٍّ حُجَّتُهُ، وَعَلِيَّ بْنَ مُحَمَّدٍ حُجَّتُهُ، وَالْحَسَنَ بْنَ عَلِيٍّ حُجَّتُهُ،|تو را گواه می‌گیرم ای مولایم که گواهی می‌دهم معبودی جز خدا نیست، یگانه است و شریکی ندارد و محمد بنده و فرستاده اوست، محبوبی جز او و اهل‌بیتش نیست و تو را گواه می‌گیرم ای مولایم، بر اینکه علی امیرمؤمنان و حسن و حسین و علی بن الحسین و محمد بن علی و جعفر بن محمد و موسی بن جعفر و علی بن موسی و محمد بن علی و علی بن محمد و حسن بن علی، حجّت‌های خدایند|وَأَشْهَدُ أَنَّكَ حُجَّةُ اللّٰهِ، أَنْتُمُ الْأَوَّلُ وَالْآخِرُ؛ وَأَنَّ رَجْعَتَكُمْ حَقٌّ لَارَيْبَ فِيها يَوْمَ ﴿لَايَنْفَعُ نَفْساً إِيمانُها لَمْ تَكُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ أَوْ كَسَبَتْ فِي إِيمانِها خَيْراً﴾، وَأَنَّ الْمَوْتَ حَقٌّ، وَأَنَّ ناكِراً وَنَكِيراً حَقٌّ، وَأَشْهَدُ أَنَّ النَّشْرَ حَقٌّ، وَالْبَعْثَ حَقٌّ، وَأَنَّ الصِّراطَ حَقٌّ، وَالْمِرْصادَ حَقٌّ، وَالْمِيزانَ حَقٌّ، وَالْحَشْرَ حَقٌّ، وَالْحِسابَ حَقٌّ، وَالْجَنَّةَ وَالنَّارَ حَقٌّ، وَالْوَعْدَ وَالْوَعِيدَ بِهِما حَقٌّ .|و گواهی می‌دهم که تو حجّت خدایی، شما آغاز و انجام هستید؛ و همانا بازگشت شما حق است، تردیدی در آن نیست، «روزی که ایمان‌آوردنِ کسی که پیش از آن ایمان نیاورده یا در حال ایمان‌داشتن عمل شایسته‌ای انجام نداده سودی نخواهد داشت» و گواهی می‌دهم که مرگ و ناکر و نکیر و زنده شدن و برانگیختن و صراط و کمینگاه و میزان و گردآوردن و حساب و بهشت و دوزخ و وعده و تهدید به هر دو حق است|يَا مَوْلايَ شَقِيَ مَنْ خالَفَكُمْ، وَسَعِدَ مَنْ أَطَاعَكُمْ، فَاشْهَدْ عَلَىٰ مَا أَشْهَدْتُكَ عَلَيْهِ وَأَنَا وَلِيٌّ لَكَ بَرِيءٌ مِنْ عَدُوِّكَ، فَالْحَقُّ مَا رَضِيتُمُوهُ، وَالْباطِلُ مَا سَخِطْتُمُوهُ [اَسْخَطْتُموُهُ]، وَالْمَعْرُوفُ مَا أَمَرْتُمْ بِهِ، وَالْمُنْكَرُ مَا نَهَيْتُمْ عَنْهُ، فَنَفْسِي مُؤْمِنَةٌ بِاللّٰهِ وَحْدَهُ لَاشَرِيكَ لَهُ وَبِرَسُولِهِ وَبِأَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ وَبِكُمْ يَا مَوْلايَ أَوَّلِكُمْ وَآخِرِكُمْ، وَنُصْرَتِي مُعَدَّةٌ لَكُمْ، وَمَوَدَّتِي خَالِصَةٌ لَكُمْ، آمِينَ آمِينَ.|ای مولای من، بدبخت شد کسی که با شما مخالفت ورزید و خوشبخت شد کسی که از شما اطاعت کرد، پس گواه باش بر آنچه تو را بر آن گواه گرفتم و من دوست تو و بیزار از دشمن توأم، پس حق آن است که شما به آن خشنود شدید و باطل آن است که شما از آن ناخشنود گشتید و معروف آن است که شما به آن امر فرمودید و منکر آن است که شما از آن نهی کردید، پس نهاد من مؤمن به خدای یگانه بی‌شریک و به رسول او و به امیرمؤمنان و به شماست ای مولای من، به آغاز و انجام شما و یاری‌ام برای شما آماده و دوستی‌ام نسبت به شما بی‌آلایش است، اجابت فرما، اجابت فرما.| ارتفاع = 20em<br /> }}<br /> <br /> == پانویس ==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> == منابع ==<br /> <br /> * «اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، صالح‌آبادی، محمدحسین، دانش‌ها و آموزه‌های قرآن و حدیث، شماره ۲۳، زمستان 1402ش.<br /> * «شناختنامه زیارت آل‌یاسین»، شاهدی، روح‌الله؛ حسینی کوهساری، سید اسحاق، انتظار موعود، شماره ۳۴، بهار 1390ش.<br /> * «شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، عباس‌زاده، حمید، محمدیان، احمد، عصر آدینه، شماره ۲۷، پاییز 1397ش.<br /> * «عرضه عقاید در زیارت آل‌یاسین و هماهنگی مفاد آن با آیات قرآن کریم»، انتظار موعود، شماره ۳۵، تابستان و پاییز 1390ش.<br /> * تفسیر‌ صافی، فـیض‌ کـاشانی‌،ملا‌ محسن‌،تهران،الصـدر‌،1415‌ ق.<br /> * «مستندات قرآنی عرضه باور به رجعت و مواقف پس از مرگ، در زیارت آل‌یاسین»، شاهدی، روح‌الله؛ حسینی کوهساری، سید اسحاق، انتظار موعود، شماره ۳۸، پاییز 1391ش.<br /> {{منابع}}<br /> <br /> {{پایان}}</div>

Mo.ali.rezapour https://wikihaj.com/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Mo.ali.rezapour/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86%DB%B1&diff=70236 2026-10-11T07:22:59Z

<p>Mo.ali.rezapour: </p> <hr /> <div>'''زیارت آل‌یاسین''' ...<br /> <br /> == معرفی و جایگاه ==<br /> زیارت‌ آل‌ یاسین از زیارت‌های حـضرت ولی عـصر عـجل اللّه تعالی فرجه الشریف است که طبرسی آن‌ را به نقل ازتوقیع حمیری در کتاب خود(احتجاج)آورده اسـت.این زیارت‌ به درخواست شیعیان ازناحیه‌ مقدسه‌ صادر شده است و علما و بزرگان بـه آن عنایت داشته‌اند&lt;ref&gt;«شناختنامه زیارت آل‌یاسین»، ص۳۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == منبع شناسی ==<br /> زیارت آل یاسین در منابع شیعى سده ششم و پس از آن انعکاس یافت. المزار ابن المشهدى و الاحتجاج مرحوم طبرسى کهنترین منابع آن هستند. کتاب »االحتجاج«، این زیارت را بىسند و مختصر آورده در حالى که »المزار« آن را با سه سند و متنى مفصّلتر، ذکر کرده است.<br /> <br /> در سده هفتم سید بن طاووس آن را به نقل از حمیرى می آورد و اشاره میکند که این زیارت به ندبه مشهور است و از ناحیه مقدسه برای حمیرى ارسال شده و دستور داده شده که در سرداب مقدس خوانده شود.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۱۱&lt;/ref&gt; دستور خواندن در سرداب میتواند نشانه آن باشد که »سید ابن طاووس« این زیارت را از منابع دیگرى اخذ کرده که به دست ما نرسیده است.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۱۲.&lt;/ref&gt; نتیجه آنکه نبودن این زیارت در مجموعه کتابهاى دعایى و زیارتى دیگر، نمىتواند به اعتبار آن خدشه وارد کند؛ زیرا اوّ ال برخی از این نوع آثار، از بین رفت و شاید این زیارت در آنها موجود بود&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۱۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اعتبار ==<br /> با نگاه متعارف رجالی، سند این زیارت در هر سه نوع آن، دچار ضعف است ، اما می توان گفت جایگاه آن به عنوان متنی مرتبط با مستحبّات، این امکان را بدان داده که از کمند سخت گیری های رایج فقهی در ارزیابی اسناد، رها باشد چرا که سیره علما در این گونه موارد، تمسّک به قاعده تسامح در ادله سنن است.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۳۷.&lt;/ref&gt; افزون بر آن، برخی امور دیگر نیز می تواند به افزایش اعتبار این زیارت کمک کند مثل نقل این زیارت در کتاب الاحتجاج طبرسی.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۳۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> متن موجود در الاحتجاج» نسبت به متن المزار الکبیر تفاوت هایی دارد که مهم ترین آن خلاصه تر بودن آن است. به نظر میرسد با توجّه به عدم دقّت در نسخه بردارى از المزار الکبیر متن الاحتجاج» مطمئن تر باشد خصوصا آن که شیخ عباس قمى نیز در مفاتیح الجنان همین متن را برگزیده است.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۳۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == مضامین ==<br /> شهادت به یکتایی خداوند، رسالت‌ و بندگی پیامبر( و محبوبیت آن حضرت و اهل‌بیت، حجت بودن اهل بیت مضامین اصلی این دعا است.، &lt;ref&gt;«عرضه عقاید در زیارت آل‌یاسین و هماهنگی مفاد آن با آیات قرآن کریم»، ص۲۴ تا ص۳۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> زیـارت‌، آیین یادگار پیشوایان دین و سیر روحی آکنده از آموزه‌های اعتقادی، عرفانی، و اخلاقی است، که بخشی‌ از ادبـیات آیینی مسلمانان را شکل می‌دهد.&lt;ref&gt;«شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، ص۸۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> این زیارت با سلام به حـضرت مهدی؟عج؟، و بـرشمردن صـفات ایـشان آغـاز مـی‌شود. سپس‌ با‌ گواهی به این‌که دوازده امام‌، حجت‌ خدایند و نیز حقانیت آخرت و مواقف حشر ادامه می‌یابد. حسن ختام زیارت، اعلام یاری و مودّت به امام است. یکی از مهم‌ترین حـقایق معنوی این زیارت‌ آن‌ است که آن حضرت‌، مظهر‌ و حامل اسم «الله»، وعده حتمی خداوند و راه و رود به کتاب خداوند می‌باشد.&lt;ref&gt;«شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، ص۹۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> زیارت آل‌یاسین یک متن دارای انسجام و وحـدت‌ مـوضوعی‌ است. خواننده‌ آل‌یاسین خود را زائر و در پیشگاه امام می‌داند. آغاز هر دیدار سلام است. از این رو با‌ هدف برقراری ارتباط قلبی و روحی با امام و شناخت ایـشان، زیـارت با‌ سلام‌های‌ پیاپی‌ آغاز شـده اسـت&lt;ref&gt;«شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، ص۹۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> زیارت آل‌یاسین، جلوه‌گاه عواطف راستین، و دیرینه ارادتمندان امام منتظر است. نکته‌ برجسته‌ در بررسی عنصر عاطفه در این زیارت آن است که عواطف و احساسات پاک زائر جوششی کور نـیست کـه به سردی گراید بلکه باب معرفت است به گونه‌ای که زائر در‌ پایان‌ دعا به حقایق و معارف دین و ولایت‌مداری نسبت به امام اقرار می‌نماید.&lt;ref&gt;«شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، ص۹۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> زائر پس از ارائه اعتقادات خويش درباره توحيد، نبوت و امامت‌ به عرضه باورداشت رجعت که از ضروريات مذهب تشيع است و در دوران حضور و حيات آخرين امام واقع مي‎شود؛ مي‎پردازد. سپس به حقانيت مـرگ و ساير مواقف پس از آن شهادت مي‎دهد و سرانجام‌ ضرورت‌ موّدت به اهل‌بيت و پيروي از آنان را اعلام مي‎دارد.&lt;ref&gt;«مستندات قرآنی عرضه باور به رجعت و مواقف پس از مرگ، در زیارت آل‌یاسین»، ص۹۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == کتابشناسی شرح‌ها ==<br /> ...<br /> <br /> == متن زیارت ==<br /> {{نقل قول دوقلو<br /> | تیتر = زیارت آل‌یاسین|سَلامٌ عَلَىٰ آلِ يس، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا داعِيَ اللّٰهِ وَرَبَّانِيَّ آياتِهِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا بابَ اللّٰهِ وَدَيَّانَ دِينِهِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا خَلِيفَةَ اللّٰهِ وَناصِرَ حَقِّهِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا حُجَّةَ اللّٰهِ وَدَلِيلَ إِرادَتِهِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا تالِيَ كِتابِ اللّٰهِ وَتَرْجُمانَهُ، السَّلامُ عَلَيْكَ فِي آناءِ لَيْلِكَ وَأَطْرافِ نَهارِكَ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا بَقِيَّةَ اللّٰهِ فِي أَرْضِهِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا مِيثاقَ اللّٰهِ الَّذِي أَخَذَهُ وَوَكَّدَهُ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا وَعْدَ اللّٰهِ الَّذِي ضَمِنَهُ، السَّلامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا الْعَلَمُ الْمَنْصُوبُ، وَالْعِلْمُ الْمَصْبُوبُ، والْغَوْثُ وَالرَّحْمَةُ الْواسِعَةُ وَعْداً غَيْرَ مَكْذُوبٍ،|سلام بر خاندان یس، سلام بر تو ای دعوت‌کننده به سوی خدا و آگاه به آیاتش، سلام بر تو ای باب خدا و حاکم سیاستمدار دینش، سلام بر تو ای خلیفه خدا و یاور حقّش، سلام بر تو ای حجّت خدا و راهنما به سوی اراده‌اش، سلام بر تو ای تلاوت‌کننده کتاب خدا و تفسیرکننده‌اش، سلام بر تو در تمام ساعات شب و روز، سلام بر تو ای بجا مانده خدا در زمینش، سلام بر تو ای پیمان خدا که آن را برگرفت و استوارش کرد، سلام بر تو ای وعده خدا که آن را ضمانت نمود، سلام بر تو ای پرچم برافراشته و دانش سرریز و فریادرس و رحمت گسترده و وعده‌ی بی‌دروغ،|السَّلامُ عَلَيكَ حِينَ تَقُومُ، السَّلامُ عَلَيْكَ حِينَ تَقْعُدُ، السَّلامُ عَلَيْكَ حِينَ تَقْرَأُ وَتُبَيِّنُ، السَّلامُ عَلَيْكَ حِينَ تُصَلِّي وَتَقْنُتُ، السَّلامُ عَلَيْكَ حِينَ تَرْكَعُ وَتَسْجُدُ، السَّلامُ عَلَيْكَ حِينَ تُهَلِّلُ وَتُكَبِّرُ، السَّلامُ عَلَيْكَ حِين تَحْمَدُ وَتَسْتَغْفِرُ؛ السَّلامُ عَلَيْكَ حِينَ تُصْبِحُ وَتُمْسِي، السَّلامُ عَلَيْكَ فِي اللَّيْلِ إِذا يَغْشىٰ وَالنَّهارِ إِذا تَجَلَّىٰ، السَّلامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا الْإِمامُ الْمَأْمُونُ، السَّلامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا الْمُقَدَّمُ الْمَأْمُولُ، السَّلامُ عَلَيْكَ بِجَوامِعِ السَّلامِ،|سلام بر تو هنگامی‌که بر می‌خیزی، سلام بر تو زمانی که می‌نشینی، سلام بر تو وقتی که می‌خوانی و بیان می‌کنی، سلام بر تو هنگامی‌که نماز می‌خوانی و قنوت بجا می‌آوری، سلام بر تو زمانی که رکوع و سجود می‌نمایی، سلام بر تو وقتی که تهلیل و تکبیر می‌گویی سلام بر تو هنگامی که سپاس و استغفار می‌نمایی؛ سلام بر تو زمانی که صبح و شام می‌کنی، سلام بر تو در شب هنگامی‌که می‌پوشاند و در روز وقتی‌که آشکار می‌شود، سلام بر تو ای پیشوای امین، سلام بر تو ای پیش نهاده‌ی آرزو شده، سلام بر تو به همه سلام‌ها،|أُشْهِدُكَ يَا مَوْلايَ أَنِّي أَشْهَدُ أَنْ لَاإِلٰهَ إِلّا اللّٰهُ وَحْدَهُ لَاشَرِيكَ لَهُ، وَأَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ لَاحَبِيبَ إِلّا هُوَ وَأَهْلُهُ، وَأُشْهِدُكَ يَا مَوْلايَ أَنَّ عَلِيّاً أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ حُجَّتُهُ، وَالْحَسَنَ حُجَّتُهُ، وَالْحُسَيْنَ حُجَّتُهُ، وَعَلِيَّ بْنَ الْحُسَيْنِ حُجَّتُهُ، وَمُحَمَّدَ بْنَ عَلِيٍّ حُجَّتُهُ، وَجَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ حُجَّتُهُ، وَمُوسَى بْنَ جَعْفَرٍ حُجَّتُهُ، وَعَلِيَّ بْنَ مُوسىٰ حُجَّتُهُ، وَمُحَمَّدَ بْنَ عَلِيٍّ حُجَّتُهُ، وَعَلِيَّ بْنَ مُحَمَّدٍ حُجَّتُهُ، وَالْحَسَنَ بْنَ عَلِيٍّ حُجَّتُهُ،|تو را گواه می‌گیرم ای مولایم که گواهی می‌دهم معبودی جز خدا نیست، یگانه است و شریکی ندارد و محمد بنده و فرستاده اوست، محبوبی جز او و اهل‌بیتش نیست و تو را گواه می‌گیرم ای مولایم، بر اینکه علی امیرمؤمنان و حسن و حسین و علی بن الحسین و محمد بن علی و جعفر بن محمد و موسی بن جعفر و علی بن موسی و محمد بن علی و علی بن محمد و حسن بن علی، حجّت‌های خدایند|وَأَشْهَدُ أَنَّكَ حُجَّةُ اللّٰهِ، أَنْتُمُ الْأَوَّلُ وَالْآخِرُ؛ وَأَنَّ رَجْعَتَكُمْ حَقٌّ لَارَيْبَ فِيها يَوْمَ ﴿لَايَنْفَعُ نَفْساً إِيمانُها لَمْ تَكُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ أَوْ كَسَبَتْ فِي إِيمانِها خَيْراً﴾، وَأَنَّ الْمَوْتَ حَقٌّ، وَأَنَّ ناكِراً وَنَكِيراً حَقٌّ، وَأَشْهَدُ أَنَّ النَّشْرَ حَقٌّ، وَالْبَعْثَ حَقٌّ، وَأَنَّ الصِّراطَ حَقٌّ، وَالْمِرْصادَ حَقٌّ، وَالْمِيزانَ حَقٌّ، وَالْحَشْرَ حَقٌّ، وَالْحِسابَ حَقٌّ، وَالْجَنَّةَ وَالنَّارَ حَقٌّ، وَالْوَعْدَ وَالْوَعِيدَ بِهِما حَقٌّ .|و گواهی می‌دهم که تو حجّت خدایی، شما آغاز و انجام هستید؛ و همانا بازگشت شما حق است، تردیدی در آن نیست، «روزی که ایمان‌آوردنِ کسی که پیش از آن ایمان نیاورده یا در حال ایمان‌داشتن عمل شایسته‌ای انجام نداده سودی نخواهد داشت» و گواهی می‌دهم که مرگ و ناکر و نکیر و زنده شدن و برانگیختن و صراط و کمینگاه و میزان و گردآوردن و حساب و بهشت و دوزخ و وعده و تهدید به هر دو حق است|يَا مَوْلايَ شَقِيَ مَنْ خالَفَكُمْ، وَسَعِدَ مَنْ أَطَاعَكُمْ، فَاشْهَدْ عَلَىٰ مَا أَشْهَدْتُكَ عَلَيْهِ وَأَنَا وَلِيٌّ لَكَ بَرِيءٌ مِنْ عَدُوِّكَ، فَالْحَقُّ مَا رَضِيتُمُوهُ، وَالْباطِلُ مَا سَخِطْتُمُوهُ [اَسْخَطْتُموُهُ]، وَالْمَعْرُوفُ مَا أَمَرْتُمْ بِهِ، وَالْمُنْكَرُ مَا نَهَيْتُمْ عَنْهُ، فَنَفْسِي مُؤْمِنَةٌ بِاللّٰهِ وَحْدَهُ لَاشَرِيكَ لَهُ وَبِرَسُولِهِ وَبِأَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ وَبِكُمْ يَا مَوْلايَ أَوَّلِكُمْ وَآخِرِكُمْ، وَنُصْرَتِي مُعَدَّةٌ لَكُمْ، وَمَوَدَّتِي خَالِصَةٌ لَكُمْ، آمِينَ آمِينَ.|ای مولای من، بدبخت شد کسی که با شما مخالفت ورزید و خوشبخت شد کسی که از شما اطاعت کرد، پس گواه باش بر آنچه تو را بر آن گواه گرفتم و من دوست تو و بیزار از دشمن توأم، پس حق آن است که شما به آن خشنود شدید و باطل آن است که شما از آن ناخشنود گشتید و معروف آن است که شما به آن امر فرمودید و منکر آن است که شما از آن نهی کردید، پس نهاد من مؤمن به خدای یگانه بی‌شریک و به رسول او و به امیرمؤمنان و به شماست ای مولای من، به آغاز و انجام شما و یاری‌ام برای شما آماده و دوستی‌ام نسبت به شما بی‌آلایش است، اجابت فرما، اجابت فرما.| ارتفاع = 20em<br /> }}<br /> <br /> == پانویس ==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> == منابع ==<br /> <br /> * «اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، صالح‌آبادی، محمدحسین، دانش‌ها و آموزه‌های قرآن و حدیث، شماره ۲۳، زمستان 1402ش.<br /> * «شناختنامه زیارت آل‌یاسین»، شاهدی، روح‌الله؛ حسینی کوهساری، سید اسحاق، انتظار موعود، شماره ۳۴، بهار 1390ش.<br /> * «شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، عباس‌زاده، حمید، محمدیان، احمد، عصر آدینه، شماره ۲۷، پاییز 1397ش.<br /> * «عرضه عقاید در زیارت آل‌یاسین و هماهنگی مفاد آن با آیات قرآن کریم»، انتظار موعود، شماره ۳۵، تابستان و پاییز 1390ش.<br /> * «مستندات قرآنی عرضه باور به رجعت و مواقف پس از مرگ، در زیارت آل‌یاسین»، شاهدی، روح‌الله؛ حسینی کوهساری، سید اسحاق، انتظار موعود، شماره ۳۸، پاییز 1391ش.<br /> {{منابع}}<br /> <br /> {{پایان}}</div>

Mo.ali.rezapour https://wikihaj.com/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Mo.ali.rezapour/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86%DB%B1&diff=70235 2026-10-11T07:16:39Z

<p>Mo.ali.rezapour: </p> <hr /> <div>'''زیارت آل‌یاسین''' ...<br /> <br /> == معرفی و جایگاه ==<br /> ...<br /> <br /> == منبع شناسی ==<br /> زیارت آل یاسین در منابع شیعى سده ششم و پس از آن انعکاس یافت. المزار ابن المشهدى و الاحتجاج مرحوم طبرسى کهنترین منابع آن هستند. کتاب »االحتجاج«، این زیارت را بىسند و مختصر آورده در حالى که »المزار« آن را با سه سند و متنى مفصّلتر، ذکر کرده است.<br /> <br /> در سده هفتم سید بن طاووس آن را به نقل از حمیرى می آورد و اشاره میکند که این زیارت به ندبه مشهور است و از ناحیه مقدسه برای حمیرى ارسال شده و دستور داده شده که در سرداب مقدس خوانده شود.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۱۱&lt;/ref&gt; دستور خواندن در سرداب میتواند نشانه آن باشد که »سید ابن طاووس« این زیارت را از منابع دیگرى اخذ کرده که به دست ما نرسیده است.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۱۲.&lt;/ref&gt; نتیجه آنکه نبودن این زیارت در مجموعه کتابهاى دعایى و زیارتى دیگر، نمىتواند به اعتبار آن خدشه وارد کند؛ زیرا اوّ ال برخی از این نوع آثار، از بین رفت و شاید این زیارت در آنها موجود بود&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۱۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اعتبار ==<br /> با نگاه متعارف رجالی، سند این زیارت در هر سه نوع آن، دچار ضعف است ، اما می توان گفت جایگاه آن به عنوان متنی مرتبط با مستحبّات، این امکان را بدان داده که از کمند سخت گیری های رایج فقهی در ارزیابی اسناد، رها باشد چرا که سیره علما در این گونه موارد، تمسّک به قاعده تسامح در ادله سنن است.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۳۷.&lt;/ref&gt; افزون بر آن، برخی امور دیگر نیز می تواند به افزایش اعتبار این زیارت کمک کند مثل نقل این زیارت در کتاب الاحتجاج طبرسی.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۳۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> متن موجود در الاحتجاج» نسبت به متن المزار الکبیر تفاوت هایی دارد که مهم ترین آن خلاصه تر بودن آن است. به نظر میرسد با توجّه به عدم دقّت در نسخه بردارى از المزار الکبیر متن الاحتجاج» مطمئن تر باشد خصوصا آن که شیخ عباس قمى نیز در مفاتیح الجنان همین متن را برگزیده است.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۳۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == مضامین ==<br /> شهادت به یکتایی خداوند، رسالت‌ و بندگی پیامبر( و محبوبیت آن حضرت و اهل‌بیت، حجت بودن اهل بیت مضامین اصلی این دعا است.، &lt;ref&gt;«عرضه عقاید در زیارت آل‌یاسین و هماهنگی مفاد آن با آیات قرآن کریم»، ص۲۴ تا ص۳۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> زیـارت‌، آیین یادگار پیشوایان دین و سیر روحی آکنده از آموزه‌های اعتقادی، عرفانی، و اخلاقی است، که بخشی‌ از ادبـیات آیینی مسلمانان را شکل می‌دهد.&lt;ref&gt;«شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، ص۸۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> این زیارت با سلام به حـضرت مهدی؟عج؟، و بـرشمردن صـفات ایـشان آغـاز مـی‌شود. سپس‌ با‌ گواهی به این‌که دوازده امام‌، حجت‌ خدایند و نیز حقانیت آخرت و مواقف حشر ادامه می‌یابد. حسن ختام زیارت، اعلام یاری و مودّت به امام است. یکی از مهم‌ترین حـقایق معنوی این زیارت‌ آن‌ است که آن حضرت‌، مظهر‌ و حامل اسم «الله»، وعده حتمی خداوند و راه و رود به کتاب خداوند می‌باشد.&lt;ref&gt;«شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، ص۹۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> زیارت آل‌یاسین یک متن دارای انسجام و وحـدت‌ مـوضوعی‌ است. خواننده‌ آل‌یاسین خود را زائر و در پیشگاه امام می‌داند. آغاز هر دیدار سلام است. از این رو با‌ هدف برقراری ارتباط قلبی و روحی با امام و شناخت ایـشان، زیـارت با‌ سلام‌های‌ پیاپی‌ آغاز شـده اسـت&lt;ref&gt;«شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، ص۹۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> زیارت آل‌یاسین، جلوه‌گاه عواطف راستین، و دیرینه ارادتمندان امام منتظر است. نکته‌ برجسته‌ در بررسی عنصر عاطفه در این زیارت آن است که عواطف و احساسات پاک زائر جوششی کور نـیست کـه به سردی گراید بلکه باب معرفت است به گونه‌ای که زائر در‌ پایان‌ دعا به حقایق و معارف دین و ولایت‌مداری نسبت به امام اقرار می‌نماید.&lt;ref&gt;«شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، ص۹۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> زائر پس از ارائه اعتقادات خويش درباره توحيد، نبوت و امامت‌ به عرضه باورداشت رجعت که از ضروريات مذهب تشيع است و در دوران حضور و حيات آخرين امام واقع مي‎شود؛ مي‎پردازد. سپس به حقانيت مـرگ و ساير مواقف پس از آن شهادت مي‎دهد و سرانجام‌ ضرورت‌ موّدت به اهل‌بيت و پيروي از آنان را اعلام مي‎دارد.&lt;ref&gt;«مستندات قرآنی عرضه باور به رجعت و مواقف پس از مرگ، در زیارت آل‌یاسین»، ص۹۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == کتابشناسی شرح‌ها ==<br /> ...<br /> <br /> == متن زیارت ==<br /> {{نقل قول دوقلو<br /> | تیتر = زیارت آل‌یاسین|سَلامٌ عَلَىٰ آلِ يس، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا داعِيَ اللّٰهِ وَرَبَّانِيَّ آياتِهِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا بابَ اللّٰهِ وَدَيَّانَ دِينِهِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا خَلِيفَةَ اللّٰهِ وَناصِرَ حَقِّهِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا حُجَّةَ اللّٰهِ وَدَلِيلَ إِرادَتِهِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا تالِيَ كِتابِ اللّٰهِ وَتَرْجُمانَهُ، السَّلامُ عَلَيْكَ فِي آناءِ لَيْلِكَ وَأَطْرافِ نَهارِكَ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا بَقِيَّةَ اللّٰهِ فِي أَرْضِهِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا مِيثاقَ اللّٰهِ الَّذِي أَخَذَهُ وَوَكَّدَهُ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا وَعْدَ اللّٰهِ الَّذِي ضَمِنَهُ، السَّلامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا الْعَلَمُ الْمَنْصُوبُ، وَالْعِلْمُ الْمَصْبُوبُ، والْغَوْثُ وَالرَّحْمَةُ الْواسِعَةُ وَعْداً غَيْرَ مَكْذُوبٍ،|سلام بر خاندان یس، سلام بر تو ای دعوت‌کننده به سوی خدا و آگاه به آیاتش، سلام بر تو ای باب خدا و حاکم سیاستمدار دینش، سلام بر تو ای خلیفه خدا و یاور حقّش، سلام بر تو ای حجّت خدا و راهنما به سوی اراده‌اش، سلام بر تو ای تلاوت‌کننده کتاب خدا و تفسیرکننده‌اش، سلام بر تو در تمام ساعات شب و روز، سلام بر تو ای بجا مانده خدا در زمینش، سلام بر تو ای پیمان خدا که آن را برگرفت و استوارش کرد، سلام بر تو ای وعده خدا که آن را ضمانت نمود، سلام بر تو ای پرچم برافراشته و دانش سرریز و فریادرس و رحمت گسترده و وعده‌ی بی‌دروغ،|السَّلامُ عَلَيكَ حِينَ تَقُومُ، السَّلامُ عَلَيْكَ حِينَ تَقْعُدُ، السَّلامُ عَلَيْكَ حِينَ تَقْرَأُ وَتُبَيِّنُ، السَّلامُ عَلَيْكَ حِينَ تُصَلِّي وَتَقْنُتُ، السَّلامُ عَلَيْكَ حِينَ تَرْكَعُ وَتَسْجُدُ، السَّلامُ عَلَيْكَ حِينَ تُهَلِّلُ وَتُكَبِّرُ، السَّلامُ عَلَيْكَ حِين تَحْمَدُ وَتَسْتَغْفِرُ؛ السَّلامُ عَلَيْكَ حِينَ تُصْبِحُ وَتُمْسِي، السَّلامُ عَلَيْكَ فِي اللَّيْلِ إِذا يَغْشىٰ وَالنَّهارِ إِذا تَجَلَّىٰ، السَّلامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا الْإِمامُ الْمَأْمُونُ، السَّلامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا الْمُقَدَّمُ الْمَأْمُولُ، السَّلامُ عَلَيْكَ بِجَوامِعِ السَّلامِ،|سلام بر تو هنگامی‌که بر می‌خیزی، سلام بر تو زمانی که می‌نشینی، سلام بر تو وقتی که می‌خوانی و بیان می‌کنی، سلام بر تو هنگامی‌که نماز می‌خوانی و قنوت بجا می‌آوری، سلام بر تو زمانی که رکوع و سجود می‌نمایی، سلام بر تو وقتی که تهلیل و تکبیر می‌گویی سلام بر تو هنگامی که سپاس و استغفار می‌نمایی؛ سلام بر تو زمانی که صبح و شام می‌کنی، سلام بر تو در شب هنگامی‌که می‌پوشاند و در روز وقتی‌که آشکار می‌شود، سلام بر تو ای پیشوای امین، سلام بر تو ای پیش نهاده‌ی آرزو شده، سلام بر تو به همه سلام‌ها،|أُشْهِدُكَ يَا مَوْلايَ أَنِّي أَشْهَدُ أَنْ لَاإِلٰهَ إِلّا اللّٰهُ وَحْدَهُ لَاشَرِيكَ لَهُ، وَأَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ لَاحَبِيبَ إِلّا هُوَ وَأَهْلُهُ، وَأُشْهِدُكَ يَا مَوْلايَ أَنَّ عَلِيّاً أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ حُجَّتُهُ، وَالْحَسَنَ حُجَّتُهُ، وَالْحُسَيْنَ حُجَّتُهُ، وَعَلِيَّ بْنَ الْحُسَيْنِ حُجَّتُهُ، وَمُحَمَّدَ بْنَ عَلِيٍّ حُجَّتُهُ، وَجَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ حُجَّتُهُ، وَمُوسَى بْنَ جَعْفَرٍ حُجَّتُهُ، وَعَلِيَّ بْنَ مُوسىٰ حُجَّتُهُ، وَمُحَمَّدَ بْنَ عَلِيٍّ حُجَّتُهُ، وَعَلِيَّ بْنَ مُحَمَّدٍ حُجَّتُهُ، وَالْحَسَنَ بْنَ عَلِيٍّ حُجَّتُهُ،|تو را گواه می‌گیرم ای مولایم که گواهی می‌دهم معبودی جز خدا نیست، یگانه است و شریکی ندارد و محمد بنده و فرستاده اوست، محبوبی جز او و اهل‌بیتش نیست و تو را گواه می‌گیرم ای مولایم، بر اینکه علی امیرمؤمنان و حسن و حسین و علی بن الحسین و محمد بن علی و جعفر بن محمد و موسی بن جعفر و علی بن موسی و محمد بن علی و علی بن محمد و حسن بن علی، حجّت‌های خدایند|وَأَشْهَدُ أَنَّكَ حُجَّةُ اللّٰهِ، أَنْتُمُ الْأَوَّلُ وَالْآخِرُ؛ وَأَنَّ رَجْعَتَكُمْ حَقٌّ لَارَيْبَ فِيها يَوْمَ ﴿لَايَنْفَعُ نَفْساً إِيمانُها لَمْ تَكُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ أَوْ كَسَبَتْ فِي إِيمانِها خَيْراً﴾، وَأَنَّ الْمَوْتَ حَقٌّ، وَأَنَّ ناكِراً وَنَكِيراً حَقٌّ، وَأَشْهَدُ أَنَّ النَّشْرَ حَقٌّ، وَالْبَعْثَ حَقٌّ، وَأَنَّ الصِّراطَ حَقٌّ، وَالْمِرْصادَ حَقٌّ، وَالْمِيزانَ حَقٌّ، وَالْحَشْرَ حَقٌّ، وَالْحِسابَ حَقٌّ، وَالْجَنَّةَ وَالنَّارَ حَقٌّ، وَالْوَعْدَ وَالْوَعِيدَ بِهِما حَقٌّ .|و گواهی می‌دهم که تو حجّت خدایی، شما آغاز و انجام هستید؛ و همانا بازگشت شما حق است، تردیدی در آن نیست، «روزی که ایمان‌آوردنِ کسی که پیش از آن ایمان نیاورده یا در حال ایمان‌داشتن عمل شایسته‌ای انجام نداده سودی نخواهد داشت» و گواهی می‌دهم که مرگ و ناکر و نکیر و زنده شدن و برانگیختن و صراط و کمینگاه و میزان و گردآوردن و حساب و بهشت و دوزخ و وعده و تهدید به هر دو حق است|يَا مَوْلايَ شَقِيَ مَنْ خالَفَكُمْ، وَسَعِدَ مَنْ أَطَاعَكُمْ، فَاشْهَدْ عَلَىٰ مَا أَشْهَدْتُكَ عَلَيْهِ وَأَنَا وَلِيٌّ لَكَ بَرِيءٌ مِنْ عَدُوِّكَ، فَالْحَقُّ مَا رَضِيتُمُوهُ، وَالْباطِلُ مَا سَخِطْتُمُوهُ [اَسْخَطْتُموُهُ]، وَالْمَعْرُوفُ مَا أَمَرْتُمْ بِهِ، وَالْمُنْكَرُ مَا نَهَيْتُمْ عَنْهُ، فَنَفْسِي مُؤْمِنَةٌ بِاللّٰهِ وَحْدَهُ لَاشَرِيكَ لَهُ وَبِرَسُولِهِ وَبِأَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ وَبِكُمْ يَا مَوْلايَ أَوَّلِكُمْ وَآخِرِكُمْ، وَنُصْرَتِي مُعَدَّةٌ لَكُمْ، وَمَوَدَّتِي خَالِصَةٌ لَكُمْ، آمِينَ آمِينَ.|ای مولای من، بدبخت شد کسی که با شما مخالفت ورزید و خوشبخت شد کسی که از شما اطاعت کرد، پس گواه باش بر آنچه تو را بر آن گواه گرفتم و من دوست تو و بیزار از دشمن توأم، پس حق آن است که شما به آن خشنود شدید و باطل آن است که شما از آن ناخشنود گشتید و معروف آن است که شما به آن امر فرمودید و منکر آن است که شما از آن نهی کردید، پس نهاد من مؤمن به خدای یگانه بی‌شریک و به رسول او و به امیرمؤمنان و به شماست ای مولای من، به آغاز و انجام شما و یاری‌ام برای شما آماده و دوستی‌ام نسبت به شما بی‌آلایش است، اجابت فرما، اجابت فرما.| ارتفاع = 20em<br /> }}<br /> <br /> == پانویس ==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> == منابع ==<br /> <br /> * «اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، صالح‌آبادی، محمدحسین، دانش‌ها و آموزه‌های قرآن و حدیث، شماره ۲۳، زمستان 1402ش.<br /> * «شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، عباس‌زاده، حمید، محمدیان، احمد، عصر آدینه، شماره ۲۷، پاییز 1397ش.<br /> * «عرضه عقاید در زیارت آل‌یاسین و هماهنگی مفاد آن با آیات قرآن کریم»، انتظار موعود، شماره ۳۵، تابستان و پاییز 1390ش.<br /> * «مستندات قرآنی عرضه باور به رجعت و مواقف پس از مرگ، در زیارت آل‌یاسین»، شاهدی، روح‌الله؛ حسینی کوهساری، سید اسحاق، انتظار موعود، شماره ۳۸، پاییز 1391ش.<br /> {{منابع}}<br /> <br /> {{پایان}}</div>

Mo.ali.rezapour https://wikihaj.com/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Mo.ali.rezapour/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7&diff=70234 2026-10-11T07:15:56Z

<p>Mo.ali.rezapour: </p> <hr /> <div>== سال ۱۴۰۴ش: ==<br /> {{ستون-شروع|۲}}<br /> '''فروردین ۱۴۱۴'''<br /> * [[امام علی(ع)]]<br /> * [[نماز تحیت]]<br /> * [[عایشه]]<br /> '''اردیبهشت ۱۴۱۴'''<br /> * [[عمر بن عبدالعزیز]]<br /> * [[عثمان بن عفان]]<br /> * [[سازمان حج و زیارت]]<br /> * [[الإشارات إلی معرفة الزیارات (کتاب)]]<br /> * [[هفته حج]]<br /> * [[غزوه خیبر]]<br /> * [[خیبر]]<br /> '''خرداد ۱۴۰۴:'''<br /> *[[عمر بن خطاب]]<br /> *[[زیارت‌نامه]]<br /> *[[بنی هاشم]] (بازنویسی)<br /> *[[نام‌های مکه]]<br /> *[[نام‌های کعبه]]<br /> '''تیر ۱۴۰۴:'''<br /> *[[حلیمه]]<br /> *[[عید قربان]]<br /> *[[سکینه بنت الحسین]]<br /> '''مرداد ۱۴۰۴:'''<br /> *[[روزه]]<br /> * [[رمل]]<br /> '''شهریور ۱۴۰۴:'''<br /> * [[شق الصدر]]<br /> * [[اسماعیل]]<br /> '''مهر ۱۴۰۴:'''<br /> *[[سفرنامه ناصرخسرو]]<br /> *[[جامی]]<br /> '''آبان ۱۴۰۴:'''<br /> *[[مدرسه سردار حسن خان در کربلا]]<br /> *[[اماکن منسوب به امام علی(ع) در عراق]]<br /> '''آذر ۱۴۰۴:'''<br /> *[[نماز]]<br /> {{پایان}}<br /> <br /> == سال ۱۴۰۵ش: ==<br /> '''خرداد:'''<br /> <br /> * [[حضرت فاطمه زهرا(س)]]<br /> * [[امام سجاد(ع)]]<br /> * [[هاجر]]<br /> * [[زیارت حضرت عباس(ع)]]<br /> * [[صفویان]]<br /> * [[شاه اسماعیل اول]]<br /> * [[شاه عباس اول]]<br /> '''مهر:'''<br /> *[[زیارت آل‌یاسین]]<br /> *...</div>

Mo.ali.rezapour https://wikihaj.com/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Mo.ali.rezapour/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86%DB%B1&diff=70233 2026-10-11T07:13:54Z

<p>Mo.ali.rezapour: /* متن زیارت */</p> <hr /> <div>'''زیارت آل‌یاسین''' ...<br /> <br /> == معرفی و جایگاه ==<br /> ...<br /> <br /> == منبع شناسی ==<br /> زیارت آل یاسین در منابع شیعى سده ششم و پس از آن انعکاس یافت. المزار ابن المشهدى و الاحتجاج مرحوم طبرسى کهنترین منابع آن هستند. کتاب »االحتجاج«، این زیارت را بىسند و مختصر آورده در حالى که »المزار« آن را با سه سند و متنى مفصّلتر، ذکر کرده است.<br /> <br /> در سده هفتم سید بن طاووس آن را به نقل از حمیرى می آورد و اشاره میکند که این زیارت به ندبه مشهور است و از ناحیه مقدسه برای حمیرى ارسال شده و دستور داده شده که در سرداب مقدس خوانده شود.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۱۱&lt;/ref&gt; دستور خواندن در سرداب میتواند نشانه آن باشد که »سید ابن طاووس« این زیارت را از منابع دیگرى اخذ کرده که به دست ما نرسیده است.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۱۲.&lt;/ref&gt; نتیجه آنکه نبودن این زیارت در مجموعه کتابهاى دعایى و زیارتى دیگر، نمىتواند به اعتبار آن خدشه وارد کند؛ زیرا اوّ ال برخی از این نوع آثار، از بین رفت و شاید این زیارت در آنها موجود بود&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۱۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اعتبار ==<br /> با نگاه متعارف رجالی، سند این زیارت در هر سه نوع آن، دچار ضعف است ، اما می توان گفت جایگاه آن به عنوان متنی مرتبط با مستحبّات، این امکان را بدان داده که از کمند سخت گیری های رایج فقهی در ارزیابی اسناد، رها باشد چرا که سیره علما در این گونه موارد، تمسّک به قاعده تسامح در ادله سنن است.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۳۷.&lt;/ref&gt; افزون بر آن، برخی امور دیگر نیز می تواند به افزایش اعتبار این زیارت کمک کند مثل نقل این زیارت در کتاب الاحتجاج طبرسی.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۳۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> متن موجود در الاحتجاج» نسبت به متن المزار الکبیر تفاوت هایی دارد که مهم ترین آن خلاصه تر بودن آن است. به نظر میرسد با توجّه به عدم دقّت در نسخه بردارى از المزار الکبیر متن الاحتجاج» مطمئن تر باشد خصوصا آن که شیخ عباس قمى نیز در مفاتیح الجنان همین متن را برگزیده است.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۳۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == مضامین ==<br /> شهادت به یکتایی خداوند، رسالت‌ و بندگی پیامبر( و محبوبیت آن حضرت و اهل‌بیت، حجت بودن اهل بیت مضامین اصلی این دعا است.، &lt;ref&gt;«عرضه عقاید در زیارت آل‌یاسین و هماهنگی مفاد آن با آیات قرآن کریم»، ص۲۴ تا ص۳۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> زیـارت‌، آیین یادگار پیشوایان دین و سیر روحی آکنده از آموزه‌های اعتقادی، عرفانی، و اخلاقی است، که بخشی‌ از ادبـیات آیینی مسلمانان را شکل می‌دهد.&lt;ref&gt;«شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، ص۸۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> این زیارت با سلام به حـضرت مهدی؟عج؟، و بـرشمردن صـفات ایـشان آغـاز مـی‌شود. سپس‌ با‌ گواهی به این‌که دوازده امام‌، حجت‌ خدایند و نیز حقانیت آخرت و مواقف حشر ادامه می‌یابد. حسن ختام زیارت، اعلام یاری و مودّت به امام است. یکی از مهم‌ترین حـقایق معنوی این زیارت‌ آن‌ است که آن حضرت‌، مظهر‌ و حامل اسم «الله»، وعده حتمی خداوند و راه و رود به کتاب خداوند می‌باشد.&lt;ref&gt;«شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، ص۹۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> زیارت آل‌یاسین یک متن دارای انسجام و وحـدت‌ مـوضوعی‌ است. خواننده‌ آل‌یاسین خود را زائر و در پیشگاه امام می‌داند. آغاز هر دیدار سلام است. از این رو با‌ هدف برقراری ارتباط قلبی و روحی با امام و شناخت ایـشان، زیـارت با‌ سلام‌های‌ پیاپی‌ آغاز شـده اسـت&lt;ref&gt;«شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، ص۹۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> زیارت آل‌یاسین، جلوه‌گاه عواطف راستین، و دیرینه ارادتمندان امام منتظر است. نکته‌ برجسته‌ در بررسی عنصر عاطفه در این زیارت آن است که عواطف و احساسات پاک زائر جوششی کور نـیست کـه به سردی گراید بلکه باب معرفت است به گونه‌ای که زائر در‌ پایان‌ دعا به حقایق و معارف دین و ولایت‌مداری نسبت به امام اقرار می‌نماید.&lt;ref&gt;«شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، ص۹۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> زائر پس از ارائه اعتقادات خويش درباره توحيد، نبوت و امامت‌ به عرضه باورداشت رجعت که از ضروريات مذهب تشيع است و در دوران حضور و حيات آخرين امام واقع مي‎شود؛ مي‎پردازد. سپس به حقانيت مـرگ و ساير مواقف پس از آن شهادت مي‎دهد و سرانجام‌ ضرورت‌ موّدت به اهل‌بيت و پيروي از آنان را اعلام مي‎دارد.&lt;ref&gt;«مستندات قرآنی عرضه باور به رجعت و مواقف پس از مرگ، در زیارت آل‌یاسین»، ص۹۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == کتابشناسی ==<br /> ...<br /> <br /> == متن زیارت ==<br /> {{نقل قول دوقلو<br /> | تیتر = زیارت آل‌یاسین|سَلامٌ عَلَىٰ آلِ يس، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا داعِيَ اللّٰهِ وَرَبَّانِيَّ آياتِهِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا بابَ اللّٰهِ وَدَيَّانَ دِينِهِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا خَلِيفَةَ اللّٰهِ وَناصِرَ حَقِّهِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا حُجَّةَ اللّٰهِ وَدَلِيلَ إِرادَتِهِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا تالِيَ كِتابِ اللّٰهِ وَتَرْجُمانَهُ، السَّلامُ عَلَيْكَ فِي آناءِ لَيْلِكَ وَأَطْرافِ نَهارِكَ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا بَقِيَّةَ اللّٰهِ فِي أَرْضِهِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا مِيثاقَ اللّٰهِ الَّذِي أَخَذَهُ وَوَكَّدَهُ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا وَعْدَ اللّٰهِ الَّذِي ضَمِنَهُ، السَّلامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا الْعَلَمُ الْمَنْصُوبُ، وَالْعِلْمُ الْمَصْبُوبُ، والْغَوْثُ وَالرَّحْمَةُ الْواسِعَةُ وَعْداً غَيْرَ مَكْذُوبٍ،|سلام بر خاندان یس، سلام بر تو ای دعوت‌کننده به سوی خدا و آگاه به آیاتش، سلام بر تو ای باب خدا و حاکم سیاستمدار دینش، سلام بر تو ای خلیفه خدا و یاور حقّش، سلام بر تو ای حجّت خدا و راهنما به سوی اراده‌اش، سلام بر تو ای تلاوت‌کننده کتاب خدا و تفسیرکننده‌اش، سلام بر تو در تمام ساعات شب و روز، سلام بر تو ای بجا مانده خدا در زمینش، سلام بر تو ای پیمان خدا که آن را برگرفت و استوارش کرد، سلام بر تو ای وعده خدا که آن را ضمانت نمود، سلام بر تو ای پرچم برافراشته و دانش سرریز و فریادرس و رحمت گسترده و وعده‌ی بی‌دروغ،|السَّلامُ عَلَيكَ حِينَ تَقُومُ، السَّلامُ عَلَيْكَ حِينَ تَقْعُدُ، السَّلامُ عَلَيْكَ حِينَ تَقْرَأُ وَتُبَيِّنُ، السَّلامُ عَلَيْكَ حِينَ تُصَلِّي وَتَقْنُتُ، السَّلامُ عَلَيْكَ حِينَ تَرْكَعُ وَتَسْجُدُ، السَّلامُ عَلَيْكَ حِينَ تُهَلِّلُ وَتُكَبِّرُ، السَّلامُ عَلَيْكَ حِين تَحْمَدُ وَتَسْتَغْفِرُ؛ السَّلامُ عَلَيْكَ حِينَ تُصْبِحُ وَتُمْسِي، السَّلامُ عَلَيْكَ فِي اللَّيْلِ إِذا يَغْشىٰ وَالنَّهارِ إِذا تَجَلَّىٰ، السَّلامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا الْإِمامُ الْمَأْمُونُ، السَّلامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا الْمُقَدَّمُ الْمَأْمُولُ، السَّلامُ عَلَيْكَ بِجَوامِعِ السَّلامِ،|سلام بر تو هنگامی‌که بر می‌خیزی، سلام بر تو زمانی که می‌نشینی، سلام بر تو وقتی که می‌خوانی و بیان می‌کنی، سلام بر تو هنگامی‌که نماز می‌خوانی و قنوت بجا می‌آوری، سلام بر تو زمانی که رکوع و سجود می‌نمایی، سلام بر تو وقتی که تهلیل و تکبیر می‌گویی سلام بر تو هنگامی که سپاس و استغفار می‌نمایی؛ سلام بر تو زمانی که صبح و شام می‌کنی، سلام بر تو در شب هنگامی‌که می‌پوشاند و در روز وقتی‌که آشکار می‌شود، سلام بر تو ای پیشوای امین، سلام بر تو ای پیش نهاده‌ی آرزو شده، سلام بر تو به همه سلام‌ها،|أُشْهِدُكَ يَا مَوْلايَ أَنِّي أَشْهَدُ أَنْ لَاإِلٰهَ إِلّا اللّٰهُ وَحْدَهُ لَاشَرِيكَ لَهُ، وَأَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ لَاحَبِيبَ إِلّا هُوَ وَأَهْلُهُ، وَأُشْهِدُكَ يَا مَوْلايَ أَنَّ عَلِيّاً أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ حُجَّتُهُ، وَالْحَسَنَ حُجَّتُهُ، وَالْحُسَيْنَ حُجَّتُهُ، وَعَلِيَّ بْنَ الْحُسَيْنِ حُجَّتُهُ، وَمُحَمَّدَ بْنَ عَلِيٍّ حُجَّتُهُ، وَجَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ حُجَّتُهُ، وَمُوسَى بْنَ جَعْفَرٍ حُجَّتُهُ، وَعَلِيَّ بْنَ مُوسىٰ حُجَّتُهُ، وَمُحَمَّدَ بْنَ عَلِيٍّ حُجَّتُهُ، وَعَلِيَّ بْنَ مُحَمَّدٍ حُجَّتُهُ، وَالْحَسَنَ بْنَ عَلِيٍّ حُجَّتُهُ،|تو را گواه می‌گیرم ای مولایم که گواهی می‌دهم معبودی جز خدا نیست، یگانه است و شریکی ندارد و محمد بنده و فرستاده اوست، محبوبی جز او و اهل‌بیتش نیست و تو را گواه می‌گیرم ای مولایم، بر اینکه علی امیرمؤمنان و حسن و حسین و علی بن الحسین و محمد بن علی و جعفر بن محمد و موسی بن جعفر و علی بن موسی و محمد بن علی و علی بن محمد و حسن بن علی، حجّت‌های خدایند|وَأَشْهَدُ أَنَّكَ حُجَّةُ اللّٰهِ، أَنْتُمُ الْأَوَّلُ وَالْآخِرُ؛ وَأَنَّ رَجْعَتَكُمْ حَقٌّ لَارَيْبَ فِيها يَوْمَ ﴿لَايَنْفَعُ نَفْساً إِيمانُها لَمْ تَكُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ أَوْ كَسَبَتْ فِي إِيمانِها خَيْراً﴾، وَأَنَّ الْمَوْتَ حَقٌّ، وَأَنَّ ناكِراً وَنَكِيراً حَقٌّ، وَأَشْهَدُ أَنَّ النَّشْرَ حَقٌّ، وَالْبَعْثَ حَقٌّ، وَأَنَّ الصِّراطَ حَقٌّ، وَالْمِرْصادَ حَقٌّ، وَالْمِيزانَ حَقٌّ، وَالْحَشْرَ حَقٌّ، وَالْحِسابَ حَقٌّ، وَالْجَنَّةَ وَالنَّارَ حَقٌّ، وَالْوَعْدَ وَالْوَعِيدَ بِهِما حَقٌّ .|و گواهی می‌دهم که تو حجّت خدایی، شما آغاز و انجام هستید؛ و همانا بازگشت شما حق است، تردیدی در آن نیست، «روزی که ایمان‌آوردنِ کسی که پیش از آن ایمان نیاورده یا در حال ایمان‌داشتن عمل شایسته‌ای انجام نداده سودی نخواهد داشت» و گواهی می‌دهم که مرگ و ناکر و نکیر و زنده شدن و برانگیختن و صراط و کمینگاه و میزان و گردآوردن و حساب و بهشت و دوزخ و وعده و تهدید به هر دو حق است|يَا مَوْلايَ شَقِيَ مَنْ خالَفَكُمْ، وَسَعِدَ مَنْ أَطَاعَكُمْ، فَاشْهَدْ عَلَىٰ مَا أَشْهَدْتُكَ عَلَيْهِ وَأَنَا وَلِيٌّ لَكَ بَرِيءٌ مِنْ عَدُوِّكَ، فَالْحَقُّ مَا رَضِيتُمُوهُ، وَالْباطِلُ مَا سَخِطْتُمُوهُ [اَسْخَطْتُموُهُ]، وَالْمَعْرُوفُ مَا أَمَرْتُمْ بِهِ، وَالْمُنْكَرُ مَا نَهَيْتُمْ عَنْهُ، فَنَفْسِي مُؤْمِنَةٌ بِاللّٰهِ وَحْدَهُ لَاشَرِيكَ لَهُ وَبِرَسُولِهِ وَبِأَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ وَبِكُمْ يَا مَوْلايَ أَوَّلِكُمْ وَآخِرِكُمْ، وَنُصْرَتِي مُعَدَّةٌ لَكُمْ، وَمَوَدَّتِي خَالِصَةٌ لَكُمْ، آمِينَ آمِينَ.|ای مولای من، بدبخت شد کسی که با شما مخالفت ورزید و خوشبخت شد کسی که از شما اطاعت کرد، پس گواه باش بر آنچه تو را بر آن گواه گرفتم و من دوست تو و بیزار از دشمن توأم، پس حق آن است که شما به آن خشنود شدید و باطل آن است که شما از آن ناخشنود گشتید و معروف آن است که شما به آن امر فرمودید و منکر آن است که شما از آن نهی کردید، پس نهاد من مؤمن به خدای یگانه بی‌شریک و به رسول او و به امیرمؤمنان و به شماست ای مولای من، به آغاز و انجام شما و یاری‌ام برای شما آماده و دوستی‌ام نسبت به شما بی‌آلایش است، اجابت فرما، اجابت فرما.| ارتفاع = 20em<br /> }}<br /> <br /> == پانویس ==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> == منابع ==<br /> <br /> * «اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، صالح‌آبادی، محمدحسین، دانش‌ها و آموزه‌های قرآن و حدیث، شماره ۲۳، زمستان 1402ش.<br /> * «شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، عباس‌زاده، حمید، محمدیان، احمد، عصر آدینه، شماره ۲۷، پاییز 1397ش.<br /> * «عرضه عقاید در زیارت آل‌یاسین و هماهنگی مفاد آن با آیات قرآن کریم»، انتظار موعود، شماره ۳۵، تابستان و پاییز 1390ش.<br /> * «مستندات قرآنی عرضه باور به رجعت و مواقف پس از مرگ، در زیارت آل‌یاسین»، شاهدی، روح‌الله؛ حسینی کوهساری، سید اسحاق، انتظار موعود، شماره ۳۸، پاییز 1391ش.<br /> {{منابع}}<br /> <br /> {{پایان}}</div>

Mo.ali.rezapour https://wikihaj.com/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Mo.ali.rezapour/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86%DB%B1&diff=70232 2026-10-11T07:06:49Z

<p>Mo.ali.rezapour: </p> <hr /> <div>'''زیارت آل‌یاسین''' ...<br /> <br /> == معرفی و جایگاه ==<br /> ...<br /> <br /> == منبع شناسی ==<br /> زیارت آل یاسین در منابع شیعى سده ششم و پس از آن انعکاس یافت. المزار ابن المشهدى و الاحتجاج مرحوم طبرسى کهنترین منابع آن هستند. کتاب »االحتجاج«، این زیارت را بىسند و مختصر آورده در حالى که »المزار« آن را با سه سند و متنى مفصّلتر، ذکر کرده است.<br /> <br /> در سده هفتم سید بن طاووس آن را به نقل از حمیرى می آورد و اشاره میکند که این زیارت به ندبه مشهور است و از ناحیه مقدسه برای حمیرى ارسال شده و دستور داده شده که در سرداب مقدس خوانده شود.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۱۱&lt;/ref&gt; دستور خواندن در سرداب میتواند نشانه آن باشد که »سید ابن طاووس« این زیارت را از منابع دیگرى اخذ کرده که به دست ما نرسیده است.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۱۲.&lt;/ref&gt; نتیجه آنکه نبودن این زیارت در مجموعه کتابهاى دعایى و زیارتى دیگر، نمىتواند به اعتبار آن خدشه وارد کند؛ زیرا اوّ ال برخی از این نوع آثار، از بین رفت و شاید این زیارت در آنها موجود بود&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۱۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اعتبار ==<br /> با نگاه متعارف رجالی، سند این زیارت در هر سه نوع آن، دچار ضعف است ، اما می توان گفت جایگاه آن به عنوان متنی مرتبط با مستحبّات، این امکان را بدان داده که از کمند سخت گیری های رایج فقهی در ارزیابی اسناد، رها باشد چرا که سیره علما در این گونه موارد، تمسّک به قاعده تسامح در ادله سنن است.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۳۷.&lt;/ref&gt; افزون بر آن، برخی امور دیگر نیز می تواند به افزایش اعتبار این زیارت کمک کند مثل نقل این زیارت در کتاب الاحتجاج طبرسی.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۳۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> متن موجود در الاحتجاج» نسبت به متن المزار الکبیر تفاوت هایی دارد که مهم ترین آن خلاصه تر بودن آن است. به نظر میرسد با توجّه به عدم دقّت در نسخه بردارى از المزار الکبیر متن الاحتجاج» مطمئن تر باشد خصوصا آن که شیخ عباس قمى نیز در مفاتیح الجنان همین متن را برگزیده است.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۳۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == مضامین ==<br /> شهادت به یکتایی خداوند، رسالت‌ و بندگی پیامبر( و محبوبیت آن حضرت و اهل‌بیت، حجت بودن اهل بیت مضامین اصلی این دعا است.، &lt;ref&gt;«عرضه عقاید در زیارت آل‌یاسین و هماهنگی مفاد آن با آیات قرآن کریم»، ص۲۴ تا ص۳۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> زیـارت‌، آیین یادگار پیشوایان دین و سیر روحی آکنده از آموزه‌های اعتقادی، عرفانی، و اخلاقی است، که بخشی‌ از ادبـیات آیینی مسلمانان را شکل می‌دهد.&lt;ref&gt;«شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، ص۸۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> این زیارت با سلام به حـضرت مهدی؟عج؟، و بـرشمردن صـفات ایـشان آغـاز مـی‌شود. سپس‌ با‌ گواهی به این‌که دوازده امام‌، حجت‌ خدایند و نیز حقانیت آخرت و مواقف حشر ادامه می‌یابد. حسن ختام زیارت، اعلام یاری و مودّت به امام است. یکی از مهم‌ترین حـقایق معنوی این زیارت‌ آن‌ است که آن حضرت‌، مظهر‌ و حامل اسم «الله»، وعده حتمی خداوند و راه و رود به کتاب خداوند می‌باشد.&lt;ref&gt;«شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، ص۹۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> زیارت آل‌یاسین یک متن دارای انسجام و وحـدت‌ مـوضوعی‌ است. خواننده‌ آل‌یاسین خود را زائر و در پیشگاه امام می‌داند. آغاز هر دیدار سلام است. از این رو با‌ هدف برقراری ارتباط قلبی و روحی با امام و شناخت ایـشان، زیـارت با‌ سلام‌های‌ پیاپی‌ آغاز شـده اسـت&lt;ref&gt;«شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، ص۹۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> زیارت آل‌یاسین، جلوه‌گاه عواطف راستین، و دیرینه ارادتمندان امام منتظر است. نکته‌ برجسته‌ در بررسی عنصر عاطفه در این زیارت آن است که عواطف و احساسات پاک زائر جوششی کور نـیست کـه به سردی گراید بلکه باب معرفت است به گونه‌ای که زائر در‌ پایان‌ دعا به حقایق و معارف دین و ولایت‌مداری نسبت به امام اقرار می‌نماید.&lt;ref&gt;«شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، ص۹۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> زائر پس از ارائه اعتقادات خويش درباره توحيد، نبوت و امامت‌ به عرضه باورداشت رجعت که از ضروريات مذهب تشيع است و در دوران حضور و حيات آخرين امام واقع مي‎شود؛ مي‎پردازد. سپس به حقانيت مـرگ و ساير مواقف پس از آن شهادت مي‎دهد و سرانجام‌ ضرورت‌ موّدت به اهل‌بيت و پيروي از آنان را اعلام مي‎دارد.&lt;ref&gt;«مستندات قرآنی عرضه باور به رجعت و مواقف پس از مرگ، در زیارت آل‌یاسین»، ص۹۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == کتابشناسی ==<br /> ...<br /> <br /> == متن زیارت ==<br /> ...<br /> <br /> == پانویس ==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> == منابع ==<br /> <br /> * «اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، صالح‌آبادی، محمدحسین، دانش‌ها و آموزه‌های قرآن و حدیث، شماره ۲۳، زمستان 1402ش.<br /> * «شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، عباس‌زاده، حمید، محمدیان، احمد، عصر آدینه، شماره ۲۷، پاییز 1397ش.<br /> * «عرضه عقاید در زیارت آل‌یاسین و هماهنگی مفاد آن با آیات قرآن کریم»، انتظار موعود، شماره ۳۵، تابستان و پاییز 1390ش.<br /> * «مستندات قرآنی عرضه باور به رجعت و مواقف پس از مرگ، در زیارت آل‌یاسین»، شاهدی، روح‌الله؛ حسینی کوهساری، سید اسحاق، انتظار موعود، شماره ۳۸، پاییز 1391ش.<br /> {{منابع}}<br /> <br /> {{پایان}}</div>

Mo.ali.rezapour https://wikihaj.com/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Mo.ali.rezapour/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86%DB%B1&diff=70216 2026-10-10T06:54:58Z

<p>Mo.ali.rezapour: /* مضامین */</p> <hr /> <div>'''زیارت آل‌یاسین''' ...<br /> <br /> == معرفی و جایگاه ==<br /> ...<br /> <br /> == منبع شناسی ==<br /> زیارت آل یاسین در منابع شیعى سده ششم و پس از آن انعکاس یافت. المزار ابن المشهدى و الاحتجاج مرحوم طبرسى کهنترین منابع آن هستند. کتاب »االحتجاج«، این زیارت را بىسند و مختصر آورده در حالى که »المزار« آن را با سه سند و متنى مفصّلتر، ذکر کرده است.<br /> <br /> در سده هفتم سید بن طاووس آن را به نقل از حمیرى می آورد و اشاره میکند که این زیارت به ندبه مشهور است و از ناحیه مقدسه برای حمیرى ارسال شده و دستور داده شده که در سرداب مقدس خوانده شود.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۱۱&lt;/ref&gt; دستور خواندن در سرداب میتواند نشانه آن باشد که »سید ابن طاووس« این زیارت را از منابع دیگرى اخذ کرده که به دست ما نرسیده است.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۱۲.&lt;/ref&gt; نتیجه آنکه نبودن این زیارت در مجموعه کتابهاى دعایى و زیارتى دیگر، نمىتواند به اعتبار آن خدشه وارد کند؛ زیرا اوّ ال برخی از این نوع آثار، از بین رفت و شاید این زیارت در آنها موجود بود&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۱۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اعتبار ==<br /> با نگاه متعارف رجالی، سند این زیارت در هر سه نوع آن، دچار ضعف است ، اما می توان گفت جایگاه آن به عنوان متنی مرتبط با مستحبّات، این امکان را بدان داده که از کمند سخت گیری های رایج فقهی در ارزیابی اسناد، رها باشد چرا که سیره علما در این گونه موارد، تمسّک به قاعده تسامح در ادله سنن است.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۳۷.&lt;/ref&gt; افزون بر آن، برخی امور دیگر نیز می تواند به افزایش اعتبار این زیارت کمک کند مثل نقل این زیارت در کتاب الاحتجاج طبرسی.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۳۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> متن موجود در الاحتجاج» نسبت به متن المزار الکبیر تفاوت هایی دارد که مهم ترین آن خلاصه تر بودن آن است. به نظر میرسد با توجّه به عدم دقّت در نسخه بردارى از المزار الکبیر متن الاحتجاج» مطمئن تر باشد خصوصا آن که شیخ عباس قمى نیز در مفاتیح الجنان همین متن را برگزیده است.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۳۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == مضامین ==<br /> شهادت به یکتایی خداوند، رسالت‌ و بندگی پیامبر( و محبوبیت آن حضرت و اهل‌بیت، حجت بودن اهل بیت مضامین اصلی این دعا است.، &lt;ref&gt;«عرضه عقاید در زیارت آل‌یاسین و هماهنگی مفاد آن با آیات قرآن کریم»، ص۲۴ تا ص۳۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> زیـارت‌، آیین یادگار پیشوایان دین و سیر روحی آکنده از آموزه‌های اعتقادی، عرفانی، و اخلاقی است، که بخشی‌ از ادبـیات آیینی مسلمانان را شکل می‌دهد.&lt;ref&gt;«شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، ص۸۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> این زیارت با سلام به حـضرت مهدی؟عج؟، و بـرشمردن صـفات ایـشان آغـاز مـی‌شود. سپس‌ با‌ گواهی به این‌که دوازده امام‌، حجت‌ خدایند و نیز حقانیت آخرت و مواقف حشر ادامه می‌یابد. حسن ختام زیارت، اعلام یاری و مودّت به امام است. یکی از مهم‌ترین حـقایق معنوی این زیارت‌ آن‌ است که آن حضرت‌، مظهر‌ و حامل اسم «الله»، وعده حتمی خداوند و راه و رود به کتاب خداوند می‌باشد.&lt;ref&gt;«شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، ص۹۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> زیارت آل‌یاسین یک متن دارای انسجام و وحـدت‌ مـوضوعی‌ است. خواننده‌ آل‌یاسین خود را زائر و در پیشگاه امام می‌داند. آغاز هر دیدار سلام است. از این رو با‌ هدف برقراری ارتباط قلبی و روحی با امام و شناخت ایـشان، زیـارت با‌ سلام‌های‌ پیاپی‌ آغاز شـده اسـت&lt;ref&gt;«شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، ص۹۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> زیارت آل‌یاسین، جلوه‌گاه عواطف راستین، و دیرینه ارادتمندان امام منتظر است. نکته‌ برجسته‌ در بررسی عنصر عاطفه در این زیارت آن است که عواطف و احساسات پاک زائر جوششی کور نـیست کـه به سردی گراید بلکه باب معرفت است به گونه‌ای که زائر در‌ پایان‌ دعا به حقایق و معارف دین و ولایت‌مداری نسبت به امام اقرار می‌نماید.&lt;ref&gt;«شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، ص۹۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == کتابشناسی ==<br /> ...<br /> <br /> == متن زیارت ==<br /> ...<br /> <br /> == پانویس ==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> == منابع ==<br /> <br /> * «اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، صالح‌آبادی، محمدحسین، دانش‌ها و آموزه‌های قرآن و حدیث، شماره ۲۳، زمستان 1402ش.<br /> * «شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، عباس‌زاده، حمید، محمدیان، احمد، عصر آدینه، شماره ۲۷، پاییز 1397ش.<br /> * «عرضه عقاید در زیارت آل‌یاسین و هماهنگی مفاد آن با آیات قرآن کریم»، انتظار موعود، شماره ۳۵، تابستان و پاییز 1390ش.<br /> {{منابع}}<br /> <br /> {{پایان}}</div>

Mo.ali.rezapour https://wikihaj.com/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Mo.ali.rezapour/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86%DB%B1&diff=70215 2026-10-10T05:58:38Z

<p>Mo.ali.rezapour: /* مضامین */</p> <hr /> <div>'''زیارت آل‌یاسین''' ...<br /> <br /> == معرفی و جایگاه ==<br /> ...<br /> <br /> == منبع شناسی ==<br /> زیارت آل یاسین در منابع شیعى سده ششم و پس از آن انعکاس یافت. المزار ابن المشهدى و الاحتجاج مرحوم طبرسى کهنترین منابع آن هستند. کتاب »االحتجاج«، این زیارت را بىسند و مختصر آورده در حالى که »المزار« آن را با سه سند و متنى مفصّلتر، ذکر کرده است.<br /> <br /> در سده هفتم سید بن طاووس آن را به نقل از حمیرى می آورد و اشاره میکند که این زیارت به ندبه مشهور است و از ناحیه مقدسه برای حمیرى ارسال شده و دستور داده شده که در سرداب مقدس خوانده شود.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۱۱&lt;/ref&gt; دستور خواندن در سرداب میتواند نشانه آن باشد که »سید ابن طاووس« این زیارت را از منابع دیگرى اخذ کرده که به دست ما نرسیده است.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۱۲.&lt;/ref&gt; نتیجه آنکه نبودن این زیارت در مجموعه کتابهاى دعایى و زیارتى دیگر، نمىتواند به اعتبار آن خدشه وارد کند؛ زیرا اوّ ال برخی از این نوع آثار، از بین رفت و شاید این زیارت در آنها موجود بود&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۱۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اعتبار ==<br /> با نگاه متعارف رجالی، سند این زیارت در هر سه نوع آن، دچار ضعف است ، اما می توان گفت جایگاه آن به عنوان متنی مرتبط با مستحبّات، این امکان را بدان داده که از کمند سخت گیری های رایج فقهی در ارزیابی اسناد، رها باشد چرا که سیره علما در این گونه موارد، تمسّک به قاعده تسامح در ادله سنن است.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۳۷.&lt;/ref&gt; افزون بر آن، برخی امور دیگر نیز می تواند به افزایش اعتبار این زیارت کمک کند مثل نقل این زیارت در کتاب الاحتجاج طبرسی.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۳۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> متن موجود در الاحتجاج» نسبت به متن المزار الکبیر تفاوت هایی دارد که مهم ترین آن خلاصه تر بودن آن است. به نظر میرسد با توجّه به عدم دقّت در نسخه بردارى از المزار الکبیر متن الاحتجاج» مطمئن تر باشد خصوصا آن که شیخ عباس قمى نیز در مفاتیح الجنان همین متن را برگزیده است.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۳۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == مضامین ==<br /> شهادت به یکتایی خداوند، رسالت‌ و بندگی پیامبر( و محبوبیت آن حضرت و اهل‌بیت، حجت بودن اهل بیت مضامین اصلی این دعا است.، &lt;ref&gt;«عرضه عقاید در زیارت آل‌یاسین و هماهنگی مفاد آن با آیات قرآن کریم»، ص۲۴ تا ص۳۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> زیـارت‌، آیین یادگار پیشوایان دین و سیر روحی آکنده از آموزه‌های اعتقادی، عرفانی، و اخلاقی است، که بخشی‌ از ادبـیات آیینی مسلمانان را شکل می‌دهد.&lt;ref&gt;ص۸۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> این زیارت با سلام به حـضرت مهدی؟عج؟، و بـرشمردن صـفات ایـشان آغـاز مـی‌شود. سپس‌ با‌ گواهی به این‌که دوازده امام‌، حجت‌ خدایند و نیز حقانیت آخرت و مواقف حشر ادامه می‌یابد. حسن ختام زیارت، اعلام یاری و مودّت به امام است. یکی از مهم‌ترین حـقایق معنوی این زیارت‌ آن‌ است که آن حضرت‌، مظهر‌ و حامل اسم «الله»، وعده حتمی خداوند و راه و رود به کتاب خداوند می‌باشد.&lt;ref&gt;ص۹۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> زیارت آل‌یاسین یک متن دارای انسجام و وحـدت‌ مـوضوعی‌ است. خواننده‌ آل‌یاسین خود را زائر و در پیشگاه امام می‌داند. آغاز هر دیدار سلام است. از این رو با‌ هدف برقراری ارتباط قلبی و روحی با امام و شناخت ایـشان، زیـارت با‌ سلام‌های‌ پیاپی‌ آغاز شـده اسـت&lt;ref&gt;ص۹۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> زیارت آل‌یاسین، جلوه‌گاه عواطف راستین، و دیرینه ارادتمندان امام منتظر است. نکته‌ برجسته‌ در بررسی عنصر عاطفه در این زیارت آن است که عواطف و احساسات پاک زائر جوششی کور نـیست کـه به سردی گراید بلکه باب معرفت است به گونه‌ای که زائر در‌ پایان‌ دعا به حقایق و معارف دین و ولایت‌مداری نسبت به امام اقرار می‌نماید.&lt;ref&gt;ص۹۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == کتابشناسی ==<br /> ...<br /> <br /> == متن زیارت ==<br /> ...<br /> <br /> == پانویس ==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> == منابع ==<br /> <br /> * «اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، صالح‌آبادی، محمدحسین، دانش‌ها و آموزه‌های قرآن و حدیث، شماره ۲۳، زمستان 1402ش.<br /> * «عرضه عقاید در زیارت آل‌یاسین و هماهنگی مفاد آن با آیات قرآن کریم»، انتظار موعود، شماره ۳۵، تابستان و پاییز 1390ش.<br /> {{منابع}}<br /> <br /> {{پایان}}</div>

Mo.ali.rezapour https://wikihaj.com/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Mo.ali.rezapour/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86%DB%B1&diff=70214 2026-10-10T05:38:24Z

<p>Mo.ali.rezapour: /* منبع شناسی */</p> <hr /> <div>'''زیارت آل‌یاسین''' ...<br /> <br /> == معرفی و جایگاه ==<br /> ...<br /> <br /> == منبع شناسی ==<br /> زیارت آل یاسین در منابع شیعى سده ششم و پس از آن انعکاس یافت. المزار ابن المشهدى و الاحتجاج مرحوم طبرسى کهنترین منابع آن هستند. کتاب »االحتجاج«، این زیارت را بىسند و مختصر آورده در حالى که »المزار« آن را با سه سند و متنى مفصّلتر، ذکر کرده است.<br /> <br /> در سده هفتم سید بن طاووس آن را به نقل از حمیرى می آورد و اشاره میکند که این زیارت به ندبه مشهور است و از ناحیه مقدسه برای حمیرى ارسال شده و دستور داده شده که در سرداب مقدس خوانده شود.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۱۱&lt;/ref&gt; دستور خواندن در سرداب میتواند نشانه آن باشد که »سید ابن طاووس« این زیارت را از منابع دیگرى اخذ کرده که به دست ما نرسیده است.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۱۲.&lt;/ref&gt; نتیجه آنکه نبودن این زیارت در مجموعه کتابهاى دعایى و زیارتى دیگر، نمىتواند به اعتبار آن خدشه وارد کند؛ زیرا اوّ ال برخی از این نوع آثار، از بین رفت و شاید این زیارت در آنها موجود بود&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۱۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اعتبار ==<br /> با نگاه متعارف رجالی، سند این زیارت در هر سه نوع آن، دچار ضعف است ، اما می توان گفت جایگاه آن به عنوان متنی مرتبط با مستحبّات، این امکان را بدان داده که از کمند سخت گیری های رایج فقهی در ارزیابی اسناد، رها باشد چرا که سیره علما در این گونه موارد، تمسّک به قاعده تسامح در ادله سنن است.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۳۷.&lt;/ref&gt; افزون بر آن، برخی امور دیگر نیز می تواند به افزایش اعتبار این زیارت کمک کند مثل نقل این زیارت در کتاب الاحتجاج طبرسی.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۳۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> متن موجود در الاحتجاج» نسبت به متن المزار الکبیر تفاوت هایی دارد که مهم ترین آن خلاصه تر بودن آن است. به نظر میرسد با توجّه به عدم دقّت در نسخه بردارى از المزار الکبیر متن الاحتجاج» مطمئن تر باشد خصوصا آن که شیخ عباس قمى نیز در مفاتیح الجنان همین متن را برگزیده است.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۳۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == مضامین ==<br /> شهادت به یکتایی خداوند، رسالت‌ و بندگی پیامبر( و محبوبیت آن حضرت و اهل‌بیت، حجت بودن اهل بیت مضامین اصلی این دعا است.، &lt;ref&gt;«عرضه عقاید در زیارت آل‌یاسین و هماهنگی مفاد آن با آیات قرآن کریم»، ص۲۴ تا ص۳۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> زیـارت‌، آیین یادگار پیشوایان دین و سیر روحی آکنده از آموزه‌های اعتقادی، عرفانی، و اخلاقی است، که بخشی‌ از ادبـیات آیینی مسلمانان را شکل می‌دهد.&lt;ref&gt;ص۸۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> این زیارت با سلام به حـضرت مهدی؟عج؟، و بـرشمردن صـفات ایـشان آغـاز مـی‌شود. سپس‌ با‌ گواهی به این‌که دوازده امام‌، حجت‌ خدایند و نیز حقانیت آخرت و مواقف حشر ادامه می‌یابد. حسن ختام زیارت، اعلام یاری و مودّت به امام است. یکی از مهم‌ترین حـقایق معنوی این زیارت‌ آن‌ است که آن حضرت‌، مظهر‌ و حامل اسم «الله»، وعده حتمی خداوند و راه و رود به کتاب خداوند می‌باشد.&lt;ref&gt;ص۹۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> زیارت آل‌یاسین یک متن دارای انسجام و وحـدت‌ مـوضوعی‌ است. خواننده‌ آل‌یاسین خود را زائر و در پیشگاه امام می‌داند. آغاز هر دیدار سلام است. از این رو با‌ هدف برقراری ارتباط قلبی و روحی با امام و شناخت ایـشان، زیـارت با‌ سلام‌های‌ پیاپی‌ آغاز شـده اسـت&lt;ref&gt;ص۹۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == کتابشناسی ==<br /> ...<br /> <br /> == متن زیارت ==<br /> ...<br /> <br /> == پانویس ==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> == منابع ==<br /> <br /> * «اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، صالح‌آبادی، محمدحسین، دانش‌ها و آموزه‌های قرآن و حدیث، شماره ۲۳، زمستان 1402ش.<br /> * «عرضه عقاید در زیارت آل‌یاسین و هماهنگی مفاد آن با آیات قرآن کریم»، انتظار موعود، شماره ۳۵، تابستان و پاییز 1390ش.<br /> {{منابع}}<br /> <br /> {{پایان}}</div>

Mo.ali.rezapour https://wikihaj.com/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Mo.ali.rezapour/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86%DB%B1&diff=70213 2026-10-10T05:17:02Z

<p>Mo.ali.rezapour: /* منبع شناسی */</p> <hr /> <div>'''زیارت آل‌یاسین''' ...<br /> <br /> == معرفی و جایگاه ==<br /> ...<br /> <br /> == منبع شناسی ==<br /> زیارت آل یاسین در منابع شیعى سده ششم و پس از آن انعکاس یافت. المزار ابن المشهدى و الاحتجاج مرحوم طبرسى کهنترین منابع آن هستند. کتاب »االحتجاج«، این زیارت را بىسند و مختصر آورده در حالى که »المزار« آن را با سه سند و متنى مفصّلتر، ذکر کرده است.<br /> <br /> در سده هفتم سید بن طاووس آن را به نقل از حمیرى می آورد و اشاره میکند که این زیارت به ندبه مشهور است و از ناحیه مقدسه برای حمیرى ارسال شده و دستور داده شده که در سرداب مقدس خوانده شود.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۱۱&lt;/ref&gt; دستور خواندن در سرداب میتواند نشانه آن باشد که »سید ابن طاووس« این زیارت را از منابع دیگرى اخذ کرده که به دست ما نرسیده است.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۱۲.&lt;/ref&gt; نتیجه آنکه نبودن این زیارت در مجموعه کتابهاى دعایى و زیارتى دیگر، نمىتواند به اعتبار آن خدشه وارد کند؛ زیرا اوّ ال برخی از این نوع آثار، از بین رفت و شاید این زیارت در آنها موجود بود&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۱۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اعتبار ==<br /> با نگاه متعارف رجالی، سند این زیارت در هر سه نوع آن، دچار ضعف است ، اما می توان گفت جایگاه آن به عنوان متنی مرتبط با مستحبّات، این امکان را بدان داده که از کمند سخت گیری های رایج فقهی در ارزیابی اسناد، رها باشد چرا که سیره علما در این گونه موارد، تمسّک به قاعده تسامح در ادله سنن است.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۳۷.&lt;/ref&gt; افزون بر آن، برخی امور دیگر نیز می تواند به افزایش اعتبار این زیارت کمک کند مثل نقل این زیارت در کتاب الاحتجاج طبرسی.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۳۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> متن موجود در الاحتجاج» نسبت به متن المزار الکبیر تفاوت هایی دارد که مهم ترین آن خلاصه تر بودن آن است. به نظر میرسد با توجّه به عدم دقّت در نسخه بردارى از المزار الکبیر متن الاحتجاج» مطمئن تر باشد خصوصا آن که شیخ عباس قمى نیز در مفاتیح الجنان همین متن را برگزیده است.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۳۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == مضامین ==<br /> شهادت به یکتایی خداوند، رسالت‌ و بندگی پیامبر( و محبوبیت آن حضرت و اهل‌بیت، حجت بودن اهل بیت مضامین اصلی این دعا است.، &lt;ref&gt;«عرضه عقاید در زیارت آل‌یاسین و هماهنگی مفاد آن با آیات قرآن کریم»، ص۲۴ تا ص۳۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == کتابشناسی ==<br /> ...<br /> <br /> == متن زیارت ==<br /> ...<br /> <br /> == پانویس ==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> == منابع ==<br /> <br /> * «اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، صالح‌آبادی، محمدحسین، دانش‌ها و آموزه‌های قرآن و حدیث، شماره ۲۳، زمستان 1402ش.<br /> * «عرضه عقاید در زیارت آل‌یاسین و هماهنگی مفاد آن با آیات قرآن کریم»، انتظار موعود، شماره ۳۵، تابستان و پاییز 1390ش.<br /> {{منابع}}<br /> <br /> {{پایان}}</div>

Mo.ali.rezapour https://wikihaj.com/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Mo.ali.rezapour/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86%DB%B1&diff=70212 2026-10-09T20:17:55Z

<p>Mo.ali.rezapour: /* منبع شناسی */</p> <hr /> <div>'''زیارت آل‌یاسین''' ...<br /> <br /> == معرفی و جایگاه ==<br /> ...<br /> <br /> == منبع شناسی ==<br /> زیارت آل یاسین در منابع شیعى سده ششم و پس از آن انعکاس یافت. المزار ابن المشهدى و الاحتجاج مرحوم طبرسى کهنترین منابع آن هستند. کتاب »االحتجاج«، این زیارت را بىسند و مختصر آورده در حالى که »المزار« آن را با سه سند و متنى مفصّلتر، ذکر کرده است.<br /> <br /> در سده هفتم سید بن طاووس آن را به نقل از حمیرى می آورد و اشاره میکند که این زیارت به ندبه مشهور است و از ناحیه مقدسه برای حمیرى ارسال شده و دستور داده شده که در سرداب مقدس خوانده شود.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۱۱&lt;/ref&gt; دستور خواندن در سرداب میتواند نشانه آن باشد که »سید ابن طاووس« این زیارت را از منابع دیگرى اخذ کرده که به دست ما نرسیده است.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۱۲.&lt;/ref&gt; نتیجه آنکه نبودن این زیارت در مجموعه کتابهاى دعایى و زیارتى دیگر، نمىتواند به اعتبار آن خدشه وارد کند؛ زیرا اوّ ال برخی از این نوع آثار، از بین رفت و شاید این زیارت در آنها موجود بود&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۱۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اعتبار ==<br /> با نگاه متعارف رجالی، سند این زیارت در هر سه نوع آن، دچار ضعف است ، اما می توان گفت جایگاه آن به عنوان متنی مرتبط با مستحبّات، این امکان را بدان داده که از کمند سخت گیری های رایج فقهی در ارزیابی اسناد، رها باشد چرا که سیره علما در این گونه موارد، تمسّک به قاعده تسامح در ادله سنن است.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۳۷.&lt;/ref&gt; افزون بر آن، برخی امور دیگر نیز می تواند به افزایش اعتبار این زیارت کمک کند مثل نقل این زیارت در کتاب الاحتجاج طبرسی.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۳۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> متن موجود در الاحتجاج» نسبت به متن المزار الکبیر تفاوت هایی دارد که مهم ترین آن خلاصه تر بودن آن است. به نظر میرسد با توجّه به عدم دقّت در نسخه بردارى از المزار الکبیر متن الاحتجاج» مطمئن تر باشد خصوصا آن که شیخ عباس قمى نیز در مفاتیح الجنان همین متن را برگزیده است.&lt;ref&gt;«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۳۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == مضامین ==<br /> ...<br /> <br /> == کتابشناسی ==<br /> ...<br /> <br /> == متن زیارت ==<br /> ...<br /> <br /> == پانویس ==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> == منابع ==<br /> <br /> * «اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، صالح‌آبادی، محمدحسین، دانش‌ها و آموزه‌های قرآن و حدیث، شماره ۲۳، زمستان 1402ش.<br /> {{منابع}}<br /> <br /> {{پایان}}</div>

Mo.ali.rezapour https://wikihaj.com/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Mo.ali.rezapour/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86%DB%B1&diff=70211 2026-10-09T19:24:25Z

<p>Mo.ali.rezapour: </p> <hr /> <div>زیارت آل یاسین<br /> <br /> == معرفی ==<br /> ...<br /> <br /> == منبع شناسی ==<br /> زیارت آل یاسین در منابع شیعى سده ششم و پس از آن انعکاس یافت. المزار ابن المشهدى و الاحتجاج مرحوم طبرسى کهنترین منابع آن هستند. کتاب »االحتجاج«، این زیارت را بىسند و مختصر آورده در حالى که »المزار« آن را با سه سند و متنى مفصّلتر، ذکر کرده است.<br /> <br /> در سده هفتم سید بن طاووس آن را به نقل از حمیرى می آورد و اشاره میکند که این زیارت به ندبه مشهور است و از ناحیه مقدسه برای حمیرى ارسال شده و دستور داده شده که در سرداب مقدس خوانده شود.&lt;ref&gt;ص۱۱&lt;/ref&gt; دستور خواندن در سرداب میتواند نشانه آن باشد که »سید ابن طاووس« این زیارت را از منابع دیگرى اخذ کرده که به دست ما نرسیده است.&lt;ref&gt;ص۱۲.&lt;/ref&gt; نتیجه آنکه نبودن این زیارت در مجموعه کتابهاى دعایى و زیارتى دیگر، نمىتواند به اعتبار آن خدشه وارد کند؛ زیرا اوّ ال برخی از این نوع آثار، از بین رفت و شاید این زیارت در آنها موجود بود&lt;ref&gt;ص۱۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اعتبار ==<br /> با نگاه متعارف رجالی، سند این زیارت در هر سه نوع آن، دچار ضعف است ، اما می توان گفت جایگاه آن به عنوان متنی مرتبط با مستحبّات، این امکان را بدان داده که از کمند سخت گیری های رایج فقهی در ارزیابی اسناد، رها باشد چرا که سیره علما در این گونه موارد، تمسّک به قاعده تسامح در ادله سنن است.&lt;ref&gt;ص۳۷.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == مضامین ==<br /> ...<br /> <br /> == کتابشناسی ==<br /> ...<br /> <br /> == متن زیارت ==<br /> ...<br /> <br /> == پانویس ==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> == منابع ==<br /> {{منابع}}<br /> <br /> {{پایان}}</div>

Mo.ali.rezapour https://wikihaj.com/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Mo.ali.rezapour/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86%DB%B1&diff=70210 2026-10-09T19:18:27Z

<p>Mo.ali.rezapour: </p> <hr /> <div>زیارت آل یاسین<br /> <br /> == معرفی ==<br /> ...<br /> <br /> == منبع شناسی ==<br /> زیارت آل یاسین در منابع شیعى سده ششم و پس از آن انعکاس یافت. المزار ابن المشهدى و الاحتجاج مرحوم طبرسى کهنترین منابع آن هستند. کتاب »االحتجاج«، این زیارت را بىسند و مختصر آورده در حالى که »المزار« آن را با سه سند و متنى مفصّلتر، ذکر کرده است.<br /> <br /> در سده هفتم سید بن طاووس آن را به نقل از حمیرى می آورد و اشاره میکند که این زیارت به ندبه مشهور است و از ناحیه مقدسه برای حمیرى ارسال شده و دستور داده شده که در سرداب مقدس خوانده شود.&lt;ref&gt;ص۱۱&lt;/ref&gt; دستور خواندن در سرداب میتواند نشانه آن باشد که »سید ابن طاووس« این زیارت را از منابع دیگرى اخذ کرده که به دست ما نرسیده است.&lt;ref&gt;ص۱۲.&lt;/ref&gt; نتیجه آنکه نبودن این زیارت در مجموعه کتابهاى دعایى و زیارتى دیگر، نمىتواند به اعتبار آن خدشه وارد کند؛ زیرا اوّ ال برخی از این نوع آثار، از بین رفت و شاید این زیارت در آنها موجود بود&lt;ref&gt;ص۱۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اعتبار ==<br /> ...<br /> <br /> == مضامین ==<br /> ...<br /> <br /> == کتابشناسی ==<br /> ...<br /> <br /> == متن زیارت ==<br /> ...<br /> <br /> == پانویس ==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> == منابع ==<br /> {{منابع}}<br /> <br /> {{پایان}}</div>

Mo.ali.rezapour https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C_%D8%AD%D8%AC:%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D9%84_%D9%85%D9%88%D8%B1%D8%AF_%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%B2&diff=70209 2026-10-09T19:01:25Z

<p>Mo.ali.rezapour: </p> <hr /> <div>در این صفحه مداخل مورد نیاز در دو دسته تقسیم بندی می‌شوند. مداخلی برگرفتگی که شامل مداخلی است که از یک متن قبلا نوشته شده باید تلخیص و برگرفته شود. و مقالات تالیفی که احتمالا باید از ابتدا نوشته شود. <br /> <br /> ==راهنمای نگارش مقالات برگرفتگی==<br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> |+ {{قلم رنگ|orange|راهنمای ساخت مقالات «برگرفته» در ویکی حج}}<br /> |-<br /> ! لطفا نکات زیر در هنگام نگارش مقالات برگرفته رعایت شود<br /> |- <br /> | لطفا گرفتار متن و ساختار متن اصلی (متن مبدأ) نشوید. در بیشتر موارد لازم است ساختار متن اصلی به کلی عوض شود. بازنویسی شود. لحن و رویکرد عوض شود. <br /> |- <br /> | نگران جاماندن مطالب متن اصلی نباشید. اصل بر تلخیص حداکثری است. فقط چیزی که از نظر شما به عنوان نویسنده '''مقاله ویکی''' لازم است از متن اصلی بگیرید. شاید از یک کتاب بشود فقط با دو پاراگراف یک مقاله کامل ساخت. قرار نیست مقاله‌ی ویکی همه ادعاهای متن اصلی را نمایندگی کند. هدف ما از برگرفتگی فقط محدود کردن دایره تحقیقات مستقل و اتکا به تحقیقات پیشین پژوهشکده است. <br /> |- <br /> | به طور طبیعی کتاب‌ها و مقالاتی که به توصیف مفاهیم یا تاریخ یا مسائل می‌پردازند از مقالاتی که یک ادعای پژوهشی را اثبات می‌کنند برای ویکی کردن بهتر اند. چون ویکی دانشنامه است. <br /> |- <br /> | ویکی حج و زیارت فقط به موضوعاتی می‌پردازد که مستقیما یا کمی مستقیما به حج یا زیارت مرتبط باشد. بنابر این از متن مبدأ فقط آن قسمت‌هایی مورد نظر است که مرتبط به حج یا زیارت باشد و در عین حال امکان ویکی شدن داشته باشد.<br /> |- <br /> | وقتی یک متن (کتاب یا مقاله) به عنوان منبع اصلی برگرفتگی معرفی می‌شود فقط به این معنا است که در نگارش مقاله احتمالا لازم نیست تحقیقات تازه و مستقلی داشته باشید. می‌توانید به محتوای علمی همان مقاله اکتفا کنید. اما این همیشه صادق نیست. برخی وقت‌ها لازم است تحقیقات تکمیلی برای جامعیت مقاله انجام شود<br /> |- <br /> | تا حد ممکن از کپی کردن متن اصلی بپرهیزید و آن را به شیوه‌های مختلف تلخیص و بازنویسی کنید<br /> |- <br /> | بسته به حجم و محتوای مقاله ارجاعات را دوگونه می‌توان انجام داد. وقتی خود متن اصلی یک متن تحلیلی است و شما می‌خواهید تحلیل‌های متن را حفظ کنید باید به خود متن به عنوان یک منبع ارجاع بدهید. اما جاهایی که محتوای مقاله را بر می‌دارید و در مقاله ویکی بازنویسی می‌کنید و این قسمت‌ها خودش در متن اصلی دارای منابع و ارجاعاتی است می‌توانید همان منابع و ارجاعات را هم در متن بیاورید. <br /> |- <br /> | در قسمت منابع [[الگو:برگرفتگی/توضیحات|الگوی برگرفتگی]] بگذارید و اطلاعات متن اصلی را بیاورید.<br /> |- <br /> | متونی که پیشنهاد می‌شود را قبل از نگارش بررسی کنید. شاید در انتخاب متن اصلی اشتباه شده باشد. مثل مقالات تالیفی پیش از نگارش مقاله ویکی‌ها و دانشنامه‌های دیگر را بررسی کنید و نمونه‌ها را ببینید و با متن پیشنهاد شده مقایسه کنید.<br /> <br /> |}<br /> <br /> == مداخل پیشنهادی برگرفتگی ==<br /> <br /> * لطفا وقتی انتخاب می‌کنید امضا کنید. <br /> * لطفا بعد از اینکه ساخت مقاله تمام شد علامت {{شد}} بگذارید. <br /> * لطفا در هنگام انتخاب توجه کنید که قبلا انتخاب نشده باشد یا نوشته نشده باشد.<br /> <br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> |+ متن برنگاشت<br /> |-<br /> ! نام مدخل !! توضیحات !! وضعیت نگارش !! وضعیت نهایی<br /> |-<br /> | زیارت امین الله|| * تعریف کلی زیارت با استفاده از کتاب درسنامه مزارها و زیارتنامه ها - ماثور بودن. مطلقه بودن و غیره اشاره شود<br /> * منبع شناسی زیارت با استفاده از مقاله جستاری در اعتبار سنجی زیارت امین الله مقاله http://noo.rs/q2KHZ<br /> * بحث درباره اعتبار سند زیارت با استفاده از این مقاله جستاری در اعتبار سنجی زیارت امین الله مقاله http://noo.rs/q2KHZ<br /> * خلاصه ای از مضامین کلی زیارت هم در این مقاله جستاری در اعتبار سنجی زیارت امین الله مقاله و هم در مقالات دیگر هست<br /> * کتابشناسی تفسیرهای زیارت امین الله - اشاره به تفسیرهای سیاسی از زیارت با نگاهی به این مقاله سیاست و زیارت http://noo.rs/uWhcq<br /> * متن زیارتنامه و ترجمه آن<br /> || از قبل موجود می باشد|| مثال<br /> |-<br /> | زیارت آل یاسین|| * معرفی اولیه با نگاهی به کتاب درسنامه مزارها و زیارتنامه ها<br /> * منابع زیارت و گونه های روایت شده با کمک این مقاله: https://www.entizar.ir/article_73973_8f87d4b94113d31b79513839ae5dbc3f.pdf<br /> * سند شناسی و اعتبار سندی با استفاده از مقالات مانند این https://ensani.ir/file/download/article/1738473449-679effe95f391-10154-23-2.pdf<br /> * واژه شناسی آل یاسین و معنای آن<br /> * اشاره به مضامین اصلی. مثلا با استفاده از این مقاله http://noo.rs/AXw7x فقط در حد گزارش تیترهای اصلی - و این مقاله http://noo.rs/DW5Gs<br /> * آموزه های مهدویت و قیامت در زیارت آل یاسین با نگاهی به این مقالات: http://noo.rs/ujGZh / فقط در حد اشاره که برخی هم این مفاهیم را در این دعا بررسی کرده اند و نهایتا یک خط توضیح.<br /> * کتاب شناسی شرح ها<br /> * متن زیارت و ترجمه آن<br /> || رضاپور در حال نگارش|| مثال<br /> |-<br /> | استقبال قبله|| بر اساس این مقاله باید بازنویسی شود. https://farhangziarat.hzrc.ac.ir/article_232075.html<br /> قبلا نوشته شده اما اصلا مفهوم نیست. مطالب مرتبط به انواع روایات فقط به اشاره مطرح شود. بیشتر اینکه اصلا استقبال قبله یعنی چی و در کل چه احکامی دارد. <br /> || مثال || مثال<br /> |-<br /> | کتاب‌شناسی فقه زیارت|| بر اساس این مقاله https://farhangziarat.hzrc.ac.ir/article_247490.html<br /> تفاوتی ظاهرا باید بین کتب مزار و کتاب فقه زیارت گذاشت. در این مقاله جاهایی این تمایز وجود ندارد. یعنی هر دو یکی است. بخصوص در قرون اولیه. در هنگام نگارش مقاله این موضوع اول بررسی شود.<br /> || مثال || مثال<br /> |-<br /> | میرزای شیرازی|| بر اساس این مقاله https://farhangziarat.hzrc.ac.ir/article_247098.html<br /> فقط در حد معرفی مختصر میرزا. و تمرکز مقاله فقط به مسائل مرتبط به حضور در عتبات و سامرا باشد. بسیار خلاصه. همه مسائل تاریخی و سیاسی و تحلیل ها را بریزید دور. فقط در حد اشاره در شرح زندگی.<br /> || مثال || مثال<br /> |-<br /> | زیارتگاه‌های منسوب به امام علی در عراق|| درباره نام مدخل تامل شود. بر اساس این مقاله https://farhangziarat.hzrc.ac.ir/article_213870.html || مثال || مثال<br /> |-<br /> | زیارت امام هادی|| یا زیارتنامه امام هادی. به بقیه مداخل زیارت امامان نگاه شود. بر اساسا یا با کمک این مقاله https://farhangziarat.hzrc.ac.ir/article_183665_af7b118ba6e519c4a8ad8ce58c77714b.pdf|| مثال || مثال<br /> |-<br /> | محمد جمال الهاشمی|| بر اساس این مقاله https://farhangziarat.hzrc.ac.ir/article_183723.html || مثال || مثال<br /> |-<br /> | شورای عالی حج|| مقاله دانشنامه داریم|| مثال || مثال<br /> |-<br /> | آیات مناسک حج|| بر اساس کتاب مکه و مدینه در آینه آیات قرآن رستم نژاد|| مثال || مثال<br /> |-<br /> | صروره|| برای مفهوم شناسی میتوان از این مقاله استفاده کرد http://miqat.hajj.ir/article_236117.html <br /> علاوه بر آن مقاله صروره در دانشنامه هم هست که برای قسمت های فقهی و احکامش میتوان استفاده کرد|| مثال || مثال<br /> |}<br /> <br /> == مقالات تالیفی ==<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> |+ متن برنگاشت<br /> |-<br /> ! متن عنوان !! متن عنوان !! متن عنوان !! متن عنوان<br /> |-<br /> | مدخل زمان های انجام اعمال حج|| این مدخل اشاره به زمان های انجام هر کدام از اعمال حج دارد<br /> متنی خلاصه برای رساندن منظور از ایجاد این مدخل:<br /> [[حاجیان]] از ظهر روز نهم ذی‌الحجه تا غروب آفتاب در [[صحرای عرفات]]، [[وقوف در عرفات|اقامت]] می‌کند. پس از آن، شب دهم ذی‌الحجه را در [[مشعر]]، [[بیتوته]] کرده و از اذان صبح روز دهم ذی‌الحجه ([[عید قربان]]) تا طلوع آفتاب در [[مشعر]]، [[وقوف در مشعر|وقوف]] می‌کند. سپس، روز دهم ذی‌الحجه در [[منا]] آیین‌های [[رمی|رمی جمره عقبه]]، [[قربانی]] و [[حلق و تقصیر|حلق یا تقصیر]] را انجام می‌دهد.<br /> <br /> بعد از اتمام اعمال منا، حج‌گزار به مکه می‌رود و [[اعمال مکه]] را انجام می‌دهد. سپس مجدد به منا باز می‌گردد و شب یازدهم و دوازدهم (و برای برخی، شب سیزدهم) را در منا [[بیتوته]] می‌کند. در روز‌های یازدهم و دوازدهم نیز [[جمرات|جمرات سه‌گانه]] را [[رمی]] می‌کند. با خروج از منا در بعد از ظهر روز دوازدهم، [[اعمال حج تمتع|اعمال حج]] به پایان می‌رسد.<br /> <br /> <br /> || موالات|| مثال<br /> |-<br /> | مثال|| مثال || مثال || مثال<br /> |-<br /> | شراکت در ثواب حج|| مثال || مثال || مثال<br /> |-<br /> | زیارت ناحیه مقدسه|| مثال || مثال || مثال<br /> |-<br /> | محرمات حج|| بعد از ساخت میتواند در صفحه ابهام زدایی [[تروک حج (ابهام‌زدایی)|تروک حج]] اضافه شود.<br /> || مثال || مثال<br /> |-<br /> | مبطلات حج|| مثال || مثال || مثال<br /> |-<br /> | مکروهات حج|| مثال || مثال || مثال<br /> |-<br /> | کتابشناسی اسرار حج|| مثال || مثال || مثال<br /> |-<br /> | جوادی آملی || به عنوان یکی از اسرار نویسان حج || مثال || مثال<br /> |-<br /> | مطوف|| راهنما یا طواف دهنده|| مثال || مثال<br /> |-<br /> | زائر|| یک صفحه ساخته شده اما دو خط بیشتر نیست. باید بازنویسی کامل بشه|| مثال || مثال<br /> |-<br /> | معراج|| با تاکید بر سفر از مکه تا قدس|| مثال || مثال<br /> |-<br /> | عتبات عالیات|| مفهوم عتبات عالیات یک صفحه مستقل نیاز دارد|| مثال || مثال<br /> |-<br /> | ماه‌های قمری|| * در حال نگارش سالار || * در حال نگارش سالار || مثال<br /> |-<br /> | روزهای ذی حجه|| [[نهم ذی‌الحجه]]<br /> * [[دهم ذی‌الحجه]]<br /> * [[صبح روز دهم ذی‌الحجه]]<br /> * شب یازدهم ذی‌الحجه<br /> * شب دوازدهم ذی‌الحجه<br /> * [[یازدهم ذی‌الحجه]]<br /> * [[دوازدهم ذی‌الحجه]]<br /> * [[ماه ذی الحجه]] <br /> || مثال || مثال || مثال<br /> |-<br /> | مثال || مثال || مثال || مثال<br /> |-<br /> | مثال || مثال || مثال || مثال<br /> |-<br /> | مثال || مثال || مثال || مثال<br /> |-<br /> | مثال || مثال || مثال || مثال<br /> |-<br /> | مثال || مثال || مثال || مثال<br /> |}</div>

Mo.ali.rezapour https://wikihaj.com/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Mo.ali.rezapour/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7&diff=70203 2026-10-09T15:58:47Z

<p>Mo.ali.rezapour: /* سال ۱۴۰۵ش: */</p> <hr /> <div>== سال ۱۴۰۴ش: ==<br /> {{ستون-شروع|۲}}<br /> '''فروردین ۱۴۱۴'''<br /> * [[امام علی(ع)]]<br /> * [[نماز تحیت]]<br /> * [[عایشه]]<br /> '''اردیبهشت ۱۴۱۴'''<br /> * [[عمر بن عبدالعزیز]]<br /> * [[عثمان بن عفان]]<br /> * [[سازمان حج و زیارت]]<br /> * [[الإشارات إلی معرفة الزیارات (کتاب)]]<br /> * [[هفته حج]]<br /> * [[غزوه خیبر]]<br /> * [[خیبر]]<br /> '''خرداد ۱۴۰۴:'''<br /> *[[عمر بن خطاب]]<br /> *[[زیارت‌نامه]]<br /> *[[بنی هاشم]] (بازنویسی)<br /> *[[نام‌های مکه]]<br /> *[[نام‌های کعبه]]<br /> '''تیر ۱۴۰۴:'''<br /> *[[حلیمه]]<br /> *[[عید قربان]]<br /> *[[سکینه بنت الحسین]]<br /> '''مرداد ۱۴۰۴:'''<br /> *[[روزه]]<br /> * [[رمل]]<br /> '''شهریور ۱۴۰۴:'''<br /> * [[شق الصدر]]<br /> * [[اسماعیل]]<br /> '''مهر ۱۴۰۴:'''<br /> *[[سفرنامه ناصرخسرو]]<br /> *[[جامی]]<br /> '''آبان ۱۴۰۴:'''<br /> *[[مدرسه سردار حسن خان در کربلا]]<br /> *[[اماکن منسوب به امام علی(ع) در عراق]]<br /> '''آذر ۱۴۰۴:'''<br /> *[[نماز]]<br /> {{پایان}}<br /> <br /> == سال ۱۴۰۵ش: ==<br /> '''خرداد:'''<br /> <br /> * [[حضرت فاطمه زهرا(س)]]<br /> * [[امام سجاد(ع)]]<br /> * [[هاجر]]<br /> * [[زیارت حضرت عباس(ع)]]<br /> * [[صفویان]]<br /> * [[شاه اسماعیل اول]]<br /> * [[شاه عباس اول]]<br /> '''مهر:'''<br /> *زیارت آل یاسین</div>

Mo.ali.rezapour https://wikihaj.com/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Mo.ali.rezapour/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86%DB%B1&diff=69975 2026-09-27T06:46:37Z

<p>Mo.ali.rezapour: </p> <hr /> <div>زیارت آل یاسین<br /> <br /> == معرفی ==<br /> ...<br /> <br /> == منبع شناسی ==<br /> ...<br /> <br /> == اعتبار ==<br /> ...<br /> <br /> == مضامین ==<br /> ...<br /> <br /> == کتابشناسی ==<br /> ...<br /> <br /> == متن زیارت ==<br /> ...<br /> <br /> == پانویس ==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> == منابع ==<br /> {{منابع}}<br /> <br /> {{پایان}}</div>

Mo.ali.rezapour https://wikihaj.com/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Mo.ali.rezapour/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86%DB%B1&diff=69953 2026-09-24T09:43:05Z

<p>Mo.ali.rezapour: </p> <hr /> <div>زیارت امین الله<br /> <br /> == معرفی ==<br /> ...<br /> <br /> == منبع شناسی ==<br /> ...<br /> <br /> == اعتبار ==<br /> ...<br /> <br /> == مضامین ==<br /> ...<br /> <br /> == کتابشناسی ==<br /> ...<br /> <br /> == متن زیارت ==<br /> ...<br /> <br /> == پانویس ==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> == منابع ==<br /> {{منابع}}<br /> <br /> {{پایان}}</div>

Mo.ali.rezapour https://wikihaj.com/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Mo.ali.rezapour/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86%DB%B1&diff=69952 2026-09-24T09:38:39Z

<p>Mo.ali.rezapour: </p> <hr /> <div>شناسه<br /> <br /> == معرفی ==<br /> ...<br /> <br /> == پانویس ==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> == منابع ==<br /> {{منابع}}<br /> <br /> {{پایان}}</div>

Mo.ali.rezapour https://wikihaj.com/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Mo.ali.rezapour/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86%DB%B1&diff=69951 2026-09-24T09:37:59Z

<p>Mo.ali.rezapour: </p> <hr /> <div>شناسه<br /> <br /> == معرفی ==<br /> ...<br /> <br /> == پانویس ==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> == منابع ==<br /> {{منابع}}</div>

Mo.ali.rezapour https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%B4%D8%A7%D9%87_%D8%A7%D8%B3%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C%D9%84_%D8%A7%D9%88%D9%84&diff=69027 2026-07-21T19:59:57Z

<p>Mo.ali.rezapour: /* ترویج تشیع */</p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات حاکم<br /> | عنوان =<br /> | تصویر =شاه اسماعیل.jpg<br /> | اندازه تصویر =<br /> | توضیح تصویر =تصویری منسوب به شاه اسماعیل اول<br /> | نام = شاه اسماعیل اول<br /> | لقب =<br /> | تولد = ۸۹۲ق<br /> | مرگ = ۹۳۰ق<br /> | پدر =<br /> | مادر =<br /> | فرزندان = شاه طهماسب<br /> | همسر =<br /> | دین = اسلام<br /> | محل دفن = [[بقعه شیخ صفی‌الدین اردبیلی]]<br /> | سمت = بنیانگذار سلسله صفویه<br /> | سلسله = صفویه<br /> | گستره حکمرانی =<br /> | آغاز حکومت = ۹۰۷ق<br /> | پایان حکومت = ۹۳۰ق<br /> | همزمان با = حکومت عثمانی<br /> | مرکز حکومت = تبریز<br /> | اقدامات مهم = اعلام شیعه به عنوان مذهب رسمی کشور<br /> | آثار برجا مانده =<br /> | پیش از =<br /> | پس از =<br /> }}<br /> '''شاه اسماعیل اول،''' بنیانگذار [[صفویان|سلسله صفوی]]، از سال ۹۰۷ تا ۹۳۰ق بر [[ایران]] حکومت کرد. وی پس از رسیدن به قدرت، [[شیعه|تشیع]] را مذهب رسمی کشور اعلام نمود. شاه اسماعیل در سال ۹۱۴ق، پس از فتح [[بغداد]] به زیارت [[عتبات عالیات]] رفت. همچنین در این سفر او به اقدامات زیادی برای توسعه و مرمت و تزیین حرم‌های [[اهل‌بیت(ع)]] در [[عراق]] انجام داد.<br /> <br /> == معرفی ==<br /> شاه اسماعیل اول در سال ۸۹۲ق در اردبیل متولد شد.&lt;ref&gt;تاریخ حبیب السیر، ج۴، ص۴۲۸.&lt;/ref&gt; وی در تابستان سال ۹۰۷ق در سن ۱۵ سالگی در تبریز تاجگذاری کرد.&lt;ref&gt;ایران در عصر صفوی، ص۲۵.&lt;/ref&gt; شکل‌گیری و استمرار حکومت شاه اسماعیل به مدد حضور و قدرت‌نمایی نظامیان قزلباش تحقق یافت که با پیوند مذهبی طریقت صوفیانه صفویه در اردبیل، رابطه‌ای مرید- مرادی را با شیوخ و شاهان صفوی برقرار کردند.&lt;ref&gt;«جایگاه و امتیازات نظامیان قزلباش در حکومت شاه اسماعیل اول صفوی»، ص۱۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> شیوهٔ کشورداری شاه اسماعیل اول مانع تجزیه و تقسیم ایران آشوب‌زده میان دو امپراتوری نیرومند عثمانی و ازبک شد.&lt;ref&gt;''سفرنامه‌های ونیزیان در ایران''، ص۳۲۸–۳۲۹؛ ''تاریخ روابط ایران و هند در دورهٔ صفویه و افشاریه''، ص۲۱، ۲۳.&lt;/ref&gt; شاه اسماعیل به فارسی و ترکی شعر می‌سرود و خطایی تخلص می‌کرد.&lt;ref&gt;''جهانگشای خاقان''، ص۶۰۹.&lt;/ref&gt; وی در سن ۳۸ سالگی در سال ۹۳۰ق درگذشت و پیکرش در [[بقعه شیخ صفی‌الدین اردبیلی]] به خاک سپرده شد.&lt;ref&gt;شاه اسماعیل اول، ص۶۶۹.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == ترویج تشیع ==<br /> شاه اسماعیل اول، شیعه را مذهب رسمی کشور اعلام و خود را انتخاب شده از سوی [[امام زمان(عج)]] معرفی می‌کرد.&lt;ref&gt;«تأثیر اندیشه مهدویت بر تشکیل حکومت شیعی ملی صفوی (دوره شاه اسماعیل اول)»، ص۱۱۴.&lt;/ref&gt; شاه اسماعیل برای ترویج مذهب تشیع در کشوری که بیشتر مردم آن [[اهل تسنن]] بودند، گاه به خشونت‌هایی نیز دست می‌زد و این کار غالباً به دست قزلباشان و تَبرائیان انجام می‌گرفت.&lt;ref&gt;''عالم‌آرای صفوی''، ص۶۴–۶۵؛ ''خلاصة التواریخ''، ص۸۶؛ ''سفرنامه‌های ونیزیان در ایران''، ص۴۰۹.&lt;/ref&gt; وی همچنین برای نشر تشیع، عالمان ایرانی و عالمان جبل عامل، کوفه و بحرین را به تدوین کتاب‌های فقه جعفری دعوت کرد.&lt;ref&gt;ایران در روزگار شاه اسماعیل و شاه‌طهماسب، ص۱۲۶؛ ''روزگاران''، ص۳، ۳۴؛ ''خلاصة التواریخ''، ص۷۳.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> شاه اسماعیل به ساخت بناهای یادبود و بازسازی بناهای مذهبی علاقه‌مند بود؛&lt;ref&gt;''شاه اسماعیل اول''، ص۸۱۳–۸۱۶؛ ''جهانگشای خاقان''، ص۴۲۸–۴۲۹، ۵۷۳–۵۷۴.&lt;/ref&gt; مرمت و گسترش آرامگاه امامان در شهرهای عراق و مشهد، ساختن مقبره برای امامزاده‌ها در شهرهای ایران، و طرح آب‌رسانی از فرات به نجف از کارهای عمرانی اوست.&lt;ref&gt;''جهانگشای خاقان''، ص۱۴۹، ۲۸۹–۲۹۲؛ ''سفرنامه‌های ونیزیان در ایران''، ص۴۲۷–۴۲۸؛ ''عالم‌آرای صفوی''، ص۱۲۷–۱۲۹؛ ''خلاصة التواریخ''، ص۱۵۱؛ ''گلشن مراد''، ص۵۵۶.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == وضعیت حج در عصر شاه اسماعیل ==<br /> به دلیل تسلط حکومت عثمانی بر حجاز و جنگ های ایران و عثمانی، امکان سفر مستقیم شاه به مکه و مدینه میسر نبود؛ و او از طریق نمایندگان یا حاکمان محلی عراق ارتباطی با حرمین داشت؛ با اینکه تمرکز او بر عتبات عالیات بود.<br /> <br /> == سفرهای زیارتی شاه اسماعیل ==<br /> شاه اسماعیل اول توجه زیادی به [[زیارت]] مقابر ائمه(ع) داشت. وی پس از پیروزی بر ازبک‌ها در سال در سال ۹۱۳ق، که بزرگ‌ترین پیروزی وی بود، برای زیارت مرقد امام رضا(ع) به مشهد رفت.&lt;ref&gt;عالم آرای شاه اسماعیل، ص۳۴۶ و ۳۴۷؛ ایران در روزگار شاه اسماعیل و شاه‌طهماسب، ص۶۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> شاه اسماعیل اول پس از فتح بغداد در سال ۹۱۴ق،&lt;ref&gt;«اقدامات عمرانی شاهان صفوی در عتبات عالیات»، ص۶۸.&lt;/ref&gt; ابتدا به [[کربلا]] و زیارت مرقد [[امام حسین(ع)]] و شهدای کربلا رفت و علاقه و شیفتگی خود را به ائمه اطهار(ع) آشکارا ابراز نمود.&lt;ref&gt;''حبیب السیر فی اخبار افراد بشر''، ج۴، ص۴۹۵.&lt;/ref&gt; وی یک شب در [[آستان مقدس امام حسین(ع)|حرم مطهر امام حسین(ع)]] به شب زنده‌داری مشغول بود.&lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۳.&lt;/ref&gt; او شخصاً در غبارروبی حرم شرکت کرد و پس از تقدیم هدایای گران‌قیمت و نذورات به مجاوران و خادمان و زوار به [[نجف]] رفت.&lt;ref&gt;تاریخ فتوحات شاهی، ص۳۰۰ و ص۳۰۱.&lt;/ref&gt; پس از رسیدن به نزدیکی شهر نجف، شاه اسماعیل از اسب فرود آمد و با پای پیاده و سر برهنه به طرف [[آستان مقدس امام علی(ع)|حرم حضرت علی(ع)]] حرکت کرد.&lt;ref&gt;عالم آرای شاه اسماعیل، ص۱۶۶ و ۱۶۷؛ ''ایران در روزگار شاه اسماعیل و شاه طهماسب''، ص۴۹۵.&lt;/ref&gt; او «یا علی» گویان از بین مردم عبور کرد و مستقیم داخل حرم شد و اجازه ورود به هیچ‌کس نداد و به مدت ۸ ساعت به تنهایی در داخل حرم بود.&lt;ref&gt;تاریخ فتوحات شاهی، ص۳۰۳؛ تاریخ حبیب السیر، ج۴، ص۴۹۴ و ۴۹۵.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> شاه اسماعیل پس از زیارت کربلا و نجف، به [[کاظمین]] رفت.&lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۴.&lt;/ref&gt; او پس از زیارت و پس آنکه هدایا و نذورات زیادی به خادمان و مجاوران حرم کاظمین داد، به سمت سامرا رفت&lt;ref&gt;منشی القمی، ''خلاصة التواریخ''، تصحیح احسان اشراقی، ج1، ص190.&lt;/ref&gt; و پس از زیارت حرم [[امام هادی(ع)]] و [[امام حسن عسکری(ع)]] و مدتی تفرج و شکار در [[بغداد]] و اطراف [[دجله]] و [[فرات]]، به ایران بازگشت.&lt;ref&gt;تاریخ فتوحات شاهی، ص۳۰۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> برخی سفرهای زیارتی شاه اسماعیل اول به عتبات و مشهد را در گسترش فرهنگ زیارت و تامین امنیت مناطق زیارتی تاثیرگذار دانسته‌اند.&lt;ref&gt;«شاهان صفوی و زیارت»، ص۱۳۵ و ص۱۳۶.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اقدامات عمرانی شاه اسماعیل در عتبات عالیات ==<br /> با ورود شاه اسماعیل اول به عراق، اقدامات عمرانی و تلاش برای بازسازی و توسعه [[عتبات عالیات]] آغاز شد.&lt;ref&gt;«اقدامات عمرانی شاهان صفوی در عتبات عالیات»، ص۶۸.&lt;/ref&gt; شاه‌اسماعیل اول پس از زیارت عتبات (۹۱۴ق) همه آنها را با زیباترین و نفیس‌ترین فرش‌های ابریشمی ایرانی مفروش ساخت و پرده‌های زرین و قندیل‌های طلا و نقره جهت تزئین و روشنایی حرم‌های مطهر تقدیم کرد.&lt;ref&gt;''ایران در روزگار شاه اسماعیل و شاه طهماسب''، ص۴۹۶؛ ''مدینة الحسین او مختصر تاریخ کربلا''، ج۱، ص۳۴.&lt;/ref&gt; این نخستین بار در طول تاریخ بود که عنصر طلا به منظور تزئین اعتاب مقدس ائمه اطهار به کار رفت و پس از آن بسیار رواج یافت.&lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۲.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> شاه‌اسماعیل برای تزیین و مرمت عتبات، بسیاری از نجارها، مهندسان خاتم‌بند و هنرمندان را برای این کار در بغداد جمع کرد&lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۳.&lt;/ref&gt; و دستور ساخت شش [[صندوق]] چوبی خاتم و منبت‌کاری نفیس را صادر کرد تا بر قبرهای امامان مدفون در [[عراق]] نصب شود.&lt;ref&gt;''تکملة الاخبار''، ص۲۱.&lt;/ref&gt; همچنین به دستور وی دور هر یک از عتبه نقاره‌خانه ساختند و در آن نقاره‌خانه‌ها هر روز صبح و عصر به برگزاری مراسم می‌پرداختند.&lt;ref&gt;''تکملة الاخبار''، ص۲۱.&lt;/ref&gt; همچنین شاه‌اسماعیل برای آسایش زوار و مردم [[نجف]] و همچنین برای این باور عامه که هر زمان آب فرات به نجف رسد، مهدی موعود ظهور خواهد کرد،&lt;ref&gt;''تکملة الاخبار''، ص۲۱۱ و ۲۱۲.&lt;/ref&gt; آب رودخانه [[فرات]] را به چهارفرسخی نجف اشرف رساند.&lt;ref&gt;''تاریخ حرم کاظمین''، ص۶۲ و ۶۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> بازسازی و توسعه این اماکن مذهبی در عهد شاه اسماعیل اول، آسایش و رفاه را برای ساکنان و زوّار این شهرهای مقدّس و وجهه مثبت مذهبی و تقویت مشروعیت و جایگاه حکومتی دولت نوپای [[صفویان|صفوی]] را به دنبال داشت.&lt;ref&gt;«شاهان صفوی و زیارت»، ص۱۳۵ و ص۱۳۶.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === بازسازی حرم کاظمین ===<br /> گسترده‌ترین اقدامات عمرانی شاه‌اسماعیل مشمول [[آستان مقدس کاظمین]] شد؛ زیرا حرم کاظمین بر اثر طغیان [[رود دجله]] و غفلت‌های زمان گذشته و قرار داشتن در کانون منازعات فرقه‌ای ویران شده بود.&lt;ref&gt;''تاریخ حرم کاظمین''،ص۶۲ و ص۶۳.&lt;/ref&gt; از سوی دیگر شاهان صفوی به سبب اینکه خود را از نوادگان [[امام موسی کاظم(ع)]] معرفی می‌کردند،&lt;ref&gt;ایران در زمان شاه صفی و شاه عبّاس دوم ص۱۲۶؛ تاریخ حبیب السیر، ج۴، ص۴۹۴.&lt;/ref&gt; به این عتبه توجه خاصی داشتند.&lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۴.&lt;/ref&gt; شاه‌اسماعیل در ۲۵ جمادی‌الثانی ۹۱۴ قمری آستانه کاظمین را زیارت کرد و دستور داد عمارت آستانه را از بنیاد خراب کنند و عده‌ای از مهندسان و معماران را از شهرهای [[اصفهان]]، [[قزوین]] و دیگر شهرهای ایران فراخوانند تا عمارت ازپیش‌طراحی‌شده را از نو بنا کنند. این تجدید عمارت ۲۱ سال به طول انجامید و در زمان [[شاه‌طهماسب اول]] در سال ۹۳۵ قمری پایان یافت. بنای بازسازی شده توسعه یافت و دو گنبد جداگانه و دو گلدسته داشت و سنگ‌های تزیینی و فرش‌های نفیس و قندیل‌های طلا <br /> <br /> داشت و این موارد را شامل می‌شد: ساخت دو گنبد جداگانه، توسعه حرم، کاشی‌کاری دور دیوار داخلی روضه و دیوارهای بیرونی آن که آیاتی از قرآن بر آن حک بود، سنگفرش رواق‌ها با سنگ مرمر، ساخت مسجد بزرگی در شمال حرم که به مسجد صفوی مشهور شد و انتقال کاروانسرای داخل صحن به بیرون پشت صحن، تزئین حرم با فرش‌های نفیس و قندیل‌های طلا و نقره، ساخت دو گلدسته و برداشتن صندوق‌های قدیمی و نصب دو صندوق چوبی خاتم‌کاری به جای آنها.&lt;ref&gt;''خلاصة التواریخ''، ج۱، ص۵۹۷ و ۵۹۸؛ «جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۴.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == پانویس ==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> == منابع ==<br /> {{منابع}}<br /> * '''''از شیخ صفی تا شاه صفی'' (تاریخ سلطانی)'''، حسینی استرابادی، حسن بن مرتضی، به‌کوشش احسان اشراقی، تهران، ۱۳۶۴ش.<br /> * '''«اقدامات عمرانی شاهان صفوی در عتبات عالیات»'''، مریم کاظمی دلیگانی، تاریخ اسلام، شماره ۱، بهار ۱۳۸۶ش.<br /> * '''ایران در روزگار شاه اسماعیل و شاه‌طهماسب'''، خواندمیر، امیرمحمود، تهران، ادبی، ۱۳۷۰ش.<br /> * '''ایران در زمان شاه صفی و شاه عبّاس دوم'''، قزوینی اصفهانی، محمّدیوسف، تصحیح و تعلیقات توضیح و اضافات محمّدرضا نصیری، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، ۱۳۸۰ش.<br /> * '''ایران در عصر صفوی'''، سیوری، راجر؛ ترجمهٔ احمد صبا، بی‌جا، کتاب تهران، ۱۳۶۳ ش، چاپ اوّل.<br /> * '''«تأثیر اندیشه مهدویت بر تشکیل حکومت شیعی ملی صفوی (دوره شاه اسماعیل اول)»'''، شریفیان، لیلا؛ کلهر، محمد، حیدرنیا، محسن، انتظار موعود، شماره ۸۱، تابستان ۱۴۰۲ش.<br /> * '''''تاریخ روابط ایران و هند در دورهٔ صفویه و افشاریه'''''، ریاض‌الاسلام، ترجمهٔ باقر آرام و عباسقلی غفاری‌فرد، تهران، ۱۳۷۳ش<br /> * '''تاریخ حرم کاظمین'''، آل یاسین، شیخ محمدحسن، ترجمه غلامرضا اکبری، بی‌جا، کنگره جهانی حضرت رضا، ۱۳۷۱ش.<br /> * '''تاریخ حبیب السیر'''، خواندمیر، غیاث‌الدین بن همام‌الدین، تصحیح و تعلیقات محمّد دبیرسیاقی، تهران، خیام، ۱۳۶۲ش.<br /> * '''تاریخ فتوحات شاهی (تاریخ صفوی ازآغاز تا سال۹۲۰ق)'''، امینی هروی، امیر صدرالدین ابراهیم، تصحیح، تعلیق، توضیح و اضافات از دکتر محمّدرضا نصیری، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، ۱۳۸۳ش.<br /> * '''تکملة الاخبار'''، عبدی‌بیک شیرازی، تصحیح عبدالحسین نوایی، تهران، نی، ۱۳۶۹ش.<br /> * '''جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان'''، محمدی، رمضان، و محمدباقر خزائیلی، پژوهشکده حج و زیارت، بی‌تا.<br /> * '''«جایگاه و امتیازات نظامیان قزلباش در حکومت شاه اسماعیل اول صفوی»'''، ثواقب، جهانبخش، آزادبخت، سروش؛ مروتی، فریده، مطالعات تاریخی جنگ، شماره ۲۳، بهار ۱۴۰۲ش.<br /> * '''''جهانگشای خاقان'' (تاریخ شاه اسماعیل)'''، چ تصویری، مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان، اسلام‌آباد، ۱۳۶۴ش.<br /> * '''حبیب السیر فی اخبار افراد بشر'''، خواندمیر، غیاث‌الدین همام، تهران، خیام، ۱۳۳۳ش.<br /> * '''خلاصة التواریخ'''، منشی قمی، احمد بن حسین، تصحیح احسان اشراقی، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۵۹ش.<br /> * '''''روزگاران'' (روزگاران ایران)'''، زرین‌کوب، عبدالحسین، تهران، ۱۳۷۴–۱۳۷۵ش.<br /> * '''''سفرنامه‌های ونیزیان در ایران'''''، ترجمهٔ منوچهر امیری، تهران، ۱۳۴۹ش.<br /> * '''«شاهان صفوی و زیارت»'''، ایزدی، حسین، شیعه‌شناسی، شماره ۳۹، پاییز ۱۳۹۱ش.<br /> * '''''شاه اسماعیل اول'''''، پارسادوست، منوچهر، تهران، بی‌نا، ۱۳۷۵ش.<br /> * '''''عالم‌آرای صفوی'''''، به‌کوشش یدالله شکری، تهران، ۱۳۶۳ش.<br /> * '''عالم آرای شاه اسماعیل'''، مقدّمه، تصحیح و تعلیق اصغر منتظر صاحب، تهران، علمی و فرهنگی، ۱۳۸۴ش.<br /> * '''''گلشن مراد'''''، مستوفی، ابوالحسن، به‌کوشش غلامرضا طباطبایی مجد، تهران، ۱۳۶۹ش.<br /> * '''مدینة الحسین او مختصر تاریخ کربلا'''، کلیددار، عبدالجواد، بغداد، النجاح، ۱۳۶۷ش.<br /> {{پایان}}<br /> [[رده:افراد تاثیرگذار بر حرمین]]<br /> [[رده:حاکمان ایران]]</div>

Mo.ali.rezapour https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%B4%D8%A7%D9%87_%D8%A7%D8%B3%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C%D9%84_%D8%A7%D9%88%D9%84&diff=69026 2026-07-21T19:29:07Z

<p>Mo.ali.rezapour: /* سفرهای زیارتی شاه اسماعیل */</p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات حاکم<br /> | عنوان =<br /> | تصویر =شاه اسماعیل.jpg<br /> | اندازه تصویر =<br /> | توضیح تصویر =تصویری منسوب به شاه اسماعیل اول<br /> | نام = شاه اسماعیل اول<br /> | لقب =<br /> | تولد = ۸۹۲ق<br /> | مرگ = ۹۳۰ق<br /> | پدر =<br /> | مادر =<br /> | فرزندان = شاه طهماسب<br /> | همسر =<br /> | دین = اسلام<br /> | محل دفن = [[بقعه شیخ صفی‌الدین اردبیلی]]<br /> | سمت = بنیانگذار سلسله صفویه<br /> | سلسله = صفویه<br /> | گستره حکمرانی =<br /> | آغاز حکومت = ۹۰۷ق<br /> | پایان حکومت = ۹۳۰ق<br /> | همزمان با = حکومت عثمانی<br /> | مرکز حکومت = تبریز<br /> | اقدامات مهم = اعلام شیعه به عنوان مذهب رسمی کشور<br /> | آثار برجا مانده =<br /> | پیش از =<br /> | پس از =<br /> }}<br /> '''شاه اسماعیل اول،''' بنیانگذار [[صفویان|سلسله صفوی]]، از سال ۹۰۷ تا ۹۳۰ق بر [[ایران]] حکومت کرد. وی پس از رسیدن به قدرت، [[شیعه|تشیع]] را مذهب رسمی کشور اعلام نمود. شاه اسماعیل در سال ۹۱۴ق، پس از فتح [[بغداد]] به زیارت [[عتبات عالیات]] رفت. همچنین در این سفر او به اقدامات زیادی برای توسعه و مرمت و تزیین حرم‌های [[اهل‌بیت(ع)]] در [[عراق]] انجام داد.<br /> <br /> == معرفی ==<br /> شاه اسماعیل اول در سال ۸۹۲ق در اردبیل متولد شد.&lt;ref&gt;تاریخ حبیب السیر، ج۴، ص۴۲۸.&lt;/ref&gt; وی در تابستان سال ۹۰۷ق در سن ۱۵ سالگی در تبریز تاجگذاری کرد.&lt;ref&gt;ایران در عصر صفوی، ص۲۵.&lt;/ref&gt; شکل‌گیری و استمرار حکومت شاه اسماعیل به مدد حضور و قدرت‌نمایی نظامیان قزلباش تحقق یافت که با پیوند مذهبی طریقت صوفیانه صفویه در اردبیل، رابطه‌ای مرید- مرادی را با شیوخ و شاهان صفوی برقرار کردند.&lt;ref&gt;«جایگاه و امتیازات نظامیان قزلباش در حکومت شاه اسماعیل اول صفوی»، ص۱۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> شیوهٔ کشورداری شاه اسماعیل اول مانع تجزیه و تقسیم ایران آشوب‌زده میان دو امپراتوری نیرومند عثمانی و ازبک شد.&lt;ref&gt;''سفرنامه‌های ونیزیان در ایران''، ص۳۲۸–۳۲۹؛ ''تاریخ روابط ایران و هند در دورهٔ صفویه و افشاریه''، ص۲۱، ۲۳.&lt;/ref&gt; شاه اسماعیل به فارسی و ترکی شعر می‌سرود و خطایی تخلص می‌کرد.&lt;ref&gt;''جهانگشای خاقان''، ص۶۰۹.&lt;/ref&gt; وی در سن ۳۸ سالگی در سال ۹۳۰ق درگذشت و پیکرش در [[بقعه شیخ صفی‌الدین اردبیلی]] به خاک سپرده شد.&lt;ref&gt;شاه اسماعیل اول، ص۶۶۹.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == ترویج تشیع ==<br /> شاه اسماعیل اول، شیعه را مذهب رسمی کشور اعلام و خود را انتخاب شده از سوی [[امام زمان(عج)]] معرفی می‌کرد.&lt;ref&gt;«تأثیر اندیشه مهدویت بر تشکیل حکومت شیعی ملی صفوی (دوره شاه اسماعیل اول)»، ص۱۱۴.&lt;/ref&gt; شاه اسماعیل برای ترویج مذهب تشیع در کشوری که بیشتر مردم آن [[اهل تسنن]] بودند، گاه به خشونت‌هایی نیز دست می‌زد و این کار غالباً به دست قزلباشان و تَبرائیان انجام می‌گرفت.&lt;ref&gt;''عالم‌آرای صفوی''، ص۶۴–۶۵؛ ''خلاصة التواریخ''، ص۸۶؛ ''سفرنامه‌های ونیزیان در ایران''، ص۴۰۹.&lt;/ref&gt; وی همچنین برای نشر تشیع، عالمان ایرانی و عالمان جبل عامل، کوفه و بحرین را به تدوین کتاب‌های فقه جعفری دعوت کرد.&lt;ref&gt;ایران در روزگار شاه اسماعیل و شاه‌طهماسب، ص۱۲۶؛ ''روزگاران''، ص۳، ۳۴؛ ''خلاصة التواریخ''، ص۷۳.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> شاه اسماعیل به ساخت بناهای یادبود و بازسازی بناهای مذهبی علاقه‌مند بود؛&lt;ref&gt;''شاه اسماعیل اول''، ص۸۱۳–۸۱۶؛ ''جهانگشای خاقان''، ص۴۲۸–۴۲۹، ۵۷۳–۵۷۴.&lt;/ref&gt; مرمت و گسترش آرامگاه امامان در شهرهای عراق و مشهد، ساختن مقبره برای امامزاده‌ها در شهرهای ایران، و طرح آب‌رسانی از فرات به نجف از کارهای عمرانی اوست.&lt;ref&gt;''جهانگشای خاقان''، ص۱۴۹، ۲۸۹–۲۹۲؛ ''سفرنامه‌های ونیزیان در ایران''، ص۴۲۷–۴۲۸؛ ''عالم‌آرای صفوی''، ص۱۲۷–۱۲۹؛ ''خلاصة التواریخ''، ص۱۵۱؛ ''گلشن مراد''، ص۵۵۶.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == سفرهای زیارتی شاه اسماعیل ==<br /> شاه اسماعیل اول توجه زیادی به [[زیارت]] مقابر ائمه(ع) داشت. وی پس از پیروزی بر ازبک‌ها در سال در سال ۹۱۳ق، که بزرگ‌ترین پیروزی وی بود، برای زیارت مرقد امام رضا(ع) به مشهد رفت.&lt;ref&gt;عالم آرای شاه اسماعیل، ص۳۴۶ و ۳۴۷؛ ایران در روزگار شاه اسماعیل و شاه‌طهماسب، ص۶۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> شاه اسماعیل اول پس از فتح بغداد در سال ۹۱۴ق،&lt;ref&gt;«اقدامات عمرانی شاهان صفوی در عتبات عالیات»، ص۶۸.&lt;/ref&gt; ابتدا به [[کربلا]] و زیارت مرقد [[امام حسین(ع)]] و شهدای کربلا رفت و علاقه و شیفتگی خود را به ائمه اطهار(ع) آشکارا ابراز نمود.&lt;ref&gt;''حبیب السیر فی اخبار افراد بشر''، ج۴، ص۴۹۵.&lt;/ref&gt; وی یک شب در [[آستان مقدس امام حسین(ع)|حرم مطهر امام حسین(ع)]] به شب زنده‌داری مشغول بود.&lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۳.&lt;/ref&gt; او شخصاً در غبارروبی حرم شرکت کرد و پس از تقدیم هدایای گران‌قیمت و نذورات به مجاوران و خادمان و زوار به [[نجف]] رفت.&lt;ref&gt;تاریخ فتوحات شاهی، ص۳۰۰ و ص۳۰۱.&lt;/ref&gt; پس از رسیدن به نزدیکی شهر نجف، شاه اسماعیل از اسب فرود آمد و با پای پیاده و سر برهنه به طرف [[آستان مقدس امام علی(ع)|حرم حضرت علی(ع)]] حرکت کرد.&lt;ref&gt;عالم آرای شاه اسماعیل، ص۱۶۶ و ۱۶۷؛ ''ایران در روزگار شاه اسماعیل و شاه طهماسب''، ص۴۹۵.&lt;/ref&gt; او «یا علی» گویان از بین مردم عبور کرد و مستقیم داخل حرم شد و اجازه ورود به هیچ‌کس نداد و به مدت ۸ ساعت به تنهایی در داخل حرم بود.&lt;ref&gt;تاریخ فتوحات شاهی، ص۳۰۳؛ تاریخ حبیب السیر، ج۴، ص۴۹۴ و ۴۹۵.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> شاه اسماعیل پس از زیارت کربلا و نجف، به [[کاظمین]] رفت.&lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۴.&lt;/ref&gt; او پس از زیارت و پس آنکه هدایا و نذورات زیادی به خادمان و مجاوران حرم کاظمین داد، به سمت سامرا رفت&lt;ref&gt;منشی القمی، ''خلاصة التواریخ''، تصحیح احسان اشراقی، ج1، ص190.&lt;/ref&gt; و پس از زیارت حرم [[امام هادی(ع)]] و [[امام حسن عسکری(ع)]] و مدتی تفرج و شکار در [[بغداد]] و اطراف [[دجله]] و [[فرات]]، به ایران بازگشت.&lt;ref&gt;تاریخ فتوحات شاهی، ص۳۰۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> برخی سفرهای زیارتی شاه اسماعیل اول به عتبات و مشهد را در گسترش فرهنگ زیارت و تامین امنیت مناطق زیارتی تاثیرگذار دانسته‌اند.&lt;ref&gt;«شاهان صفوی و زیارت»، ص۱۳۵ و ص۱۳۶.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اقدامات عمرانی شاه اسماعیل در عتبات عالیات ==<br /> با ورود شاه اسماعیل اول به عراق، اقدامات عمرانی و تلاش برای بازسازی و توسعه [[عتبات عالیات]] آغاز شد.&lt;ref&gt;«اقدامات عمرانی شاهان صفوی در عتبات عالیات»، ص۶۸.&lt;/ref&gt; شاه‌اسماعیل اول پس از زیارت عتبات (۹۱۴ق) همه آنها را با زیباترین و نفیس‌ترین فرش‌های ابریشمی ایرانی مفروش ساخت و پرده‌های زرین و قندیل‌های طلا و نقره جهت تزئین و روشنایی حرم‌های مطهر تقدیم کرد.&lt;ref&gt;''ایران در روزگار شاه اسماعیل و شاه طهماسب''، ص۴۹۶؛ ''مدینة الحسین او مختصر تاریخ کربلا''، ج۱، ص۳۴.&lt;/ref&gt; این نخستین بار در طول تاریخ بود که عنصر طلا به منظور تزئین اعتاب مقدس ائمه اطهار به کار رفت و پس از آن بسیار رواج یافت.&lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۲.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> شاه‌اسماعیل برای تزیین و مرمت عتبات، بسیاری از نجارها، مهندسان خاتم‌بند و هنرمندان را برای این کار در بغداد جمع کرد&lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۳.&lt;/ref&gt; و دستور ساخت شش [[صندوق]] چوبی خاتم و منبت‌کاری نفیس را صادر کرد تا بر قبرهای امامان مدفون در [[عراق]] نصب شود.&lt;ref&gt;''تکملة الاخبار''، ص۲۱.&lt;/ref&gt; همچنین به دستور وی دور هر یک از عتبه نقاره‌خانه ساختند و در آن نقاره‌خانه‌ها هر روز صبح و عصر به برگزاری مراسم می‌پرداختند.&lt;ref&gt;''تکملة الاخبار''، ص۲۱.&lt;/ref&gt; همچنین شاه‌اسماعیل برای آسایش زوار و مردم [[نجف]] و همچنین برای این باور عامه که هر زمان آب فرات به نجف رسد، مهدی موعود ظهور خواهد کرد،&lt;ref&gt;''تکملة الاخبار''، ص۲۱۱ و ۲۱۲.&lt;/ref&gt; آب رودخانه [[فرات]] را به چهارفرسخی نجف اشرف رساند.&lt;ref&gt;''تاریخ حرم کاظمین''، ص۶۲ و ۶۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> بازسازی و توسعه این اماکن مذهبی در عهد شاه اسماعیل اول، آسایش و رفاه را برای ساکنان و زوّار این شهرهای مقدّس و وجهه مثبت مذهبی و تقویت مشروعیت و جایگاه حکومتی دولت نوپای [[صفویان|صفوی]] را به دنبال داشت.&lt;ref&gt;«شاهان صفوی و زیارت»، ص۱۳۵ و ص۱۳۶.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === بازسازی حرم کاظمین ===<br /> گسترده‌ترین اقدامات عمرانی شاه‌اسماعیل مشمول [[آستان مقدس کاظمین]] شد؛ زیرا حرم کاظمین بر اثر طغیان [[رود دجله]] و غفلت‌های زمان گذشته و قرار داشتن در کانون منازعات فرقه‌ای ویران شده بود.&lt;ref&gt;''تاریخ حرم کاظمین''،ص۶۲ و ص۶۳.&lt;/ref&gt; از سوی دیگر شاهان صفوی به سبب اینکه خود را از نوادگان [[امام موسی کاظم(ع)]] معرفی می‌کردند،&lt;ref&gt;ایران در زمان شاه صفی و شاه عبّاس دوم ص۱۲۶؛ تاریخ حبیب السیر، ج۴، ص۴۹۴.&lt;/ref&gt; به این عتبه توجه خاصی داشتند.&lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۴.&lt;/ref&gt; شاه‌اسماعیل در ۲۵ جمادی‌الثانی ۹۱۴ قمری آستانه کاظمین را زیارت کرد و دستور داد عمارت آستانه را از بنیاد خراب کنند و عده‌ای از مهندسان و معماران را از شهرهای [[اصفهان]]، [[قزوین]] و دیگر شهرهای ایران فراخوانند تا عمارت ازپیش‌طراحی‌شده را از نو بنا کنند. این تجدید عمارت ۲۱ سال به طول انجامید و در زمان [[شاه‌طهماسب اول]] در سال ۹۳۵ قمری پایان یافت. بنای بازسازی شده توسعه یافت و دو گنبد جداگانه و دو گلدسته داشت و سنگ‌های تزیینی و فرش‌های نفیس و قندیل‌های طلا <br /> <br /> داشت و این موارد را شامل می‌شد: ساخت دو گنبد جداگانه، توسعه حرم، کاشی‌کاری دور دیوار داخلی روضه و دیوارهای بیرونی آن که آیاتی از قرآن بر آن حک بود، سنگفرش رواق‌ها با سنگ مرمر، ساخت مسجد بزرگی در شمال حرم که به مسجد صفوی مشهور شد و انتقال کاروانسرای داخل صحن به بیرون پشت صحن، تزئین حرم با فرش‌های نفیس و قندیل‌های طلا و نقره، ساخت دو گلدسته و برداشتن صندوق‌های قدیمی و نصب دو صندوق چوبی خاتم‌کاری به جای آنها.&lt;ref&gt;''خلاصة التواریخ''، ج۱، ص۵۹۷ و ۵۹۸؛ «جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۴.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == پانویس ==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> == منابع ==<br /> {{منابع}}<br /> * '''''از شیخ صفی تا شاه صفی'' (تاریخ سلطانی)'''، حسینی استرابادی، حسن بن مرتضی، به‌کوشش احسان اشراقی، تهران، ۱۳۶۴ش.<br /> * '''«اقدامات عمرانی شاهان صفوی در عتبات عالیات»'''، مریم کاظمی دلیگانی، تاریخ اسلام، شماره ۱، بهار ۱۳۸۶ش.<br /> * '''ایران در روزگار شاه اسماعیل و شاه‌طهماسب'''، خواندمیر، امیرمحمود، تهران، ادبی، ۱۳۷۰ش.<br /> * '''ایران در زمان شاه صفی و شاه عبّاس دوم'''، قزوینی اصفهانی، محمّدیوسف، تصحیح و تعلیقات توضیح و اضافات محمّدرضا نصیری، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، ۱۳۸۰ش.<br /> * '''ایران در عصر صفوی'''، سیوری، راجر؛ ترجمهٔ احمد صبا، بی‌جا، کتاب تهران، ۱۳۶۳ ش، چاپ اوّل.<br /> * '''«تأثیر اندیشه مهدویت بر تشکیل حکومت شیعی ملی صفوی (دوره شاه اسماعیل اول)»'''، شریفیان، لیلا؛ کلهر، محمد، حیدرنیا، محسن، انتظار موعود، شماره ۸۱، تابستان ۱۴۰۲ش.<br /> * '''''تاریخ روابط ایران و هند در دورهٔ صفویه و افشاریه'''''، ریاض‌الاسلام، ترجمهٔ باقر آرام و عباسقلی غفاری‌فرد، تهران، ۱۳۷۳ش<br /> * '''تاریخ حرم کاظمین'''، آل یاسین، شیخ محمدحسن، ترجمه غلامرضا اکبری، بی‌جا، کنگره جهانی حضرت رضا، ۱۳۷۱ش.<br /> * '''تاریخ حبیب السیر'''، خواندمیر، غیاث‌الدین بن همام‌الدین، تصحیح و تعلیقات محمّد دبیرسیاقی، تهران، خیام، ۱۳۶۲ش.<br /> * '''تاریخ فتوحات شاهی (تاریخ صفوی ازآغاز تا سال۹۲۰ق)'''، امینی هروی، امیر صدرالدین ابراهیم، تصحیح، تعلیق، توضیح و اضافات از دکتر محمّدرضا نصیری، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، ۱۳۸۳ش.<br /> * '''تکملة الاخبار'''، عبدی‌بیک شیرازی، تصحیح عبدالحسین نوایی، تهران، نی، ۱۳۶۹ش.<br /> * '''جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان'''، محمدی، رمضان، و محمدباقر خزائیلی، پژوهشکده حج و زیارت، بی‌تا.<br /> * '''«جایگاه و امتیازات نظامیان قزلباش در حکومت شاه اسماعیل اول صفوی»'''، ثواقب، جهانبخش، آزادبخت، سروش؛ مروتی، فریده، مطالعات تاریخی جنگ، شماره ۲۳، بهار ۱۴۰۲ش.<br /> * '''''جهانگشای خاقان'' (تاریخ شاه اسماعیل)'''، چ تصویری، مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان، اسلام‌آباد، ۱۳۶۴ش.<br /> * '''حبیب السیر فی اخبار افراد بشر'''، خواندمیر، غیاث‌الدین همام، تهران، خیام، ۱۳۳۳ش.<br /> * '''خلاصة التواریخ'''، منشی قمی، احمد بن حسین، تصحیح احسان اشراقی، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۵۹ش.<br /> * '''''روزگاران'' (روزگاران ایران)'''، زرین‌کوب، عبدالحسین، تهران، ۱۳۷۴–۱۳۷۵ش.<br /> * '''''سفرنامه‌های ونیزیان در ایران'''''، ترجمهٔ منوچهر امیری، تهران، ۱۳۴۹ش.<br /> * '''«شاهان صفوی و زیارت»'''، ایزدی، حسین، شیعه‌شناسی، شماره ۳۹، پاییز ۱۳۹۱ش.<br /> * '''''شاه اسماعیل اول'''''، پارسادوست، منوچهر، تهران، بی‌نا، ۱۳۷۵ش.<br /> * '''''عالم‌آرای صفوی'''''، به‌کوشش یدالله شکری، تهران، ۱۳۶۳ش.<br /> * '''عالم آرای شاه اسماعیل'''، مقدّمه، تصحیح و تعلیق اصغر منتظر صاحب، تهران، علمی و فرهنگی، ۱۳۸۴ش.<br /> * '''''گلشن مراد'''''، مستوفی، ابوالحسن، به‌کوشش غلامرضا طباطبایی مجد، تهران، ۱۳۶۹ش.<br /> * '''مدینة الحسین او مختصر تاریخ کربلا'''، کلیددار، عبدالجواد، بغداد، النجاح، ۱۳۶۷ش.<br /> {{پایان}}<br /> [[رده:افراد تاثیرگذار بر حرمین]]<br /> [[رده:حاکمان ایران]]</div>

Mo.ali.rezapour https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%D8%A7%D9%86&diff=69025 2026-07-21T19:23:22Z

<p>Mo.ali.rezapour: /* موقوفات */</p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات خاندان<br /> | نام = صفویه<br /> | تصویر = <br /> | اندازه تصویر =<br /> | نام کامل = سلسله صفویان<br /> | نسب =<br /> | محل حکومت = [[ایران]]<br /> | مدت حکومت = ۹۰۷ تا ۱۱۳۵ق<br /> | مکان قبیله =<br /> | سرسلسله = [[شاه اسماعیل اول]]<br /> | اشخاص مهم = [[شاه اسماعیل اول]] . [[شاه طهماسب]] . [[شاه عباس اول]] . [[شاه سلطان حسین]]<br /> | جمعیت =<br /> | جنگ‌ها =<br /> | شاخه‌ای از =<br /> | زیرشاخه‌ها =<br /> | مهم‌ترین اقدامات = اعلام شیعه به عنوان مذهب رسمی کشور، <br /> | مناصب مهم =<br /> | مذهب = شیعه<br /> }}<br /> '''صفویه'''، دودمانی [[شیعه|شیعه‌مذهب]]، که بین سال‌های ۹۰۷ تا ۱۱۳۵ق. بر [[ایران]] حکومت می‌کردند. این سلسله پادشاهی، شیعه را برای اولین بار مذهب رسمی کشور اعلام نمود.<br /> <br /> اختلاف‌های سیاسی [[ایران]] و [[عثمانی]] تأثیر زیادی بر حج [[ایرانیان]] داشت؛ زیرا مسیر حج از قلمرو عثمانی می‌گذشت. در برخی سال‌ها، به‌ویژه هنگام جنگ، حج ایرانیان محدود یا ممنوع شد و حتی در سال ۱۰۴۷ قمری ایرانیان از [[مکه]] اخراج شدند. با این حال، در دوره‌های صلح، حج با آزادی بیشتری انجام می‌شد. روابط صفویان با حاکمان مکه گاه خصمانه و گاه دوستانه بود، اما آنان با [[اشراف حسینی|شرفای شیعه مدینه]]، به‌ویژه خاندان [[بنو شدقم]]، روابطی نزدیک و حمایتی داشتند.<br /> <br /> شاهان صفوی علاقه زیادی به [[عتبات عالیات]] داشتند و بارها برای زیارت به آنجا رفتند. همچنین برخی شاهان صفوی مانند [[شاه اسماعیل اول]] و [[شاه عباس اول]] اقدامات زیادی برای توسعه، گسترش، مرمت و تزیین حرم‌های [[اهل‌بیت(ع)]] در عراق انجام دادند.<br /> [[پرونده:نقشه ایران اواخر صفوی.jpg|بندانگشتی|نقشه ایران در اواخر دوره صفوی]]<br /> == معرفی و جایگاه ==<br /> صفویه سلسله‌ای پادشاهی است که از سال ۹۰۷ تا ۱۱۳۵ قمری در ایران سلطنت داشت.&lt;ref&gt;تبریز در گذر تاریخ، ص۷۳؛ صفویان در گذرگاه تاریخ، ص۱۲۵.&lt;/ref&gt; بنیانگذار این سلسله [[شاه اسماعیل اول]]&lt;ref&gt;صفویه از ظهور، ص۷۰.&lt;/ref&gt; و آخرین پادشاه آن، شاه سلطان حسین بود.&lt;ref&gt;صفویان در گذرگاه تاریخ، ص۱۲۵.&lt;/ref&gt; این سلسله، [[شیعه دوازده امامي|شیعه]] را مذهب رسمی ایران نمودند.&lt;ref&gt;صفویه در عرصه دین، فرهنگ و سیاست، ج۱، ص۲۲ و ۲۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> سلسله صفوی به عنوان یکی از مهم‌ترین حکومت‌های تاریخ ایران شمرده می‌شود.&lt;ref&gt;«آثار روانی خرافه‌گرایی و نقش آن در سقوط سلسله صفوی»، ص۳۹۱.&lt;/ref&gt; در این دوره ایران پس از نُه قرن، به عنوان یک واحد سیاسی مستقل، صورت پیش از اسلام خویش را بازیافت.&lt;ref&gt;صفویه در عرصه دین، فرهنگ و سیاست، ج۱، ص۱۳.&lt;/ref&gt; دوران حکومت صفویان همچنین از نظر شکوفایی اقتصادی و نیز از نظر گسترش فرهنگ و میراث مکتوب شیعه ستوده شده است.&lt;ref&gt;صفویه در عرصه دین، فرهنگ و سیاست، ج۱، ص۱۴ و ۱۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == تأثیر اختلاف ایران و عثمانی در حج ایرانیان ==<br /> در دوران صفویه، اختلاف‌های سیاسی ایران و عثمانی تأثیر زیادی بر حج ایرانیان داشت؛ زیرا مسیر حج از سرزمین‌های تحت سلطه عثمانی می‌گذشت و در زمان جنگ با مشکلات و محدودیت‌هایی همراه می‌شد.&lt;ref&gt;اسناد و مکاتبات سیاسی ایران از سال ۱۰۱۵ تا ۱۰۳۸، ص۲۹؛ شاه طهماسب صفوی، ص۲۰۳ تا ص۲۰۷؛ از شیخ صفی تا شاه صفی، ص۲۱۳.&lt;/ref&gt; در برخی سال‌ها حج به دلایل سیاسی تعطیل شد؛ از جمله در سال ۱۰۴۷ق که به فرمان سلطان عثمانی مراد چهارم ایرانیان از مکه اخراج و چند سال از حج بازداشته شدند.&lt;ref&gt;منائح الکرم، ج۴، ص۱۸۱ و ص۱۸۲.&lt;/ref&gt; همچنین گفته شده که [[شاه عباس اول|شاه عباس صفوی]] برای جلوگیری از خروج پول به سرزمین دشمن، مدتی سفر حج را ممنوع کرد.&lt;ref&gt;سفرنامه کروسینسکی، ص25؛ تاریخ منتظم ناصری، ج2، ص1037.&lt;/ref&gt;با این حال، در دوره‌های صلح میان ایران و عثمانی، حج ایرانیان با آزادی بیشتری انجام می‌شد و گزارش‌هایی از سفرهای فراوان ایرانیان، از جمله بزرگان دولت صفوی و دانشوران شیعه، و حتی اقامت برخی از آنان در مکه و مدینه وجود دارد.&lt;ref&gt;منائح الکرم، ج۵، ص۲۵۶ و ص۲۶۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == رابطه صفویان با حاکمان مکه‌ ==<br /> اختلاف صفویان و دولت عثمانی، به شایعات ضد ایرانی و احساسات ضد شیعی در مکه دامن زد.&lt;ref&gt;الاعلام باعلام بیت الله الحرام، ص۲۷۷ تا ص۲۸۱.&lt;/ref&gt; درباره رابطه دولت صفوی با حاکمان مکه نیز گزارش‌های گوناگون در دست است. خبر اعلام جشن و پایکوبی شریف مکه به مناسبت پیروزی سلطان عثمانی بر شاه تهماسب صفوی (۹۴۱ و ۹۴۲ق) در منابع آمده است.&lt;ref&gt;نیل المنی، ج۲، ص۵۸۲ و ص۶۰۹.&lt;/ref&gt; اما گزارش‌هایی نیز در زمینه ارتباط خوب دولت صفوی با اشراف مکه یافت می‌شود. نامه‌ای که شاه عباس دوم (حک: ۱۰۵۲–۱۰۷۷ق) به شریف مکه نوشته و در آن به بهبود روابط خود با اشراف مکه اشاره کرده، نشانه‌ای از این روابط است.&lt;ref&gt;مقالات تاریخی، دفتر۱۱، ص۷۰ و ص۷۱.&lt;/ref&gt; نیز گزارش پذیرایی شایان توجه شریف مکه از بزرگان حکومت صفوی حاضر در کاروان حج ایرانی در سال ۱۱۱۱ق. بدبینی و ناخرسندی شماری از تاریخ‌نگاران سنی را برانگیخته است.&lt;ref&gt;منائح الکرم، ج۵، ص۲۵۵ و ص۲۵۶.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === صفویان و خاندان شرفای مدینه ===<br /> دولت صفوی با خانواده‌های شرفای شیعه مدینه، به ویژه از دوران شاه عباس کبیر (۹۹۶–۱۰۳۸ق) روابطی دوستانه داشت. از این خاندان‌ها [[اشراف بنو شدقم]] بودند که شماری از ایشان در دوران صفویه به ایران آمدند و مورد احترام شاهان صفوی قرار گرفتند. این دسته از شرفا با آمدن به ایران، افزون بر فراگیری علوم نزد دانشوران ایران، با دربار شاهان ارتباط می‌یافتند و هدایای بسیار دریافت می‌کردند و موقت یا دائم در ایران سکونت می‌یافتند. موقوفه بزرگی که در دوران شاه عباس کبیر به سادات مدینه اختصاص یافت و شامل نیمی از اجاره دکان‌ها، کاروانسراها و حمام در میدان نقش جهان [[اصفهان]] بود، نشانه دلبستگی صفویان به سادات مدینه است.&lt;ref&gt;مقالات تاریخی، دفتر۱۱، ص۷۶ و ص۷۷؛ مهاجران آل ابوطالب، ص۱۴۶، ص۶۴۶ و ص۶۴۷.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == موقوفات ==<br /> در دوره صفویه تحول بزرگی در موضوع وقف رخ داد. به طور مثال [[شاه عباس اول|شاه عباس]] در سال ۱۰۱۶ق، کل املاک خاصه خود را به چهارده قسمت تقسیم و بر چهارده معصوم(ع) وقف نمود و پادشاهان بعد خود را به تولیت این موقوفات معین نمود.&lt;ref&gt;سیاست و اقتصاد عصر صفوی، ص۷۴.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == جشن‌های مذهبی ==<br /> بخشی از آیین‌های دوره صفوی مربوط به مراسم شادمانه‌های دینی و مذهبی بود. جشن‌های عمومی مسلمانان مانند [[عید فطر]] و [[عید قربان]]، به شکل فراگیر و با حضور مستقیم شاه برگزار می‌شد. به نظر می‌رسد، وجود رقابت‌های سیاسی و دینی صفویه با عثمانی‌ها نیز عامل مؤثری بود بر اینکه شاهان صفوی با تبلیغات فراوان و با سروصدای زیاد، این جشن‌ها را برگزار نمایند. گفته شده شاهان صفوی توجه ویژه‌ای بر این جشن‌ها داشتند. در کنار آن، جشن‌های خاص مذهبی نظیر [[عید غدیر|غدیر خم]] و ولادت امامان شیعه با برگزاری مولودی و آیین‌های شادمانه در بستر اجتماع، حضور قابل توجهی داشته‌اند و به نظر می‌رسد، خود شاهان نیز بر برگزاری این گونه از جشن‌ها اصرار داشته‌اند.&lt;ref&gt;«جستاری در جشن‌های دینی و مذهبی در ایران عصر صفویه»، ص۲۶۲.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == سفرهای زیارتی شاهان صفوی ==<br /> بررسی سفرهای زیارتی شاهان صفوی نشان می‌دهد اولویت با زیارت [[حرم امام رضا(ع)]] بود که تقریباً میان تمامی شاهان صفوی عمومیت داشت؛ اما تنها چهار تن از آنها به زیارت اماکن مقدس عراق مشرف شدند؛ که عبارتند از:&lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۳.&lt;/ref&gt; [[شاه اسماعیل اول]]، بنیانگذار سلسله صفوی که در 914 پس از تصرف بغداد از عتبات زیارت کرد؛ شاه طهماسب صفوی؛ شاه عباس و شاه صفی. &lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۴ و ۳۵.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۶ و ص۳۷.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اقدامات عمرانی شاهان صفوی در عتبات ==<br /> در عصر صفویان، اقدامات عمرانی عمده‌ای در عتبات صورت گرفت&lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۱.&lt;/ref&gt; به گونه‌ای که بنا بر نظر برخی از پژوهشگران برآنند که معماری عراق پس از عصر صفوی تحت تأثیر سبک معماری ایرانیان است&lt;ref&gt;''سفرنامه'' تاورنیه، ص۵۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> اقدامات عمرانی صفویان در عتبات عراق، گاه بنیادی و شامل بازسازی کامل بنا بود و گاه به تزیین و تعمیرات جزئی محدود می‌شد. بیشتر این تعمیرات از زمان [[شاه اسماعیل اول|شاه اسماعیل]] آغاز شد، در دوره [[شاه عباس اول]] به اوج رسید. &lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۲.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> [[شاه اسماعیل اول]] پس از زیارت عتبات در سال ۹۱۴ق، حرم‌ها را با فرش‌های ابریشمی ایرانی، پرده‌های زرین و قندیل‌های طلا و نقره آراست؛ این نخستین کاربرد طلا در تزیین اعتاب مقدس بود.&lt;ref&gt;''ایران در روزگار شاه اسماعیل و شاه طهماسب''، ص496.&lt;/ref&gt;مهم‌ترین اقدام عمرانی او بازسازی کامل [[آستان مقدس کاظمین|حرم کاظمین]] بود.&lt;ref&gt;''تاریخ حرم کاظمین''، ترجمة غلامرضا اکبری، ص62''-''63.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در دوره [[شاه طهماسب اول]]، [[آستان مقدس امام حسین(ع)|حرم امام حسین(ع)]] و [[آستان مقدس حضرت عباس(ع)|حرم حضرت عباس(ع)]] به‌طور گسترده بازسازی شد و برای رفاه زائران و بهبود وضعیت شیعیان کربلا، نهر «طهماسیه» از [[فرات]] به سوی [[کربلا]] حفر گردید.&lt;ref&gt;''عتبات عالیات در روابط ایران و عثمانی قرن نوزدهم'' (با تأکید بر عصر عبدالحمید دوم)، ص۲۵.&lt;/ref&gt; در زمان [[شاه عباس اول]] بازسازی عتبات شتاب بیشتری گرفت و به سبب ارادت ویژه او به [[امام علی(ع)]]، بنای اصلی [[نجف]] به دست وی پایه‌گذاری شد.&lt;ref&gt;''ذیل تاریخ عالم‌آرای عباسی''، تصحیح سهیلی خوانساری، ص۹۴؛ «جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۷.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == پانویس ==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> == منابع ==<br /> {{منابع}}<br /> <br /> {{دانشنامه<br /> | آدرس = http://hzrc.ac.ir/post/8027<br /> | عنوان = ایران<br /> | نویسنده = کامران محمدحسینی<br /> }}<br /> * '''«آثار روانی خرافه‌گرایی و نقش آن در سقوط سلسله صفوی»'''، حسنوند، علی، کنفرانس ملی مدیریت، روان‌شناسی و علوم رفتاری مجموعه مقالات هشتمین کنفرانس بین‌المللی و یازدهمین همایش ملی مدیریت، روان‌شناسی و علوم رفتاری.<br /> * '''از شیخ صفی تا شاه صفی'''، حسینی استرآبادی، سید حسن بن مرتضی، به کوشش اشراقی، تهران، نشر علمی، ۱۳۶۶ش.<br /> * '''اسناد و مکاتبات سیاسی ایران از سال ۱۱۰۵ تا ۱۱۳۵ق'''، به کوشش عبدالحسین نوایی، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، ۱۳۶۳ش.<br /> * '''الاعلام باعلام بیت الله الحرام'''، نهروالی، محمد بن احمد، به کوشش علی محمد، قاهره، مکتبة الثقافة الدینیه، ۱۴۲۵ق.<br /> * '''ایران در روزگار شاه اسماعیل و شاه‌طهماسب'''، خواندمیر، امیرمحمود، تهران، ادبی، ۱۳۷۰ش.<br /> * '''تاریخ حرم کاظمین'''، آل یاسین، شیخ محمدحسن، ترجمه غلامرضا اکبری، [بی‌جا]، کنگرة جهانی حضرت رضا، ۱۳۷۱ش.<br /> * '''تاریخ جهانگشای نادری'''، استرآبادی، محمدمهدی، دنیای کتاب، ۱۳۶۸ش.<br /> * '''تاریخ منتظم ناصری'''، اعتماد السلطنه، محمد حسن خان، به کوشش رضوانی، تهران، دنیای کتاب، ۱۳۶۷ش.<br /> * '''تبریز در گذر تاریخ'''، عزت‌پور، عدالت، مجله کتاب ماه، تاریخ و جغرافیا، شماره ۱۵۰، ۱۳۹۰ش.<br /> * '''جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان'''، محمدی، رمضان، و محمدباقر خزائیلی، پژوهشکده حج و زیارت، بی‌تا.<br /> * '''«جستاری در جشن‌های دینی و مذهبی در ایران عصر صفویه»'''، متولی، عبدالله، بیگی، محمدحسن، صبوری‌فر، فرهاد، تاریخ اسلام، شماره ۸۹، ۱۴۰۱ش.<br /> * '''ذیل تاریخ عالم‌آرای عباسی'''، ترکمان، اسکندربیک، تصحیح سهیلی خوانساری، تهران، اسلامیه، ۱۳۷۱ش.<br /> * '''''سفرنامه'' تاورنیه'''، تاورنیه، ژان باتیست، ترجمه ابوتراب نوری، تهران، کتابخانه سنایی، ۱۳۳۶ش.<br /> * '''سفرنامه کروسینسکی یادداشت‌های کشیش لهستانی عصر صفوی'''، ترجمه: عبدالرزاق دنبلی مفتون، به کوشش میراحمدی، تهران، ۱۳۶۳ش.<br /> *'''سیاست و اقتصاد عصر صفوی'''، باستانی پاریزی، محمد ابراهیم، تهران، بنگاه مطبوعاتی صفی علیشاه، ۱۳۴۸ش.<br /> * '''شاه طهماسب صفوی'''، نوایی، عبدالحسین، تهران، ارغوان، ۱۳۶۸ش.<br /> * '''صفویه از ظهور تا زوال'''، جعفریان، رسول، تهران، دانش و اندیشه معاصر، چاپ اول، ۱۳۷۸ش.<br /> * '''صفویه در عرصه دین، فرهنگ و سیاست'''، جعفریان، رسول، قم، پژوهشکده حوزه و دانشگاه، ۱۳۷۹ش.<br /> * '''صفویان در گذرگاه تاریخ'''، صفاکیش، حمیدرضا، تهران، سخن، چاپ اول، ۱۳۹۰ش.<br /> * '''عتبات عالیات در روابط ایران و عثمانی قرن نوزدهم''' (با تأکید بر عصر عبدالحمید دوم)، عربخانی، رسول، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، ۱۳۹۳ش.<br /> * '''گنجینه آثار تاریخی اصفهان'''، هنرفر، لطف‌الله، اصفهان، ثقفی، ۱۳۵۰ش.<br /> * '''«مشروعیت دولت صفوی و شکل‌گیری نهادهای دینی شیعی»'''، علوی، نصرت خاتون، مطالعات سیاسی-اجتماعی تاریخ و فرهنگ ایران، شماره ۱۷، بهار ۱۴۰۵ش.<br /> * '''مقالات تاریخی'''، جعفریان، رسول، قم، دلیل ما، ۱۳۸۷–۱۳۸۸ش.<br /> * '''منائح الکرم'''، سنجاری، علی بن تاج‌الدین، به کوشش المصری، مکه، جامعة ام القری، ۱۴۱۹ق.<br /> * '''مهاجران آل ابوطالب'''، ابن طباطبا، ابراهیم بن ناصر، ترجمه: عطایی، آستان قدس رضوی، ۱۳۷۲ش.<br /> * '''نیل المنی بذیل بلوغ القری'''، ابن فهد مکی، جارالله محمد، به کوشش الهیله، الفرقان، ۱۴۲۰ق.<br /> {{پایان}}<br /> {{خاندان‌ها}}<br /> <br /> [[رده:خاندان‌ها]]<br /> [[رده:خاندان‌های حکومت‌گر]]<br /> [[رده:خاندان‌های تاثیرگذار در حرمین]]</div>

Mo.ali.rezapour https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%D8%A7%D9%86&diff=69024 2026-07-21T19:20:44Z

<p>Mo.ali.rezapour: ابرابزار، اصلاح نویسه‌های عربی</p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات خاندان<br /> | نام = صفویه<br /> | تصویر = <br /> | اندازه تصویر =<br /> | نام کامل = سلسله صفویان<br /> | نسب =<br /> | محل حکومت = [[ایران]]<br /> | مدت حکومت = ۹۰۷ تا ۱۱۳۵ق<br /> | مکان قبیله =<br /> | سرسلسله = [[شاه اسماعیل اول]]<br /> | اشخاص مهم = [[شاه اسماعیل اول]] . [[شاه طهماسب]] . [[شاه عباس اول]] . [[شاه سلطان حسین]]<br /> | جمعیت =<br /> | جنگ‌ها =<br /> | شاخه‌ای از =<br /> | زیرشاخه‌ها =<br /> | مهم‌ترین اقدامات = اعلام شیعه به عنوان مذهب رسمی کشور، <br /> | مناصب مهم =<br /> | مذهب = شیعه<br /> }}<br /> '''صفویه'''، دودمانی [[شیعه|شیعه‌مذهب]]، که بین سال‌های ۹۰۷ تا ۱۱۳۵ق. بر [[ایران]] حکومت می‌کردند. این سلسله پادشاهی، شیعه را برای اولین بار مذهب رسمی کشور اعلام نمود.<br /> <br /> اختلاف‌های سیاسی [[ایران]] و [[عثمانی]] تأثیر زیادی بر حج [[ایرانیان]] داشت؛ زیرا مسیر حج از قلمرو عثمانی می‌گذشت. در برخی سال‌ها، به‌ویژه هنگام جنگ، حج ایرانیان محدود یا ممنوع شد و حتی در سال ۱۰۴۷ قمری ایرانیان از [[مکه]] اخراج شدند. با این حال، در دوره‌های صلح، حج با آزادی بیشتری انجام می‌شد. روابط صفویان با حاکمان مکه گاه خصمانه و گاه دوستانه بود، اما آنان با [[اشراف حسینی|شرفای شیعه مدینه]]، به‌ویژه خاندان [[بنو شدقم]]، روابطی نزدیک و حمایتی داشتند.<br /> <br /> شاهان صفوی علاقه زیادی به [[عتبات عالیات]] داشتند و بارها برای زیارت به آنجا رفتند. همچنین برخی شاهان صفوی مانند [[شاه اسماعیل اول]] و [[شاه عباس اول]] اقدامات زیادی برای توسعه، گسترش، مرمت و تزیین حرم‌های [[اهل‌بیت(ع)]] در عراق انجام دادند.<br /> [[پرونده:نقشه ایران اواخر صفوی.jpg|بندانگشتی|نقشه ایران در اواخر دوره صفوی]]<br /> == معرفی و جایگاه ==<br /> صفویه سلسله‌ای پادشاهی است که از سال ۹۰۷ تا ۱۱۳۵ قمری در ایران سلطنت داشت.&lt;ref&gt;تبریز در گذر تاریخ، ص۷۳؛ صفویان در گذرگاه تاریخ، ص۱۲۵.&lt;/ref&gt; بنیانگذار این سلسله [[شاه اسماعیل اول]]&lt;ref&gt;صفویه از ظهور، ص۷۰.&lt;/ref&gt; و آخرین پادشاه آن، شاه سلطان حسین بود.&lt;ref&gt;صفویان در گذرگاه تاریخ، ص۱۲۵.&lt;/ref&gt; این سلسله، [[شیعه دوازده امامي|شیعه]] را مذهب رسمی ایران نمودند.&lt;ref&gt;صفویه در عرصه دین، فرهنگ و سیاست، ج۱، ص۲۲ و ۲۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> سلسله صفوی به عنوان یکی از مهم‌ترین حکومت‌های تاریخ ایران شمرده می‌شود.&lt;ref&gt;«آثار روانی خرافه‌گرایی و نقش آن در سقوط سلسله صفوی»، ص۳۹۱.&lt;/ref&gt; در این دوره ایران پس از نُه قرن، به عنوان یک واحد سیاسی مستقل، صورت پیش از اسلام خویش را بازیافت.&lt;ref&gt;صفویه در عرصه دین، فرهنگ و سیاست، ج۱، ص۱۳.&lt;/ref&gt; دوران حکومت صفویان همچنین از نظر شکوفایی اقتصادی و نیز از نظر گسترش فرهنگ و میراث مکتوب شیعه ستوده شده است.&lt;ref&gt;صفویه در عرصه دین، فرهنگ و سیاست، ج۱، ص۱۴ و ۱۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == تأثیر اختلاف ایران و عثمانی در حج ایرانیان ==<br /> در دوران صفویه، اختلاف‌های سیاسی ایران و عثمانی تأثیر زیادی بر حج ایرانیان داشت؛ زیرا مسیر حج از سرزمین‌های تحت سلطه عثمانی می‌گذشت و در زمان جنگ با مشکلات و محدودیت‌هایی همراه می‌شد.&lt;ref&gt;اسناد و مکاتبات سیاسی ایران از سال ۱۰۱۵ تا ۱۰۳۸، ص۲۹؛ شاه طهماسب صفوی، ص۲۰۳ تا ص۲۰۷؛ از شیخ صفی تا شاه صفی، ص۲۱۳.&lt;/ref&gt; در برخی سال‌ها حج به دلایل سیاسی تعطیل شد؛ از جمله در سال ۱۰۴۷ق که به فرمان سلطان عثمانی مراد چهارم ایرانیان از مکه اخراج و چند سال از حج بازداشته شدند.&lt;ref&gt;منائح الکرم، ج۴، ص۱۸۱ و ص۱۸۲.&lt;/ref&gt; همچنین گفته شده که [[شاه عباس اول|شاه عباس صفوی]] برای جلوگیری از خروج پول به سرزمین دشمن، مدتی سفر حج را ممنوع کرد.&lt;ref&gt;سفرنامه کروسینسکی، ص25؛ تاریخ منتظم ناصری، ج2، ص1037.&lt;/ref&gt;با این حال، در دوره‌های صلح میان ایران و عثمانی، حج ایرانیان با آزادی بیشتری انجام می‌شد و گزارش‌هایی از سفرهای فراوان ایرانیان، از جمله بزرگان دولت صفوی و دانشوران شیعه، و حتی اقامت برخی از آنان در مکه و مدینه وجود دارد.&lt;ref&gt;منائح الکرم، ج۵، ص۲۵۶ و ص۲۶۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == رابطه صفویان با حاکمان مکه‌ ==<br /> اختلاف صفویان و دولت عثمانی، به شایعات ضد ایرانی و احساسات ضد شیعی در مکه دامن زد.&lt;ref&gt;الاعلام باعلام بیت الله الحرام، ص۲۷۷ تا ص۲۸۱.&lt;/ref&gt; درباره رابطه دولت صفوی با حاکمان مکه نیز گزارش‌های گوناگون در دست است. خبر اعلام جشن و پایکوبی شریف مکه به مناسبت پیروزی سلطان عثمانی بر شاه تهماسب صفوی (۹۴۱ و ۹۴۲ق) در منابع آمده است.&lt;ref&gt;نیل المنی، ج۲، ص۵۸۲ و ص۶۰۹.&lt;/ref&gt; اما گزارش‌هایی نیز در زمینه ارتباط خوب دولت صفوی با اشراف مکه یافت می‌شود. نامه‌ای که شاه عباس دوم (حک: ۱۰۵۲–۱۰۷۷ق) به شریف مکه نوشته و در آن به بهبود روابط خود با اشراف مکه اشاره کرده، نشانه‌ای از این روابط است.&lt;ref&gt;مقالات تاریخی، دفتر۱۱، ص۷۰ و ص۷۱.&lt;/ref&gt; نیز گزارش پذیرایی شایان توجه شریف مکه از بزرگان حکومت صفوی حاضر در کاروان حج ایرانی در سال ۱۱۱۱ق. بدبینی و ناخرسندی شماری از تاریخ‌نگاران سنی را برانگیخته است.&lt;ref&gt;منائح الکرم، ج۵، ص۲۵۵ و ص۲۵۶.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === صفویان و خاندان شرفای مدینه ===<br /> دولت صفوی با خانواده‌های شرفای شیعه مدینه، به ویژه از دوران شاه عباس کبیر (۹۹۶–۱۰۳۸ق) روابطی دوستانه داشت. از این خاندان‌ها [[اشراف بنو شدقم]] بودند که شماری از ایشان در دوران صفویه به ایران آمدند و مورد احترام شاهان صفوی قرار گرفتند. این دسته از شرفا با آمدن به ایران، افزون بر فراگیری علوم نزد دانشوران ایران، با دربار شاهان ارتباط می‌یافتند و هدایای بسیار دریافت می‌کردند و موقت یا دائم در ایران سکونت می‌یافتند. موقوفه بزرگی که در دوران شاه عباس کبیر به سادات مدینه اختصاص یافت و شامل نیمی از اجاره دکان‌ها، کاروانسراها و حمام در میدان نقش جهان [[اصفهان]] بود، نشانه دلبستگی صفویان به سادات مدینه است.&lt;ref&gt;مقالات تاریخی، دفتر۱۱، ص۷۶ و ص۷۷؛ مهاجران آل ابوطالب، ص۱۴۶، ص۶۴۶ و ص۶۴۷.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == موقوفات ==<br /> در دوره صفویه تحول بزرگی در موضوع وقف رخ داد. به طور مثال شاه عباس در سال ۱۰۱۶ق، کل املاک خاصه خود را به چهارده قسمت تقسیم و بر چهارده معصوم(ع) وقف نمود و پادشاهان بعد خود را به تولیت این موقوفات معین نمود.&lt;ref&gt;سیاست و اقتصاد عصر صفوی، ص۷۴.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == جشن‌های مذهبی ==<br /> بخشی از آیین‌های دوره صفوی مربوط به مراسم شادمانه‌های دینی و مذهبی بود. جشن‌های عمومی مسلمانان مانند عید فطر و قربان، به شکل فراگیر و با حضور مستقیم شاه برگزار می‌شد. به نظر می‌رسد، وجود رقابت‌های سیاسی و دینی صفویه با عثمانی‌ها نیز عامل مؤثری بود بر اینکه شاهان صفوی با تبلیغات فراوان و با سروصدای زیاد، این جشنها را برگزار نمایند. گفته شده شاهان صفوی توجه ویژه ای بر این جشن‌ها داشتند. در کنار آن، جشن‌های خاص مذهبی نظیر غدیر خم و ولادت امامان شیعه با برگزاری مولودی و آیینهای شادمانه در بستر اجتماع، حضور قابل توجهی داشته‌اند و به نظر می‌رسد، خود شاهان نیز بر برگزاری این گونه از جشن‌ها اصرار داشته‌اند.&lt;ref&gt;«جستاری در جشن‌های دینی و مذهبی در ایران عصر صفویه»، ص۲۶۲.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == سفرهای زیارتی شاهان صفوی ==<br /> بررسی سفرهای زیارتی شاهان صفوی نشان می‌دهد اولویت با زیارت [[حرم امام رضا(ع)]] بود که تقریباً میان تمامی شاهان صفوی عمومیت داشت؛ اما تنها چهار تن از آنها به زیارت اماکن مقدس عراق مشرف شدند؛ که عبارتند از:&lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۳.&lt;/ref&gt; [[شاه اسماعیل اول]]، بنیانگذار سلسله صفوی که در 914 پس از تصرف بغداد از عتبات زیارت کرد؛ شاه طهماسب صفوی؛ شاه عباس و شاه صفی. &lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۴ و ۳۵.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۶ و ص۳۷.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اقدامات عمرانی شاهان صفوی در عتبات ==<br /> در عصر صفویان، اقدامات عمرانی عمده‌ای در عتبات صورت گرفت&lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۱.&lt;/ref&gt; به گونه‌ای که بنا بر نظر برخی از پژوهشگران برآنند که معماری عراق پس از عصر صفوی تحت تأثیر سبک معماری ایرانیان است&lt;ref&gt;''سفرنامه'' تاورنیه، ص۵۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> اقدامات عمرانی صفویان در عتبات عراق، گاه بنیادی و شامل بازسازی کامل بنا بود و گاه به تزیین و تعمیرات جزئی محدود می‌شد. بیشتر این تعمیرات از زمان [[شاه اسماعیل اول|شاه اسماعیل]] آغاز شد، در دوره [[شاه عباس اول]] به اوج رسید. &lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۲.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> [[شاه اسماعیل اول]] پس از زیارت عتبات در سال ۹۱۴ق، حرم‌ها را با فرش‌های ابریشمی ایرانی، پرده‌های زرین و قندیل‌های طلا و نقره آراست؛ این نخستین کاربرد طلا در تزیین اعتاب مقدس بود.&lt;ref&gt;''ایران در روزگار شاه اسماعیل و شاه طهماسب''، ص496.&lt;/ref&gt;مهم‌ترین اقدام عمرانی او بازسازی کامل [[آستان مقدس کاظمین|حرم کاظمین]] بود.&lt;ref&gt;''تاریخ حرم کاظمین''، ترجمة غلامرضا اکبری، ص62''-''63.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در دوره [[شاه طهماسب اول]]، [[آستان مقدس امام حسین(ع)|حرم امام حسین(ع)]] و [[آستان مقدس حضرت عباس(ع)|حرم حضرت عباس(ع)]] به‌طور گسترده بازسازی شد و برای رفاه زائران و بهبود وضعیت شیعیان کربلا، نهر «طهماسیه» از [[فرات]] به سوی [[کربلا]] حفر گردید.&lt;ref&gt;''عتبات عالیات در روابط ایران و عثمانی قرن نوزدهم'' (با تأکید بر عصر عبدالحمید دوم)، ص۲۵.&lt;/ref&gt; در زمان [[شاه عباس اول]] بازسازی عتبات شتاب بیشتری گرفت و به سبب ارادت ویژه او به [[امام علی(ع)]]، بنای اصلی [[نجف]] به دست وی پایه‌گذاری شد.&lt;ref&gt;''ذیل تاریخ عالم‌آرای عباسی''، تصحیح سهیلی خوانساری، ص۹۴؛ «جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۷.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == پانویس ==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> == منابع ==<br /> {{منابع}}<br /> <br /> {{دانشنامه<br /> | آدرس = http://hzrc.ac.ir/post/8027<br /> | عنوان = ایران<br /> | نویسنده = کامران محمدحسینی<br /> }}<br /> * '''«آثار روانی خرافه‌گرایی و نقش آن در سقوط سلسله صفوی»'''، حسنوند، علی، کنفرانس ملی مدیریت، روان‌شناسی و علوم رفتاری مجموعه مقالات هشتمین کنفرانس بین‌المللی و یازدهمین همایش ملی مدیریت، روان‌شناسی و علوم رفتاری.<br /> * '''از شیخ صفی تا شاه صفی'''، حسینی استرآبادی، سید حسن بن مرتضی، به کوشش اشراقی، تهران، نشر علمی، ۱۳۶۶ش.<br /> * '''اسناد و مکاتبات سیاسی ایران از سال ۱۱۰۵ تا ۱۱۳۵ق'''، به کوشش عبدالحسین نوایی، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، ۱۳۶۳ش.<br /> * '''الاعلام باعلام بیت الله الحرام'''، نهروالی، محمد بن احمد، به کوشش علی محمد، قاهره، مکتبة الثقافة الدینیه، ۱۴۲۵ق.<br /> * '''ایران در روزگار شاه اسماعیل و شاه‌طهماسب'''، خواندمیر، امیرمحمود، تهران، ادبی، ۱۳۷۰ش.<br /> * '''تاریخ حرم کاظمین'''، آل یاسین، شیخ محمدحسن، ترجمه غلامرضا اکبری، [بی‌جا]، کنگرة جهانی حضرت رضا، ۱۳۷۱ش.<br /> * '''تاریخ جهانگشای نادری'''، استرآبادی، محمدمهدی، دنیای کتاب، ۱۳۶۸ش.<br /> * '''تاریخ منتظم ناصری'''، اعتماد السلطنه، محمد حسن خان، به کوشش رضوانی، تهران، دنیای کتاب، ۱۳۶۷ش.<br /> * '''تبریز در گذر تاریخ'''، عزت‌پور، عدالت، مجله کتاب ماه، تاریخ و جغرافیا، شماره ۱۵۰، ۱۳۹۰ش.<br /> * '''جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان'''، محمدی، رمضان، و محمدباقر خزائیلی، پژوهشکده حج و زیارت، بی‌تا.<br /> * '''«جستاری در جشن‌های دینی و مذهبی در ایران عصر صفویه»'''، متولی، عبدالله، بیگی، محمدحسن، صبوری‌فر، فرهاد، تاریخ اسلام، شماره ۸۹، ۱۴۰۱ش.<br /> * '''ذیل تاریخ عالم‌آرای عباسی'''، ترکمان، اسکندربیک، تصحیح سهیلی خوانساری، تهران، اسلامیه، ۱۳۷۱ش.<br /> * '''''سفرنامه'' تاورنیه'''، تاورنیه، ژان باتیست، ترجمه ابوتراب نوری، تهران، کتابخانه سنایی، ۱۳۳۶ش.<br /> * '''سفرنامه کروسینسکی یادداشت‌های کشیش لهستانی عصر صفوی'''، ترجمه: عبدالرزاق دنبلی مفتون، به کوشش میراحمدی، تهران، ۱۳۶۳ش.<br /> *'''سیاست و اقتصاد عصر صفوی'''، باستانی پاریزی، محمد ابراهیم، تهران، بنگاه مطبوعاتی صفی علیشاه، ۱۳۴۸ش.<br /> * '''شاه طهماسب صفوی'''، نوایی، عبدالحسین، تهران، ارغوان، ۱۳۶۸ش.<br /> * '''صفویه از ظهور تا زوال'''، جعفریان، رسول، تهران، دانش و اندیشه معاصر، چاپ اول، ۱۳۷۸ش.<br /> * '''صفویه در عرصه دین، فرهنگ و سیاست'''، جعفریان، رسول، قم، پژوهشکده حوزه و دانشگاه، ۱۳۷۹ش.<br /> * '''صفویان در گذرگاه تاریخ'''، صفاکیش، حمیدرضا، تهران، سخن، چاپ اول، ۱۳۹۰ش.<br /> * '''عتبات عالیات در روابط ایران و عثمانی قرن نوزدهم''' (با تأکید بر عصر عبدالحمید دوم)، عربخانی، رسول، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، ۱۳۹۳ش.<br /> * '''گنجینه آثار تاریخی اصفهان'''، هنرفر، لطف‌الله، اصفهان، ثقفی، ۱۳۵۰ش.<br /> * '''«مشروعیت دولت صفوی و شکل‌گیری نهادهای دینی شیعی»'''، علوی، نصرت خاتون، مطالعات سیاسی-اجتماعی تاریخ و فرهنگ ایران، شماره ۱۷، بهار ۱۴۰۵ش.<br /> * '''مقالات تاریخی'''، جعفریان، رسول، قم، دلیل ما، ۱۳۸۷–۱۳۸۸ش.<br /> * '''منائح الکرم'''، سنجاری، علی بن تاج‌الدین، به کوشش المصری، مکه، جامعة ام القری، ۱۴۱۹ق.<br /> * '''مهاجران آل ابوطالب'''، ابن طباطبا، ابراهیم بن ناصر، ترجمه: عطایی، آستان قدس رضوی، ۱۳۷۲ش.<br /> * '''نیل المنی بذیل بلوغ القری'''، ابن فهد مکی، جارالله محمد، به کوشش الهیله، الفرقان، ۱۴۲۰ق.<br /> {{پایان}}<br /> {{خاندان‌ها}}<br /> <br /> [[رده:خاندان‌ها]]<br /> [[رده:خاندان‌های حکومت‌گر]]<br /> [[رده:خاندان‌های تاثیرگذار در حرمین]]</div>

Mo.ali.rezapour https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%D8%A7%D9%86&diff=69023 2026-07-21T19:17:32Z

<p>Mo.ali.rezapour: </p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات خاندان<br /> | نام = صفویه<br /> | تصویر = <br /> | اندازه تصویر =<br /> | نام کامل = سلسله صفویان<br /> | نسب =<br /> | محل حکومت = [[ایران]]<br /> | مدت حکومت = ۹۰۷ تا ۱۱۳۵ق<br /> | مکان قبیله =<br /> | سرسلسله = [[شاه اسماعیل اول]]<br /> | اشخاص مهم = [[شاه اسماعیل اول]] . [[شاه طهماسب]] . [[شاه عباس اول]] . [[شاه سلطان حسین]]<br /> | جمعیت =<br /> | جنگ‌ها =<br /> | شاخه‌ای از =<br /> | زیرشاخه‌ها =<br /> | مهم‌ترین اقدامات = اعلام شیعه به عنوان مذهب رسمی کشور، <br /> | مناصب مهم =<br /> | مذهب = شیعه<br /> }}<br /> '''صفویه'''، دودمانی [[شیعه|شیعه‌مذهب]]، که بین سال‌های ۹۰۷ تا ۱۱۳۵ق. بر [[ایران]] حکومت می‌کردند. این سلسله پادشاهی، شیعه را برای اولین بار مذهب رسمی کشور اعلام نمود.<br /> <br /> اختلاف‌های سیاسی [[ایران]] و [[عثمانی]] تأثیر زیادی بر حج [[ایرانیان]] داشت؛ زیرا مسیر حج از قلمرو عثمانی می‌گذشت. در برخی سال‌ها، به‌ویژه هنگام جنگ، حج ایرانیان محدود یا ممنوع شد و حتی در سال ۱۰۴۷ قمری ایرانیان از [[مکه]] اخراج شدند. با این حال، در دوره‌های صلح، حج با آزادی بیشتری انجام می‌شد. روابط صفویان با حاکمان مکه گاه خصمانه و گاه دوستانه بود، اما آنان با [[اشراف حسینی|شرفای شیعه مدینه]]، به‌ویژه خاندان [[بنو شدقم]]، روابطی نزدیک و حمایتی داشتند.<br /> <br /> شاهان صفوی علاقه زیادی به [[عتبات عالیات]] داشتند و بارها برای زیارت به آنجا رفتند. همچنین برخی شاهان صفوی مانند [[شاه اسماعیل اول]] و [[شاه عباس اول]] اقدامات زیادی برای توسعه، گسترش، مرمت و تزیین حرم‌های [[اهل‌بیت(ع)]] در عراق انجام دادند.<br /> [[پرونده:نقشه ایران اواخر صفوی.jpg|بندانگشتی|نقشه ایران در اواخر دوره صفوی]]<br /> == معرفی و جایگاه ==<br /> صفویه سلسله‌ای پادشاهی است که از سال ۹۰۷ تا ۱۱۳۵ قمری در ایران سلطنت داشت.&lt;ref&gt;تبریز در گذر تاریخ، ص۷۳؛ صفویان در گذرگاه تاریخ، ص۱۲۵.&lt;/ref&gt; بنیانگذار این سلسله [[شاه اسماعیل اول]]&lt;ref&gt;صفویه از ظهور، ص۷۰.&lt;/ref&gt; و آخرین پادشاه آن، شاه سلطان حسین بود.&lt;ref&gt;صفویان در گذرگاه تاریخ، ص۱۲۵.&lt;/ref&gt; این سلسله، [[شیعه دوازده امامي|شیعه]] را مذهب رسمی ایران نمودند.&lt;ref&gt;صفویه در عرصه دین، فرهنگ و سیاست، ج۱، ص۲۲ و ۲۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> سلسله صفوی به عنوان یکی از مهم‌ترین حکومت‌های تاریخ ایران شمرده می‌شود.&lt;ref&gt;«آثار روانی خرافه‌گرایی و نقش آن در سقوط سلسله صفوی»، ص۳۹۱.&lt;/ref&gt; در این دوره ایران پس از نُه قرن، به عنوان یک واحد سیاسی مستقل، صورت پیش از اسلام خویش را بازیافت.&lt;ref&gt;صفویه در عرصه دین، فرهنگ و سیاست، ج۱، ص۱۳.&lt;/ref&gt; دوران حکومت صفویان همچنین از نظر شکوفایی اقتصادی و نیز از نظر گسترش فرهنگ و میراث مکتوب شیعه ستوده شده است.&lt;ref&gt;صفویه در عرصه دین، فرهنگ و سیاست، ج۱، ص۱۴ و ۱۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == تأثیر اختلاف ایران و عثمانی در حج ایرانیان ==<br /> در دوران صفویه، اختلاف‌های سیاسی ایران و عثمانی تأثیر زیادی بر حج ایرانیان داشت؛ زیرا مسیر حج از سرزمین‌های تحت سلطه عثمانی می‌گذشت و در زمان جنگ با مشکلات و محدودیت‌هایی همراه می‌شد.&lt;ref&gt;اسناد و مکاتبات سیاسی ایران از سال ۱۰۱۵ تا ۱۰۳۸، ص۲۹؛ شاه طهماسب صفوی، ص۲۰۳ تا ص۲۰۷؛ از شیخ صفی تا شاه صفی، ص۲۱۳.&lt;/ref&gt; در برخی سال‌ها حج به دلایل سیاسی تعطیل شد؛ از جمله در سال ۱۰۴۷ق که به فرمان سلطان عثمانی مراد چهارم ایرانیان از مکه اخراج و چند سال از حج بازداشته شدند.&lt;ref&gt;منائح الکرم، ج۴، ص۱۸۱ و ص۱۸۲.&lt;/ref&gt; همچنین گفته شده که [[شاه عباس اول|شاه عباس صفوی]] برای جلوگیری از خروج پول به سرزمین دشمن، مدتی سفر حج را ممنوع کرد.&lt;ref&gt;سفرنامه کروسینسکی، ص25؛ تاریخ منتظم ناصری، ج2، ص1037.&lt;/ref&gt;با این حال، در دوره‌های صلح میان ایران و عثمانی، حج ایرانیان با آزادی بیشتری انجام می‌شد و گزارش‌هایی از سفرهای فراوان ایرانیان، از جمله بزرگان دولت صفوی و دانشوران شیعه، و حتی اقامت برخی از آنان در مکه و مدینه وجود دارد.&lt;ref&gt;منائح الکرم، ج۵، ص۲۵۶ و ص۲۶۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == رابطه صفویان با حاکمان مکه‌ ==<br /> اختلاف صفویان و دولت عثمانی، به شایعات ضد ایرانی و احساسات ضد شیعی در مکه دامن زد.&lt;ref&gt;الاعلام باعلام بیت الله الحرام، ص۲۷۷ تا ص۲۸۱.&lt;/ref&gt; درباره رابطه دولت صفوی با حاکمان مکه نیز گزارش‌های گوناگون در دست است. خبر اعلام جشن و پایکوبی شریف مکه به مناسبت پیروزی سلطان عثمانی بر شاه تهماسب صفوی (۹۴۱ و ۹۴۲ق) در منابع آمده است.&lt;ref&gt;نیل المنی، ج۲، ص۵۸۲ و ص۶۰۹.&lt;/ref&gt; اما گزارش‌هایی نیز در زمینه ارتباط خوب دولت صفوی با اشراف مکه یافت می‌شود. نامه‌ای که شاه عباس دوم (حک: ۱۰۵۲–۱۰۷۷ق) به شریف مکه نوشته و در آن به بهبود روابط خود با اشراف مکه اشاره کرده، نشانه‌ای از این روابط است.&lt;ref&gt;مقالات تاریخی، دفتر۱۱، ص۷۰ و ص۷۱.&lt;/ref&gt; نیز گزارش پذیرایی شایان توجه شریف مکه از بزرگان حکومت صفوی حاضر در کاروان حج ایرانی در سال ۱۱۱۱ق. بدبینی و ناخرسندی شماری از تاریخ‌نگاران سنی را برانگیخته است.&lt;ref&gt;منائح الکرم، ج۵، ص۲۵۵ و ص۲۵۶.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === صفویان و خاندان شرفای مدینه ===<br /> دولت صفوی با خانواده‌های شرفای شیعه مدینه، به ویژه از دوران شاه عباس کبیر (۹۹۶–۱۰۳۸ق) روابطی دوستانه داشت. از این خاندان‌ها [[اشراف بنو شدقم]] بودند که شماری از ایشان در دوران صفویه به ایران آمدند و مورد احترام شاهان صفوی قرار گرفتند. این دسته از شرفا با آمدن به ایران، افزون بر فراگیری علوم نزد دانشوران ایران، با دربار شاهان ارتباط می‌یافتند و هدایای بسیار دریافت می‌کردند و موقت یا دائم در ایران سکونت می‌یافتند. موقوفه بزرگی که در دوران شاه عباس کبیر به سادات مدینه اختصاص یافت و شامل نیمی از اجاره دکان‌ها، کاروانسراها و حمام در میدان نقش جهان [[اصفهان]] بود، نشانه دلبستگی صفویان به سادات مدینه است.&lt;ref&gt;مقالات تاریخی، دفتر۱۱، ص۷۶ و ص۷۷؛ مهاجران آل ابوطالب، ص۱۴۶، ص۶۴۶ و ص۶۴۷.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == موقوفات ==<br /> در دوره صفویه تحول بزرگی در موضوع وقف رخ داد. به طور مثال شاه عباس در سال ۱۰۱۶ق، کل املاک خاصه خود را به چهارده قسمت تقسیم و بر چهارده معصوم(ع) وقف نمود و پادشاهان بعد خود را به تولیت این موقوفات معین نمود.&lt;ref&gt;سیاست و اقتصاد عصر صفوی، ص۷۴.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == جشن‌های مذهبی ==<br /> بخشي از آیین‌های دوره صفوی مربوط به مراسم شادمانه‌های دینی و مذهبی بود. جشن‌هاي عمومي مسلمانان مانند عید فطر و قربان، به شکل فراگیر و با حضور مستقیم شاه برگزار مي‌شد. به نظر مي‌رسد، وجود رقابت‌هاي سیاسي و دیني صفویه با عثماني‌ها نیز عامل مؤثری بود بر اینکه شاهان صفوی با تبلیغات فراوان و با سروصداي زیاد، این جشنها را برگزار نمایند. گفته شده شاهان صفوي توجه ویژه ای بر این جشن‌ها داشتند. در کنار آن، جشن‌های خاص مذهبی نظیر غدیر خم و ولادت امامان شیعه با برگزاری مولودی و آیینهای شادمانه در بستر اجتماع، حضور قابل توجهی داشته‌اند و به نظر مي‌رسد، خود شاهان نیز بر برگزاری این گونه از جشن‌ها اصرار داشته‌اند.&lt;ref&gt;«جستاری در جشن‌های دینی و مذهبی در ایران عصر صفویه»، ص۲۶۲.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == سفرهای زیارتی شاهان صفوی ==<br /> بررسی سفرهای زیارتی شاهان صفوی نشان می‌دهد اولویت با زیارت [[حرم امام رضا(ع)]] بود که تقریباً میان تمامی شاهان صفوی عمومیت داشت؛ اما تنها چهار تن از آنها به زیارت اماکن مقدس عراق مشرف شدند؛ که عبارتند از:&lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۳.&lt;/ref&gt; [[شاه اسماعیل اول]]، بنیانگذار سلسله صفوی که در 914 پس از تصرف بغداد از عتبات زیارت کرد؛ شاه طهماسب صفوی؛ شاه عباس و شاه صفی. &lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۴ و ۳۵.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۶ و ص۳۷.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اقدامات عمرانی شاهان صفوی در عتبات ==<br /> در عصر صفویان، اقدامات عمرانی عمده‌ای در عتبات صورت گرفت&lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۱.&lt;/ref&gt; به گونه‌ای که بنا بر نظر برخی از پژوهشگران برآنند که معماری عراق پس از عصر صفوی تحت تأثیر سبک معماری ایرانیان است&lt;ref&gt;''سفرنامه'' تاورنیه، ص۵۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> اقدامات عمرانی صفویان در عتبات عراق، گاه بنیادی و شامل بازسازی کامل بنا بود و گاه به تزیین و تعمیرات جزئی محدود می‌شد. بیشتر این تعمیرات از زمان [[شاه اسماعیل اول|شاه اسماعیل]] آغاز شد، در دوره [[شاه عباس اول]] به اوج رسید. &lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۲.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> [[شاه اسماعیل اول]] پس از زیارت عتبات در سال ۹۱۴ق، حرم‌ها را با فرش‌های ابریشمی ایرانی، پرده‌های زرین و قندیل‌های طلا و نقره آراست؛ این نخستین کاربرد طلا در تزیین اعتاب مقدس بود.&lt;ref&gt;''ایران در روزگار شاه اسماعیل و شاه طهماسب''، ص496.&lt;/ref&gt;مهم‌ترین اقدام عمرانی او بازسازی کامل [[آستان مقدس کاظمین|حرم کاظمین]] بود.&lt;ref&gt;''تاریخ حرم کاظمین''، ترجمة غلامرضا اکبری، ص62''-''63.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در دوره [[شاه طهماسب اول]]، [[آستان مقدس امام حسین(ع)|حرم امام حسین(ع)]] و [[آستان مقدس حضرت عباس(ع)|حرم حضرت عباس(ع)]] به‌طور گسترده بازسازی شد و برای رفاه زائران و بهبود وضعیت شیعیان کربلا، نهر «طهماسیه» از [[فرات]] به سوی [[کربلا]] حفر گردید.&lt;ref&gt;''عتبات عالیات در روابط ایران و عثمانی قرن نوزدهم'' (با تأکید بر عصر عبدالحمید دوم)، ص۲۵.&lt;/ref&gt; در زمان [[شاه عباس اول]] بازسازی عتبات شتاب بیشتری گرفت و به سبب ارادت ویژه او به [[امام علی(ع)]]، بنای اصلی [[نجف]] به دست وی پایه‌گذاری شد.&lt;ref&gt;''ذیل تاریخ عالم‌آرای عباسی''، تصحیح سهیلی خوانساری، ص۹۴؛ «جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۷.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == پانویس ==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> == منابع ==<br /> {{منابع}}<br /> <br /> {{دانشنامه<br /> | آدرس = http://hzrc.ac.ir/post/8027<br /> | عنوان = ایران<br /> | نویسنده = کامران محمدحسینی<br /> }}<br /> * '''«آثار روانی خرافه‌گرایی و نقش آن در سقوط سلسله صفوی»'''، حسنوند، علی، کنفرانس ملی مدیریت، روان‌شناسی و علوم رفتاری مجموعه مقالات هشتمین کنفرانس بین‌المللی و یازدهمین همایش ملی مدیریت، روان‌شناسی و علوم رفتاری.<br /> * '''از شیخ صفی تا شاه صفی'''، حسینی استرآبادی، سید حسن بن مرتضی، به کوشش اشراقی، تهران، نشر علمی، ۱۳۶۶ش.<br /> * '''اسناد و مکاتبات سیاسی ایران از سال ۱۱۰۵ تا ۱۱۳۵ق'''، به کوشش عبدالحسین نوایی، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، ۱۳۶۳ش.<br /> * '''الاعلام باعلام بیت الله الحرام'''، نهروالی، محمد بن احمد، به کوشش علی محمد، قاهره، مکتبة الثقافة الدینیه، ۱۴۲۵ق.<br /> * '''ایران در روزگار شاه اسماعیل و شاه‌طهماسب'''، خواندمیر، امیرمحمود، تهران، ادبی، ۱۳۷۰ش.<br /> * '''تاریخ حرم کاظمین'''، آل یاسین، شیخ محمدحسن، ترجمه غلامرضا اکبری، [بی‌جا]، کنگرة جهانی حضرت رضا، ۱۳۷۱ش.<br /> * '''تاریخ جهانگشای نادری'''، استرآبادی، محمدمهدی، دنیای کتاب، ۱۳۶۸ش.<br /> * '''تاریخ منتظم ناصری'''، اعتماد السلطنه، محمد حسن خان، به کوشش رضوانی، تهران، دنیای کتاب، ۱۳۶۷ش.<br /> * '''تبریز در گذر تاریخ'''، عزت‌پور، عدالت، مجله کتاب ماه، تاریخ و جغرافیا، شماره ۱۵۰، ۱۳۹۰ش.<br /> * '''جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان'''، محمدی، رمضان، و محمدباقر خزائیلی، پژوهشکده حج و زیارت، بی‌تا.<br /> * '''ذیل تاریخ عالم‌آرای عباسی'''، ترکمان، اسکندربیک، تصحیح سهیلی خوانساری، تهران، اسلامیه، ۱۳۷۱ش.<br /> * '''''سفرنامه'' تاورنیه'''، تاورنیه، ژان باتیست، ترجمه ابوتراب نوری، تهران، کتابخانه سنایی، ۱۳۳۶ش.<br /> * '''سفرنامه کروسینسکی یادداشت‌های کشیش لهستانی عصر صفوی'''، ترجمه: عبدالرزاق دنبلی مفتون، به کوشش میراحمدی، تهران، ۱۳۶۳ش.<br /> *'''سیاست و اقتصاد عصر صفوی'''، باستانی پاریزی، محمد ابراهیم، تهران، بنگاه مطبوعاتی صفی علیشاه، ۱۳۴۸ش.<br /> * '''شاه طهماسب صفوی'''، نوایی، عبدالحسین، تهران، ارغوان، ۱۳۶۸ش.<br /> * '''صفویه از ظهور تا زوال'''، جعفریان، رسول، تهران، دانش و اندیشه معاصر، چاپ اول، ۱۳۷۸ش.<br /> * '''صفویه در عرصه دین، فرهنگ و سیاست'''، جعفریان، رسول، قم، پژوهشکده حوزه و دانشگاه، ۱۳۷۹ش.<br /> * '''صفویان در گذرگاه تاریخ'''، صفاکیش، حمیدرضا، تهران، سخن، چاپ اول، ۱۳۹۰ش.<br /> * '''عتبات عالیات در روابط ایران و عثمانی قرن نوزدهم''' (با تأکید بر عصر عبدالحمید دوم)، عربخانی، رسول، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، ۱۳۹۳ش.<br /> * '''گنجینه آثار تاریخی اصفهان'''، هنرفر، لطف‌الله، اصفهان، ثقفی، ۱۳۵۰ش.<br /> * '''«مشروعیت دولت صفوی و شکل‌گیری نهادهای دینی شیعی»'''، علوی، نصرت خاتون، مطالعات سیاسی-اجتماعی تاریخ و فرهنگ ایران، شماره ۱۷، بهار ۱۴۰۵ش.<br /> * '''مقالات تاریخی'''، جعفریان، رسول، قم، دلیل ما، ۱۳۸۷–۱۳۸۸ش.<br /> * '''منائح الکرم'''، سنجاری، علی بن تاج‌الدین، به کوشش المصری، مکه، جامعة ام القری، ۱۴۱۹ق.<br /> * '''مهاجران آل ابوطالب'''، ابن طباطبا، ابراهیم بن ناصر، ترجمه: عطایی، آستان قدس رضوی، ۱۳۷۲ش.<br /> * '''نیل المنی بذیل بلوغ القری'''، ابن فهد مکی، جارالله محمد، به کوشش الهیله، الفرقان، ۱۴۲۰ق.<br /> {{پایان}}<br /> {{خاندان‌ها}}<br /> <br /> [[رده:خاندان‌ها]]<br /> [[رده:خاندان‌های حکومت‌گر]]<br /> [[رده:خاندان‌های تاثیرگذار در حرمین]]</div>

Mo.ali.rezapour https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%D8%A7%D9%86&diff=69021 2026-07-21T19:09:24Z

<p>Mo.ali.rezapour: </p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات خاندان<br /> | نام = صفویه<br /> | تصویر = <br /> | اندازه تصویر =<br /> | نام کامل = سلسله صفویان<br /> | نسب =<br /> | محل حکومت = [[ایران]]<br /> | مدت حکومت = ۹۰۷ تا ۱۱۳۵ق<br /> | مکان قبیله =<br /> | سرسلسله = [[شاه اسماعیل اول]]<br /> | اشخاص مهم = [[شاه اسماعیل اول]] . [[شاه طهماسب]] . [[شاه عباس اول]] . [[شاه سلطان حسین]]<br /> | جمعیت =<br /> | جنگ‌ها =<br /> | شاخه‌ای از =<br /> | زیرشاخه‌ها =<br /> | مهم‌ترین اقدامات = اعلام شیعه به عنوان مذهب رسمی کشور، <br /> | مناصب مهم =<br /> | مذهب = شیعه<br /> }}<br /> '''صفویه'''، دودمانی [[شیعه|شیعه‌مذهب]]، که بین سال‌های ۹۰۷ تا ۱۱۳۵ق. بر [[ایران]] حکومت می‌کردند. این سلسله پادشاهی، شیعه را برای اولین بار مذهب رسمی کشور اعلام نمود.<br /> <br /> اختلاف‌های سیاسی [[ایران]] و [[عثمانی]] تأثیر زیادی بر حج [[ایرانیان]] داشت؛ زیرا مسیر حج از قلمرو عثمانی می‌گذشت. در برخی سال‌ها، به‌ویژه هنگام جنگ، حج ایرانیان محدود یا ممنوع شد و حتی در سال ۱۰۴۷ قمری ایرانیان از [[مکه]] اخراج شدند. با این حال، در دوره‌های صلح، حج با آزادی بیشتری انجام می‌شد. روابط صفویان با حاکمان مکه گاه خصمانه و گاه دوستانه بود، اما آنان با [[اشراف حسینی|شرفای شیعه مدینه]]، به‌ویژه خاندان [[بنو شدقم]]، روابطی نزدیک و حمایتی داشتند.<br /> <br /> شاهان صفوی علاقه زیادی به [[عتبات عالیات]] داشتند و بارها برای زیارت به آنجا رفتند. همچنین برخی شاهان صفوی مانند [[شاه اسماعیل اول]] و [[شاه عباس اول]] اقدامات زیادی برای توسعه، گسترش، مرمت و تزیین حرم‌های [[اهل‌بیت(ع)]] در عراق انجام دادند.<br /> [[پرونده:نقشه ایران اواخر صفوی.jpg|بندانگشتی|نقشه ایران در اواخر دوره صفوی]]<br /> == معرفی و جایگاه ==<br /> صفویه سلسله‌ای پادشاهی است که از سال ۹۰۷ تا ۱۱۳۵ قمری در ایران سلطنت داشت.&lt;ref&gt;تبریز در گذر تاریخ، ص۷۳؛ صفویان در گذرگاه تاریخ، ص۱۲۵.&lt;/ref&gt; بنیانگذار این سلسله [[شاه اسماعیل اول]]&lt;ref&gt;صفویه از ظهور، ص۷۰.&lt;/ref&gt; و آخرین پادشاه آن، شاه سلطان حسین بود.&lt;ref&gt;صفویان در گذرگاه تاریخ، ص۱۲۵.&lt;/ref&gt; این سلسله، [[شیعه دوازده امامي|شیعه]] را مذهب رسمی ایران نمودند.&lt;ref&gt;صفویه در عرصه دین، فرهنگ و سیاست، ج۱، ص۲۲ و ۲۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> سلسله صفوی به عنوان یکی از مهم‌ترین حکومت‌های تاریخ ایران شمرده می‌شود.&lt;ref&gt;«آثار روانی خرافه‌گرایی و نقش آن در سقوط سلسله صفوی»، ص۳۹۱.&lt;/ref&gt; در این دوره ایران پس از نُه قرن، به عنوان یک واحد سیاسی مستقل، صورت پیش از اسلام خویش را بازیافت.&lt;ref&gt;صفویه در عرصه دین، فرهنگ و سیاست، ج۱، ص۱۳.&lt;/ref&gt; دوران حکومت صفویان همچنین از نظر شکوفایی اقتصادی و نیز از نظر گسترش فرهنگ و میراث مکتوب شیعه ستوده شده است.&lt;ref&gt;صفویه در عرصه دین، فرهنگ و سیاست، ج۱، ص۱۴ و ۱۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == تأثیر اختلاف ایران و عثمانی در حج ایرانیان ==<br /> در دوران صفویه، اختلاف‌های سیاسی ایران و عثمانی تأثیر زیادی بر حج ایرانیان داشت؛ زیرا مسیر حج از سرزمین‌های تحت سلطه عثمانی می‌گذشت و در زمان جنگ با مشکلات و محدودیت‌هایی همراه می‌شد.&lt;ref&gt;اسناد و مکاتبات سیاسی ایران از سال ۱۰۱۵ تا ۱۰۳۸، ص۲۹؛ شاه طهماسب صفوی، ص۲۰۳ تا ص۲۰۷؛ از شیخ صفی تا شاه صفی، ص۲۱۳.&lt;/ref&gt; در برخی سال‌ها حج به دلایل سیاسی تعطیل شد؛ از جمله در سال ۱۰۴۷ق که به فرمان سلطان عثمانی مراد چهارم ایرانیان از مکه اخراج و چند سال از حج بازداشته شدند.&lt;ref&gt;منائح الکرم، ج۴، ص۱۸۱ و ص۱۸۲.&lt;/ref&gt; همچنین گفته شده که [[شاه عباس اول|شاه عباس صفوی]] برای جلوگیری از خروج پول به سرزمین دشمن، مدتی سفر حج را ممنوع کرد.&lt;ref&gt;سفرنامه کروسینسکی، ص25؛ تاریخ منتظم ناصری، ج2، ص1037.&lt;/ref&gt;با این حال، در دوره‌های صلح میان ایران و عثمانی، حج ایرانیان با آزادی بیشتری انجام می‌شد و گزارش‌هایی از سفرهای فراوان ایرانیان، از جمله بزرگان دولت صفوی و دانشوران شیعه، و حتی اقامت برخی از آنان در مکه و مدینه وجود دارد.&lt;ref&gt;منائح الکرم، ج۵، ص۲۵۶ و ص۲۶۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == رابطه صفویان با حاکمان مکه ==<br /> اختلاف صفویان و دولت عثمانی، به شایعات ضد ایرانی و احساسات ضد شیعی در مکه دامن زد.&lt;ref&gt;الاعلام باعلام بیت الله الحرام، ص۲۷۷ تا ص۲۸۱.&lt;/ref&gt; درباره رابطه دولت صفوی با حاکمان مکه نیز گزارش‌های گوناگون در دست است. خبر اعلام جشن و پایکوبی شریف مکه به مناسبت پیروزی سلطان عثمانی بر شاه تهماسب صفوی (۹۴۱ و ۹۴۲ق) در منابع آمده است.&lt;ref&gt;نیل المنی، ج۲، ص۵۸۲ و ص۶۰۹.&lt;/ref&gt; اما گزارش‌هایی نیز در زمینه ارتباط خوب دولت صفوی با اشراف مکه یافت می‌شود. نامه‌ای که شاه عباس دوم (حک: ۱۰۵۲–۱۰۷۷ق) به شریف مکه نوشته و در آن به بهبود روابط خود با اشراف مکه اشاره کرده، نشانه‌ای از این روابط است.&lt;ref&gt;مقالات تاریخی، دفتر۱۱، ص۷۰ و ص۷۱.&lt;/ref&gt; نیز گزارش پذیرایی شایان توجه شریف مکه از بزرگان حکومت صفوی حاضر در کاروان حج ایرانی در سال ۱۱۱۱ق. بدبینی و ناخرسندی شماری از تاریخ‌نگاران سنی را برانگیخته است.&lt;ref&gt;منائح الکرم، ج۵، ص۲۵۵ و ص۲۵۶.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === صفویان و خاندان شرفای مدینه ===<br /> دولت صفوی با خانواده‌های شرفای شیعه مدینه، به ویژه از دوران شاه عباس کبیر (۹۹۶–۱۰۳۸ق) روابطی دوستانه داشت. از این خاندان‌ها [[اشراف بنو شدقم]] بودند که شماری از ایشان در دوران صفویه به ایران آمدند و مورد احترام شاهان صفوی قرار گرفتند. این دسته از شرفا با آمدن به ایران، افزون بر فراگیری علوم نزد دانشوران ایران، با دربار شاهان ارتباط می‌یافتند و هدایای بسیار دریافت می‌کردند و موقت یا دائم در ایران سکونت می‌یافتند. موقوفه بزرگی که در دوران شاه عباس کبیر به سادات مدینه اختصاص یافت و شامل نیمی از اجاره دکان‌ها، کاروانسراها و حمام در میدان نقش جهان [[اصفهان]] بود، نشانه دلبستگی صفویان به سادات مدینه است.&lt;ref&gt;مقالات تاریخی، دفتر۱۱، ص۷۶ و ص۷۷؛ مهاجران آل ابوطالب، ص۱۴۶، ص۶۴۶ و ص۶۴۷.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == موقوفات ==<br /> در دوره صفویه تحول بزرگی در موضوع وقف رخ داد. به طور مثال شاه عباس در سال ۱۰۱۶ق، کل املاک خاصه خود را به چهارده قسمت تقسیم و بر چهارده معصوم(ع) وقف نمود و پادشاهان بعد خود را به تولیت این موقوفات معین نمود.&lt;ref&gt;سیاست و اقتصاد عصر صفوی، ص۷۴.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == سفرهای زیارتی شاهان صفوی ==<br /> بررسی سفرهای زیارتی شاهان صفوی نشان می‌دهد اولویت با زیارت [[حرم امام رضا(ع)]] بود که تقریباً میان تمامی شاهان صفوی عمومیت داشت؛ اما تنها چهار تن از آنها به زیارت اماکن مقدس عراق مشرف شدند؛ که عبارتند از:&lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۳.&lt;/ref&gt; [[شاه اسماعیل اول]]، بنیانگذار سلسله صفوی که در 914 پس از تصرف بغداد از عتبات زیارت کرد؛ شاه طهماسب صفوی؛ شاه عباس و شاه صفی. &lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۴ و ۳۵.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۶ و ص۳۷.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اقدامات عمرانی شاهان صفوی در عتبات ==<br /> در عصر صفویان، اقدامات عمرانی عمده‌ای در عتبات صورت گرفت&lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۱.&lt;/ref&gt; به گونه‌ای که بنا بر نظر برخی از پژوهشگران برآنند که معماری عراق پس از عصر صفوی تحت تأثیر سبک معماری ایرانیان است&lt;ref&gt;''سفرنامه'' تاورنیه، ص۵۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> اقدامات عمرانی صفویان در عتبات عراق، گاه بنیادی و شامل بازسازی کامل بنا بود و گاه به تزیین و تعمیرات جزئی محدود می‌شد. بیشتر این تعمیرات از زمان [[شاه اسماعیل اول|شاه اسماعیل]] آغاز شد، در دوره [[شاه عباس اول]] به اوج رسید. &lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۲.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> [[شاه اسماعیل اول]] پس از زیارت عتبات در سال ۹۱۴ق، حرم‌ها را با فرش‌های ابریشمی ایرانی، پرده‌های زرین و قندیل‌های طلا و نقره آراست؛ این نخستین کاربرد طلا در تزیین اعتاب مقدس بود.&lt;ref&gt;''ایران در روزگار شاه اسماعیل و شاه طهماسب''، ص496.&lt;/ref&gt;مهم‌ترین اقدام عمرانی او بازسازی کامل [[آستان مقدس کاظمین|حرم کاظمین]] بود.&lt;ref&gt;''تاریخ حرم کاظمین''، ترجمة غلامرضا اکبری، ص62''-''63.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در دوره [[شاه طهماسب اول]]، [[آستان مقدس امام حسین(ع)|حرم امام حسین(ع)]] و [[آستان مقدس حضرت عباس(ع)|حرم حضرت عباس(ع)]] به‌طور گسترده بازسازی شد و برای رفاه زائران و بهبود وضعیت شیعیان کربلا، نهر «طهماسیه» از [[فرات]] به سوی [[کربلا]] حفر گردید.&lt;ref&gt;''عتبات عالیات در روابط ایران و عثمانی قرن نوزدهم'' (با تأکید بر عصر عبدالحمید دوم)، ص۲۵.&lt;/ref&gt; در زمان [[شاه عباس اول]] بازسازی عتبات شتاب بیشتری گرفت و به سبب ارادت ویژه او به [[امام علی(ع)]]، بنای اصلی [[نجف]] به دست وی پایه‌گذاری شد.&lt;ref&gt;''ذیل تاریخ عالم‌آرای عباسی''، تصحیح سهیلی خوانساری، ص۹۴؛ «جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۷.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == پانویس ==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> == منابع ==<br /> {{منابع}}<br /> <br /> {{دانشنامه<br /> | آدرس = http://hzrc.ac.ir/post/8027<br /> | عنوان = ایران<br /> | نویسنده = کامران محمدحسینی<br /> }}<br /> * '''«آثار روانی خرافه‌گرایی و نقش آن در سقوط سلسله صفوی»'''، حسنوند، علی، کنفرانس ملی مدیریت، روان‌شناسی و علوم رفتاری مجموعه مقالات هشتمین کنفرانس بین‌المللی و یازدهمین همایش ملی مدیریت، روان‌شناسی و علوم رفتاری.<br /> * '''از شیخ صفی تا شاه صفی'''، حسینی استرآبادی، سید حسن بن مرتضی، به کوشش اشراقی، تهران، نشر علمی، ۱۳۶۶ش.<br /> * '''اسناد و مکاتبات سیاسی ایران از سال ۱۱۰۵ تا ۱۱۳۵ق'''، به کوشش عبدالحسین نوایی، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، ۱۳۶۳ش.<br /> * '''الاعلام باعلام بیت الله الحرام'''، نهروالی، محمد بن احمد، به کوشش علی محمد، قاهره، مکتبة الثقافة الدینیه، ۱۴۲۵ق.<br /> * '''ایران در روزگار شاه اسماعیل و شاه‌طهماسب'''، خواندمیر، امیرمحمود، تهران، ادبی، ۱۳۷۰ش.<br /> * '''تاریخ حرم کاظمین'''، آل یاسین، شیخ محمدحسن، ترجمه غلامرضا اکبری، [بی‌جا]، کنگرة جهانی حضرت رضا، ۱۳۷۱ش.<br /> * '''تاریخ جهانگشای نادری'''، استرآبادی، محمدمهدی، دنیای کتاب، ۱۳۶۸ش.<br /> * '''تاریخ منتظم ناصری'''، اعتماد السلطنه، محمد حسن خان، به کوشش رضوانی، تهران، دنیای کتاب، ۱۳۶۷ش.<br /> * '''تبریز در گذر تاریخ'''، عزت‌پور، عدالت، مجله کتاب ماه، تاریخ و جغرافیا، شماره ۱۵۰، ۱۳۹۰ش.<br /> * '''جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان'''، محمدی، رمضان، و محمدباقر خزائیلی، پژوهشکده حج و زیارت، بی‌تا.<br /> * '''ذیل تاریخ عالم‌آرای عباسی'''، ترکمان، اسکندربیک، تصحیح سهیلی خوانساری، تهران، اسلامیه، ۱۳۷۱ش.<br /> * '''''سفرنامه'' تاورنیه'''، تاورنیه، ژان باتیست، ترجمه ابوتراب نوری، تهران، کتابخانه سنایی، ۱۳۳۶ش.<br /> * '''سفرنامه کروسینسکی یادداشت‌های کشیش لهستانی عصر صفوی'''، ترجمه: عبدالرزاق دنبلی مفتون، به کوشش میراحمدی، تهران، ۱۳۶۳ش.<br /> *'''سیاست و اقتصاد عصر صفوی'''، باستانی پاریزی، محمد ابراهیم، تهران، بنگاه مطبوعاتی صفی علیشاه، ۱۳۴۸ش.<br /> * '''شاه طهماسب صفوی'''، نوایی، عبدالحسین، تهران، ارغوان، ۱۳۶۸ش.<br /> * '''صفویه از ظهور تا زوال'''، جعفریان، رسول، تهران، دانش و اندیشه معاصر، چاپ اول، ۱۳۷۸ش.<br /> * '''صفویه در عرصه دین، فرهنگ و سیاست'''، جعفریان، رسول، قم، پژوهشکده حوزه و دانشگاه، ۱۳۷۹ش.<br /> * '''صفویان در گذرگاه تاریخ'''، صفاکیش، حمیدرضا، تهران، سخن، چاپ اول، ۱۳۹۰ش.<br /> * '''عتبات عالیات در روابط ایران و عثمانی قرن نوزدهم''' (با تأکید بر عصر عبدالحمید دوم)، عربخانی، رسول، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، ۱۳۹۳ش.<br /> * '''گنجینه آثار تاریخی اصفهان'''، هنرفر، لطف‌الله، اصفهان، ثقفی، ۱۳۵۰ش.<br /> * '''«مشروعیت دولت صفوی و شکل‌گیری نهادهای دینی شیعی»'''، علوی، نصرت خاتون، مطالعات سیاسی-اجتماعی تاریخ و فرهنگ ایران، شماره ۱۷، بهار ۱۴۰۵ش.<br /> * '''مقالات تاریخی'''، جعفریان، رسول، قم، دلیل ما، ۱۳۸۷–۱۳۸۸ش.<br /> * '''منائح الکرم'''، سنجاری، علی بن تاج‌الدین، به کوشش المصری، مکه، جامعة ام القری، ۱۴۱۹ق.<br /> * '''مهاجران آل ابوطالب'''، ابن طباطبا، ابراهیم بن ناصر، ترجمه: عطایی، آستان قدس رضوی، ۱۳۷۲ش.<br /> * '''نیل المنی بذیل بلوغ القری'''، ابن فهد مکی، جارالله محمد، به کوشش الهیله، الفرقان، ۱۴۲۰ق.<br /> {{پایان}}<br /> {{خاندان‌ها}}<br /> <br /> [[رده:خاندان‌ها]]<br /> [[رده:خاندان‌های حکومت‌گر]]<br /> [[رده:خاندان‌های تاثیرگذار در حرمین]]</div>

Mo.ali.rezapour https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%D8%A7%D9%86&diff=69020 2026-07-21T19:08:41Z

<p>Mo.ali.rezapour: /* رابطه صفویان با حاکمان مکه */</p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات خاندان<br /> | نام = صفویه<br /> | تصویر = <br /> | اندازه تصویر =<br /> | نام کامل = سلسله صفویان<br /> | نسب =<br /> | محل حکومت = [[ایران]]<br /> | مدت حکومت = ۹۰۷ تا ۱۱۳۵ق<br /> | مکان قبیله =<br /> | سرسلسله = [[شاه اسماعیل اول]]<br /> | اشخاص مهم = [[شاه اسماعیل اول]] . [[شاه طهماسب]] . [[شاه عباس اول]] . [[شاه سلطان حسین]]<br /> | جمعیت =<br /> | جنگ‌ها =<br /> | شاخه‌ای از =<br /> | زیرشاخه‌ها =<br /> | مهم‌ترین اقدامات = اعلام شیعه به عنوان مذهب رسمی کشور، <br /> | مناصب مهم =<br /> | مذهب = شیعه<br /> }}<br /> '''صفویه'''، دودمانی [[شیعه|شیعه‌مذهب]]، که بین سال‌های ۹۰۷ تا ۱۱۳۵ق. بر [[ایران]] حکومت می‌کردند. این سلسله پادشاهی، شیعه را برای اولین بار مذهب رسمی کشور اعلام نمود.<br /> <br /> اختلاف‌های سیاسی [[ایران]] و [[عثمانی]] تأثیر زیادی بر حج [[ایرانیان]] داشت؛ زیرا مسیر حج از قلمرو عثمانی می‌گذشت. در برخی سال‌ها، به‌ویژه هنگام جنگ، حج ایرانیان محدود یا ممنوع شد و حتی در سال ۱۰۴۷ قمری ایرانیان از [[مکه]] اخراج شدند. با این حال، در دوره‌های صلح، حج با آزادی بیشتری انجام می‌شد. روابط صفویان با حاکمان مکه گاه خصمانه و گاه دوستانه بود، اما آنان با [[اشراف حسینی|شرفای شیعه مدینه]]، به‌ویژه خاندان [[بنو شدقم]]، روابطی نزدیک و حمایتی داشتند.<br /> <br /> شاهان صفوی علاقه زیادی به [[عتبات عالیات]] داشتند و بارها برای زیارت به آنجا رفتند. همچنین برخی شاهان صفوی مانند [[شاه اسماعیل اول]] و [[شاه عباس اول]] اقدامات زیادی برای توسعه، گسترش، مرمت و تزیین حرم‌های [[اهل‌بیت(ع)]] در عراق انجام دادند.<br /> [[پرونده:نقشه ایران اواخر صفوی.jpg|بندانگشتی|نقشه ایران در اواخر دوره صفوی]]<br /> == معرفی و جایگاه ==<br /> صفویه سلسله‌ای پادشاهی است که از سال ۹۰۷ تا ۱۱۳۵ قمری در ایران سلطنت داشت.&lt;ref&gt;تبریز در گذر تاریخ، ص۷۳؛ صفویان در گذرگاه تاریخ، ص۱۲۵.&lt;/ref&gt; بنیانگذار این سلسله [[شاه اسماعیل اول]]&lt;ref&gt;صفویه از ظهور، ص۷۰.&lt;/ref&gt; و آخرین پادشاه آن، شاه سلطان حسین بود.&lt;ref&gt;صفویان در گذرگاه تاریخ، ص۱۲۵.&lt;/ref&gt; این سلسله، [[شیعه دوازده امامي|شیعه]] را مذهب رسمی ایران نمودند.&lt;ref&gt;صفویه در عرصه دین، فرهنگ و سیاست، ج۱، ص۲۲ و ۲۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> سلسله صفوی به عنوان یکی از مهم‌ترین حکومت‌های تاریخ ایران شمرده می‌شود.&lt;ref&gt;«آثار روانی خرافه‌گرایی و نقش آن در سقوط سلسله صفوی»، ص۳۹۱.&lt;/ref&gt; در این دوره ایران پس از نُه قرن، به عنوان یک واحد سیاسی مستقل، صورت پیش از اسلام خویش را بازیافت.&lt;ref&gt;صفویه در عرصه دین، فرهنگ و سیاست، ج۱، ص۱۳.&lt;/ref&gt; دوران حکومت صفویان همچنین از نظر شکوفایی اقتصادی و نیز از نظر گسترش فرهنگ و میراث مکتوب شیعه ستوده شده است.&lt;ref&gt;صفویه در عرصه دین، فرهنگ و سیاست، ج۱، ص۱۴ و ۱۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == تأثیر اختلاف ایران و عثمانی در حج ایرانیان ==<br /> در دوران صفویه، اختلاف‌های سیاسی ایران و عثمانی تأثیر زیادی بر حج ایرانیان داشت؛ زیرا مسیر حج از سرزمین‌های تحت سلطه عثمانی می‌گذشت و در زمان جنگ با مشکلات و محدودیت‌هایی همراه می‌شد.&lt;ref&gt;اسناد و مکاتبات سیاسی ایران از سال ۱۰۱۵ تا ۱۰۳۸، ص۲۹؛ شاه طهماسب صفوی، ص۲۰۳ تا ص۲۰۷؛ از شیخ صفی تا شاه صفی، ص۲۱۳.&lt;/ref&gt; در برخی سال‌ها حج به دلایل سیاسی تعطیل شد؛ از جمله در سال ۱۰۴۷ق که به فرمان سلطان عثمانی مراد چهارم ایرانیان از مکه اخراج و چند سال از حج بازداشته شدند.&lt;ref&gt;منائح الکرم، ج۴، ص۱۸۱ و ص۱۸۲.&lt;/ref&gt; همچنین گفته شده که [[شاه عباس اول|شاه عباس صفوی]] برای جلوگیری از خروج پول به سرزمین دشمن، مدتی سفر حج را ممنوع کرد.&lt;ref&gt;سفرنامه کروسینسکی، ص25؛ تاریخ منتظم ناصری، ج2، ص1037.&lt;/ref&gt;با این حال، در دوره‌های صلح میان ایران و عثمانی، حج ایرانیان با آزادی بیشتری انجام می‌شد و گزارش‌هایی از سفرهای فراوان ایرانیان، از جمله بزرگان دولت صفوی و دانشوران شیعه، و حتی اقامت برخی از آنان در مکه و مدینه وجود دارد.&lt;ref&gt;منائح الکرم، ج۵، ص۲۵۶ و ص۲۶۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == رابطه صفویان با حاکمان مکه ==<br /> اختلاف صفویان و دولت عثمانی، به شایعات ضد ایرانی و احساسات ضد شیعی در مکه دامن زد.&lt;ref&gt;الاعلام باعلام بیت الله الحرام، ص۲۷۷ تا ص۲۸۱.&lt;/ref&gt; درباره رابطه دولت صفوی با حاکمان مکه نیز گزارش‌های گوناگون در دست است. خبر اعلام جشن و پایکوبی شریف مکه به مناسبت پیروزی سلطان عثمانی بر شاه تهماسب صفوی (۹۴۱ و ۹۴۲ق) در منابع آمده است.&lt;ref&gt;نیل المنی، ج۲، ص۵۸۲ و ص۶۰۹.&lt;/ref&gt; اما گزارش‌هایی نیز در زمینه ارتباط خوب دولت صفوی با اشراف مکه یافت می‌شود. نامه‌ای که شاه عباس دوم (حک: ۱۰۵۲–۱۰۷۷ق) به شریف مکه نوشته و در آن به بهبود روابط خود با اشراف مکه اشاره کرده، نشانه‌ای از این روابط است.&lt;ref&gt;مقالات تاریخی، دفتر۱۱، ص۷۰ و ص۷۱.&lt;/ref&gt; نیز گزارش پذیرایی شایان توجه شریف مکه از بزرگان حکومت صفوی حاضر در کاروان حج ایرانی در سال ۱۱۱۱ق. بدبینی و ناخرسندی شماری از تاریخ‌نگاران سنی را برانگیخته است.&lt;ref&gt;منائح الکرم، ج۵، ص۲۵۵ و ص۲۵۶.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === صفویان و خاندان شرفای مدینه ===<br /> دولت صفوی با خانواده‌های شرفای شیعه مدینه، به ویژه از دوران شاه عباس کبیر (۹۹۶–۱۰۳۸ق) روابطی دوستانه داشت. از این خاندان‌ها [[اشراف بنو شدقم]] بودند که شماری از ایشان در دوران صفویه به ایران آمدند و مورد احترام شاهان صفوی قرار گرفتند. این دسته از شرفا با آمدن به ایران، افزون بر فراگیری علوم نزد دانشوران ایران، با دربار شاهان ارتباط می‌یافتند و هدایای بسیار دریافت می‌کردند و موقت یا دائم در ایران سکونت می‌یافتند. موقوفه بزرگی که در دوران شاه عباس کبیر به سادات مدینه اختصاص یافت و شامل نیمی از اجاره دکان‌ها، کاروانسراها و حمام در میدان نقش جهان [[اصفهان]] بود، نشانه دلبستگی صفویان به سادات مدینه است.&lt;ref&gt;مقالات تاریخی، دفتر۱۱، ص۷۶ و ص۷۷؛ مهاجران آل ابوطالب، ص۱۴۶، ص۶۴۶ و ص۶۴۷.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == موقوفات ==<br /> در دوره صفویه تحول بزرگی در موضوع وقف رخ داد. به طور مثال شاه عباس در سال ۱۰۱۶ق، کل املاک خاصه خود را به چهارده قسمت تقسیم و بر چهارده معصوم(ع) وقف نمود و پادشاهان بعد خود را به تولیت این موقوفات معین نمود.&lt;ref&gt;سیاست و اقتصاد عصر صفوی، ص۷۴.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == سفرهای زیارتی شاهان صفوی ==<br /> بررسی سفرهای زیارتی شاهان صفوی نشان می‌دهد اولویت با زیارت [[حرم امام رضا(ع)]] بود که تقریباً میان تمامی شاهان صفوی عمومیت داشت؛ اما تنها چهار تن از آنها به زیارت اماکن مقدس عراق مشرف شدند؛ که عبارتند از:&lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۳.&lt;/ref&gt; [[شاه اسماعیل اول]]، بنیانگذار سلسله صفوی که در 914 پس از تصرف بغداد از عتبات زیارت کرد؛ شاه طهماسب صفوی؛ شاه عباس و شاه صفی. &lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۴ و ۳۵.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۶ و ص۳۷.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اقدامات عمرانی شاهان صفوی در عتبات ==<br /> در عصر صفویان، اقدامات عمرانی عمده‌ای در عتبات صورت گرفت&lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۱.&lt;/ref&gt; به گونه‌ای که بنا بر نظر برخی از پژوهشگران برآنند که معماری عراق پس از عصر صفوی تحت تأثیر سبک معماری ایرانیان است&lt;ref&gt;''سفرنامه'' تاورنیه، ص۵۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> اقدامات عمرانی صفویان در عتبات عراق، گاه بنیادی و شامل بازسازی کامل بنا بود و گاه به تزیین و تعمیرات جزئی محدود می‌شد. بیشتر این تعمیرات از زمان [[شاه اسماعیل اول|شاه اسماعیل]] آغاز شد، در دوره [[شاه عباس اول]] به اوج رسید. &lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۲.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> [[شاه اسماعیل اول]] پس از زیارت عتبات در سال ۹۱۴ق، حرم‌ها را با فرش‌های ابریشمی ایرانی، پرده‌های زرین و قندیل‌های طلا و نقره آراست؛ این نخستین کاربرد طلا در تزیین اعتاب مقدس بود.&lt;ref&gt;''ایران در روزگار شاه اسماعیل و شاه طهماسب''، ص496.&lt;/ref&gt;مهم‌ترین اقدام عمرانی او بازسازی کامل [[آستان مقدس کاظمین|حرم کاظمین]] بود.&lt;ref&gt;''تاریخ حرم کاظمین''، ترجمة غلامرضا اکبری، ص62''-''63.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در دوره [[شاه طهماسب اول]]، [[آستان مقدس امام حسین(ع)|حرم امام حسین(ع)]] و [[آستان مقدس حضرت عباس(ع)|حرم حضرت عباس(ع)]] به‌طور گسترده بازسازی شد و برای رفاه زائران و بهبود وضعیت شیعیان کربلا، نهر «طهماسیه» از [[فرات]] به سوی [[کربلا]] حفر گردید.&lt;ref&gt;''عتبات عالیات در روابط ایران و عثمانی قرن نوزدهم'' (با تأکید بر عصر عبدالحمید دوم)، ص۲۵.&lt;/ref&gt; در زمان [[شاه عباس اول]] بازسازی عتبات شتاب بیشتری گرفت و به سبب ارادت ویژه او به [[امام علی(ع)]]، بنای اصلی [[نجف]] به دست وی پایه‌گذاری شد.&lt;ref&gt;''ذیل تاریخ عالم‌آرای عباسی''، تصحیح سهیلی خوانساری، ص۹۴؛ «جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۷.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == پانویس ==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> == منابع ==<br /> <br /> ** '''سیاست و اقتصاد عصر صفوی'''، باستانی پاریزی، محمد ابراهیم، تهران، بنگاه مطبوعاتی صفی علیشاه، ۱۳۴۸ش.<br /> {{منابع}}<br /> <br /> {{دانشنامه<br /> | آدرس = http://hzrc.ac.ir/post/8027<br /> | عنوان = ایران<br /> | نویسنده = کامران محمدحسینی<br /> }}<br /> * '''«آثار روانی خرافه‌گرایی و نقش آن در سقوط سلسله صفوی»'''، حسنوند، علی، کنفرانس ملی مدیریت، روان‌شناسی و علوم رفتاری مجموعه مقالات هشتمین کنفرانس بین‌المللی و یازدهمین همایش ملی مدیریت، روان‌شناسی و علوم رفتاری.<br /> * '''از شیخ صفی تا شاه صفی'''، حسینی استرآبادی، سید حسن بن مرتضی، به کوشش اشراقی، تهران، نشر علمی، ۱۳۶۶ش.<br /> * '''اسناد و مکاتبات سیاسی ایران از سال ۱۱۰۵ تا ۱۱۳۵ق'''، به کوشش عبدالحسین نوایی، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، ۱۳۶۳ش.<br /> * '''الاعلام باعلام بیت الله الحرام'''، نهروالی، محمد بن احمد، به کوشش علی محمد، قاهره، مکتبة الثقافة الدینیه، ۱۴۲۵ق.<br /> * '''ایران در روزگار شاه اسماعیل و شاه‌طهماسب'''، خواندمیر، امیرمحمود، تهران، ادبی، ۱۳۷۰ش.<br /> * '''تاریخ حرم کاظمین'''، آل یاسین، شیخ محمدحسن، ترجمه غلامرضا اکبری، [بی‌جا]، کنگرة جهانی حضرت رضا، ۱۳۷۱ش.<br /> * '''تاریخ جهانگشای نادری'''، استرآبادی، محمدمهدی، دنیای کتاب، ۱۳۶۸ش.<br /> * '''تاریخ منتظم ناصری'''، اعتماد السلطنه، محمد حسن خان، به کوشش رضوانی، تهران، دنیای کتاب، ۱۳۶۷ش.<br /> * '''تبریز در گذر تاریخ'''، عزت‌پور، عدالت، مجله کتاب ماه، تاریخ و جغرافیا، شماره ۱۵۰، ۱۳۹۰ش.<br /> * '''جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان'''، محمدی، رمضان، و محمدباقر خزائیلی، پژوهشکده حج و زیارت، بی‌تا.<br /> * '''ذیل تاریخ عالم‌آرای عباسی'''، ترکمان، اسکندربیک، تصحیح سهیلی خوانساری، تهران، اسلامیه، ۱۳۷۱ش.<br /> * '''''سفرنامه'' تاورنیه'''، تاورنیه، ژان باتیست، ترجمه ابوتراب نوری، تهران، کتابخانه سنایی، ۱۳۳۶ش.<br /> * '''سفرنامه کروسینسکی یادداشت‌های کشیش لهستانی عصر صفوی'''، ترجمه: عبدالرزاق دنبلی مفتون، به کوشش میراحمدی، تهران، ۱۳۶۳ش.<br /> * '''شاه طهماسب صفوی'''، نوایی، عبدالحسین، تهران، ارغوان، ۱۳۶۸ش.<br /> * '''صفویه از ظهور تا زوال'''، جعفریان، رسول، تهران، دانش و اندیشه معاصر، چاپ اول، ۱۳۷۸ش.<br /> * '''صفویه در عرصه دین، فرهنگ و سیاست'''، جعفریان، رسول، قم، پژوهشکده حوزه و دانشگاه، ۱۳۷۹ش.<br /> * '''صفویان در گذرگاه تاریخ'''، صفاکیش، حمیدرضا، تهران، سخن، چاپ اول، ۱۳۹۰ش.<br /> * '''عتبات عالیات در روابط ایران و عثمانی قرن نوزدهم''' (با تأکید بر عصر عبدالحمید دوم)، عربخانی، رسول، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، ۱۳۹۳ش.<br /> * '''گنجینه آثار تاریخی اصفهان'''، هنرفر، لطف‌الله، اصفهان، ثقفی، ۱۳۵۰ش.<br /> * '''«مشروعیت دولت صفوی و شکل‌گیری نهادهای دینی شیعی»'''، علوی، نصرت خاتون، مطالعات سیاسی-اجتماعی تاریخ و فرهنگ ایران، شماره ۱۷، بهار ۱۴۰۵ش.<br /> * '''مقالات تاریخی'''، جعفریان، رسول، قم، دلیل ما، ۱۳۸۷–۱۳۸۸ش.<br /> * '''منائح الکرم'''، سنجاری، علی بن تاج‌الدین، به کوشش المصری، مکه، جامعة ام القری، ۱۴۱۹ق.<br /> * '''مهاجران آل ابوطالب'''، ابن طباطبا، ابراهیم بن ناصر، ترجمه: عطایی، آستان قدس رضوی، ۱۳۷۲ش.<br /> * '''نیل المنی بذیل بلوغ القری'''، ابن فهد مکی، جارالله محمد، به کوشش الهیله، الفرقان، ۱۴۲۰ق.<br /> {{پایان}}<br /> {{خاندان‌ها}}<br /> <br /> [[رده:خاندان‌ها]]<br /> [[رده:خاندان‌های حکومت‌گر]]<br /> [[رده:خاندان‌های تاثیرگذار در حرمین]]</div>

Mo.ali.rezapour https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%D8%A7%D9%86&diff=69018 2026-07-21T18:56:30Z

<p>Mo.ali.rezapour: /* معرفی و جایگاه */</p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات خاندان<br /> | نام = صفویه<br /> | تصویر = <br /> | اندازه تصویر =<br /> | نام کامل = سلسله صفویان<br /> | نسب =<br /> | محل حکومت = [[ایران]]<br /> | مدت حکومت = ۹۰۷ تا ۱۱۳۵ق<br /> | مکان قبیله =<br /> | سرسلسله = [[شاه اسماعیل اول]]<br /> | اشخاص مهم = [[شاه اسماعیل اول]] . [[شاه طهماسب]] . [[شاه عباس اول]] . [[شاه سلطان حسین]]<br /> | جمعیت =<br /> | جنگ‌ها =<br /> | شاخه‌ای از =<br /> | زیرشاخه‌ها =<br /> | مهم‌ترین اقدامات = اعلام شیعه به عنوان مذهب رسمی کشور، <br /> | مناصب مهم =<br /> | مذهب = شیعه<br /> }}<br /> '''صفویه'''، دودمانی [[شیعه|شیعه‌مذهب]]، که بین سال‌های ۹۰۷ تا ۱۱۳۵ق. بر [[ایران]] حکومت می‌کردند. این سلسله پادشاهی، شیعه را برای اولین بار مذهب رسمی کشور اعلام نمود.<br /> <br /> اختلاف‌های سیاسی [[ایران]] و [[عثمانی]] تأثیر زیادی بر حج [[ایرانیان]] داشت؛ زیرا مسیر حج از قلمرو عثمانی می‌گذشت. در برخی سال‌ها، به‌ویژه هنگام جنگ، حج ایرانیان محدود یا ممنوع شد و حتی در سال ۱۰۴۷ قمری ایرانیان از [[مکه]] اخراج شدند. با این حال، در دوره‌های صلح، حج با آزادی بیشتری انجام می‌شد. روابط صفویان با حاکمان مکه گاه خصمانه و گاه دوستانه بود، اما آنان با [[اشراف حسینی|شرفای شیعه مدینه]]، به‌ویژه خاندان [[بنو شدقم]]، روابطی نزدیک و حمایتی داشتند.<br /> <br /> شاهان صفوی علاقه زیادی به [[عتبات عالیات]] داشتند و بارها برای زیارت به آنجا رفتند. همچنین برخی شاهان صفوی مانند [[شاه اسماعیل اول]] و [[شاه عباس اول]] اقدامات زیادی برای توسعه، گسترش، مرمت و تزیین حرم‌های [[اهل‌بیت(ع)]] در عراق انجام دادند.<br /> [[پرونده:نقشه ایران اواخر صفوی.jpg|بندانگشتی|نقشه ایران در اواخر دوره صفوی]]<br /> == معرفی و جایگاه ==<br /> صفویه سلسله‌ای پادشاهی است که از سال ۹۰۷ تا ۱۱۳۵ قمری در ایران سلطنت داشت.&lt;ref&gt;تبریز در گذر تاریخ، ص۷۳؛ صفویان در گذرگاه تاریخ، ص۱۲۵.&lt;/ref&gt; بنیانگذار این سلسله [[شاه اسماعیل اول]]&lt;ref&gt;صفویه از ظهور، ص۷۰.&lt;/ref&gt; و آخرین پادشاه آن، شاه سلطان حسین بود.&lt;ref&gt;صفویان در گذرگاه تاریخ، ص۱۲۵.&lt;/ref&gt; این سلسله، [[شیعه دوازده امامي|شیعه]] را مذهب رسمی ایران نمودند.&lt;ref&gt;صفویه در عرصه دین، فرهنگ و سیاست، ج۱، ص۲۲ و ۲۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> سلسله صفوی به عنوان یکی از مهم‌ترین حکومت‌های تاریخ ایران شمرده می‌شود.&lt;ref&gt;«آثار روانی خرافه‌گرایی و نقش آن در سقوط سلسله صفوی»، ص۳۹۱.&lt;/ref&gt; در این دوره ایران پس از نُه قرن، به عنوان یک واحد سیاسی مستقل، صورت پیش از اسلام خویش را بازیافت.&lt;ref&gt;صفویه در عرصه دین، فرهنگ و سیاست، ج۱، ص۱۳.&lt;/ref&gt; دوران حکومت صفویان همچنین از نظر شکوفایی اقتصادی و نیز از نظر گسترش فرهنگ و میراث مکتوب شیعه ستوده شده است.&lt;ref&gt;صفویه در عرصه دین، فرهنگ و سیاست، ج۱، ص۱۴ و ۱۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == تأثیر اختلاف ایران و عثمانی در حج ایرانیان ==<br /> در دوران صفویه، اختلاف‌های سیاسی ایران و عثمانی تأثیر زیادی بر حج ایرانیان داشت؛ زیرا مسیر حج از سرزمین‌های تحت سلطه عثمانی می‌گذشت و در زمان جنگ با مشکلات و محدودیت‌هایی همراه می‌شد.&lt;ref&gt;اسناد و مکاتبات سیاسی ایران از سال ۱۰۱۵ تا ۱۰۳۸، ص۲۹؛ شاه طهماسب صفوی، ص۲۰۳ تا ص۲۰۷؛ از شیخ صفی تا شاه صفی، ص۲۱۳.&lt;/ref&gt; در برخی سال‌ها حج به دلایل سیاسی تعطیل شد؛ از جمله در سال ۱۰۴۷ق که به فرمان سلطان عثمانی مراد چهارم ایرانیان از مکه اخراج و چند سال از حج بازداشته شدند.&lt;ref&gt;منائح الکرم، ج۴، ص۱۸۱ و ص۱۸۲.&lt;/ref&gt; همچنین گفته شده که [[شاه عباس اول|شاه عباس صفوی]] برای جلوگیری از خروج پول به سرزمین دشمن، مدتی سفر حج را ممنوع کرد.&lt;ref&gt;سفرنامه کروسینسکی، ص25؛ تاریخ منتظم ناصری، ج2، ص1037.&lt;/ref&gt;با این حال، در دوره‌های صلح میان ایران و عثمانی، حج ایرانیان با آزادی بیشتری انجام می‌شد و گزارش‌هایی از سفرهای فراوان ایرانیان، از جمله بزرگان دولت صفوی و دانشوران شیعه، و حتی اقامت برخی از آنان در مکه و مدینه وجود دارد.&lt;ref&gt;منائح الکرم، ج۵، ص۲۵۶ و ص۲۶۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == رابطه صفویان با حاکمان مکه ==<br /> اختلاف صفویان و دولت عثمانی، به شایعات ضد ایرانی و احساسات ضد شیعی در مکه دامن زد.&lt;ref&gt;الاعلام باعلام بیت الله الحرام، ص۲۷۷ تا ص۲۸۱.&lt;/ref&gt; درباره رابطه دولت صفوی با حاکمان مکه نیز گزارش‌های گوناگون در دست است. خبر اعلام جشن و پایکوبی شریف مکه به مناسبت پیروزی سلطان عثمانی بر شاه تهماسب صفوی (۹۴۱ و ۹۴۲ق) در منابع آمده است.&lt;ref&gt;نیل المنی، ج۲، ص۵۸۲ و ص۶۰۹.&lt;/ref&gt; اما گزارش‌هایی نیز در زمینه ارتباط خوب دولت صفوی با اشراف مکه یافت می‌شود. نامه‌ای که شاه عباس دوم (حک: ۱۰۵۲–۱۰۷۷ق) به شریف مکه نوشته و در آن به بهبود روابط خود با اشراف مکه اشاره کرده، نشانه‌ای از این روابط است.&lt;ref&gt;مقالات تاریخی، دفتر۱۱، ص۷۰ و ص۷۱.&lt;/ref&gt; نیز گزارش پذیرایی شایان توجه شریف مکه از بزرگان حکومت صفوی حاضر در کاروان حج ایرانی در سال ۱۱۱۱ق. بدبینی و ناخرسندی شماری از تاریخ‌نگاران سنی را برانگیخته است.&lt;ref&gt;منائح الکرم، ج۵، ص۲۵۵ و ص۲۵۶.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === صفویان و خاندان شرفای مدینه ===<br /> دولت صفوی با خانواده‌های شرفای شیعه مدینه، به ویژه از دوران شاه عباس کبیر (۹۹۶–۱۰۳۸ق) روابطی دوستانه داشت. از این خاندان‌ها [[اشراف بنو شدقم]] بودند که شماری از ایشان در دوران صفویه به ایران آمدند و مورد احترام شاهان صفوی قرار گرفتند. این دسته از شرفا با آمدن به ایران، افزون بر فراگیری علوم نزد دانشوران ایران، با دربار شاهان ارتباط می‌یافتند و هدایای بسیار دریافت می‌کردند و موقت یا دائم در ایران سکونت می‌یافتند. موقوفه بزرگی که در دوران شاه عباس کبیر به سادات مدینه اختصاص یافت و شامل نیمی از اجاره دکان‌ها، کاروانسراها و حمام در میدان نقش جهان [[اصفهان]] بود، نشانه دلبستگی صفویان به سادات مدینه است.&lt;ref&gt;مقالات تاریخی، دفتر۱۱، ص۷۶ و ص۷۷؛ مهاجران آل ابوطالب، ص۱۴۶، ص۶۴۶ و ص۶۴۷.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == سفرهای زیارتی شاهان صفوی ==<br /> بررسی سفرهای زیارتی شاهان صفوی نشان می‌دهد اولویت با زیارت [[حرم امام رضا(ع)]] بود که تقریباً میان تمامی شاهان صفوی عمومیت داشت؛ اما تنها چهار تن از آنها به زیارت اماکن مقدس عراق مشرف شدند؛ که عبارتند از:&lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۳.&lt;/ref&gt; [[شاه اسماعیل اول]]، بنیانگذار سلسله صفوی که در 914 پس از تصرف بغداد از عتبات زیارت کرد؛ شاه طهماسب صفوی؛ شاه عباس و شاه صفی. &lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۴ و ۳۵.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۶ و ص۳۷.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اقدامات عمرانی شاهان صفوی در عتبات ==<br /> در عصر صفویان، اقدامات عمرانی عمده‌ای در عتبات صورت گرفت&lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۱.&lt;/ref&gt; به گونه‌ای که بنا بر نظر برخی از پژوهشگران برآنند که معماری عراق پس از عصر صفوی تحت تأثیر سبک معماری ایرانیان است&lt;ref&gt;''سفرنامه'' تاورنیه، ص۵۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> اقدامات عمرانی صفویان در عتبات عراق، گاه بنیادی و شامل بازسازی کامل بنا بود و گاه به تزیین و تعمیرات جزئی محدود می‌شد. بیشتر این تعمیرات از زمان [[شاه اسماعیل اول|شاه اسماعیل]] آغاز شد، در دوره [[شاه عباس اول]] به اوج رسید. &lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۲.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> [[شاه اسماعیل اول]] پس از زیارت عتبات در سال ۹۱۴ق، حرم‌ها را با فرش‌های ابریشمی ایرانی، پرده‌های زرین و قندیل‌های طلا و نقره آراست؛ این نخستین کاربرد طلا در تزیین اعتاب مقدس بود.&lt;ref&gt;''ایران در روزگار شاه اسماعیل و شاه طهماسب''، ص496.&lt;/ref&gt;مهم‌ترین اقدام عمرانی او بازسازی کامل [[آستان مقدس کاظمین|حرم کاظمین]] بود.&lt;ref&gt;''تاریخ حرم کاظمین''، ترجمة غلامرضا اکبری، ص62''-''63.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در دوره [[شاه طهماسب اول]]، [[آستان مقدس امام حسین(ع)|حرم امام حسین(ع)]] و [[آستان مقدس حضرت عباس(ع)|حرم حضرت عباس(ع)]] به‌طور گسترده بازسازی شد و برای رفاه زائران و بهبود وضعیت شیعیان کربلا، نهر «طهماسیه» از [[فرات]] به سوی [[کربلا]] حفر گردید.&lt;ref&gt;''عتبات عالیات در روابط ایران و عثمانی قرن نوزدهم'' (با تأکید بر عصر عبدالحمید دوم)، ص۲۵.&lt;/ref&gt; در زمان [[شاه عباس اول]] بازسازی عتبات شتاب بیشتری گرفت و به سبب ارادت ویژه او به [[امام علی(ع)]]، بنای اصلی [[نجف]] به دست وی پایه‌گذاری شد.&lt;ref&gt;''ذیل تاریخ عالم‌آرای عباسی''، تصحیح سهیلی خوانساری، ص۹۴؛ «جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۷.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == پانویس ==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> == منابع ==<br /> {{منابع}}<br /> <br /> {{دانشنامه<br /> | آدرس = http://hzrc.ac.ir/post/8027<br /> | عنوان = ایران<br /> | نویسنده = کامران محمدحسینی<br /> }}<br /> * '''«آثار روانی خرافه‌گرایی و نقش آن در سقوط سلسله صفوی»'''، حسنوند، علی، کنفرانس ملی مدیریت، روان‌شناسی و علوم رفتاری مجموعه مقالات هشتمین کنفرانس بین‌المللی و یازدهمین همایش ملی مدیریت، روان‌شناسی و علوم رفتاری.<br /> * '''از شیخ صفی تا شاه صفی'''، حسینی استرآبادی، سید حسن بن مرتضی، به کوشش اشراقی، تهران، نشر علمی، ۱۳۶۶ش.<br /> * '''اسناد و مکاتبات سیاسی ایران از سال ۱۱۰۵ تا ۱۱۳۵ق'''، به کوشش عبدالحسین نوایی، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، ۱۳۶۳ش.<br /> * '''الاعلام باعلام بیت الله الحرام'''، نهروالی، محمد بن احمد، به کوشش علی محمد، قاهره، مکتبة الثقافة الدینیه، ۱۴۲۵ق.<br /> * '''ایران در روزگار شاه اسماعیل و شاه‌طهماسب'''، خواندمیر، امیرمحمود، تهران، ادبی، ۱۳۷۰ش.<br /> * '''تاریخ حرم کاظمین'''، آل یاسین، شیخ محمدحسن، ترجمه غلامرضا اکبری، [بی‌جا]، کنگرة جهانی حضرت رضا، ۱۳۷۱ش.<br /> * '''تاریخ جهانگشای نادری'''، استرآبادی، محمدمهدی، دنیای کتاب، ۱۳۶۸ش.<br /> * '''تاریخ منتظم ناصری'''، اعتماد السلطنه، محمد حسن خان، به کوشش رضوانی، تهران، دنیای کتاب، ۱۳۶۷ش.<br /> * '''تبریز در گذر تاریخ'''، عزت‌پور، عدالت، مجله کتاب ماه، تاریخ و جغرافیا، شماره ۱۵۰، ۱۳۹۰ش.<br /> * '''جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان'''، محمدی، رمضان، و محمدباقر خزائیلی، پژوهشکده حج و زیارت، بی‌تا.<br /> * '''ذیل تاریخ عالم‌آرای عباسی'''، ترکمان، اسکندربیک، تصحیح سهیلی خوانساری، تهران، اسلامیه، ۱۳۷۱ش.<br /> * '''''سفرنامه'' تاورنیه'''، تاورنیه، ژان باتیست، ترجمه ابوتراب نوری، تهران، کتابخانه سنایی، ۱۳۳۶ش.<br /> * '''سفرنامه کروسینسکی یادداشت‌های کشیش لهستانی عصر صفوی'''، ترجمه: عبدالرزاق دنبلی مفتون، به کوشش میراحمدی، تهران، ۱۳۶۳ش.<br /> * '''شاه طهماسب صفوی'''، نوایی، عبدالحسین، تهران، ارغوان، ۱۳۶۸ش.<br /> * '''صفویه از ظهور تا زوال'''، جعفریان، رسول، تهران، دانش و اندیشه معاصر، چاپ اول، ۱۳۷۸ش.<br /> * '''صفویه در عرصه دین، فرهنگ و سیاست'''، جعفریان، رسول، قم، پژوهشکده حوزه و دانشگاه، ۱۳۷۹ش.<br /> * '''صفویان در گذرگاه تاریخ'''، صفاکیش، حمیدرضا، تهران، سخن، چاپ اول، ۱۳۹۰ش.<br /> * '''عتبات عالیات در روابط ایران و عثمانی قرن نوزدهم''' (با تأکید بر عصر عبدالحمید دوم)، عربخانی، رسول، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، ۱۳۹۳ش.<br /> * '''گنجینه آثار تاریخی اصفهان'''، هنرفر، لطف‌الله، اصفهان، ثقفی، ۱۳۵۰ش.<br /> * '''«مشروعیت دولت صفوی و شکل‌گیری نهادهای دینی شیعی»'''، علوی، نصرت خاتون، مطالعات سیاسی-اجتماعی تاریخ و فرهنگ ایران، شماره ۱۷، بهار ۱۴۰۵ش.<br /> * '''مقالات تاریخی'''، جعفریان، رسول، قم، دلیل ما، ۱۳۸۷–۱۳۸۸ش.<br /> * '''منائح الکرم'''، سنجاری، علی بن تاج‌الدین، به کوشش المصری، مکه، جامعة ام القری، ۱۴۱۹ق.<br /> * '''مهاجران آل ابوطالب'''، ابن طباطبا، ابراهیم بن ناصر، ترجمه: عطایی، آستان قدس رضوی، ۱۳۷۲ش.<br /> * '''نیل المنی بذیل بلوغ القری'''، ابن فهد مکی، جارالله محمد، به کوشش الهیله، الفرقان، ۱۴۲۰ق.<br /> {{پایان}}<br /> {{خاندان‌ها}}<br /> <br /> [[رده:خاندان‌ها]]<br /> [[رده:خاندان‌های حکومت‌گر]]<br /> [[رده:خاندان‌های تاثیرگذار در حرمین]]</div>

Mo.ali.rezapour https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%D8%A7%D9%86&diff=69017 2026-07-21T18:54:32Z

<p>Mo.ali.rezapour: /* معرفی و جایگاه */</p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات خاندان<br /> | نام = صفویه<br /> | تصویر = <br /> | اندازه تصویر =<br /> | نام کامل = سلسله صفویان<br /> | نسب =<br /> | محل حکومت = [[ایران]]<br /> | مدت حکومت = ۹۰۷ تا ۱۱۳۵ق<br /> | مکان قبیله =<br /> | سرسلسله = [[شاه اسماعیل اول]]<br /> | اشخاص مهم = [[شاه اسماعیل اول]] . [[شاه طهماسب]] . [[شاه عباس اول]] . [[شاه سلطان حسین]]<br /> | جمعیت =<br /> | جنگ‌ها =<br /> | شاخه‌ای از =<br /> | زیرشاخه‌ها =<br /> | مهم‌ترین اقدامات = اعلام شیعه به عنوان مذهب رسمی کشور، <br /> | مناصب مهم =<br /> | مذهب = شیعه<br /> }}<br /> '''صفویه'''، دودمانی [[شیعه|شیعه‌مذهب]]، که بین سال‌های ۹۰۷ تا ۱۱۳۵ق. بر [[ایران]] حکومت می‌کردند. این سلسله پادشاهی، شیعه را برای اولین بار مذهب رسمی کشور اعلام نمود.<br /> <br /> اختلاف‌های سیاسی [[ایران]] و [[عثمانی]] تأثیر زیادی بر حج [[ایرانیان]] داشت؛ زیرا مسیر حج از قلمرو عثمانی می‌گذشت. در برخی سال‌ها، به‌ویژه هنگام جنگ، حج ایرانیان محدود یا ممنوع شد و حتی در سال ۱۰۴۷ قمری ایرانیان از [[مکه]] اخراج شدند. با این حال، در دوره‌های صلح، حج با آزادی بیشتری انجام می‌شد. روابط صفویان با حاکمان مکه گاه خصمانه و گاه دوستانه بود، اما آنان با [[اشراف حسینی|شرفای شیعه مدینه]]، به‌ویژه خاندان [[بنو شدقم]]، روابطی نزدیک و حمایتی داشتند.<br /> <br /> شاهان صفوی علاقه زیادی به [[عتبات عالیات]] داشتند و بارها برای زیارت به آنجا رفتند. همچنین برخی شاهان صفوی مانند [[شاه اسماعیل اول]] و [[شاه عباس اول]] اقدامات زیادی برای توسعه، گسترش، مرمت و تزیین حرم‌های [[اهل‌بیت(ع)]] در عراق انجام دادند.<br /> [[پرونده:نقشه ایران اواخر صفوی.jpg|بندانگشتی|نقشه ایران در اواخر دوره صفوی]]<br /> == معرفی و جایگاه ==<br /> صفویه سلسله‌ای پادشاهی است که از سال ۹۰۷ تا ۱۱۳۵ قمری در ایران سلطنت داشت.&lt;ref&gt;تبریز در گذر تاریخ، ص۷۳؛ صفویان در گذرگاه تاریخ، ص۱۲۵.&lt;/ref&gt; بنیانگذار این سلسله [[شاه اسماعیل اول]]&lt;ref&gt;صفویه از ظهور، ص۷۰.&lt;/ref&gt; و آخرین پادشاه آن، شاه شلطان حسین بود.&lt;ref&gt;صفویان در گذرگاه تاریخ، ص۱۲۵.&lt;/ref&gt; این سلسله، [[شیعه دوازده امامي|شیعه]] را مذهب رسمی ایران نمودند.&lt;ref&gt;صفویه در عرصه دین، فرهنگ و سیاست، ج۱، ص۲۲ و ۲۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> سلسله صفوی به عنوان یکی از مهم‌ترین حکومت‌های تاریخ ایران شمرده می‌شود.&lt;ref&gt;«آثار روانی خرافه‌گرایی و نقش آن در سقوط سلسله صفوی»، ص۳۹۱.&lt;/ref&gt; در این دوره ایران پس از نُه قرن، به عنوان یک واحد سیاسی مستقل، صورت پیش از اسلام خویش را بازیافت.&lt;ref&gt;صفویه در عرصه دین، فرهنگ و سیاست، ج۱، ص۱۳.&lt;/ref&gt; دوران حکومت صفویان همچنین از نظر شکوفایی اقتصادی و نیز از نظر گسترش فرهنگ و میراث مکتوب شیعه ستوده شده است.&lt;ref&gt;صفویه در عرصه دین، فرهنگ و سیاست، ج۱، ص۱۴ و ۱۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == تأثیر اختلاف ایران و عثمانی در حج ایرانیان ==<br /> در دوران صفویه، اختلاف‌های سیاسی ایران و عثمانی تأثیر زیادی بر حج ایرانیان داشت؛ زیرا مسیر حج از سرزمین‌های تحت سلطه عثمانی می‌گذشت و در زمان جنگ با مشکلات و محدودیت‌هایی همراه می‌شد.&lt;ref&gt;اسناد و مکاتبات سیاسی ایران از سال ۱۰۱۵ تا ۱۰۳۸، ص۲۹؛ شاه طهماسب صفوی، ص۲۰۳ تا ص۲۰۷؛ از شیخ صفی تا شاه صفی، ص۲۱۳.&lt;/ref&gt; در برخی سال‌ها حج به دلایل سیاسی تعطیل شد؛ از جمله در سال ۱۰۴۷ق که به فرمان سلطان عثمانی مراد چهارم ایرانیان از مکه اخراج و چند سال از حج بازداشته شدند.&lt;ref&gt;منائح الکرم، ج۴، ص۱۸۱ و ص۱۸۲.&lt;/ref&gt; همچنین گفته شده که [[شاه عباس اول|شاه عباس صفوی]] برای جلوگیری از خروج پول به سرزمین دشمن، مدتی سفر حج را ممنوع کرد.&lt;ref&gt;سفرنامه کروسینسکی، ص25؛ تاریخ منتظم ناصری، ج2، ص1037.&lt;/ref&gt;با این حال، در دوره‌های صلح میان ایران و عثمانی، حج ایرانیان با آزادی بیشتری انجام می‌شد و گزارش‌هایی از سفرهای فراوان ایرانیان، از جمله بزرگان دولت صفوی و دانشوران شیعه، و حتی اقامت برخی از آنان در مکه و مدینه وجود دارد.&lt;ref&gt;منائح الکرم، ج۵، ص۲۵۶ و ص۲۶۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == رابطه صفویان با حاکمان مکه ==<br /> اختلاف صفویان و دولت عثمانی، به شایعات ضد ایرانی و احساسات ضد شیعی در مکه دامن زد.&lt;ref&gt;الاعلام باعلام بیت الله الحرام، ص۲۷۷ تا ص۲۸۱.&lt;/ref&gt; درباره رابطه دولت صفوی با حاکمان مکه نیز گزارش‌های گوناگون در دست است. خبر اعلام جشن و پایکوبی شریف مکه به مناسبت پیروزی سلطان عثمانی بر شاه تهماسب صفوی (۹۴۱ و ۹۴۲ق) در منابع آمده است.&lt;ref&gt;نیل المنی، ج۲، ص۵۸۲ و ص۶۰۹.&lt;/ref&gt; اما گزارش‌هایی نیز در زمینه ارتباط خوب دولت صفوی با اشراف مکه یافت می‌شود. نامه‌ای که شاه عباس دوم (حک: ۱۰۵۲–۱۰۷۷ق) به شریف مکه نوشته و در آن به بهبود روابط خود با اشراف مکه اشاره کرده، نشانه‌ای از این روابط است.&lt;ref&gt;مقالات تاریخی، دفتر۱۱، ص۷۰ و ص۷۱.&lt;/ref&gt; نیز گزارش پذیرایی شایان توجه شریف مکه از بزرگان حکومت صفوی حاضر در کاروان حج ایرانی در سال ۱۱۱۱ق. بدبینی و ناخرسندی شماری از تاریخ‌نگاران سنی را برانگیخته است.&lt;ref&gt;منائح الکرم، ج۵، ص۲۵۵ و ص۲۵۶.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === صفویان و خاندان شرفای مدینه ===<br /> دولت صفوی با خانواده‌های شرفای شیعه مدینه، به ویژه از دوران شاه عباس کبیر (۹۹۶–۱۰۳۸ق) روابطی دوستانه داشت. از این خاندان‌ها [[اشراف بنو شدقم]] بودند که شماری از ایشان در دوران صفویه به ایران آمدند و مورد احترام شاهان صفوی قرار گرفتند. این دسته از شرفا با آمدن به ایران، افزون بر فراگیری علوم نزد دانشوران ایران، با دربار شاهان ارتباط می‌یافتند و هدایای بسیار دریافت می‌کردند و موقت یا دائم در ایران سکونت می‌یافتند. موقوفه بزرگی که در دوران شاه عباس کبیر به سادات مدینه اختصاص یافت و شامل نیمی از اجاره دکان‌ها، کاروانسراها و حمام در میدان نقش جهان [[اصفهان]] بود، نشانه دلبستگی صفویان به سادات مدینه است.&lt;ref&gt;مقالات تاریخی، دفتر۱۱، ص۷۶ و ص۷۷؛ مهاجران آل ابوطالب، ص۱۴۶، ص۶۴۶ و ص۶۴۷.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == سفرهای زیارتی شاهان صفوی ==<br /> بررسی سفرهای زیارتی شاهان صفوی نشان می‌دهد اولویت با زیارت [[حرم امام رضا(ع)]] بود که تقریباً میان تمامی شاهان صفوی عمومیت داشت؛ اما تنها چهار تن از آنها به زیارت اماکن مقدس عراق مشرف شدند؛ که عبارتند از:&lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۳.&lt;/ref&gt; [[شاه اسماعیل اول]]، بنیانگذار سلسله صفوی که در 914 پس از تصرف بغداد از عتبات زیارت کرد؛ شاه طهماسب صفوی؛ شاه عباس و شاه صفی. &lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۴ و ۳۵.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۶ و ص۳۷.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اقدامات عمرانی شاهان صفوی در عتبات ==<br /> در عصر صفویان، اقدامات عمرانی عمده‌ای در عتبات صورت گرفت&lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۱.&lt;/ref&gt; به گونه‌ای که بنا بر نظر برخی از پژوهشگران برآنند که معماری عراق پس از عصر صفوی تحت تأثیر سبک معماری ایرانیان است&lt;ref&gt;''سفرنامه'' تاورنیه، ص۵۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> اقدامات عمرانی صفویان در عتبات عراق، گاه بنیادی و شامل بازسازی کامل بنا بود و گاه به تزیین و تعمیرات جزئی محدود می‌شد. بیشتر این تعمیرات از زمان [[شاه اسماعیل اول|شاه اسماعیل]] آغاز شد، در دوره [[شاه عباس اول]] به اوج رسید. &lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۲.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> [[شاه اسماعیل اول]] پس از زیارت عتبات در سال ۹۱۴ق، حرم‌ها را با فرش‌های ابریشمی ایرانی، پرده‌های زرین و قندیل‌های طلا و نقره آراست؛ این نخستین کاربرد طلا در تزیین اعتاب مقدس بود.&lt;ref&gt;''ایران در روزگار شاه اسماعیل و شاه طهماسب''، ص496.&lt;/ref&gt;مهم‌ترین اقدام عمرانی او بازسازی کامل [[آستان مقدس کاظمین|حرم کاظمین]] بود.&lt;ref&gt;''تاریخ حرم کاظمین''، ترجمة غلامرضا اکبری، ص62''-''63.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در دوره [[شاه طهماسب اول]]، [[آستان مقدس امام حسین(ع)|حرم امام حسین(ع)]] و [[آستان مقدس حضرت عباس(ع)|حرم حضرت عباس(ع)]] به‌طور گسترده بازسازی شد و برای رفاه زائران و بهبود وضعیت شیعیان کربلا، نهر «طهماسیه» از [[فرات]] به سوی [[کربلا]] حفر گردید.&lt;ref&gt;''عتبات عالیات در روابط ایران و عثمانی قرن نوزدهم'' (با تأکید بر عصر عبدالحمید دوم)، ص۲۵.&lt;/ref&gt; در زمان [[شاه عباس اول]] بازسازی عتبات شتاب بیشتری گرفت و به سبب ارادت ویژه او به [[امام علی(ع)]]، بنای اصلی [[نجف]] به دست وی پایه‌گذاری شد.&lt;ref&gt;''ذیل تاریخ عالم‌آرای عباسی''، تصحیح سهیلی خوانساری، ص۹۴؛ «جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۷.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == پانویس ==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> == منابع ==<br /> {{منابع}}<br /> <br /> {{دانشنامه<br /> | آدرس = http://hzrc.ac.ir/post/8027<br /> | عنوان = ایران<br /> | نویسنده = کامران محمدحسینی<br /> }}<br /> * '''«آثار روانی خرافه‌گرایی و نقش آن در سقوط سلسله صفوی»'''، حسنوند، علی، کنفرانس ملی مدیریت، روان‌شناسی و علوم رفتاری مجموعه مقالات هشتمین کنفرانس بین‌المللی و یازدهمین همایش ملی مدیریت، روان‌شناسی و علوم رفتاری.<br /> * '''از شیخ صفی تا شاه صفی'''، حسینی استرآبادی، سید حسن بن مرتضی، به کوشش اشراقی، تهران، نشر علمی، ۱۳۶۶ش.<br /> * '''اسناد و مکاتبات سیاسی ایران از سال ۱۱۰۵ تا ۱۱۳۵ق'''، به کوشش عبدالحسین نوایی، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، ۱۳۶۳ش.<br /> * '''الاعلام باعلام بیت الله الحرام'''، نهروالی، محمد بن احمد، به کوشش علی محمد، قاهره، مکتبة الثقافة الدینیه، ۱۴۲۵ق.<br /> * '''ایران در روزگار شاه اسماعیل و شاه‌طهماسب'''، خواندمیر، امیرمحمود، تهران، ادبی، ۱۳۷۰ش.<br /> * '''تاریخ حرم کاظمین'''، آل یاسین، شیخ محمدحسن، ترجمه غلامرضا اکبری، [بی‌جا]، کنگرة جهانی حضرت رضا، ۱۳۷۱ش.<br /> * '''تاریخ جهانگشای نادری'''، استرآبادی، محمدمهدی، دنیای کتاب، ۱۳۶۸ش.<br /> * '''تاریخ منتظم ناصری'''، اعتماد السلطنه، محمد حسن خان، به کوشش رضوانی، تهران، دنیای کتاب، ۱۳۶۷ش.<br /> * '''تبریز در گذر تاریخ'''، عزت‌پور، عدالت، مجله کتاب ماه، تاریخ و جغرافیا، شماره ۱۵۰، ۱۳۹۰ش.<br /> * '''جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان'''، محمدی، رمضان، و محمدباقر خزائیلی، پژوهشکده حج و زیارت، بی‌تا.<br /> * '''ذیل تاریخ عالم‌آرای عباسی'''، ترکمان، اسکندربیک، تصحیح سهیلی خوانساری، تهران، اسلامیه، ۱۳۷۱ش.<br /> * '''''سفرنامه'' تاورنیه'''، تاورنیه، ژان باتیست، ترجمه ابوتراب نوری، تهران، کتابخانه سنایی، ۱۳۳۶ش.<br /> * '''سفرنامه کروسینسکی یادداشت‌های کشیش لهستانی عصر صفوی'''، ترجمه: عبدالرزاق دنبلی مفتون، به کوشش میراحمدی، تهران، ۱۳۶۳ش.<br /> * '''شاه طهماسب صفوی'''، نوایی، عبدالحسین، تهران، ارغوان، ۱۳۶۸ش.<br /> * '''صفویه از ظهور تا زوال'''، جعفریان، رسول، تهران، دانش و اندیشه معاصر، چاپ اول، ۱۳۷۸ش.<br /> * '''صفویه در عرصه دین، فرهنگ و سیاست'''، جعفریان، رسول، قم، پژوهشکده حوزه و دانشگاه، ۱۳۷۹ش.<br /> * '''صفویان در گذرگاه تاریخ'''، صفاکیش، حمیدرضا، تهران، سخن، چاپ اول، ۱۳۹۰ش.<br /> * '''عتبات عالیات در روابط ایران و عثمانی قرن نوزدهم''' (با تأکید بر عصر عبدالحمید دوم)، عربخانی، رسول، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، ۱۳۹۳ش.<br /> * '''گنجینه آثار تاریخی اصفهان'''، هنرفر، لطف‌الله، اصفهان، ثقفی، ۱۳۵۰ش.<br /> * '''«مشروعیت دولت صفوی و شکل‌گیری نهادهای دینی شیعی»'''، علوی، نصرت خاتون، مطالعات سیاسی-اجتماعی تاریخ و فرهنگ ایران، شماره ۱۷، بهار ۱۴۰۵ش.<br /> * '''مقالات تاریخی'''، جعفریان، رسول، قم، دلیل ما، ۱۳۸۷–۱۳۸۸ش.<br /> * '''منائح الکرم'''، سنجاری، علی بن تاج‌الدین، به کوشش المصری، مکه، جامعة ام القری، ۱۴۱۹ق.<br /> * '''مهاجران آل ابوطالب'''، ابن طباطبا، ابراهیم بن ناصر، ترجمه: عطایی، آستان قدس رضوی، ۱۳۷۲ش.<br /> * '''نیل المنی بذیل بلوغ القری'''، ابن فهد مکی، جارالله محمد، به کوشش الهیله، الفرقان، ۱۴۲۰ق.<br /> {{پایان}}<br /> {{خاندان‌ها}}<br /> <br /> [[رده:خاندان‌ها]]<br /> [[رده:خاندان‌های حکومت‌گر]]<br /> [[رده:خاندان‌های تاثیرگذار در حرمین]]</div>

Mo.ali.rezapour https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C_%D8%AD%D8%AC:%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D9%84_%D9%85%D9%88%D8%B1%D8%AF_%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%B2&diff=68943 2026-07-14T16:11:34Z

<p>Mo.ali.rezapour: </p> <hr /> <div>== مقاله زیارت امین الله==<br /> * تعریف کلی زیارت با استفاده از کتاب درسنامه مزارها و زیارتنامه ها - ماثور بودن. مطلقه بودن و غیره اشاره شود<br /> * منبع شناسی زیارت با استفاده از مقاله جستاری در اعتبار سنجی زیارت امین الله مقاله http://noo.rs/q2KHZ<br /> * بحث درباره اعتبار سند زیارت با استفاده از این مقاله جستاری در اعتبار سنجی زیارت امین الله مقاله http://noo.rs/q2KHZ<br /> * خلاصه ای از مضامین کلی زیارت هم در این مقاله جستاری در اعتبار سنجی زیارت امین الله مقاله و هم در مقالات دیگر هست<br /> * کتابشناسی تفسیرهای زیارت امین الله - اشاره به تفسیرهای سیاسی از زیارت با نگاهی به این مقاله سیاست و زیارت http://noo.rs/uWhcq<br /> * متن زیارتنامه و ترجمه آن<br /> '''در حال نگارش توسط رضاپور'''<br /> <br /> ==مدخل زیارت آل یاسین==<br /> * معرفی اولیه با نگاهی به کتاب درسنامه مزارها و زیارتنامه ها<br /> * منابع زیارت و گونه های روایت شده با کمک این مقاله: https://www.entizar.ir/article_73973_8f87d4b94113d31b79513839ae5dbc3f.pdf<br /> * سند شناسی و اعتبار سندی با استفاده از مقالات مانند این https://ensani.ir/file/download/article/1738473449-679effe95f391-10154-23-2.pdf<br /> * واژه شناسی آل یاسین و معنای آن<br /> * اشاره به مضامین اصلی. مثلا با استفاده از این مقاله http://noo.rs/AXw7x فقط در حد گزارش تیترهای اصلی - و این مقاله http://noo.rs/DW5Gs<br /> * آموزه های مهدویت و قیامت در زیارت آل یاسین با نگاهی به این مقالات: http://noo.rs/ujGZh / فقط در حد اشاره که برخی هم این مفاهیم را در این دعا بررسی کرده اند و نهایتا یک خط توضیح.<br /> * کتاب شناسی شرح ها<br /> * متن زیارت و ترجمه آن<br /> '''در حال نگارش توسط رضاپور'''<br /> <br /> ==مدخل زمان های انجام اعمال حج==<br /> این مدخل اشاره به زمان های انجام هر کدام از اعمال حج دارد<br /> متنی خلاصه برای رساندن منظور از ایجاد این مدخل:<br /> [[حاجیان]] از ظهر روز نهم ذی‌الحجه تا غروب آفتاب در [[صحرای عرفات]]، [[وقوف در عرفات|اقامت]] می‌کند. پس از آن، شب دهم ذی‌الحجه را در [[مشعر]]، [[بیتوته]] کرده و از اذان صبح روز دهم ذی‌الحجه ([[عید قربان]]) تا طلوع آفتاب در [[مشعر]]، [[وقوف در مشعر|وقوف]] می‌کند. سپس، روز دهم ذی‌الحجه در [[منا]] آیین‌های [[رمی|رمی جمره عقبه]]، [[قربانی]] و [[حلق و تقصیر|حلق یا تقصیر]] را انجام می‌دهد.<br /> <br /> بعد از اتمام اعمال منا، حج‌گزار به مکه می‌رود و [[اعمال مکه]] را انجام می‌دهد. سپس مجدد به منا باز می‌گردد و شب یازدهم و دوازدهم (و برای برخی، شب سیزدهم) را در منا [[بیتوته]] می‌کند. در روز‌های یازدهم و دوازدهم نیز [[جمرات|جمرات سه‌گانه]] را [[رمی]] می‌کند. با خروج از منا در بعد از ظهر روز دوازدهم، [[اعمال حج تمتع|اعمال حج]] به پایان می‌رسد.<br /> <br /> ==محرمات حج==<br /> بعد از ساخت میتواند در صفحه ابهام زدایی [[تروک حج (ابهام‌زدایی)|تروک حج]] اضافه شود.<br /> <br /> ==مبطلات حج==<br /> ==مکروهات حج==</div>

Mo.ali.rezapour https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C_%D8%AD%D8%AC:%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D9%84_%D9%85%D9%88%D8%B1%D8%AF_%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%B2&diff=68942 2026-07-14T16:11:09Z

<p>Mo.ali.rezapour: /* مقاله زیارت امین الله */</p> <hr /> <div>== مقاله زیارت امین الله==<br /> * تعریف کلی زیارت با استفاده از کتاب درسنامه مزارها و زیارتنامه ها - ماثور بودن. مطلقه بودن و غیره اشاره شود<br /> * منبع شناسی زیارت با استفاده از مقاله جستاری در اعتبار سنجی زیارت امین الله مقاله http://noo.rs/q2KHZ<br /> * بحث درباره اعتبار سند زیارت با استفاده از این مقاله جستاری در اعتبار سنجی زیارت امین الله مقاله http://noo.rs/q2KHZ<br /> * خلاصه ای از مضامین کلی زیارت هم در این مقاله جستاری در اعتبار سنجی زیارت امین الله مقاله و هم در مقالات دیگر هست<br /> * کتابشناسی تفسیرهای زیارت امین الله - اشاره به تفسیرهای سیاسی از زیارت با نگاهی به این مقاله سیاست و زیارت http://noo.rs/uWhcq<br /> * متن زیارتنامه و ترجمه آن<br /> '''در حال نگارش توسط رضاپور'''<br /> <br /> ==مدخل زیارت آل یاسین==<br /> * معرفی اولیه با نگاهی به کتاب درسنامه مزارها و زیارتنامه ها<br /> * منابع زیارت و گونه های روایت شده با کمک این مقاله: https://www.entizar.ir/article_73973_8f87d4b94113d31b79513839ae5dbc3f.pdf<br /> * سند شناسی و اعتبار سندی با استفاده از مقالات مانند این https://ensani.ir/file/download/article/1738473449-679effe95f391-10154-23-2.pdf<br /> * واژه شناسی آل یاسین و معنای آن<br /> * اشاره به مضامین اصلی. مثلا با استفاده از این مقاله http://noo.rs/AXw7x فقط در حد گزارش تیترهای اصلی - و این مقاله http://noo.rs/DW5Gs<br /> * آموزه های مهدویت و قیامت در زیارت آل یاسین با نگاهی به این مقالات: http://noo.rs/ujGZh / فقط در حد اشاره که برخی هم این مفاهیم را در این دعا بررسی کرده اند و نهایتا یک خط توضیح.<br /> * کتاب شناسی شرح ها<br /> * متن زیارت و ترجمه آن<br /> <br /> ==مدخل زمان های انجام اعمال حج==<br /> این مدخل اشاره به زمان های انجام هر کدام از اعمال حج دارد<br /> متنی خلاصه برای رساندن منظور از ایجاد این مدخل:<br /> [[حاجیان]] از ظهر روز نهم ذی‌الحجه تا غروب آفتاب در [[صحرای عرفات]]، [[وقوف در عرفات|اقامت]] می‌کند. پس از آن، شب دهم ذی‌الحجه را در [[مشعر]]، [[بیتوته]] کرده و از اذان صبح روز دهم ذی‌الحجه ([[عید قربان]]) تا طلوع آفتاب در [[مشعر]]، [[وقوف در مشعر|وقوف]] می‌کند. سپس، روز دهم ذی‌الحجه در [[منا]] آیین‌های [[رمی|رمی جمره عقبه]]، [[قربانی]] و [[حلق و تقصیر|حلق یا تقصیر]] را انجام می‌دهد.<br /> <br /> بعد از اتمام اعمال منا، حج‌گزار به مکه می‌رود و [[اعمال مکه]] را انجام می‌دهد. سپس مجدد به منا باز می‌گردد و شب یازدهم و دوازدهم (و برای برخی، شب سیزدهم) را در منا [[بیتوته]] می‌کند. در روز‌های یازدهم و دوازدهم نیز [[جمرات|جمرات سه‌گانه]] را [[رمی]] می‌کند. با خروج از منا در بعد از ظهر روز دوازدهم، [[اعمال حج تمتع|اعمال حج]] به پایان می‌رسد.<br /> <br /> ==محرمات حج==<br /> بعد از ساخت میتواند در صفحه ابهام زدایی [[تروک حج (ابهام‌زدایی)|تروک حج]] اضافه شود.<br /> <br /> ==مبطلات حج==<br /> ==مکروهات حج==</div>

Mo.ali.rezapour https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%A8%D8%AD%D8%AB:%D8%B4%D8%A7%D9%87_%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3_%D8%A7%D9%88%D9%84&diff=68757 2026-06-26T07:52:24Z

<p>Mo.ali.rezapour: شد</p> <hr /> <div>{{پب|Mo.ali.rezapour}}با سلام <br /> *پایتخت ایران کجا بوده که به اصفهان منتقل شده؟.<br /> *به ارتباط و رفت‌وآمد اشراف حسینی مدینه به اصفهان در زمان شاه عباس اشاره شود؛ مثلاً به دستور شاه عباس موقوفاتی در اصفهان به نام اشراف حسینی ثبت شده است.<br /> *برخی کلمات معادل فارسی دارند مثل لیالی قدر، بیوتات، زوار.<br /> *«دستور ایجاد بیوتات...»؛ بیوتات به چه معناست؟.<br /> *«در طرح بازسازی که توسط شیخ بهایی به انجام رسید، در مرکز شهر قرار گرفت»؛ کجا؟ چی؟.<br /> *در بخش بازسازی عتبات، دو پاراگراف نوشته شده اما مشخص نیست کجاست؟ درباره بازسازی چه حرمی است؟! کربلا است یا نجف؟.<br /> *تصویر قبر شاه عباس در کاشان به مقاله اضافه شود.<br /> --[[کاربر:Salar|Salar]] ([[بحث کاربر:Salar|بحث]]) ‏۲۳ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۱۹:۰۴ (+0330)<br /> {{پب|Salar}} با عرض سلام. بیشتر نکاتی که فرمودید انجام شد. برخی نکاتی که فرمودید مربوط به ویرایش دوستان است. مثلا دو پاراگراف در بازسازی عتبات کاملا اشاره شده بود که درباره حرم امام علی است. اما در ویرایش دوستان حذف شده بود....<br /> :{{شد}} [[کاربر:Mo.ali.rezapour|Mo.ali.rezapour]] ([[بحث کاربر:Mo.ali.rezapour|بحث]]) ‏۲۶ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۲۲ (+0330)</div>

Mo.ali.rezapour https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%B4%D8%A7%D9%87_%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3_%D8%A7%D9%88%D9%84&diff=68756 2026-06-26T07:45:57Z

<p>Mo.ali.rezapour: /* بازسازی عتبات */</p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات حاکم<br /> | عنوان =<br /> | تصویر =شاه عباس صفوی.jpg<br /> | اندازه تصویر =<br /> | توضیح تصویر =نگاره‌ای از شاه عباس اول اثر رضا عباسی<br /> | نام = شاه عباس اول<br /> | لقب =شاه عباس کبیر<br /> | تولد = ۹۷۸ق<br /> | مرگ = ۱۰۳۸ق<br /> | پدر =<br /> | مادر =<br /> | فرزندان =<br /> | همسر =<br /> | دین = اسلام ([[شیعه]])<br /> | محل دفن = [[امامزاده حبیب بن موسی]] در کاشان<br /> | سمت = پنجمین پادشاه سلسله صفویه<br /> | سلسله = [[صفویان|صفویه]]<br /> | گستره حکمرانی =<br /> | آغاز حکومت = ۹۹۶ق<br /> | پایان حکومت = ۱۰۳۸ق<br /> | همزمان با = [[حکومت عثمانی]]<br /> | مرکز حکومت = اصفهان<br /> | اقدامات مهم =<br /> | آثار برجا مانده =<br /> | پیش از =<br /> | پس از =<br /> }}<br /> '''شاه عباس اول''' (۹۷۸–۱۰۳۸ق)، پنجمین پادشاه [[صفویان|سلسلهٔ صفوی]]، که سفرهای زیارتی زیادی به [[شهر مشهد|مشهد]] و [[عتبات عالیات]] داشت. سفر پیاده او از [[اصفهان]] به مشهد برای زیارت [[امام رضا(ع)]] از مشهورترین سفرهای او است. وی همچنین املاک و اموال زیادی را وقف [[اهل بیت پیامبر|ائمه(ع)]] کرد. <br /> <br /> شاه عباس اول همچنین برای توسعه و مرمت حرم‌های [[اهل‌بیت(ع)]] در [[عراق]] تلاش کرد. بیشترین کارهای عمرانی او در عتبات مربوط به نجف و [[آستان مقدس امام علی(ع)|آستان امام علی(ع)]] است. شاه عباس اول در [[امامزاده حبیب بن موسی]] در [[کاشان]] مدفون است.<br /> <br /> == معرفی ==<br /> شاه عباس اول، پنجمین پادشاه [[سلسله صفوی]]، در ۹۷۸ق در هرات متولد شد&lt;ref&gt;تاریخ عالم آرای عباسی، ج۲، ص۳۷۹.&lt;/ref&gt; و در ۹۹۶ق بر پدر خود شورید و در [[قزوین]] بر تخت سلطنت تکیه زد.&lt;ref&gt;تاریخ عالم آرای عباسی، ج۲، ص۴۰۴.&lt;/ref&gt; شاه عباس در نخستین سال‌های سلطنت خود، پایتخت را از قزوین به [[اصفهان]] منتقل کرد. وی افزون‌بر بازپس‌گیری مناطق ازدست‌رفتهٔ ایران، تجارت داخلی و خارجی را گسترش داد.&lt;ref&gt;«شاه عباس»، ج۵، ذیل مدخل.&lt;/ref&gt; دوران او را عصر شکوه سلسله صفوی دانسته‌اند.&lt;ref&gt;«رویکرد صفویان نسبت به مذهب در دوره شاه عباس اول صفوی»، ص۲۱.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> وی در پنجشنبه ۲۴ جمادی‌الآخر ۱۰۳۸ق در بلدهٔ اشرف (بهشهر امروزی در مازندران) درگذشت&lt;ref&gt;تاریخ جهان آرای عباسی، ص۲۲۰.&lt;/ref&gt; و در [[امامزاده حبیب بن موسی]] در [[کاشان]] به خاک سپرده شد.&lt;ref&gt;تاریخ عالم آرای عباسی، ص۹.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === تشیع ===<br /> برخی اقدامات شاه عباس از جمله سفرهای زیارتی و رسیدگی به مزار امامان(ع) را از نشانه‌های پایبندی او به مذهب [[شیعه|تشیع]] دانسته‌اند.&lt;ref&gt;زندگی شاه عباس اول، ص۱۵۹؛ «رویکرد صفویان نسبت به مذهب در دوره شاه عباس اول صفوی»، ص۲۱.&lt;/ref&gt; شاه عباس همه ساله از روز نوزدهم تا بیست و هفتم [[ماه رمضان]] به مناسبت شهادت [[حضرت علی(ع)]] و در ده روز اول محرم مجالس روضه‌خوانی دایر می‌کرد و خود نیز در این جلسات شرکت می‌کرد.&lt;ref&gt;تاریخ صفویه، ص۳۰۵.&lt;/ref&gt; او در نوشته و فرمان‌ها خود را کَلْب (سگ) آستان یا کلب آستان ولایت می‌نامید.&lt;ref&gt;قصص الخاقانی، ص۱۶۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == وقف‌های شاه عباس ==<br /> در عصر شاه عباس اول تحولی در نهاد [[وقف]] رخ داد.&lt;ref&gt;«رویکرد صفویان نسبت به مذهب در دوره شاه عباس اول صفوی»، ص۲۵.&lt;/ref&gt; شاه عباس در سال ۱۰۱۶ق، کل املاک خاصه خود را به چهارده قسمت تقسیم و بر [[چهارده معصوم(ع)]] وقف نمود و پادشاهان بعد خود را به تولیت این موقوفات معین نمود.&lt;ref&gt;قصص الخاقانی، ص۱۸۶–۱۹۶؛ سیاست و اقتصاد عصر صفوی، ص۷۴.&lt;/ref&gt; وی عایدات قسمتی از املاک خود را نیز برای مخارج زُوار و خدمتگزاران و طلاب علوم دینی وقف کرد. شاه عباس تمام بازارهای اطراف میدان نقش جهان و قسمتی از املاک و مستغلات خود را وقف [[پیامبر اسلام(ص)]] کرد.&lt;ref&gt;قصص الخاقانی، ص۱۶۱.&lt;/ref&gt; همچنین شاه عباس چندین مجموعه بزرگ نسخ خطی را وقف برخی از آستان‌های مقدسه و مدارس حوزه‌های علمیه نموده است؛ از جملهٔ آنها وقف یک صد و بیست نسخه خطی کوچک و بزرگ به [[آستانه عبدالعظیم(ع)]] می‌باشد.&lt;ref&gt;«بررسی وضعیت نسخ وقفی شاه عباس به آستان عبدالعظیم حسنی (ع)»، ص۶۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == سفرهای زیارتی شاه عباس ==<br /> شاه عباس به زیارت اماکن مذهبی پایبندی داشت و بارها به قصد زیارت، از پایتخت خود، اصفهان، خارج شد.&lt;ref&gt;«شاهان صفوی و زیارت»، ص۱۳۸.&lt;/ref&gt; وی سعی می‌کرد از زیارت‌های مکرر و پرآوازه خود بهره‌برداری سیاسی، فرهنگی و اعتقادی کند.&lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۵.&lt;/ref&gt; او دیگران را نیز به زیارت تشویق می‌کرد.&lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === زیارت حرم امام رضا(ع) ===<br /> شاه عباس در دوران حکومت ۴۲ ساله خود، چندین بار به قصد سفر زیارتی به [[شهر مشهد]] رفت.&lt;ref&gt;تاریخ عبّاسی یا روزنامه ملّاجلال، ص۲۳۸ و ص۲۳۹؛ عالم آرای عبّاسی، ص۱۳۲۸.&lt;/ref&gt; نخستین سفر زیارتی او در سال ۹۹۷ق به شهر مشهد، مقارن با آغاز سلطنت او بود.&lt;ref&gt;نقاوة الآثار، ص۳۱۳ و ص۳۱۴.&lt;/ref&gt; ده سال پس از این سفر، در سال ۱۰۰۷ق، پس از یورش ازبکان، که ویرانی زیادی در خراسان و مشهد به بار آورده بود، به زیارت حرم امام رضا(ع) رفت.&lt;ref&gt;«شاهان صفوی و زیارت»، ص۱۳۹.&lt;/ref&gt; شاه عباس در این سفر دستور ساخت خانه‌هایی برای زائران، شربت‌خانه، و مطبخ را صادر و [[غازی سلطان تربتی]] را به عنوان متولّی [[آستان قدس رضوی]] تعیین کرد.&lt;ref&gt;تاریخ عبّاسی یا روزنامه ملّاجلال، ص۱۷۱ و ص۱۸۵.&lt;/ref&gt; وی بار دیگر در اول صفر ۱۰۰۸ق، به قصد زیارت به خراسان رفت و در نزدیکی شهر مشهد، به احترام امام رضا(ع) از اسب پیاده شد و بقیه راه را پیاده رفت و مدت ۶۵ روز در مشهد بود و گفته شده هر شب و هر روز به دعا، زیارت و خدمت در حرم مشغول بود.&lt;ref&gt;عالم آرای عبّاسی، ص۹۶۲؛ تاریخ عبّاسی یا روزنامه ملّاجلال، ص۱۹۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==== سفر پیاده از اصفهان به مشهد ====<br /> در سال ۱۰۰۹ق، شاه عباس مشهورترین سفر زیارتی خود را انجام داد.&lt;ref&gt;«شاهان صفوی و زیارت»، ص۱۴۰.&lt;/ref&gt; وی در این سفر، مسافت اصفهان تا شهر مشهد را در عرض ۲۸ روز، پیاده طی کرد.&lt;ref&gt;عالم آرای عبّاسی، ص۲۸۲ و ص۲۸۳.&lt;/ref&gt; شاه عباس پس از رسیدن به مشهد، در ماه‌های [[رجب]]، [[شعبان]] و [[رمضان]] در این شهر ساکن شد و در مراسم مذهبی این ایام از جمله [[شب‌های قدر]] در حرم رضوی حاضر گردید و در کنار شب‌زنده‌داری، امور مربوط به خدمه؛ مثل جارو کشیدن فرش‌ها و خاموش کردن شمع‌ها را برای نشان دادن اخلاص شخصاً انجام می‌داد.&lt;ref&gt;عالم آرای عبّاسی، ص۸۸۳ و ص۸۸۴؛ قصص الخاقانی، ص۱۸۳ و ص۱۸۴.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ==== زیارت حضرت معصومه(س) ====<br /> شاه عباس اول در سال ۱۰۱۶ق، که از سفر اردبیل بازمی‌گشت، به [[شهر قم]] رفت و سه روز به زیارت [[آستان حضرت معصومه(س)]] مشغول بود.&lt;ref&gt;تاریخ عبّاسی یا روزنامه ملّاجلال، ص۳۲۶، ۳۶۷، ۳۶۸؛ عالم آرای عبّاسی، ج۲، ص۸۲۲، ص۱۱۳۷ و ج۳، ص۱۵۲۰.&lt;/ref&gt;[[پرونده:قبر شاه عباس.jpg|بندانگشتی|مقبره شاه عباس اول در [[امامزاده حبیب بن موسی]] در کاشان|356x356پیکسل]]<br /> ==== ممنوعیت سفر حج و ترغیب ایرانیان به زیارت امام رضا(ع) ====<br /> گفته شده از آنجا که [[مکه]] و [[مدینه]] و مسیر سفر به آن‌ها در قلمرو دولت عثمانی، دشمن اصلی صفویان، قرار داشت، شاه عباس تلاش می‌کرد به دلایل اقتصادی با ترویج زیارت امام رضا(ع) وضعیتی ایجاد کند که ایرانیان به جای رفتن به مکه و مدینه، روانه مشهد شوند و سرمایه‌های خود، به‌ویژه سکه‌های طلا را در داخل کشور هزینه کنند.&lt;ref&gt;«شاهان صفوی و زیارت»، ص۱۴۲.&lt;/ref&gt; بنابر گزارش‌هایی شاه عباس اعلام کرد هر کس قصد [[حج|سفر حج]] دارد باید مبلغ هنگفتی را شخصاً به شاه پیشکش کند تا اجازه سفر به وی داده شود.&lt;ref&gt;سفرنامه کروسینسکی، ص۲۵.&lt;/ref&gt;<br /> == زیارت و بازسازی عتبات عالیات ==<br /> <br /> شاه‌عباس اول در سال ۱۰۳۲ قمری وارد عراق شد&lt;ref&gt;روضة الصفویه، ص۸۸۷؛ عالم آرای عبّاسی، ص۱۶۵۵–۱۶۵۸.&lt;/ref&gt; و در تعظیم و تکریم عتبات بسیار کوشید.&lt;ref&gt;''بابک خرم‌الدین''، ص۳۲ و ۳۳. «شاهان صفوی و زیارت»، ص۱۳۷.&lt;/ref&gt; او در مدت توقف در بغداد مرتب به زیارت مراقد [[کاظمین]] و [[سامرا]] می‌رفت و هدایای زیادی به خدمه و مجاورین و خود حرم تقدیم می‌نمود.&lt;ref&gt;عالم آرای عبّاسی، ص۱۶۶۷–۱۶۶۸.&lt;/ref&gt; سپس به [[نجف]] رفت و نرسیده به حرم، از اسب پیاده شد و با پای پیاده به حرم رفت.&lt;ref&gt;''ذیل تاریخ عالم‌آرای عباسی''، ص۱۰۰۵؛ «جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۶.&lt;/ref&gt; وی ده روز در آنجا توقف کرد&lt;ref&gt;''ذیل تاریخ عالم‌آرای عباسی''، ص۱۰۱۰.&lt;/ref&gt; و به زیارت و دعا و جاروکشی حرم اشتغال داشت.&lt;ref&gt;عالم آرای عبّاسی، ص۱۶۶۷–۱۶۶۸.&lt;/ref&gt; پس از اقامت ده روزه، به [[کربلا]] رفت و مسافت بین نجف تا کربلا را در گرمای هوا، پیاده طی کرد.&lt;ref&gt;روضة الصفویه، ص۸۸۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> شاه عباس در نوروز سال ۱۰۳۳ق، بار دیگر به عراق سفر کرد و ـ به ترتیب ـ به زیارت کربلا، نجف و کاظمین رفت و سپس به دلیل مصادف بودن ایام سفر با [[ماه رجب]] و آگاه شدن از احادیثی درباره ثواب [[زیارت امام حسین(ع)]] در این ماه، دوباره به کربلا بازگشت و از این شهر به سامرا رفت و در این سفر هم مثل سفر قبلی، مبالغ هنگفتی را به عنوان صدقات، نذورات و هدایای گران‌قیمتی به حرم‌های ائمه اطهار(ع) اهدا کرد.&lt;ref&gt;عالم آرای عبّاسی، ج۳، ص۱۶۷۹–۱۶۸۰.&lt;/ref&gt;<br /> === بازسازی عتبات ===<br /> با ورود شاه‌عباس اول به عراق بازسازی عتبات که از آغاز صفویه شروع شده بود سرعت گرفت. در طرح بازسازی [[حرم امام علی(ع)]] که توسط [[شیخ بهایی]] به انجام رسید، حرم در مرکز شهر قرار گرفت. اطراف حرم را رواقی به عرض دوازده [[ذراع]] و اطراف آن رواق، حجره‌هایی ساختند و درهای بسیار نفیس خاتم‌کاری‌شده‌ای بر آنها نصب کردند. قبه حرم تجدید بنا، و با کاشی زمردی منقوش و آراسته شد. چهار طرف داخل قبه را چهار ایوان شاه‌نشین قرار دادند، چهار ایوان حرم را با سنگ مرمر تزئین کردند و درِ چوبی قدیمی حرم را برداشتند و دری از نقره به جای آن گذاشتند.&lt;ref&gt;''لؤلؤ صدف فی التاریخ النجف''، ص۶۰ و ۶۱؛ «نجف در عصر شاه‌عباس اول»، ص۱۱۰.&lt;/ref&gt; دو مناره بلند نیز سمت چپ و راست آن درب نقره در ایوان حرم بنا کردند.&lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۷.&lt;/ref&gt; همچنین دو حوضخانه جهت وضو گرفتن [[زائر|زائران]] و کاروانسرایی بزرگ نزدیک صحن؛ اما بیرون از آن جهت اقامت و استفاده زوار و نیز دارالشفا (درمانگاه) و مطبخ جهت آسایش زائران ساختند.&lt;ref&gt;''شهریار جاده‌ها''، ص۱۲۶.&lt;/ref&gt; همچنین شاه عباس دستور داد جواهرات زیادی از قبیل لعل، یاقوت، فیروزه و مقدار زیادی طلا برای صندوق [[آستان مقدس امام علی(ع)|آرامگاه حضرت علی(ع)]] به کار ببرند.&lt;ref&gt;قصص الخاقانی، ص۱۶۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> شاه‌عباس اول همچنین دستور داد ضریح‌های فولادی باشکوهی بسازند که بر روی هر یک از [[صندوق|صندوق‌های]] ساخته‌شده زمان [[شاه‌اسماعیل اول]] در کربلا، کاظمین و سامرا قرار گیرد و نیز دستور تعمیر و کاشیکاری [[آستان مقدس امام حسین(ع)|حرم امام حسین(ع)]] را صادر کرد.&lt;ref&gt;''ذیل تاریخ عالم‌آرای عباسی''، ص۹۴.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == پانویس ==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> == منابع ==<br /> {{منابع}}<br /> * '''بابک خرم‌الدین'''، نفیسی، سعید، تهران، ثالث، ۱۳۸۷ش.<br /> * '''«بررسی وضعیت نسخ وقفی شاه عباس به آستان عبدالعظیم حسنی (ع)»'''، استادی، کاظم، فصلنامه مطالعات ایران‌شناسی، شماره ۲۶، بهار ۱۴۰۴ش.<br /> * '''تاریخ جهان آرای عباسی'''، قزوینی، میرزا محمد طاهر وحید، مقدمه و تعلیقات سعید میر محمد صادق، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ۱۳۸۳ش.<br /> * '''تاریخ عبّاسی یا روزنامه ملّاجلال'''، منجّم یزدی، ملّاجلال، به کوشش سیف‌الله وحیدنیا، تهران، وحید، ۱۳۶۶ش.<br /> * '''تاریخ صفویه'''، تاجبخش، احمد، تهران، انتشارات نوید، ۱۳۷۲ش.<br /> * '''جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان'''، محمدی، رمضان، و محمدباقر خزائیلی، پژوهشکده حج و زیارت، بی‌تا.<br /> * '''ذیل تاریخ عالم‌آرای عباسی'''، ترکمان، اسکندر بیک، تصحیح سهیلی خوانساری، تهران، اسلامیه، ۱۳۷۱ش.<br /> * '''«رویکرد صفویان نسبت به مذهب در دوره شاه عباس اول صفوی»'''، قاسم‌زاده، افتخار؛ سلیمانی، میثم؛ محمد خشکناب، لیلا، آفاق علوم انسانی، شماره ۳۴، بهمن ۱۳۹۸ش.<br /> * '''روضة الصفویه'''، جنابذی، میرزا بیگ، تهران، بنیاد موقوفات دکتر افشار، ۱۳۷۸ش.<br /> * '''زندگی شاه عباس اول'''، لوئی بلان، لوسین، ترجمه ولی‌الله شادروان، تهران، ساطیر، ۱۳۷۵ش.<br /> * '''سفرنامه کروسینسکی، یادداشت‌های کشیش لهستانی عصر صفوی'''، کروسینسکی، تادوزیودا، ترجمة عبدالرزاق مفتون دنبلی، مقدّمه و تصحیح مریم میراحمدی، تهران، توس، ۱۳۶۳ش.<br /> * '''سیاست و اقتصاد عصر صفوی'''، باستانی پاریزی، محمد ابراهیم، تهران، بنگاه مطبوعاتی صفی علیشاه، ۱۳۴۸ش.<br /> * '''«شاهان صفوی و زیارت»'''، ایزدی، حسین، شیعه‌شناسی، شماره ۳۹، پاییز ۱۳۹۱ش.<br /> * '''«شاه عباس»'''، حنیف، محمد، دائره المعارف بزرگ اسلامی، تهران، مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی، بی‌تا.<br /> * '''شهریار جاده‌ها'''، سفرنامه ناصرالدین شاه به عتبات، تهران، سازمان اسناد ملی ایران، ۱۳۷۲ش.<br /> * '''عالم آرای عبّاسی'''، ترکمان، اسکندر بیک، تصحیح محمّداسماعیل رضوانی، تهران، دنیای کتاب، ۱۳۷۸ش.<br /> * '''قصص الخاقانی'''، شاملو، ولی قلی بن داود قلی، صحیح و پاورقی سیدحسن سادات ناصری، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۷۱ش.<br /> * '''لؤلؤ صدف فی التاریخ النجف'''، آقاسیدعبدالله، بی‌جا، مهربان، ۱۳۷۹ش.<br /> * '''«نجف در عصر شاه‌عباس اول»'''، کاظمی، مریم، نامه تاریخ‌پژوهان، س۶، شماره۲۴، ۱۳۸۹ش.<br /> * '''نقاوة الآثار'''، افوشته‌ای نطنزی، محمّد بن هدایت‌الله، به اهتمام احسان اشراقی، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۸۳ش.<br /> {{پایان}}<br /> [[رده:افراد تاثیرگذار بر حرمین]]<br /> [[رده:حاکمان ایران]]</div>

Mo.ali.rezapour https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%B4%D8%A7%D9%87_%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3_%D8%A7%D9%88%D9%84&diff=68755 2026-06-26T07:44:58Z

<p>Mo.ali.rezapour: </p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات حاکم<br /> | عنوان =<br /> | تصویر =شاه عباس صفوی.jpg<br /> | اندازه تصویر =<br /> | توضیح تصویر =نگاره‌ای از شاه عباس اول اثر رضا عباسی<br /> | نام = شاه عباس اول<br /> | لقب =شاه عباس کبیر<br /> | تولد = ۹۷۸ق<br /> | مرگ = ۱۰۳۸ق<br /> | پدر =<br /> | مادر =<br /> | فرزندان =<br /> | همسر =<br /> | دین = اسلام ([[شیعه]])<br /> | محل دفن = [[امامزاده حبیب بن موسی]] در کاشان<br /> | سمت = پنجمین پادشاه سلسله صفویه<br /> | سلسله = [[صفویان|صفویه]]<br /> | گستره حکمرانی =<br /> | آغاز حکومت = ۹۹۶ق<br /> | پایان حکومت = ۱۰۳۸ق<br /> | همزمان با = [[حکومت عثمانی]]<br /> | مرکز حکومت = اصفهان<br /> | اقدامات مهم =<br /> | آثار برجا مانده =<br /> | پیش از =<br /> | پس از =<br /> }}<br /> '''شاه عباس اول''' (۹۷۸–۱۰۳۸ق)، پنجمین پادشاه [[صفویان|سلسلهٔ صفوی]]، که سفرهای زیارتی زیادی به [[شهر مشهد|مشهد]] و [[عتبات عالیات]] داشت. سفر پیاده او از [[اصفهان]] به مشهد برای زیارت [[امام رضا(ع)]] از مشهورترین سفرهای او است. وی همچنین املاک و اموال زیادی را وقف [[اهل بیت پیامبر|ائمه(ع)]] کرد. <br /> <br /> شاه عباس اول همچنین برای توسعه و مرمت حرم‌های [[اهل‌بیت(ع)]] در [[عراق]] تلاش کرد. بیشترین کارهای عمرانی او در عتبات مربوط به نجف و [[آستان مقدس امام علی(ع)|آستان امام علی(ع)]] است. شاه عباس اول در [[امامزاده حبیب بن موسی]] در [[کاشان]] مدفون است.<br /> <br /> == معرفی ==<br /> شاه عباس اول، پنجمین پادشاه [[سلسله صفوی]]، در ۹۷۸ق در هرات متولد شد&lt;ref&gt;تاریخ عالم آرای عباسی، ج۲، ص۳۷۹.&lt;/ref&gt; و در ۹۹۶ق بر پدر خود شورید و در [[قزوین]] بر تخت سلطنت تکیه زد.&lt;ref&gt;تاریخ عالم آرای عباسی، ج۲، ص۴۰۴.&lt;/ref&gt; شاه عباس در نخستین سال‌های سلطنت خود، پایتخت را از قزوین به [[اصفهان]] منتقل کرد. وی افزون‌بر بازپس‌گیری مناطق ازدست‌رفتهٔ ایران، تجارت داخلی و خارجی را گسترش داد.&lt;ref&gt;«شاه عباس»، ج۵، ذیل مدخل.&lt;/ref&gt; دوران او را عصر شکوه سلسله صفوی دانسته‌اند.&lt;ref&gt;«رویکرد صفویان نسبت به مذهب در دوره شاه عباس اول صفوی»، ص۲۱.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> وی در پنجشنبه ۲۴ جمادی‌الآخر ۱۰۳۸ق در بلدهٔ اشرف (بهشهر امروزی در مازندران) درگذشت&lt;ref&gt;تاریخ جهان آرای عباسی، ص۲۲۰.&lt;/ref&gt; و در [[امامزاده حبیب بن موسی]] در [[کاشان]] به خاک سپرده شد.&lt;ref&gt;تاریخ عالم آرای عباسی، ص۹.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === تشیع ===<br /> برخی اقدامات شاه عباس از جمله سفرهای زیارتی و رسیدگی به مزار امامان(ع) را از نشانه‌های پایبندی او به مذهب [[شیعه|تشیع]] دانسته‌اند.&lt;ref&gt;زندگی شاه عباس اول، ص۱۵۹؛ «رویکرد صفویان نسبت به مذهب در دوره شاه عباس اول صفوی»، ص۲۱.&lt;/ref&gt; شاه عباس همه ساله از روز نوزدهم تا بیست و هفتم [[ماه رمضان]] به مناسبت شهادت [[حضرت علی(ع)]] و در ده روز اول محرم مجالس روضه‌خوانی دایر می‌کرد و خود نیز در این جلسات شرکت می‌کرد.&lt;ref&gt;تاریخ صفویه، ص۳۰۵.&lt;/ref&gt; او در نوشته و فرمان‌ها خود را کَلْب (سگ) آستان یا کلب آستان ولایت می‌نامید.&lt;ref&gt;قصص الخاقانی، ص۱۶۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == وقف‌های شاه عباس ==<br /> در عصر شاه عباس اول تحولی در نهاد [[وقف]] رخ داد.&lt;ref&gt;«رویکرد صفویان نسبت به مذهب در دوره شاه عباس اول صفوی»، ص۲۵.&lt;/ref&gt; شاه عباس در سال ۱۰۱۶ق، کل املاک خاصه خود را به چهارده قسمت تقسیم و بر [[چهارده معصوم(ع)]] وقف نمود و پادشاهان بعد خود را به تولیت این موقوفات معین نمود.&lt;ref&gt;قصص الخاقانی، ص۱۸۶–۱۹۶؛ سیاست و اقتصاد عصر صفوی، ص۷۴.&lt;/ref&gt; وی عایدات قسمتی از املاک خود را نیز برای مخارج زُوار و خدمتگزاران و طلاب علوم دینی وقف کرد. شاه عباس تمام بازارهای اطراف میدان نقش جهان و قسمتی از املاک و مستغلات خود را وقف [[پیامبر اسلام(ص)]] کرد.&lt;ref&gt;قصص الخاقانی، ص۱۶۱.&lt;/ref&gt; همچنین شاه عباس چندین مجموعه بزرگ نسخ خطی را وقف برخی از آستان‌های مقدسه و مدارس حوزه‌های علمیه نموده است؛ از جملهٔ آنها وقف یک صد و بیست نسخه خطی کوچک و بزرگ به [[آستانه عبدالعظیم(ع)]] می‌باشد.&lt;ref&gt;«بررسی وضعیت نسخ وقفی شاه عباس به آستان عبدالعظیم حسنی (ع)»، ص۶۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == سفرهای زیارتی شاه عباس ==<br /> شاه عباس به زیارت اماکن مذهبی پایبندی داشت و بارها به قصد زیارت، از پایتخت خود، اصفهان، خارج شد.&lt;ref&gt;«شاهان صفوی و زیارت»، ص۱۳۸.&lt;/ref&gt; وی سعی می‌کرد از زیارت‌های مکرر و پرآوازه خود بهره‌برداری سیاسی، فرهنگی و اعتقادی کند.&lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۵.&lt;/ref&gt; او دیگران را نیز به زیارت تشویق می‌کرد.&lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === زیارت حرم امام رضا(ع) ===<br /> شاه عباس در دوران حکومت ۴۲ ساله خود، چندین بار به قصد سفر زیارتی به [[شهر مشهد]] رفت.&lt;ref&gt;تاریخ عبّاسی یا روزنامه ملّاجلال، ص۲۳۸ و ص۲۳۹؛ عالم آرای عبّاسی، ص۱۳۲۸.&lt;/ref&gt; نخستین سفر زیارتی او در سال ۹۹۷ق به شهر مشهد، مقارن با آغاز سلطنت او بود.&lt;ref&gt;نقاوة الآثار، ص۳۱۳ و ص۳۱۴.&lt;/ref&gt; ده سال پس از این سفر، در سال ۱۰۰۷ق، پس از یورش ازبکان، که ویرانی زیادی در خراسان و مشهد به بار آورده بود، به زیارت حرم امام رضا(ع) رفت.&lt;ref&gt;«شاهان صفوی و زیارت»، ص۱۳۹.&lt;/ref&gt; شاه عباس در این سفر دستور ساخت خانه‌هایی برای زائران، شربت‌خانه، و مطبخ را صادر و [[غازی سلطان تربتی]] را به عنوان متولّی [[آستان قدس رضوی]] تعیین کرد.&lt;ref&gt;تاریخ عبّاسی یا روزنامه ملّاجلال، ص۱۷۱ و ص۱۸۵.&lt;/ref&gt; وی بار دیگر در اول صفر ۱۰۰۸ق، به قصد زیارت به خراسان رفت و در نزدیکی شهر مشهد، به احترام امام رضا(ع) از اسب پیاده شد و بقیه راه را پیاده رفت و مدت ۶۵ روز در مشهد بود و گفته شده هر شب و هر روز به دعا، زیارت و خدمت در حرم مشغول بود.&lt;ref&gt;عالم آرای عبّاسی، ص۹۶۲؛ تاریخ عبّاسی یا روزنامه ملّاجلال، ص۱۹۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==== سفر پیاده از اصفهان به مشهد ====<br /> در سال ۱۰۰۹ق، شاه عباس مشهورترین سفر زیارتی خود را انجام داد.&lt;ref&gt;«شاهان صفوی و زیارت»، ص۱۴۰.&lt;/ref&gt; وی در این سفر، مسافت اصفهان تا شهر مشهد را در عرض ۲۸ روز، پیاده طی کرد.&lt;ref&gt;عالم آرای عبّاسی، ص۲۸۲ و ص۲۸۳.&lt;/ref&gt; شاه عباس پس از رسیدن به مشهد، در ماه‌های [[رجب]]، [[شعبان]] و [[رمضان]] در این شهر ساکن شد و در مراسم مذهبی این ایام از جمله [[شب‌های قدر]] در حرم رضوی حاضر گردید و در کنار شب‌زنده‌داری، امور مربوط به خدمه؛ مثل جارو کشیدن فرش‌ها و خاموش کردن شمع‌ها را برای نشان دادن اخلاص شخصاً انجام می‌داد.&lt;ref&gt;عالم آرای عبّاسی، ص۸۸۳ و ص۸۸۴؛ قصص الخاقانی، ص۱۸۳ و ص۱۸۴.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ==== زیارت حضرت معصومه(س) ====<br /> شاه عباس اول در سال ۱۰۱۶ق، که از سفر اردبیل بازمی‌گشت، به [[شهر قم]] رفت و سه روز به زیارت [[آستان حضرت معصومه(س)]] مشغول بود.&lt;ref&gt;تاریخ عبّاسی یا روزنامه ملّاجلال، ص۳۲۶، ۳۶۷، ۳۶۸؛ عالم آرای عبّاسی، ج۲، ص۸۲۲، ص۱۱۳۷ و ج۳، ص۱۵۲۰.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==== ممنوعیت سفر حج و ترغیب ایرانیان به زیارت امام رضا(ع) ====<br /> گفته شده از آنجا که [[مکه]] و [[مدینه]] و مسیر سفر به آن‌ها در قلمرو دولت عثمانی، دشمن اصلی صفویان، قرار داشت، شاه عباس تلاش می‌کرد به دلایل اقتصادی با ترویج زیارت امام رضا(ع) وضعیتی ایجاد کند که ایرانیان به جای رفتن به مکه و مدینه، روانه مشهد شوند و سرمایه‌های خود، به‌ویژه سکه‌های طلا را در داخل کشور هزینه کنند.&lt;ref&gt;«شاهان صفوی و زیارت»، ص۱۴۲.&lt;/ref&gt; بنابر گزارش‌هایی شاه عباس اعلام کرد هر کس قصد [[حج|سفر حج]] دارد باید مبلغ هنگفتی را شخصاً به شاه پیشکش کند تا اجازه سفر به وی داده شود.&lt;ref&gt;سفرنامه کروسینسکی، ص۲۵.&lt;/ref&gt;<br /> == زیارت و بازسازی عتبات عالیات ==<br /> <br /> شاه‌عباس اول در سال ۱۰۳۲ قمری وارد عراق شد&lt;ref&gt;روضة الصفویه، ص۸۸۷؛ عالم آرای عبّاسی، ص۱۶۵۵–۱۶۵۸.&lt;/ref&gt; و در تعظیم و تکریم عتبات بسیار کوشید.&lt;ref&gt;''بابک خرم‌الدین''، ص۳۲ و ۳۳. «شاهان صفوی و زیارت»، ص۱۳۷.&lt;/ref&gt; او در مدت توقف در بغداد مرتب به زیارت مراقد [[کاظمین]] و [[سامرا]] می‌رفت و هدایای زیادی به خدمه و مجاورین و خود حرم تقدیم می‌نمود.&lt;ref&gt;عالم آرای عبّاسی، ص۱۶۶۷–۱۶۶۸.&lt;/ref&gt; سپس به [[نجف]] رفت و نرسیده به حرم، از اسب پیاده شد و با پای پیاده به حرم رفت.&lt;ref&gt;''ذیل تاریخ عالم‌آرای عباسی''، ص۱۰۰۵؛ «جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۶.&lt;/ref&gt; وی ده روز در آنجا توقف کرد&lt;ref&gt;''ذیل تاریخ عالم‌آرای عباسی''، ص۱۰۱۰.&lt;/ref&gt; و به زیارت و دعا و جاروکشی حرم اشتغال داشت.&lt;ref&gt;عالم آرای عبّاسی، ص۱۶۶۷–۱۶۶۸.&lt;/ref&gt; پس از اقامت ده روزه، به [[کربلا]] رفت و مسافت بین نجف تا کربلا را در گرمای هوا، پیاده طی کرد.&lt;ref&gt;روضة الصفویه، ص۸۸۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> شاه عباس در نوروز سال ۱۰۳۳ق، بار دیگر به عراق سفر کرد و ـ به ترتیب ـ به زیارت کربلا، نجف و کاظمین رفت و سپس به دلیل مصادف بودن ایام سفر با [[ماه رجب]] و آگاه شدن از احادیثی درباره ثواب [[زیارت امام حسین(ع)]] در این ماه، دوباره به کربلا بازگشت و از این شهر به سامرا رفت و در این سفر هم مثل سفر قبلی، مبالغ هنگفتی را به عنوان صدقات، نذورات و هدایای گران‌قیمتی به حرم‌های ائمه اطهار(ع) اهدا کرد.&lt;ref&gt;عالم آرای عبّاسی، ج۳، ص۱۶۷۹–۱۶۸۰.&lt;/ref&gt;<br /> [[پرونده:قبر شاه عباس.jpg|بندانگشتی|مقبره شاه عباس اول در [[امامزاده حبیب بن موسی]] در کاشان]]<br /> === بازسازی عتبات ===<br /> با ورود شاه‌عباس اول به عراق بازسازی عتبات که از آغاز صفویه شروع شده بود سرعت گرفت. در طرح بازسازی [[حرم امام علی(ع)]] که توسط [[شیخ بهایی]] به انجام رسید، حرم در مرکز شهر قرار گرفت. اطراف حرم را رواقی به عرض دوازده [[ذراع]] و اطراف آن رواق، حجره‌هایی ساختند و درهای بسیار نفیس خاتم‌کاری‌شده‌ای بر آنها نصب کردند. قبه حرم تجدید بنا، و با کاشی زمردی منقوش و آراسته شد. چهار طرف داخل قبه را چهار ایوان شاه‌نشین قرار دادند، چهار ایوان حرم را با سنگ مرمر تزئین کردند و درِ چوبی قدیمی حرم را برداشتند و دری از نقره به جای آن گذاشتند.&lt;ref&gt;''لؤلؤ صدف فی التاریخ النجف''، ص۶۰ و ۶۱؛ «نجف در عصر شاه‌عباس اول»، ص۱۱۰.&lt;/ref&gt; دو مناره بلند نیز سمت چپ و راست آن درب نقره در ایوان حرم بنا کردند.&lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۷.&lt;/ref&gt; همچنین دو حوضخانه جهت وضو گرفتن [[زائر|زائران]] و کاروانسرایی بزرگ نزدیک صحن؛ اما بیرون از آن جهت اقامت و استفاده زوار و نیز دارالشفا (درمانگاه) و مطبخ جهت آسایش زائران ساختند.&lt;ref&gt;''شهریار جاده‌ها''، ص۱۲۶.&lt;/ref&gt; همچنین شاه عباس دستور داد جواهرات زیادی از قبیل لعل، یاقوت، فیروزه و مقدار زیادی طلا برای صندوق [[آستان مقدس امام علی(ع)|آرامگاه حضرت علی(ع)]] به کار ببرند.&lt;ref&gt;قصص الخاقانی، ص۱۶۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> شاه‌عباس اول همچنین دستور داد ضریح‌های فولادی باشکوهی بسازند که بر روی هر یک از [[صندوق|صندوق‌های]] ساخته‌شده زمان [[شاه‌اسماعیل اول]] در کربلا، کاظمین و سامرا قرار گیرد و نیز دستور تعمیر و کاشیکاری [[آستان مقدس امام حسین(ع)|حرم امام حسین(ع)]] را صادر کرد.&lt;ref&gt;''ذیل تاریخ عالم‌آرای عباسی''، ص۹۴.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == پانویس ==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> == منابع ==<br /> {{منابع}}<br /> * '''بابک خرم‌الدین'''، نفیسی، سعید، تهران، ثالث، ۱۳۸۷ش.<br /> * '''«بررسی وضعیت نسخ وقفی شاه عباس به آستان عبدالعظیم حسنی (ع)»'''، استادی، کاظم، فصلنامه مطالعات ایران‌شناسی، شماره ۲۶، بهار ۱۴۰۴ش.<br /> * '''تاریخ جهان آرای عباسی'''، قزوینی، میرزا محمد طاهر وحید، مقدمه و تعلیقات سعید میر محمد صادق، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ۱۳۸۳ش.<br /> * '''تاریخ عبّاسی یا روزنامه ملّاجلال'''، منجّم یزدی، ملّاجلال، به کوشش سیف‌الله وحیدنیا، تهران، وحید، ۱۳۶۶ش.<br /> * '''تاریخ صفویه'''، تاجبخش، احمد، تهران، انتشارات نوید، ۱۳۷۲ش.<br /> * '''جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان'''، محمدی، رمضان، و محمدباقر خزائیلی، پژوهشکده حج و زیارت، بی‌تا.<br /> * '''ذیل تاریخ عالم‌آرای عباسی'''، ترکمان، اسکندر بیک، تصحیح سهیلی خوانساری، تهران، اسلامیه، ۱۳۷۱ش.<br /> * '''«رویکرد صفویان نسبت به مذهب در دوره شاه عباس اول صفوی»'''، قاسم‌زاده، افتخار؛ سلیمانی، میثم؛ محمد خشکناب، لیلا، آفاق علوم انسانی، شماره ۳۴، بهمن ۱۳۹۸ش.<br /> * '''روضة الصفویه'''، جنابذی، میرزا بیگ، تهران، بنیاد موقوفات دکتر افشار، ۱۳۷۸ش.<br /> * '''زندگی شاه عباس اول'''، لوئی بلان، لوسین، ترجمه ولی‌الله شادروان، تهران، ساطیر، ۱۳۷۵ش.<br /> * '''سفرنامه کروسینسکی، یادداشت‌های کشیش لهستانی عصر صفوی'''، کروسینسکی، تادوزیودا، ترجمة عبدالرزاق مفتون دنبلی، مقدّمه و تصحیح مریم میراحمدی، تهران، توس، ۱۳۶۳ش.<br /> * '''سیاست و اقتصاد عصر صفوی'''، باستانی پاریزی، محمد ابراهیم، تهران، بنگاه مطبوعاتی صفی علیشاه، ۱۳۴۸ش.<br /> * '''«شاهان صفوی و زیارت»'''، ایزدی، حسین، شیعه‌شناسی، شماره ۳۹، پاییز ۱۳۹۱ش.<br /> * '''«شاه عباس»'''، حنیف، محمد، دائره المعارف بزرگ اسلامی، تهران، مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی، بی‌تا.<br /> * '''شهریار جاده‌ها'''، سفرنامه ناصرالدین شاه به عتبات، تهران، سازمان اسناد ملی ایران، ۱۳۷۲ش.<br /> * '''عالم آرای عبّاسی'''، ترکمان، اسکندر بیک، تصحیح محمّداسماعیل رضوانی، تهران، دنیای کتاب، ۱۳۷۸ش.<br /> * '''قصص الخاقانی'''، شاملو، ولی قلی بن داود قلی، صحیح و پاورقی سیدحسن سادات ناصری، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۷۱ش.<br /> * '''لؤلؤ صدف فی التاریخ النجف'''، آقاسیدعبدالله، بی‌جا، مهربان، ۱۳۷۹ش.<br /> * '''«نجف در عصر شاه‌عباس اول»'''، کاظمی، مریم، نامه تاریخ‌پژوهان، س۶، شماره۲۴، ۱۳۸۹ش.<br /> * '''نقاوة الآثار'''، افوشته‌ای نطنزی، محمّد بن هدایت‌الله، به اهتمام احسان اشراقی، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۸۳ش.<br /> {{پایان}}<br /> [[رده:افراد تاثیرگذار بر حرمین]]<br /> [[رده:حاکمان ایران]]</div>

Mo.ali.rezapour https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%82%D8%A8%D8%B1_%D8%B4%D8%A7%D9%87_%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3.jpg&diff=68754 2026-06-26T07:43:41Z

<p>Mo.ali.rezapour: https://fararu.com/fa/news/426467/%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D9%85%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B4%D8%A7%D9%87-%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C-%D9%BE%D8%A7%D8%AF%D8%B4%D8%A7%D9%87-%D9%85%D9%82%D8%AA%D8%AF%D8%B1-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%D9%87</p> <hr /> <div>== خلاصه ==<br /> https://fararu.com/fa/news/426467/%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D9%85%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B4%D8%A7%D9%87-%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C-%D9%BE%D8%A7%D8%AF%D8%B4%D8%A7%D9%87-%D9%85%D9%82%D8%AA%D8%AF%D8%B1-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%D9%87</div>

Mo.ali.rezapour https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%B4%D8%A7%D9%87_%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3_%D8%A7%D9%88%D9%84&diff=68753 2026-06-26T07:40:05Z

<p>Mo.ali.rezapour: </p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات حاکم<br /> | عنوان =<br /> | تصویر =شاه عباس صفوی.jpg<br /> | اندازه تصویر =<br /> | توضیح تصویر =نگاره‌ای از شاه عباس اول اثر رضا عباسی<br /> | نام = شاه عباس اول<br /> | لقب =شاه عباس کبیر<br /> | تولد = ۹۷۸ق<br /> | مرگ = ۱۰۳۸ق<br /> | پدر =<br /> | مادر =<br /> | فرزندان =<br /> | همسر =<br /> | دین = اسلام ([[شیعه]])<br /> | محل دفن = [[امامزاده حبیب بن موسی]] در کاشان<br /> | سمت = پنجمین پادشاه سلسله صفویه<br /> | سلسله = [[صفویان|صفویه]]<br /> | گستره حکمرانی =<br /> | آغاز حکومت = ۹۹۶ق<br /> | پایان حکومت = ۱۰۳۸ق<br /> | همزمان با = [[حکومت عثمانی]]<br /> | مرکز حکومت = اصفهان<br /> | اقدامات مهم =<br /> | آثار برجا مانده =<br /> | پیش از =<br /> | پس از =<br /> }}<br /> '''شاه عباس اول''' (۹۷۸–۱۰۳۸ق)، پنجمین پادشاه [[صفویان|سلسلهٔ صفوی]]، که سفرهای زیارتی زیادی به [[شهر مشهد|مشهد]] و [[عتبات عالیات]] داشت. سفر پیاده او از [[اصفهان]] به مشهد برای زیارت [[امام رضا(ع)]] از مشهورترین سفرهای او است. وی همچنین املاک و اموال زیادی را وقف [[اهل بیت پیامبر|ائمه(ع)]] کرد. <br /> <br /> شاه عباس اول همچنین برای توسعه و مرمت حرم‌های [[اهل‌بیت(ع)]] در [[عراق]] تلاش کرد. بیشترین کارهای عمرانی او در عتبات مربوط به نجف و [[آستان مقدس امام علی(ع)|آستان امام علی(ع)]] است. شاه عباس اول در [[امامزاده حبیب بن موسی]] در [[کاشان]] مدفون است.<br /> <br /> == معرفی ==<br /> شاه عباس اول، پنجمین پادشاه [[سلسله صفوی]]، در ۹۷۸ق در هرات متولد شد&lt;ref&gt;تاریخ عالم آرای عباسی، ج۲، ص۳۷۹.&lt;/ref&gt; و در ۹۹۶ق بر پدر خود شورید و در [[قزوین]] بر تخت سلطنت تکیه زد.&lt;ref&gt;تاریخ عالم آرای عباسی، ج۲، ص۴۰۴.&lt;/ref&gt; شاه عباس در نخستین سال‌های سلطنت خود، پایتخت را از قزوین به [[اصفهان]] منتقل کرد. وی افزون‌بر بازپس‌گیری مناطق ازدست‌رفتهٔ ایران، تجارت داخلی و خارجی را گسترش داد.&lt;ref&gt;«شاه عباس»، ج۵، ذیل مدخل.&lt;/ref&gt; دوران او را عصر شکوه سلسله صفوی دانسته‌اند.&lt;ref&gt;«رویکرد صفویان نسبت به مذهب در دوره شاه عباس اول صفوی»، ص۲۱.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> وی در پنجشنبه ۲۴ جمادی‌الآخر ۱۰۳۸ق در بلدهٔ اشرف (بهشهر امروزی در مازندران) درگذشت&lt;ref&gt;تاریخ جهان آرای عباسی، ص۲۲۰.&lt;/ref&gt; و در [[امامزاده حبیب بن موسی]] در [[کاشان]] به خاک سپرده شد.&lt;ref&gt;تاریخ عالم آرای عباسی، ص۹.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === تشیع ===<br /> برخی اقدامات شاه عباس از جمله سفرهای زیارتی و رسیدگی به مزار امامان(ع) را از نشانه‌های پایبندی او به مذهب [[شیعه|تشیع]] دانسته‌اند.&lt;ref&gt;زندگی شاه عباس اول، ص۱۵۹؛ «رویکرد صفویان نسبت به مذهب در دوره شاه عباس اول صفوی»، ص۲۱.&lt;/ref&gt; شاه عباس همه ساله از روز نوزدهم تا بیست و هفتم [[ماه رمضان]] به مناسبت شهادت [[حضرت علی(ع)]] و در ده روز اول محرم مجالس روضه‌خوانی دایر می‌کرد و خود نیز در این جلسات شرکت می‌کرد.&lt;ref&gt;تاریخ صفویه، ص۳۰۵.&lt;/ref&gt; او در نوشته و فرمان‌ها خود را کَلْب (سگ) آستان یا کلب آستان ولایت می‌نامید.&lt;ref&gt;قصص الخاقانی، ص۱۶۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == وقف‌های شاه عباس ==<br /> در عصر شاه عباس اول تحولی در نهاد [[وقف]] رخ داد.&lt;ref&gt;«رویکرد صفویان نسبت به مذهب در دوره شاه عباس اول صفوی»، ص۲۵.&lt;/ref&gt; شاه عباس در سال ۱۰۱۶ق، کل املاک خاصه خود را به چهارده قسمت تقسیم و بر [[چهارده معصوم(ع)]] وقف نمود و پادشاهان بعد خود را به تولیت این موقوفات معین نمود.&lt;ref&gt;قصص الخاقانی، ص۱۸۶–۱۹۶؛ سیاست و اقتصاد عصر صفوی، ص۷۴.&lt;/ref&gt; وی عایدات قسمتی از املاک خود را نیز برای مخارج زُوار و خدمتگزاران و طلاب علوم دینی وقف کرد. شاه عباس تمام بازارهای اطراف میدان نقش جهان و قسمتی از املاک و مستغلات خود را وقف [[پیامبر اسلام(ص)]] کرد.&lt;ref&gt;قصص الخاقانی، ص۱۶۱.&lt;/ref&gt; همچنین شاه عباس چندین مجموعه بزرگ نسخ خطی را وقف برخی از آستان‌های مقدسه و مدارس حوزه‌های علمیه نموده است؛ از جملهٔ آنها وقف یک صد و بیست نسخه خطی کوچک و بزرگ به [[آستانه عبدالعظیم(ع)]] می‌باشد.&lt;ref&gt;«بررسی وضعیت نسخ وقفی شاه عباس به آستان عبدالعظیم حسنی (ع)»، ص۶۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == سفرهای زیارتی شاه عباس ==<br /> شاه عباس به زیارت اماکن مذهبی پایبندی داشت و بارها به قصد زیارت، از پایتخت خود، اصفهان، خارج شد.&lt;ref&gt;«شاهان صفوی و زیارت»، ص۱۳۸.&lt;/ref&gt; وی سعی می‌کرد از زیارت‌های مکرر و پرآوازه خود بهره‌برداری سیاسی، فرهنگی و اعتقادی کند.&lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۵.&lt;/ref&gt; او دیگران را نیز به زیارت تشویق می‌کرد.&lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === زیارت حرم امام رضا(ع) ===<br /> شاه عباس در دوران حکومت ۴۲ ساله خود، چندین بار به قصد سفر زیارتی به [[شهر مشهد]] رفت.&lt;ref&gt;تاریخ عبّاسی یا روزنامه ملّاجلال، ص۲۳۸ و ص۲۳۹؛ عالم آرای عبّاسی، ص۱۳۲۸.&lt;/ref&gt; نخستین سفر زیارتی او در سال ۹۹۷ق به شهر مشهد، مقارن با آغاز سلطنت او بود.&lt;ref&gt;نقاوة الآثار، ص۳۱۳ و ص۳۱۴.&lt;/ref&gt; ده سال پس از این سفر، در سال ۱۰۰۷ق، پس از یورش ازبکان، که ویرانی زیادی در خراسان و مشهد به بار آورده بود، به زیارت حرم امام رضا(ع) رفت.&lt;ref&gt;«شاهان صفوی و زیارت»، ص۱۳۹.&lt;/ref&gt; شاه عباس در این سفر دستور ساخت خانه‌هایی برای زائران، شربت‌خانه، و مطبخ را صادر و [[غازی سلطان تربتی]] را به عنوان متولّی [[آستان قدس رضوی]] تعیین کرد.&lt;ref&gt;تاریخ عبّاسی یا روزنامه ملّاجلال، ص۱۷۱ و ص۱۸۵.&lt;/ref&gt; وی بار دیگر در اول صفر ۱۰۰۸ق، به قصد زیارت به خراسان رفت و در نزدیکی شهر مشهد، به احترام امام رضا(ع) از اسب پیاده شد و بقیه راه را پیاده رفت و مدت ۶۵ روز در مشهد بود و گفته شده هر شب و هر روز به دعا، زیارت و خدمت در حرم مشغول بود.&lt;ref&gt;عالم آرای عبّاسی، ص۹۶۲؛ تاریخ عبّاسی یا روزنامه ملّاجلال، ص۱۹۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==== سفر پیاده از اصفهان به مشهد ====<br /> در سال ۱۰۰۹ق، شاه عباس مشهورترین سفر زیارتی خود را انجام داد.&lt;ref&gt;«شاهان صفوی و زیارت»، ص۱۴۰.&lt;/ref&gt; وی در این سفر، مسافت اصفهان تا شهر مشهد را در عرض ۲۸ روز، پیاده طی کرد.&lt;ref&gt;عالم آرای عبّاسی، ص۲۸۲ و ص۲۸۳.&lt;/ref&gt; شاه عباس پس از رسیدن به مشهد، در ماه‌های [[رجب]]، [[شعبان]] و [[رمضان]] در این شهر ساکن شد و در مراسم مذهبی این ایام از جمله [[شب‌های قدر]] در حرم رضوی حاضر گردید و در کنار شب‌زنده‌داری، امور مربوط به خدمه؛ مثل جارو کشیدن فرش‌ها و خاموش کردن شمع‌ها را برای نشان دادن اخلاص شخصاً انجام می‌داد.&lt;ref&gt;عالم آرای عبّاسی، ص۸۸۳ و ص۸۸۴؛ قصص الخاقانی، ص۱۸۳ و ص۱۸۴.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ==== زیارت حضرت معصومه(س) ====<br /> شاه عباس اول در سال ۱۰۱۶ق، که از سفر اردبیل بازمی‌گشت، به [[شهر قم]] رفت و سه روز به زیارت [[آستان حضرت معصومه(س)]] مشغول بود.&lt;ref&gt;تاریخ عبّاسی یا روزنامه ملّاجلال، ص۳۲۶، ۳۶۷، ۳۶۸؛ عالم آرای عبّاسی، ج۲، ص۸۲۲، ص۱۱۳۷ و ج۳، ص۱۵۲۰.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==== ممنوعیت سفر حج و ترغیب ایرانیان به زیارت امام رضا(ع) ====<br /> گفته شده از آنجا که [[مکه]] و [[مدینه]] و مسیر سفر به آن‌ها در قلمرو دولت عثمانی، دشمن اصلی صفویان، قرار داشت، شاه عباس تلاش می‌کرد به دلایل اقتصادی با ترویج زیارت امام رضا(ع) وضعیتی ایجاد کند که ایرانیان به جای رفتن به مکه و مدینه، روانه مشهد شوند و سرمایه‌های خود، به‌ویژه سکه‌های طلا را در داخل کشور هزینه کنند.&lt;ref&gt;«شاهان صفوی و زیارت»، ص۱۴۲.&lt;/ref&gt; بنابر گزارش‌هایی شاه عباس اعلام کرد هر کس قصد [[حج|سفر حج]] دارد باید مبلغ هنگفتی را شخصاً به شاه پیشکش کند تا اجازه سفر به وی داده شود.&lt;ref&gt;سفرنامه کروسینسکی، ص۲۵.&lt;/ref&gt;<br /> == زیارت و بازسازی عتبات عالیات ==<br /> <br /> شاه‌عباس اول در سال ۱۰۳۲ قمری وارد عراق شد&lt;ref&gt;روضة الصفویه، ص۸۸۷؛ عالم آرای عبّاسی، ص۱۶۵۵–۱۶۵۸.&lt;/ref&gt; و در تعظیم و تکریم عتبات بسیار کوشید.&lt;ref&gt;''بابک خرم‌الدین''، ص۳۲ و ۳۳. «شاهان صفوی و زیارت»، ص۱۳۷.&lt;/ref&gt; او در مدت توقف در بغداد مرتب به زیارت مراقد [[کاظمین]] و [[سامرا]] می‌رفت و هدایای زیادی به خدمه و مجاورین و خود حرم تقدیم می‌نمود.&lt;ref&gt;عالم آرای عبّاسی، ص۱۶۶۷–۱۶۶۸.&lt;/ref&gt; سپس به [[نجف]] رفت و نرسیده به حرم، از اسب پیاده شد و با پای پیاده به حرم رفت.&lt;ref&gt;''ذیل تاریخ عالم‌آرای عباسی''، ص۱۰۰۵؛ «جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۶.&lt;/ref&gt; وی ده روز در آنجا توقف کرد&lt;ref&gt;''ذیل تاریخ عالم‌آرای عباسی''، ص۱۰۱۰.&lt;/ref&gt; و به زیارت و دعا و جاروکشی حرم اشتغال داشت.&lt;ref&gt;عالم آرای عبّاسی، ص۱۶۶۷–۱۶۶۸.&lt;/ref&gt; پس از اقامت ده روزه، به [[کربلا]] رفت و مسافت بین نجف تا کربلا را در گرمای هوا، پیاده طی کرد.&lt;ref&gt;روضة الصفویه، ص۸۸۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> شاه عباس در نوروز سال ۱۰۳۳ق، بار دیگر به عراق سفر کرد و ـ به ترتیب ـ به زیارت کربلا، نجف و کاظمین رفت و سپس به دلیل مصادف بودن ایام سفر با [[ماه رجب]] و آگاه شدن از احادیثی درباره ثواب [[زیارت امام حسین(ع)]] در این ماه، دوباره به کربلا بازگشت و از این شهر به سامرا رفت و در این سفر هم مثل سفر قبلی، مبالغ هنگفتی را به عنوان صدقات، نذورات و هدایای گران‌قیمتی به حرم‌های ائمه اطهار(ع) اهدا کرد.&lt;ref&gt;عالم آرای عبّاسی، ج۳، ص۱۶۷۹–۱۶۸۰.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === بازسازی عتبات ===<br /> با ورود شاه‌عباس اول به عراق بازسازی عتبات که از آغاز صفویه شروع شده بود سرعت گرفت. در طرح بازسازی [[حرم امام علی(ع)]] که توسط [[شیخ بهایی]] به انجام رسید، حرم در مرکز شهر قرار گرفت. اطراف حرم را رواقی به عرض دوازده [[ذراع]] و اطراف آن رواق، حجره‌هایی ساختند و درهای بسیار نفیس خاتم‌کاری‌شده‌ای بر آنها نصب کردند. قبه حرم تجدید بنا، و با کاشی زمردی منقوش و آراسته شد. چهار طرف داخل قبه را چهار ایوان شاه‌نشین قرار دادند، چهار ایوان حرم را با سنگ مرمر تزئین کردند و درِ چوبی قدیمی حرم را برداشتند و دری از نقره به جای آن گذاشتند.&lt;ref&gt;''لؤلؤ صدف فی التاریخ النجف''، ص۶۰ و ۶۱؛ «نجف در عصر شاه‌عباس اول»، ص۱۱۰.&lt;/ref&gt; دو مناره بلند نیز سمت چپ و راست آن درب نقره در ایوان حرم بنا کردند.&lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۷.&lt;/ref&gt; همچنین دو حوضخانه جهت وضو گرفتن [[زائر|زائران]] و کاروانسرایی بزرگ نزدیک صحن؛ اما بیرون از آن جهت اقامت و استفاده زوار و نیز دارالشفا (درمانگاه) و مطبخ جهت آسایش زائران ساختند.&lt;ref&gt;''شهریار جاده‌ها''، ص۱۲۶.&lt;/ref&gt; همچنین شاه عباس دستور داد جواهرات زیادی از قبیل لعل، یاقوت، فیروزه و مقدار زیادی طلا برای صندوق [[آستان مقدس امام علی(ع)|آرامگاه حضرت علی(ع)]] به کار ببرند.&lt;ref&gt;قصص الخاقانی، ص۱۶۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> شاه‌عباس اول همچنین دستور داد ضریح‌های فولادی باشکوهی بسازند که بر روی هر یک از [[صندوق|صندوق‌های]] ساخته‌شده زمان [[شاه‌اسماعیل اول]] در کربلا، کاظمین و سامرا قرار گیرد و نیز دستور تعمیر و کاشیکاری [[آستان مقدس امام حسین(ع)|حرم امام حسین(ع)]] را صادر کرد.&lt;ref&gt;''ذیل تاریخ عالم‌آرای عباسی''، ص۹۴.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == پانویس ==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> == منابع ==<br /> {{منابع}}<br /> * '''بابک خرم‌الدین'''، نفیسی، سعید، تهران، ثالث، ۱۳۸۷ش.<br /> * '''«بررسی وضعیت نسخ وقفی شاه عباس به آستان عبدالعظیم حسنی (ع)»'''، استادی، کاظم، فصلنامه مطالعات ایران‌شناسی، شماره ۲۶، بهار ۱۴۰۴ش.<br /> * '''تاریخ جهان آرای عباسی'''، قزوینی، میرزا محمد طاهر وحید، مقدمه و تعلیقات سعید میر محمد صادق، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ۱۳۸۳ش.<br /> * '''تاریخ عبّاسی یا روزنامه ملّاجلال'''، منجّم یزدی، ملّاجلال، به کوشش سیف‌الله وحیدنیا، تهران، وحید، ۱۳۶۶ش.<br /> * '''تاریخ صفویه'''، تاجبخش، احمد، تهران، انتشارات نوید، ۱۳۷۲ش.<br /> * '''جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان'''، محمدی، رمضان، و محمدباقر خزائیلی، پژوهشکده حج و زیارت، بی‌تا.<br /> * '''ذیل تاریخ عالم‌آرای عباسی'''، ترکمان، اسکندر بیک، تصحیح سهیلی خوانساری، تهران، اسلامیه، ۱۳۷۱ش.<br /> * '''«رویکرد صفویان نسبت به مذهب در دوره شاه عباس اول صفوی»'''، قاسم‌زاده، افتخار؛ سلیمانی، میثم؛ محمد خشکناب، لیلا، آفاق علوم انسانی، شماره ۳۴، بهمن ۱۳۹۸ش.<br /> * '''روضة الصفویه'''، جنابذی، میرزا بیگ، تهران، بنیاد موقوفات دکتر افشار، ۱۳۷۸ش.<br /> * '''زندگی شاه عباس اول'''، لوئی بلان، لوسین، ترجمه ولی‌الله شادروان، تهران، ساطیر، ۱۳۷۵ش.<br /> * '''سفرنامه کروسینسکی، یادداشت‌های کشیش لهستانی عصر صفوی'''، کروسینسکی، تادوزیودا، ترجمة عبدالرزاق مفتون دنبلی، مقدّمه و تصحیح مریم میراحمدی، تهران، توس، ۱۳۶۳ش.<br /> * '''سیاست و اقتصاد عصر صفوی'''، باستانی پاریزی، محمد ابراهیم، تهران، بنگاه مطبوعاتی صفی علیشاه، ۱۳۴۸ش.<br /> * '''«شاهان صفوی و زیارت»'''، ایزدی، حسین، شیعه‌شناسی، شماره ۳۹، پاییز ۱۳۹۱ش.<br /> * '''«شاه عباس»'''، حنیف، محمد، دائره المعارف بزرگ اسلامی، تهران، مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی، بی‌تا.<br /> * '''شهریار جاده‌ها'''، سفرنامه ناصرالدین شاه به عتبات، تهران، سازمان اسناد ملی ایران، ۱۳۷۲ش.<br /> * '''عالم آرای عبّاسی'''، ترکمان، اسکندر بیک، تصحیح محمّداسماعیل رضوانی، تهران، دنیای کتاب، ۱۳۷۸ش.<br /> * '''قصص الخاقانی'''، شاملو، ولی قلی بن داود قلی، صحیح و پاورقی سیدحسن سادات ناصری، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۷۱ش.<br /> * '''لؤلؤ صدف فی التاریخ النجف'''، آقاسیدعبدالله، بی‌جا، مهربان، ۱۳۷۹ش.<br /> * '''«نجف در عصر شاه‌عباس اول»'''، کاظمی، مریم، نامه تاریخ‌پژوهان، س۶، شماره۲۴، ۱۳۸۹ش.<br /> * '''نقاوة الآثار'''، افوشته‌ای نطنزی، محمّد بن هدایت‌الله، به اهتمام احسان اشراقی، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۸۳ش.<br /> {{پایان}}<br /> [[رده:افراد تاثیرگذار بر حرمین]]<br /> [[رده:حاکمان ایران]]</div>

Mo.ali.rezapour https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%B4%D8%A7%D9%87_%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3_%D8%A7%D9%88%D9%84&diff=68752 2026-06-26T07:34:51Z

<p>Mo.ali.rezapour: /* بازسازی عتبات */</p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات حاکم<br /> | عنوان =<br /> | تصویر =شاه عباس صفوی.jpg<br /> | اندازه تصویر =<br /> | توضیح تصویر =نگاره‌ای از شاه عباس اول اثر رضا عباسی<br /> | نام = شاه عباس اول<br /> | لقب =شاه عباس کبیر<br /> | تولد = ۹۷۸ق<br /> | مرگ = ۱۰۳۸ق<br /> | پدر =<br /> | مادر =<br /> | فرزندان =<br /> | همسر =<br /> | دین = اسلام ([[شیعه]])<br /> | محل دفن = [[امامزاده حبیب بن موسی]] در کاشان<br /> | سمت = پنجمین پادشاه سلسله صفویه<br /> | سلسله = [[صفویان|صفویه]]<br /> | گستره حکمرانی =<br /> | آغاز حکومت = ۹۹۶ق<br /> | پایان حکومت = ۱۰۳۸ق<br /> | همزمان با = [[حکومت عثمانی]]<br /> | مرکز حکومت = اصفهان<br /> | اقدامات مهم =<br /> | آثار برجا مانده =<br /> | پیش از =<br /> | پس از =<br /> }}<br /> '''شاه عباس اول''' (۹۷۸–۱۰۳۸ق)، پنجمین پادشاه [[صفویان|سلسلهٔ صفوی]]، که سفرهای زیارتی زیادی به [[شهر مشهد|مشهد]] و [[عتبات عالیات]] داشت. سفر پیاده او از [[اصفهان]] به مشهد برای زیارت [[امام رضا(ع)]] از مشهورترین سفرهای او است. وی همچنین املاک و اموال زیادی را وقف [[اهل بیت پیامبر|ائمه(ع)]] کرد. <br /> <br /> شاه عباس اول همچنین برای توسعه و مرمت حرم‌های [[اهل‌بیت(ع)]] در [[عراق]] تلاش کرد. بیشترین کارهای عمرانی او در عتبات مربوط به نجف و [[آستان مقدس امام علی(ع)|آستان امام علی(ع)]] است. شاه عباس اول در [[امامزاده حبیب بن موسی]] در [[کاشان]] مدفون است.<br /> <br /> == معرفی ==<br /> شاه عباس اول، پنجمین پادشاه [[سلسله صفوی]]، در ۹۷۸ق در هرات متولد شد&lt;ref&gt;تاریخ عالم آرای عباسی، ج۲، ص۳۷۹.&lt;/ref&gt; و در ۹۹۶ق بر پدر خود شورید و در [[قزوین]] بر تخت سلطنت تکیه زد.&lt;ref&gt;تاریخ عالم آرای عباسی، ج۲، ص۴۰۴.&lt;/ref&gt; شاه عباس در نخستین سال‌های سلطنت خود، پایتخت را از قزوین به [[اصفهان]] منتقل کرد. وی افزون‌بر بازپس‌گیری مناطق ازدست‌رفتهٔ ایران، تجارت داخلی و خارجی را گسترش داد.&lt;ref&gt;«شاه عباس»، ج۵، ذیل مدخل.&lt;/ref&gt; دوران او را عصر شکوه سلسله صفوی دانسته‌اند.&lt;ref&gt;«رویکرد صفویان نسبت به مذهب در دوره شاه عباس اول صفوی»، ص۲۱.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> وی در پنجشنبه ۲۴ جمادی‌الآخر ۱۰۳۸ق در بلدهٔ اشرف (بهشهر امروزی در مازندران) درگذشت&lt;ref&gt;تاریخ جهان آرای عباسی، ص۲۲۰.&lt;/ref&gt; و در [[امامزاده حبیب بن موسی]] در [[کاشان]] به خاک سپرده شد.&lt;ref&gt;تاریخ عالم آرای عباسی، ص۹.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === تشیع ===<br /> برخی اقدامات شاه عباس از جمله سفرهای زیارتی و رسیدگی به مزار امامان(ع) را از نشانه‌های پایبندی او به مذهب [[شیعه|تشیع]] دانسته‌اند.&lt;ref&gt;زندگی شاه عباس اول، ص۱۵۹؛ «رویکرد صفویان نسبت به مذهب در دوره شاه عباس اول صفوی»، ص۲۱.&lt;/ref&gt; شاه عباس همه ساله از روز نوزدهم تا بیست و هفتم [[ماه رمضان]] به مناسبت شهادت [[حضرت علی(ع)]] و در ده روز اول محرم مجالس روضه‌خوانی دایر می‌کرد و خود نیز در این جلسات شرکت می‌کرد.&lt;ref&gt;تاریخ صفویه، ص۳۰۵.&lt;/ref&gt; او در نوشته و فرمان‌ها خود را کَلْب (سگ) آستان یا کلب آستان ولایت می‌نامید.&lt;ref&gt;قصص الخاقانی، ص۱۶۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == وقف‌های شاه عباس ==<br /> در عصر شاه عباس اول تحولی در نهاد [[وقف]] رخ داد.&lt;ref&gt;«رویکرد صفویان نسبت به مذهب در دوره شاه عباس اول صفوی»، ص۲۵.&lt;/ref&gt; شاه عباس در سال ۱۰۱۶ق، کل املاک خاصه خود را به چهارده قسمت تقسیم و بر [[چهارده معصوم(ع)]] وقف نمود و پادشاهان بعد خود را به تولیت این موقوفات معین نمود.&lt;ref&gt;قصص الخاقانی، ص۱۸۶–۱۹۶؛ سیاست و اقتصاد عصر صفوی، ص۷۴.&lt;/ref&gt; وی عایدات قسمتی از املاک خود را نیز برای مخارج زُوار و خدمتگزاران و طلاب علوم دینی وقف کرد. شاه عباس تمام بازارهای اطراف میدان نقش جهان و قسمتی از املاک و مستغلات خود را وقف [[پیامبر اسلام(ص)]] کرد.&lt;ref&gt;قصص الخاقانی، ص۱۶۱.&lt;/ref&gt; همچنین شاه عباس چندین مجموعه بزرگ نسخ خطی را وقف برخی از آستان‌های مقدسه و مدارس حوزه‌های علمیه نموده است؛ از جملهٔ آنها وقف یک صد و بیست نسخه خطی کوچک و بزرگ به [[آستانه عبدالعظیم(ع)]] می‌باشد.&lt;ref&gt;«بررسی وضعیت نسخ وقفی شاه عباس به آستان عبدالعظیم حسنی (ع)»، ص۶۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == سفرهای زیارتی شاه عباس ==<br /> شاه عباس به زیارت اماکن مذهبی پایبندی داشت و بارها به قصد زیارت، از پایتخت خود، اصفهان، خارج شد.&lt;ref&gt;«شاهان صفوی و زیارت»، ص۱۳۸.&lt;/ref&gt; وی سعی می‌کرد از زیارت‌های مکرر و پرآوازه خود بهره‌برداری سیاسی، فرهنگی و اعتقادی کند.&lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۵.&lt;/ref&gt; او دیگران را نیز به زیارت تشویق می‌کرد.&lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === زیارت حرم امام رضا(ع) ===<br /> شاه عباس در دوران حکومت ۴۲ ساله خود، چندین بار به قصد سفر زیارتی به [[شهر مشهد]] رفت.&lt;ref&gt;تاریخ عبّاسی یا روزنامه ملّاجلال، ص۲۳۸ و ص۲۳۹؛ عالم آرای عبّاسی، ص۱۳۲۸.&lt;/ref&gt; نخستین سفر زیارتی او در سال ۹۹۷ق به شهر مشهد، مقارن با آغاز سلطنت او بود.&lt;ref&gt;نقاوة الآثار، ص۳۱۳ و ص۳۱۴.&lt;/ref&gt; ده سال پس از این سفر، در سال ۱۰۰۷ق، پس از یورش ازبکان، که ویرانی زیادی در خراسان و مشهد به بار آورده بود، به زیارت حرم امام رضا(ع) رفت.&lt;ref&gt;«شاهان صفوی و زیارت»، ص۱۳۹.&lt;/ref&gt; شاه عباس در این سفر دستور ایجاد بیوتات، شربت‌خانه، و مطبخ را صادر و [[غازی سلطان تربتی]] را به عنوان متولّی [[آستان قدس رضوی]] تعیین کرد.&lt;ref&gt;تاریخ عبّاسی یا روزنامه ملّاجلال، ص۱۷۱ و ص۱۸۵.&lt;/ref&gt; وی بار دیگر در اول صفر ۱۰۰۸ق، به قصد زیارت به خراسان رفت و در نزدیکی شهر مشهد، به احترام امام رضا(ع) از اسب پیاده شد و بقیه راه را پیاده رفت و مدت ۶۵ روز در مشهد بود و گفته شده هر شب و هر روز به دعا، زیارت و خدمت در حرم مشغول بود.&lt;ref&gt;عالم آرای عبّاسی، ص۹۶۲؛ تاریخ عبّاسی یا روزنامه ملّاجلال، ص۱۹۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==== سفر پیاده از اصفهان به مشهد ====<br /> در سال ۱۰۰۹ق، شاه عباس مشهورترین سفر زیارتی خود را انجام داد.&lt;ref&gt;«شاهان صفوی و زیارت»، ص۱۴۰.&lt;/ref&gt; وی در این سفر، مسافت اصفهان تا شهر مشهد را در عرض ۲۸ روز، پیاده طی کرد.&lt;ref&gt;عالم آرای عبّاسی، ص۲۸۲ و ص۲۸۳.&lt;/ref&gt; شاه عباس پس از رسیدن به مشهد، در ماه‌های [[رجب]]، [[شعبان]] و [[رمضان]] در این شهر ساکن شد و در مراسم مذهبی این ایام از جمله شب‌های قدر در حرم رضوی حاضر گردید و در کنار شب‌زنده‌داری، امور مربوط به خدمه؛ مثل جارو کشیدن فرش‌ها و خاموش کردن شمع‌ها را برای نشان دادن اخلاص شخصاً انجام می‌داد.&lt;ref&gt;عالم آرای عبّاسی، ص۸۸۳ و ص۸۸۴؛ قصص الخاقانی، ص۱۸۳ و ص۱۸۴.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ==== زیارت حضرت معصومه(س) ====<br /> شاه عباس اول در سال ۱۰۱۶ق، که از سفر اردبیل بازمی‌گشت، به [[شهر قم]] رفت و سه روز به زیارت [[آستان حضرت معصومه(س)]] مشغول بود.&lt;ref&gt;تاریخ عبّاسی یا روزنامه ملّاجلال، ص۳۲۶، ۳۶۷، ۳۶۸؛ عالم آرای عبّاسی، ج۲، ص۸۲۲، ص۱۱۳۷ و ج۳، ص۱۵۲۰.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==== ممنوعیت سفر حج و ترغیب ایرانیان به زیارت امام رضا(ع) ====<br /> گفته شده از آنجا که [[مکه]] و [[مدینه]] و مسیر سفر به آن‌ها در قلمرو دولت عثمانی، دشمن اصلی صفویان، قرار داشت، شاه عباس تلاش می‌کرد به دلایل اقتصادی با ترویج زیارت امام رضا(ع) وضعیتی ایجاد کند که ایرانیان به جای رفتن به مکه و مدینه، روانه مشهد شوند و سرمایه‌های خود، به‌ویژه سکه‌های طلا را در داخل کشور هزینه کنند.&lt;ref&gt;«شاهان صفوی و زیارت»، ص۱۴۲.&lt;/ref&gt; بنابر گزارش‌هایی شاه عباس اعلام کرد هر کس قصد [[حج|سفر حج]] دارد باید مبلغ هنگفتی را شخصاً به شاه پیشکش کند تا اجازه سفر به وی داده شود.&lt;ref&gt;سفرنامه کروسینسکی، ص۲۵.&lt;/ref&gt;<br /> == زیارت و بازسازی عتبات عالیات ==<br /> <br /> شاه‌عباس اول در سال ۱۰۳۲ قمری وارد عراق شد&lt;ref&gt;روضة الصفویه، ص۸۸۷؛ عالم آرای عبّاسی، ص۱۶۵۵–۱۶۵۸.&lt;/ref&gt; و در تعظیم و تکریم عتبات بسیار کوشید.&lt;ref&gt;''بابک خرم‌الدین''، ص۳۲ و ۳۳. «شاهان صفوی و زیارت»، ص۱۳۷.&lt;/ref&gt; او در مدت توقف در بغداد مرتب به زیارت مراقد [[کاظمین]] و [[سامرا]] می‌رفت و هدایای زیادی به خدمه و مجاورین و خود حرم تقدیم می‌نمود.&lt;ref&gt;عالم آرای عبّاسی، ص۱۶۶۷–۱۶۶۸.&lt;/ref&gt; سپس به [[نجف]] رفت و نرسیده به حرم، از اسب پیاده شد و با پای پیاده به حرم رفت.&lt;ref&gt;''ذیل تاریخ عالم‌آرای عباسی''، ص۱۰۰۵؛ «جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۶.&lt;/ref&gt; وی ده روز در آنجا تقوف کرد&lt;ref&gt;''ذیل تاریخ عالم‌آرای عباسی''، ص۱۰۱۰.&lt;/ref&gt; و به زیارت و دعا و جاروکشی حرم اشتغال داشت.&lt;ref&gt;عالم آرای عبّاسی، ص۱۶۶۷–۱۶۶۸.&lt;/ref&gt; پس از اقامت ده روزه، به [[کربلا]] رفت و مسافت بین نجف تا کربلا را در گرمای هوا، پیاده طی کرد.&lt;ref&gt;روضة الصفویه، ص۸۸۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> شاه عباس در نوروز سال ۱۰۳۳ق، بار دیگر به عراق سفر کرد و ـ به ترتیب ـ به زیارت کربلا، نجف و کاظمین رفت و سپس به دلیل مصادف بودن ایام سفر با [[ماه رجب]] و آگاه شدن از احادیثی درباره ثواب [[زیارت امام حسین(ع)]] در این ماه، دوباره به کربلا بازگشت و از این شهر به سامرا رفت و در این سفر هم مثل سفر قبلی، مبالغ هنگفتی را به عنوان صدقات، نذورات و هدایای گران‌قیمتی به حرم‌های ائمه اطهار(ع) اهدا کرد.&lt;ref&gt;عالم آرای عبّاسی، ج۳، ص۱۶۷۹–۱۶۸۰.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === بازسازی عتبات ===<br /> با ورود شاه‌عباس اول به عراق بازسازی عتبات که از آغاز صفویه شروع شده بود سرعت گرفت. در طرح بازسازی که توسط [[شیخ بهایی]] به انجام رسید، حرم در مرکز شهر قرار گرفت. اطراف حرم را رواقی به عرض دوازده [[ذراع]] و اطراف آن رواق، حجره‌هایی ساختند و درهای بسیار نفیس خاتم‌کاری‌شده‌ای بر آنها نصب کردند. قبه حرم تجدید بنا، و با کاشی زمردی منقوش و آراسته شد. چهار طرف داخل قبه را چهار ایوان شاه‌نشین قرار دادند، چهار ایوان حرم را با سنگ مرمر تزئین کردند و درِ چوبی قدیمی حرم را برداشتند و دری از نقره به جای آن گذاشتند.&lt;ref&gt;''لؤلؤ صدف فی التاریخ النجف''، ص۶۰ و ۶۱؛ «نجف در عصر شاه‌عباس اول»، ص۱۱۰.&lt;/ref&gt; دو مناره بلند نیز سمت چپ و راست آن درب نقره در ایوان حرم بنا کردند.&lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۷.&lt;/ref&gt; همچنین دو حوضخانه جهت وضو گرفتن [[زائر|زائران]] و کاروانسرایی بزرگ نزدیک صحن؛ اما بیرون از آن جهت اقامت و استفاده زوار و نیز دارالشفا (درمانگاه) و مطبخ جهت آسایش زائران ساختند.&lt;ref&gt;''شهریار جاده‌ها''، ص۱۲۶.&lt;/ref&gt; همچنین شاه عباس دستور داد جواهرات زیادی از قبیل لعل، یاقوت، فیروزه و مقدار زیادی طلا برای صندوق [[آستان مقدس امام علی(ع)|آرامگاه حضرت علی(ع)]] به کار ببرند.&lt;ref&gt;قصص الخاقانی، ص۱۶۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> شاه‌عباس اول همچنین دستور داد ضریح‌های فولادی باشکوهی بسازند که بر روی هر یک از [[صندوق|صندوق‌های]] ساخته‌شده زمان [[شاه‌اسماعیل اول]] در کربلا، کاظمین و سامرا قرار گیرد و نیز دستور تعمیر و کاشیکاری [[آستان مقدس امام حسین(ع)|حرم امام حسین(ع)]] را صادر کرد.&lt;ref&gt;''ذیل تاریخ عالم‌آرای عباسی''، ص۹۴.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == پانویس ==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> == منابع ==<br /> {{منابع}}<br /> * '''بابک خرم‌الدین'''، نفیسی، سعید، تهران، ثالث، ۱۳۸۷ش.<br /> * '''«بررسی وضعیت نسخ وقفی شاه عباس به آستان عبدالعظیم حسنی (ع)»'''، استادی، کاظم، فصلنامه مطالعات ایران‌شناسی، شماره ۲۶، بهار ۱۴۰۴ش.<br /> * '''تاریخ جهان آرای عباسی'''، قزوینی، میرزا محمد طاهر وحید، مقدمه و تعلیقات سعید میر محمد صادق، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ۱۳۸۳ش.<br /> * '''تاریخ عبّاسی یا روزنامه ملّاجلال'''، منجّم یزدی، ملّاجلال، به کوشش سیف‌الله وحیدنیا، تهران، وحید، ۱۳۶۶ش.<br /> * '''تاریخ صفویه'''، تاجبخش، احمد، تهران، انتشارات نوید، ۱۳۷۲ش.<br /> * '''جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان'''، محمدی، رمضان، و محمدباقر خزائیلی، پژوهشکده حج و زیارت، بی‌تا.<br /> * '''ذیل تاریخ عالم‌آرای عباسی'''، ترکمان، اسکندر بیک، تصحیح سهیلی خوانساری، تهران، اسلامیه، ۱۳۷۱ش.<br /> * '''«رویکرد صفویان نسبت به مذهب در دوره شاه عباس اول صفوی»'''، قاسم‌زاده، افتخار؛ سلیمانی، میثم؛ محمد خشکناب، لیلا، آفاق علوم انسانی، شماره ۳۴، بهمن ۱۳۹۸ش.<br /> * '''روضة الصفویه'''، جنابذی، میرزا بیگ، تهران، بنیاد موقوفات دکتر افشار، ۱۳۷۸ش.<br /> * '''زندگی شاه عباس اول'''، لوئی بلان، لوسین، ترجمه ولی‌الله شادروان، تهران، ساطیر، ۱۳۷۵ش.<br /> * '''سفرنامه کروسینسکی، یادداشت‌های کشیش لهستانی عصر صفوی'''، کروسینسکی، تادوزیودا، ترجمة عبدالرزاق مفتون دنبلی، مقدّمه و تصحیح مریم میراحمدی، تهران، توس، ۱۳۶۳ش.<br /> * '''سیاست و اقتصاد عصر صفوی'''، باستانی پاریزی، محمد ابراهیم، تهران، بنگاه مطبوعاتی صفی علیشاه، ۱۳۴۸ش.<br /> * '''«شاهان صفوی و زیارت»'''، ایزدی، حسین، شیعه‌شناسی، شماره ۳۹، پاییز ۱۳۹۱ش.<br /> * '''«شاه عباس»'''، حنیف، محمد، دائره المعارف بزرگ اسلامی، تهران، مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی، بی‌تا.<br /> * '''شهریار جاده‌ها'''، سفرنامه ناصرالدین شاه به عتبات، تهران، سازمان اسناد ملی ایران، ۱۳۷۲ش.<br /> * '''عالم آرای عبّاسی'''، ترکمان، اسکندر بیک، تصحیح محمّداسماعیل رضوانی، تهران، دنیای کتاب، ۱۳۷۸ش.<br /> * '''قصص الخاقانی'''، شاملو، ولی قلی بن داود قلی، صحیح و پاورقی سیدحسن سادات ناصری، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۷۱ش.<br /> * '''لؤلؤ صدف فی التاریخ النجف'''، آقاسیدعبدالله، بی‌جا، مهربان، ۱۳۷۹ش.<br /> * '''«نجف در عصر شاه‌عباس اول»'''، کاظمی، مریم، نامه تاریخ‌پژوهان، س۶، شماره۲۴، ۱۳۸۹ش.<br /> * '''نقاوة الآثار'''، افوشته‌ای نطنزی، محمّد بن هدایت‌الله، به اهتمام احسان اشراقی، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۸۳ش.<br /> {{پایان}}<br /> [[رده:افراد تاثیرگذار بر حرمین]]<br /> [[رده:حاکمان ایران]]</div>

Mo.ali.rezapour https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%D8%A7%D9%86&diff=68680 2026-06-22T07:34:30Z

<p>Mo.ali.rezapour: </p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات خاندان<br /> | نام = صفویه<br /> | تصویر = <br /> | اندازه تصویر =<br /> | نام کامل = سلسله صفویان<br /> | نسب =<br /> | محل حکومت = [[ایران]]<br /> | مدت حکومت = ۹۰۷ تا ۱۱۳۵ق<br /> | مکان قبیله =<br /> | سرسلسله = [[شاه اسماعیل اول]]<br /> | اشخاص مهم = [[شاه اسماعیل اول]] . [[شاه طهماسب]] . [[شاه عباس اول]] . [[شاه سلطان حسین]]<br /> | جمعیت =<br /> | جنگ‌ها =<br /> | شاخه‌ای از =<br /> | زیرشاخه‌ها =<br /> | مهم‌ترین اقدامات = اعلام شیعه به عنوان مذهب رسمی کشور، <br /> | مناصب مهم =<br /> | مذهب = شیعه<br /> }}<br /> '''صفویه'''، دودمانی [[شیعه|شیعه‌مذهب]]، که بین سال‌های ۹۰۷ تا ۱۱۳۵ق. بر [[ایران]] حکومت می‌کردند. این سلسله پادشاهی، شیعه را برای اولین بار مذهب رسمی کشور اعلام نمود.<br /> <br /> اختلافات صفویه با [[حکومت عثمانی]] در آن دوره سبب شد حج‌گزاری ایرانیان در آن سالها با مشکل روبه‌رو شود. مسیر حج ایرانیان از سرزمین‌های زیر نظر دولت عثمانی می‌گذشت و سفر آنان به قلمرو دشمن، به ویژه هنگامی که آتش نبرد میان دو دولت برافروخته بود، با مشکلاتی روبه‌رو می‌شد. گزارش‌ها حاکی از تعطیلی حج به دلایل سیاسی در برخی سال‌ها بوده است.<br /> <br /> شاهان صفوی علاقه زیادی به [[عتبات عالیات]] داشتند و بارها برای زیارت به آنجا رفتند. همچنین برخی شاهان صفوی مانند [[شاه اسماعیل اول]] و [[شاه عباس اول]] اقدامات زیادی برای توسعه، گسترش، مرمت و تزیین حرم‌های [[اهل‌بیت(ع)]] در عراق انجام دادند.<br /> [[پرونده:نقشه ایران اواخر صفوی.jpg|بندانگشتی|نقشه ایران در اواخر دوره صفوی]]<br /> == معرفی و جایگاه ==<br /> صفویه سلسله‌ای پادشاهی است که از سال ۹۰۷ تا ۱۱۳۵ قمری در ایران سلطنت داشت.&lt;ref&gt;تبریز در گذر تاریخ، ص۷۳؛ صفویان در گذرگاه تاریخ، ص۱۲۵.&lt;/ref&gt; بنیانگذار این سلسله [[شاه اسماعیل اول]]&lt;ref&gt;صفویه از ظهور، ص۷۰.&lt;/ref&gt; و آخرین پادشاه آن، شاه شلطان حسین بود.&lt;ref&gt;صفویان در گذرگاه تاریخ، ص۱۲۵.&lt;/ref&gt; این سلسله، [[شیعه دوازده امامي|شیعه]] را مذهب رسمی ایران نمودند.&lt;ref&gt;صفویه در عرصه دین، فرهنگ و سیاست، ج۱، ص۲۲ و ۲۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> سلسله صفوی به عنوان یکی از مهم‌ترین حکومت‌های تاریخ ایران شمرده می‌شود.&lt;ref&gt;«آثار روانی خرافه‌گرایی و نقش آن در سقوط سلسله صفوی»، ص۳۹۱.&lt;/ref&gt; در این دوره ایران پس از نُه قرن، به عنوان یک واحد سیاسی مستقل، صورت پیش از اسلام خویش را بازیافت.&lt;ref&gt;صفویه در عرصه دین، فرهنگ و سیاست، ج۱، ص۱۳.&lt;/ref&gt; گفته شده دوره صفویه نقطه قوت تاریخ ایران به شمار می‌آید؛ چرا که پس از تثبیت، تحولی عمیق در ایران آغاز و سبب شکوفایی همه‌جانبه شد. آبادی ایران از لحاظ اقتصادی، ساخت و بازساخت آثار تاریخی، مدارس بی‌شمار، موقوفات فراوان، امکانات علمی گسترده، حفظ میراث مکتوب گذشته، به ویژه میراث مکتوب شیعه، کتابت صدها هزار نسخهٔ خطی، ایجاد مساجد بزرگ و بسیاری از امور دیگر، نشان می‌دهد که ایران دورهٔ صفوی، دوره‌ای درخشان در تاریخ ایران اسلامی بوده است.&lt;ref&gt;صفویه در عرصه دین، فرهنگ و سیاست، ج۱، ص۱۴ و ۱۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> حکومت صفویه، حکومتی مذهبی، بر پایه شاخص‌های دینی موجود در جامعه بود. حاکمان صفویه توانستند با اتکا بر دین، روند شکل‌گیری قدرت خود را تسریع بخشند. از این جهت نقش دین و مذهب در شکل‌گیری، رسمی‌شدن، تداوم و استمرار و سرانجام فروپاشی دولت صفویه نمایان است.&lt;ref&gt;«مشروعیت دولت صفوی و شکل‌گیری نهادهای دینی شیعی»، ص۳۹.&lt;/ref&gt; در اواخر دوران صفوی، عوامل متعددی از جمله خرافه‌گرایی، تضعیف ساختار حکومتی و نفوذ عناصر غیرعقلانی در تصمیم‌گیری‌های سیاسی، به سقوط این سلسله منجر شد.&lt;ref&gt;«آثار روانی خرافه‌گرایی و نقش آن در سقوط سلسله صفوی»، ص۳۹۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == تأثیر اختلاف ایران و عثمانی در حج ایرانیان ==<br /> در دوران صفویه، اختلاف‌های سیاسی ایران و عثمانی، در حج‌گزاری ایرانیان اثر فراوان داشت. مسیر حج ایرانیان از سرزمین‌های زیر نظر دولت عثمانی می‌گذشت و سفر آنان به قلمرو دشمن، به ویژه هنگامی که آتش نبرد میان دو دولت برافروخته بود، با موانع و مشکلاتی روبه‌رو می‌شد.&lt;ref&gt;اسناد و مکاتبات سیاسی ایران از سال ۱۰۱۵ تا ۱۰۳۸، ص۲۹؛ شاه طهماسب صفوی، ص۲۰۳ تا ص۲۰۷؛ از شیخ صفی تا شاه صفی، ص۲۱۳.&lt;/ref&gt; گزارش‌ها حاکی از تعطیلی حج به دلایل سیاسی در برخی سال‌ها بوده است؛ از جمله به سال۱۰۴۷ق؛ که نبرد صفوی با عثمانی جریان داشت، ایرانیان به فرمان سلطان عثمانی مراد چهارم (حک: ۱۰۳۲–۱۰۴۹ق) از مکه اخراج و برای چند سال از حج‌گزاری بازداشته شدند.&lt;ref&gt;منائح الکرم، ج۴، ص۱۸۱ و ص۱۸۲.&lt;/ref&gt; همچنین [[شاه عباس صفوی]] که حج‌گزاری ایرانیان را عامل سرازیر شدن پول بسیار به کشور دشمن می‌دید، سفر حج را مدتی ممنوع کرد.&lt;ref&gt;سفرنامه کروسینسکی، ص25؛ تاریخ منتظم ناصری، ج2، ص1037.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> هنگامی که دولت ایران و عثمانی در صلح به سر می‌بردند، حج‌گزاری ایرانیان با آزادی و گستردگی بیشتر انجام می‌شده است. گزارش‌هایی از سفر پر شمار ایرانیان در برخی سال‌ها و نیز سفر افراد، به ویژه بزرگان دولت صفوی و دانشوران شیعی و [[مجاوران ایرانی در مدینه و مکه|سکونت شماری از آنان در مکه و مدینه]]، در دوران صفویه در دست است.&lt;ref&gt;منائح الکرم، ج۵، ص۲۵۶ و ص۲۶۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == رابطه صفویان با حاکمان مکه ==<br /> درباره رابطه دولت صفوی با حاکمان مکه نیز گزارش‌های گوناگون در دست است. خبر اعلان جشن و پایکوبی شریف مکه به مناسبت پیروزی سلطان عثمانی بر شاه تهماسب صفوی (۹۴۱ و ۹۴۲ق) در منابع آمده است.&lt;ref&gt;نیل المنی، ج۲، ص۵۸۲ و ص۶۰۹.&lt;/ref&gt; اما گزارش‌هایی نیز در زمینه ارتباط خوب دولت صفوی با اشراف مکه یافت می‌شود. نامه‌ای که شاه عباس دوم (حک: ۱۰۵۲–۱۰۷۷ق) به شریف مکه نوشته و در آن به بهبود روابط خود با اشراف مکه اشاره کرده، نشانه‌ای از این روابط است.&lt;ref&gt;مقالات تاریخی، دفتر۱۱، ص۷۰ و ص۷۱.&lt;/ref&gt; نیز گزارش پذیرایی شایان توجه شریف مکه از بزرگان حکومت صفوی حاضر در کاروان حج ایرانی در سال ۱۱۱۱ق. بدبینی و ناخرسندی شماری از تاریخ‌نگاران سنی را برانگیخته است.&lt;ref&gt;منائح الکرم، ج۵، ص۲۵۵ و ص۲۵۶.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === صفویان و خاندان شرفای مدینه ===<br /> دولت صفوی با خانواده‌های شرفای شیعه مدینه، به ویژه از دوران شاه عباس کبیر (۹۹۶–۱۰۳۸ق) روابطی دوستانه داشت. از این خاندان‌ها [[اشراف بنو شدقم]] بودند که شماری از ایشان در دوران صفویه به ایران آمدند و مورد احترام شاهان صفوی قرار گرفتند. این دسته از شرفا با آمدن به ایران، افزون بر فراگیری علوم نزد دانشوران ایران، با دربار شاهان ارتباط می‌یافتند و هدایای بسیار دریافت می‌کردند و موقت یا دائم در ایران سکونت می‌یافتند. موقوفه بزرگی که در دوران شاه عباس کبیر به سادات مدینه اختصاص یافت و شامل نیمی از اجاره دکان‌ها، کاروانسراها و حمام در میدان نقش جهان [[اصفهان]] بود، نشانه دلبستگی صفویان به سادات مدینه است.&lt;ref&gt;مقالات تاریخی، دفتر۱۱، ص۷۶ و ص۷۷؛ مهاجران آل ابوطالب، ص۱۴۶، ص۶۴۶ و ص۶۴۷.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === احساسات ضد ایرانی در مکه ===<br /> احساسات ضد ایرانی در میان مردم و علمای حجاز در آن دوران بیشتر بود و همین به کشته شدن برخی ایرانیان در [[مکه]] انجامید. نویسندگان کتاب‌های تاریخ مکه نیز در این دوران از این‌گونه احساسات دور نماندند و در آثار خود، اشارات فراوان به نبردهای دولت عثمانی با ایرانیان کردند و داستان‌های دروغین درباره صفویان نقل نمودند و به شایعات ضد ایرانی و احساسات ضد شیعی دامن زدند.&lt;ref&gt;الاعلام باعلام بیت الله الحرام، ص۲۷۷ تا ص۲۸۱.&lt;/ref&gt; در همین فضای ضد صفوی بود که [[میر ویس افغانی]] در اواخر دوران صفویان توانست از علمای مکه بر ضد صفویان شیعه فتوا بگیرد و به حمله خود به اصفهان مشروعیت بخشد.&lt;ref&gt;تاریخ جهانگشای نادری، ص۴۴۷ و ص۴۴۸؛ تاریخ منتظم ناصری، ج۲، ص۱۰۴۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == سفرهای زیارتی شاهان صفوی ==<br /> بررسی سفرهای زیارتی شاهان صفوی نشان می‌دهد اولویت با زیارت [[حرم امام رضا(ع)]] بود که تقریباً میان تمامی شاهان صفوی عمومیت داشت؛ اما تنها چهار تن از آنها به زیارت اماکن مقدس عراق مشرف شدند؛ که عبارتند از:&lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۳.&lt;/ref&gt; [[شاه اسماعیل اول]]، بنیانگذار سلسله صفوی، به دنبال سفرهای نظامی خود به عراق در سال ۹۱۴ قمری به این اماکن مشرف شد. شاه طهماسب صفوی نیز به زیارت عتبات رفته بود. [[شاه عباس اول]] از کسانی بود که فرهنگ زیارت را در جامعه شیعی ایران احیا و رایج کرد و بارها با خضوع و خشوع به زیارت عتبات رفت.&lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۴ و ۳۵.&lt;/ref&gt; شاه‌صفی، چهارمین و آخرین پادشاه صفوی است که موفق به زیارت عتبات شد. وی در سال ۱۰۴۸ قمری تن به عهدنامه‌ای داد که سراسر خاک عراق را از ایران جدا، و به [[امپراتوری عثمانی]] ضمیمه می‌کرد. پس از آن دیگر هیچ‌یک از شاهان صفوی به خاک عراق سفر نکردند و موفق به زیارت اماکن مقدس آن نشدند.&lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۶ و ص۳۷.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اقدامات عمرانی شاهان صفوی در عتبات ==<br /> هنر و معماری ایرانیان با شروع سلطنت صفویان در ایران و عراق و در همه اماکن مقدس شیعیان در [[نجف]]، [[کربلا]]، [[سامرا]] و [[کاظمین]] به اوج رسید. بعضی از این آثار معماری و اقدامات عمرانی به حدی زیبا و باشکوه است که امروز در ردیف بزرگ‌ترین و زیباترین آثار تاریخی و معماری سرزمین عراق به شمار می‌رود.&lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۱.&lt;/ref&gt; درواقع معماری عراق پس از عصر صفوی تحت تأثیر سبک معماری ایرانیان است.&lt;ref&gt;''سفرنامه'' تاورنیه، ص۵۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> آثار معماری و اقدامات عمرانی سلاطین صفوی در بعضی عتبات مقدس عراق مثل کاظمین در عصر شاه‌ اسماعیل اول؛ کاملاً بنیادی بوده و به‌ضرورت اصل معماری بنا را از کف تا آخر دربر گرفته است؛ اما در بعضی دیگر تنها شامل تزئیین و تعمیرات جزئی می‌شود. همچنین اکثر این تعمیرات در زمان شاه‌ اسماعیل اول آغاز شد و در زمان شاه‌‌عباس اول به اوج رسید و پس از آن تکامل یافت.&lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۲.&lt;/ref&gt; شاهان صفوی در آبادانی [[عتبات عالیات]] و مراقد منسوب به [[اهل‌بیت(ع)]] بسیار کوشا بودند؛&lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۵۰.&lt;/ref&gt; چنان‌که همواره مبالغی را از درآمدهای عمومی و خصوصی بدان اختصاص می‌دادند.&lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۴.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> [[شاه اسماعیل اول]]، بنیانگذار صفویه، پس از زیارت عتبات (۹۱۴ق) همه آنها را با زیباترین و نفیس‌ترین فرش‌های ابریشمی ایرانی مفروش ساخت و پرده‌های زرین و قندیل‌های طلا و نقره جهت تزئین و روشنایی حرم‌های مطهر تقدیم کرد. این نخستین بار در طول تاریخ بود که عنصر طلا به منظور تزئین اعتاب مقدس ائمه اطهار به کار رفت و پس از آن بسیار رواج یافت.&lt;ref&gt;''ایران در روزگار شاه اسماعیل و شاه طهماسب''، ص496.&lt;/ref&gt; بزرگ‌ترین و اساسی‌ترین اقدامات عمرانی شاه‌اسماعیل مشمول آستانه کاظمین شد؛ زیرا عتبه مقدس کاظمین بر اثر طغیان رود دجله و غفلت‌های زمان گذشته و قرار داشتن در کانون منازعات فرقه‌ای ویران شده بود.&lt;ref&gt;''تاریخ حرم کاظمین''، ترجمة غلامرضا اکبری، ص62''-''63.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در سلطنت شاه‌طهماسب اول، بازسازی گسترده‌ای در [[آستان مقدس امام حسین(ع)|حرم امام حسین(ع)]] و [[آستان مقدس حضرت عباس(ع)|حرم حضرت عباس(ع)]] انجام شد.&lt;ref&gt;''عتبات عالیات در روابط ایران و عثمانی قرن نوزدهم (با تأکید بر عصر عبدالحمید دوم)، ص۲۵؛ گنجینه آثار تاریخی اصفهان''، ص۴۲۰.&lt;/ref&gt; شاه‌طهماسب همچنین در جهت بهبود شرایط اقتصادی شیعیان کربلا و آسایش حال زائران به حفر نهری از سوی رودخانه فرات به سمت کربلا و آستانه حسینی دستور داد که به نهر «طهماسیه» معروف شد.&lt;ref&gt;''عتبات عالیات در روابط ایران و عثمانی قرن نوزدهم'' (با تأکید بر عصر عبدالحمید دوم)، ص۲۵.&lt;/ref&gt; با ورود [[شاه‌عباس اول]] به عراق عرب بازسازی عتبات بار دیگر سرعت گرفت. با توجه به علاقه شدید شاه‌عباس به امام علی(ع) بنای اصلی نجف به دست او گذاشته شد.&lt;ref&gt;''ذیل تاریخ عالم‌آرای عباسی''، تصحیح سهیلی خوانساری، ص۹۴؛ «جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۷.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == پانویس ==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> == منابع ==<br /> {{منابع}}<br /> <br /> {{دانشنامه<br /> | آدرس = http://hzrc.ac.ir/post/8027<br /> | عنوان = ایران<br /> | نویسنده = کامران محمدحسینی<br /> }}<br /> * '''«آثار روانی خرافه‌گرایی و نقش آن در سقوط سلسله صفوی»'''، حسنوند، علی، کنفرانس ملی مدیریت، روان‌شناسی و علوم رفتاری مجموعه مقالات هشتمین کنفرانس بین‌المللی و یازدهمین همایش ملی مدیریت، روان‌شناسی و علوم رفتاری.<br /> * '''از شیخ صفی تا شاه صفی'''، حسینی استرآبادی، سید حسن بن مرتضی، به کوشش اشراقی، تهران، نشر علمی، ۱۳۶۶ش.<br /> * '''اسناد و مکاتبات سیاسی ایران از سال ۱۱۰۵ تا ۱۱۳۵ق'''، به کوشش عبدالحسین نوایی، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، ۱۳۶۳ش.<br /> * '''الاعلام باعلام بیت الله الحرام'''، نهروالی، محمد بن احمد، به کوشش علی محمد، قاهره، مکتبة الثقافة الدینیه، ۱۴۲۵ق.<br /> * '''ایران در روزگار شاه اسماعیل و شاه‌طهماسب'''، خواندمیر، امیرمحمود، تهران، ادبی، ۱۳۷۰ش.<br /> * '''تاریخ حرم کاظمین'''، آل یاسین، شیخ محمدحسن، ترجمه غلامرضا اکبری، [بی‌جا]، کنگرة جهانی حضرت رضا، ۱۳۷۱ش.<br /> * '''تاریخ جهانگشای نادری'''، استرآبادی، محمدمهدی، دنیای کتاب، ۱۳۶۸ش.<br /> * '''تاریخ منتظم ناصری'''، اعتماد السلطنه، محمد حسن خان، به کوشش رضوانی، تهران، دنیای کتاب، ۱۳۶۷ش.<br /> * '''تبریز در گذر تاریخ'''، عزت‌پور، عدالت، مجله کتاب ماه، تاریخ و جغرافیا، شماره ۱۵۰، ۱۳۹۰ش.<br /> * '''جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان'''، محمدی، رمضان، و محمدباقر خزائیلی، پژوهشکده حج و زیارت، بی‌تا.<br /> * '''ذیل تاریخ عالم‌آرای عباسی'''، ترکمان، اسکندربیک، تصحیح سهیلی خوانساری، تهران، اسلامیه، ۱۳۷۱ش.<br /> * '''''سفرنامه'' تاورنیه'''، تاورنیه، ژان باتیست، ترجمه ابوتراب نوری، تهران، کتابخانه سنایی، ۱۳۳۶ش.<br /> * '''سفرنامه کروسینسکی یادداشت‌های کشیش لهستانی عصر صفوی'''، ترجمه: عبدالرزاق دنبلی مفتون، به کوشش میراحمدی، تهران، ۱۳۶۳ش.<br /> * '''شاه طهماسب صفوی'''، نوایی، عبدالحسین، تهران، ارغوان، ۱۳۶۸ش.<br /> * '''صفویه از ظهور تا زوال'''، جعفریان، رسول، تهران، دانش و اندیشه معاصر، چاپ اول، ۱۳۷۸ش.<br /> * '''صفویه در عرصه دین، فرهنگ و سیاست'''، جعفریان، رسول، قم، پژوهشکده حوزه و دانشگاه، ۱۳۷۹ش.<br /> * '''صفویان در گذرگاه تاریخ'''، صفاکیش، حمیدرضا، تهران، سخن، چاپ اول، ۱۳۹۰ش.<br /> * '''عتبات عالیات در روابط ایران و عثمانی قرن نوزدهم''' (با تأکید بر عصر عبدالحمید دوم)، عربخانی، رسول، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، ۱۳۹۳ش.<br /> * '''گنجینه آثار تاریخی اصفهان'''، هنرفر، لطف‌الله، اصفهان، ثقفی، ۱۳۵۰ش.<br /> * '''«مشروعیت دولت صفوی و شکل‌گیری نهادهای دینی شیعی»'''، علوی، نصرت خاتون، مطالعات سیاسی-اجتماعی تاریخ و فرهنگ ایران، شماره ۱۷، بهار ۱۴۰۵ش.<br /> * '''مقالات تاریخی'''، جعفریان، رسول، قم، دلیل ما، ۱۳۸۷–۱۳۸۸ش.<br /> * '''منائح الکرم'''، سنجاری، علی بن تاج‌الدین، به کوشش المصری، مکه، جامعة ام القری، ۱۴۱۹ق.<br /> * '''مهاجران آل ابوطالب'''، ابن طباطبا، ابراهیم بن ناصر، ترجمه: عطایی، آستان قدس رضوی، ۱۳۷۲ش.<br /> * '''نیل المنی بذیل بلوغ القری'''، ابن فهد مکی، جارالله محمد، به کوشش الهیله، الفرقان، ۱۴۲۰ق.<br /> {{پایان}}<br /> {{خاندان‌ها}}<br /> <br /> [[رده:خاندان‌ها]]<br /> [[رده:خاندان‌های حکومت‌گر]]<br /> [[رده:خاندان‌های تاثیرگذار در حرمین]]</div>

Mo.ali.rezapour https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%86%D9%82%D8%B4%D9%87_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D9%88%D8%A7%D8%AE%D8%B1_%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C.jpg&diff=68679 2026-06-22T07:32:49Z

<p>Mo.ali.rezapour: https://fa.nody.ir/%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%D9%86%D9%82%D8%B4%D9%87-%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%D9%87/</p> <hr /> <div>== خلاصه ==<br /> https://fa.nody.ir/%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%D9%86%D9%82%D8%B4%D9%87-%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%D9%87/</div>

Mo.ali.rezapour https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%B4%D8%A7%D9%87_%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3_%D8%A7%D9%88%D9%84&diff=68674 2026-06-21T16:51:31Z

<p>Mo.ali.rezapour: </p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات حاکم<br /> | عنوان =<br /> | تصویر =شاه عباس صفوی.jpg<br /> | اندازه تصویر =<br /> | توضیح تصویر =نگاره‌ای از شاه عباس اول اثر رضا عباسی<br /> | نام = شاه عباس اول<br /> | لقب =شاه عباس کبیر<br /> | تولد = ۹۷۸ق<br /> | مرگ = ۱۰۳۸ق<br /> | پدر =<br /> | مادر =<br /> | فرزندان =<br /> | همسر =<br /> | دین = اسلام (شیعه)<br /> | محل دفن = [[امامزاده حبیب بن موسی]] در کاشان<br /> | سمت = پنجمین پادشاه سلسله صفویه<br /> | سلسله = صفویه<br /> | گستره حکمرانی =<br /> | آغاز حکومت = ۹۹۶ق<br /> | پایان حکومت = ۱۰۳۸ق<br /> | همزمان با = حکومت عثمانی<br /> | مرکز حکومت = اصفهان<br /> | اقدامات مهم =<br /> | آثار برجا مانده =<br /> | پیش از =<br /> | پس از =<br /> }}<br /> '''شاه عباس اول''' (۹۷۸–۱۰۳۸ق)، پنجمین پادشاه سلسلهٔ صفوی، که سفرهای زیارتی زیادی به [[شهر مشهد|مشهد]] و [[عتبات عالیات]] داشت. سفر پیاده او از [[اصفهان]] به مشهد برای زیارت [[امام رضا(ع)]] از مشهورترین سفرهای او است. وی تلاش‌های زیادی برای ترویج تشیع در ایران داشت و همچنین املاک و اموال زیادی را وقف [[اهل بیت پیامبر|ائمه(ع)]] کرد. <br /> <br /> شاه عباس اول همچنین تلاش زیادی برای توسعه و مرمت حرم‌های [[اهل‌بیت(ع)]] در [[عراق]] داشت. بیشترین اقدام عمرانی وی در عتبات مربوط به نجف و [[آستان مقدس امام علی(ع)|آستان امام علی(ع)]] است که سبب تغییرات زیادی در آنجا شد. شاه عباس اول در [[امامزاده حبیب بن موسی]] در [[کاشان]] مدفون است.<br /> <br /> == معرفی و جایگاه ==<br /> شاه عباس اول در ۹۷۸ق در هرات متولد شد&lt;ref&gt;تاریخ عالم آرای عباسی، ج۲، ص۳۷۹.&lt;/ref&gt; و در ۹۹۶ق بر پدر خود شورید و در [[قزوین]] بر تخت سلطنت تکیه زد.&lt;ref&gt;تاریخ عالم آرای عباسی، ج۲، ص۴۰۴.&lt;/ref&gt; شاه عباس در نخستین سال‌های سلطنت خود، پایتخت را به [[اصفهان]] منتقل کرد. وی افزون‌بر بازپس‌گیری مناطق ازدست‌رفتهٔ ایران، تشکیل دولت ملی و یکپارچه‌کردن کشور، تجارت را در عرصه‌های داخلی و خارجی گسترش داد و رفاه و امنیتی نسبی را در ایران بحران‌زده به ارمغان آورد.&lt;ref&gt;«شاه عباس»، ج۵، ذیل مدخل.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> شاه عباس یکی از سلاطین بزرگ ایران شناخته می‌شود که دوران حکومت او به عصر عظمت و قدرت ایران مشهور می‌باشد.&lt;ref&gt;«رویکرد صفویان نسبت به مذهب در دوره شاه عباس اول صفوی»، ص۲۱.&lt;/ref&gt; هرج‌ومرج و خودسری در کشور در نخستین سال‌های حکومت شاه عباس، و جایگاه شاه و قدرت بی‌حد و حصرش سبب شد تا او در کنار اقدامات عام‌المنفعه و انجام دادن اصلاحات موردنظر خود، مرتکب جنایاتی بسیار نیز شود؛ قتل فرزند ارشدش صفی میرزا، نابیناکردن دو پسر دیگرش و دو برادر خود، قتل‌عام ده‌هاهزار تن از مردم گرجستان، قساوت قلب در برخورد با متهمان و مظنونان به‌ویژه استفاده از گروهی آدم‌خوار موسوم به چیگین به‌منظور ایجاد رعب در دل مخالفان و ده‌ها برخورد غیرانسانی دیگر، نشان‌دهندهٔ روی دیگر چهرهٔ او است؛ ازاین‌رو، در تاریخ، از شاه عباس، تصویر پادشاهی با ویژگی‌های متضاد به ثبت رسیده است.&lt;ref&gt;«شاه عباس»، ج۵، ذیل مدخل.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در زمان حیات شاه عباس کوشش بسیار شد که وی انسانی تحت توجهات خاصهٔ خداوند معرفی شود. دادن رتبهٔ الوهیت به شاه عباس، همچون بسیاری دیگر از شاهان قدرتمند ایران، مرسوم بوده است.&lt;ref&gt;«شاه عباس»، ج۵، ذیل مدخل.&lt;/ref&gt; وی در پنجشنبه ۲۴ جمادی‌الآخر ۱۰۳۸ق در بلدهٔ اشرف (بهشهر) درگذشت&lt;ref&gt;تاریخ جهان آرای عباسی، ص۲۲۰.&lt;/ref&gt; و در [[امامزاده حبیب بن موسی]] در [[کاشان]] به خاک سپرده شد.&lt;ref&gt;تاریخ عالم آرای عباسی، ص۹.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == ترویج تشیع ==<br /> شاه عباس اول، فردی متدین و متعصب به مذهب تشیع بود و در دوره وی مذهب تشیع به اوج خود رسید. نمودهای این امر را می‌توان در حوزه‌های مختلفی چون ارادت و احترام فراوان وی به [[اهل بیت پیامبر|ائمه(ع)]]، رسیدگی و توسعه مقابر ائمه اطهار(ع) و سفرهای زیارتی وی در این دوره شاهد بود.&lt;ref&gt;زندگی شاه عباس اول، ص۱۵۹؛ «رویکرد صفویان نسبت به مذهب در دوره شاه عباس اول صفوی»، ص۲۱.&lt;/ref&gt; شاه عباس همه ساله از روز نوزدهم تا بیست و هفتم [[ماه رمضان]] به مناسبت شهادت [[حضرت علی(ع)]] و در ده روز اول محرم به علت شهادت [[امام حسین(ع)]] مجالس روضه‌خوانی دایر می‌کرد و خود در این جلسات شرکت می‌نمود.&lt;ref&gt;تاریخ صفویه، ص۳۰۵.&lt;/ref&gt; شاه عباس به حضرت علی(ع) ارادت خاصی داشت و در نوشته و فرمان‌ها خود را کلب آستان یا کلب آستان ولایت می‌نامید.&lt;ref&gt;قصص الخاقانی، ص۱۶۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == وقف‌های شاه عباس ==<br /> در عصر شاه عباس اول تحول خاصی در نهاد [[وقف]] رخ داد.&lt;ref&gt;«رویکرد صفویان نسبت به مذهب در دوره شاه عباس اول صفوی»، ص۲۵.&lt;/ref&gt; شاه عباس در سال ۱۰۱۶ق، کل املاک خاصه خود را به چهارده قسمت تقسیم و بر [[چهارده معصوم(ع)]] وقف نمود و پادشاهان بعد خود را به تولیت این موقوفات معین نمود.&lt;ref&gt;قصص الخاقانی، ص۱۸۶–۱۹۶؛ سیاست و اقتصاد عصر صفوی، ص۷۴.&lt;/ref&gt; وی عایدات قسمتی از املاک خود را نیز برای مخارج زُوار و خدمتگزاران و طلاب علوم دینی وقف کرد. شاه عباس تمام بازارهای اطراف میدان نقش جهان و قسمتی از املاک و مستغلات خود را وقف [[پیامبر اسلام(ص)]] کرد.&lt;ref&gt;قصص الخاقانی، ص۱۶۱.&lt;/ref&gt; همچنین شاه عباس چندین مجموعه بزرگ نسخ خطی را وقف برخی از آستان‌های مقدسه و مدارس حوزه‌های علمیه نموده است؛ از جملهٔ آنها وقف یک صد و بیست نسخه خطی کوچک و بزرگ به [[آستانه عبدالعظیم(ع)]] می‌باشد.&lt;ref&gt;«بررسی وضعیت نسخ وقفی شاه عباس به آستان عبدالعظیم حسنی (ع)»، ص۶۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == سفرهای زیارتی شاه عباس ==<br /> پس از به قدرت رسیدن شاه عباس اول، [[زیارت]] مانند سایر مراسم شیعی مورد توجه قرار گرفت. شاه عباس زیارت اماکن مقدس مذهبی را لازم می‌دانست و بارها به قصد زیارت، از پایتخت خود، اصفهان، خارج شد.&lt;ref&gt;«شاهان صفوی و زیارت»، ص۱۳۸.&lt;/ref&gt; وی سعی می‌کرد از زیارت‌های مکرر و پرآوازه خود بهره‌برداری سیاسی، فرهنگی و اعتقادی کند.&lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۵.&lt;/ref&gt; شاه‌عباس اول ضمن آنکه خود مرتب به زیارت اماکن مقدس می‌رفت، سایرین را نیز به این امر تشویق می‌کرد و درواقع از کسانی بود که فرهنگ زیارت را در جامعه شیعی ایران رایج کرد و به این طریق سبب جنبش و پویایی مذهب تشیع شد.&lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === زیارت حرم امام رضا(ع) ===<br /> شاه عباس در دوران حکومت ۴۲ ساله خود، چندین بار به قصد سفر زیارتی به [[شهر مشهد]] رفت.&lt;ref&gt;تاریخ عبّاسی یا روزنامه ملّاجلال، ص۲۳۸ و ص۲۳۹؛ عالم آرای عبّاسی، ص۱۳۲۸.&lt;/ref&gt; نخستین سفر زیارتی شاه عباس اول در سال ۹۹۷ق به شهر مشهد، مقارن با آغاز سلطنت او بود.&lt;ref&gt;نقاوة الآثار، ص۳۱۳ و ص۳۱۴.&lt;/ref&gt; ده سال پس از این سفر، در سال ۱۰۰۷ق، شاه عباس پس از یورش ازبکان، که ویرانی زیادی در خراسان و مشهد به بار آورده بود، به زیارت حرم امام رضا(ع) رفت.&lt;ref&gt;«شاهان صفوی و زیارت»، ص۱۳۹.&lt;/ref&gt; شاه عباس در این سفر دستور ایجاد بیوتات، شربت‌خانه، و مطبخ را صادر و [[غازی سلطان تربتی]] را به عنوان متولّی [[آستان قدس رضوی]] تعیین کرد.&lt;ref&gt;تاریخ عبّاسی یا روزنامه ملّاجلال، ص۱۷۱ و ص۱۸۵.&lt;/ref&gt; وی بار دیگر در اول صفر ۱۰۰۸ق، به قصد زیارت به خراسان رفت و در نزدیکی شهر مشهد، به احترام امام رضا(ع) از اسب پیاده شد و بقیه راه را پیاده رفت و مدت ۶۵ روز در مشهد بود و هر شب و هر روز به دعا، زیارت و خدمت در حرم مشغول بود.&lt;ref&gt;عالم آرای عبّاسی، ص۹۶۲؛ تاریخ عبّاسی یا روزنامه ملّاجلال، ص۱۹۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==== سفر پیاده از اصفهان به مشهد ====<br /> در سال ۱۰۰۹ق، شاه عباس مشهورترین سفر زیارتی خود را انجام داد.&lt;ref&gt;«شاهان صفوی و زیارت»، ص۱۴۰.&lt;/ref&gt; وی در این سفر، مسافت اصفهان تا شهر مشهد را در عرض ۲۸ روز، پیاده طی کرد.&lt;ref&gt;عالم آرای عبّاسی، ص۲۸۲ و ص۲۸۳.&lt;/ref&gt; شاه عباس پس از رسیدن به مشهد، در ماه‌های [[رجب]]، [[شعبان]] و [[رمضان]] در این شهر ساکن شد و در مراسم مذهبی این ایام از جمله لیالی قدر در حرم رضوی حاضر گردید و در کنار شب‌زنده‌داری، امور مربوط به خدمه، مثل جارو کشیدن فرش‌ها و خاموش کردن شمع‌ها را برای نشان دادن اخلاص شخصاً انجام می‌داد.&lt;ref&gt;عالم آرای عبّاسی، ص۸۸۳ و ص۸۸۴؛ قصص الخاقانی، ص۱۸۳ و ص۱۸۴.&lt;/ref&gt; این سفر نه تنها موجب توجه به آبادانی مشهد و حرم رضوی و افزایش نفوذ دینی دولت صفوی در مرزهای شرقی شد، بلکه موجب تقویت باور عمومی مردم در منسوب‌بودن شاهان صفوی به سلسله سادات و دادن مقام تقدس به شاه عباس گردید.&lt;ref&gt;«شاهان صفوی و زیارت»، ص۱۴۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==== جلوگیری از سفر حج و ترغیب ایرانیان به زیارت امام رضا(ع) ====<br /> سفرهای مکرّر شاه عباس اول به خراسان در کنار ارادت شخصی وی به امام رضا‏(ع)، دلایل سیاسی ـ اقتصادی هم داشت.&lt;ref&gt;«شاهان صفوی و زیارت»، ص۱۴۱.&lt;/ref&gt; از این جهت که هر سال تعداد زیادی از ایرانیان برای زیارت [[مکه]] و [[مدینه]] از خاک حکومت عثمانی عبور می‌کردند و به همین سبب سکه‌های طلای زیادی از ایران و قلمرو صفوی خارج و موجب تقویت دولت عثمانی و تجهیز سپاهیان آنان می‌شد؛ بنابراین شاه عباس سعی کرد که با ترویج زیارت امام رضا(ع) وضعیتی ایجاد کند که ایرانیان به جای رفتن به مکه و مدینه، روانه مشهد شوند و سرمایه‌های خود، به‌ویژه سکه‌های طلا را در داخل کشور هزینه کنند.&lt;ref&gt;«شاهان صفوی و زیارت»، ص۱۴۲.&lt;/ref&gt; شاه عباس برای اطمینان خاطر از عدم مسافرت ایرانیان به عربستان و عبور از قلمرو عثمانی، اعلام کرد هر کس قصد سفر حج دارد باید مبلغ هنگفتی را شخصاً به شاه پیشکش کند تا اجازه سفر به وی داده شود،&lt;ref&gt;سفرنامه کروسینسکی، ص۲۵.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === زیارت حضرت معصومه(س) ===<br /> شاه عباس اول در سال ۱۰۱۶ق، که از سفر اردبیل بازمی‌گشت، به [[شهر قم]] رفت و سه روز به زیارت [[آستان حضرت معصومه(س)]] مشغول بود.&lt;ref&gt;تاریخ عبّاسی یا روزنامه ملّاجلال، ص۳۲۶، ۳۶۷، ۳۶۸؛ عالم آرای عبّاسی، ج۲، ص۸۲۲، ص۱۱۳۷ و ج۳، ص۱۵۲۰.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == زیارت عتبات عالیات ==<br /> <br /> شاه‌عباس اول در سال ۱۰۳۲ قمری فاتحانه وارد عراق شد&lt;ref&gt;روضة الصفویه، ص۸۸۷؛ عالم آرای عبّاسی، ص۱۶۵۵–۱۶۵۸.&lt;/ref&gt; و در تعظیم و تکریم عتبات بسیار کوشید.&lt;ref&gt;''بابک خرم‌الدین''، ص۳۲ و ۳۳. «شاهان صفوی و زیارت»، ص۱۳۷.&lt;/ref&gt; او در مدت توقف در بغداد مرتب به زیارت مراقد [[کاظمین]] و [[سامرا]] می‌رفت و هدایای زیادی به خدمه و مجاورین و خود حرم تقدیم می‌نمود.&lt;ref&gt;عالم آرای عبّاسی، ص۱۶۶۷–۱۶۶۸.&lt;/ref&gt; شاه عباس پس از زیارت سامرا و کاظمین به [[نجف]] رفت و اشتیاق و شیفتگی فوق‌العاده خود به [[امام علی(ع)]] را در تمام مسیر به نمایش گذاشت؛ شاه در یک‌منزلی حرم از اسب پیاده شد و با پای پیاده به حرم مشرف شد.&lt;ref&gt;''ذیل تاریخ عالم‌آرای عباسی''، ص۱۰۰۵؛ «جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۶.&lt;/ref&gt; وی در مدت ده روز توقف در نجف خشوع و خضوع بی‌حد خود به امام را آشکار می‌نمود&lt;ref&gt;''ذیل تاریخ عالم‌آرای عباسی''، ص۱۰۱۰.&lt;/ref&gt; و به زیارت و دعا و جاروکشی حرم اشتغال داشت.&lt;ref&gt;عالم آرای عبّاسی، ص۱۶۶۷–۱۶۶۸.&lt;/ref&gt; شاه عباس پس از اقامت ده روزه در نجف، به [[کربلا]] رفت و مسافت بین کربلا و نجف را در گرمای هوا، پیاده طی کرد.&lt;ref&gt;روضة الصفویه، ص۸۸۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> شاه عباس در نوروز سال ۱۰۳۳ق، بار دیگر به عراق سفر کرد و ـ به ترتیب ـ به زیارت کربلا، نجف و کاظمین رفت و سپس به دلیل مصادف بودن ایام سفر با ماه رجب و آگاه شدن از احادیثی درباره ثواب عظیم زیارت امام حسین(ع) در [[ماه رجب]]، دوباره به کربلا بازگشت و از این شهر به سامراء رفت و در این سفر هم مثل سفر قبلی، مبالغ هنگفتی را به عنوان صدقات، نذورات و هدایای گران‌قیمتی به حرم‌های ائمه اطهار(ع) اهدا کرد.&lt;ref&gt;عالم آرای عبّاسی، ج۳، ص۱۶۷۹–۱۶۸۰.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == بازسازی و توسعه عتبات ==<br /> با ورود شاه‌عباس اول به عراق بازسازی عتبات که از آغاز صفویه شروع شده بود بار دیگر سرعت گرفت. با توجه به علاقه شدید شاه‌عباس به امام علی(ع)، [[نجف|شهر نجف]] و [[آستان مقدس امام علی(ع)|حرم امام علی(ع)]] دستخوش تغییرات زیادی شد. در طرح بازسازی که توسط [[شیخ بهایی]] به انجام رسید، حرم مانند نگینی داخل شهر قرار گرفت. اطراف حرم را رواقی به عرض دوازده زراع، و اطراف آن رواق، حجرات ساختند و درهای بسیار نفیس خاتم‌کاری‌شده‌ای بر آنها نصب کردند. قبه حرم تجدید بنا، و با کاشی زمردی منقوش و آراسته شد. چهار طرف داخل قبه را چهار ایوان شاه‌نشین قرار دادند، چهار ایوان حرم را با سنگ مرمر تزئین کردند و درِ چوبی قدیمی حرم را برداشتند و دری از نقره به جای آن گذاشتند.&lt;ref&gt;''لؤلؤ صدف فی التاریخ النجف''، ص۶۰ و ۶۱؛ «نجف در عصر شاه‌عباس اول»، ص۱۱۰.&lt;/ref&gt; دو مناره عظیم نیز سمت چپ و راست آن درب نقره در ایوان حرم بنا کردند.&lt;ref&gt;«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۷.&lt;/ref&gt; همچنین دو حوضخانه جهت وضو گرفتن زائران و کاروانسرایی بزرگ نزدیک صحن اما بیرون از آن جهت اقامت و استفاده زوار و نیز دارالشفا و مطبخ جهت آسایش زائران ساختند.&lt;ref&gt;''شهریار جاده‌ها''، ص۱۲۶.&lt;/ref&gt; همچنین شاه عباس دستور داد جواهرات زیادی از قبیل لعل و یاقوت و فیروزه و مقدار زیادی طلا برای صندوق آرامگاه حضرت علی(ع) به کار ببرند.&lt;ref&gt;قصص الخاقانی، ص۱۶۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> شاه‌عباس اول همچنین دستور داد ضریح‌های فولادی باشکوهی بسازند که بر روی هر یک از [[صندوق|صندوق‌های]] ساخته‌شده زمان [[شاه‌اسماعیل اول]] در کربلا، کاظمین و سامرا قرار گیرد و نیز دستور تعمیر و کاشیکاری [[آستان مقدس امام حسین(ع)]] را صادر کرد.&lt;ref&gt;''ذیل تاریخ عالم‌آرای عباسی''، ص۹۴.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == پانویس ==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> == منابع ==<br /> {{منابع}}<br /> * '''بابک خرم‌الدین'''، نفیسی، سعید، تهران، ثالث، ۱۳۸۷ش.<br /> * '''«بررسی وضعیت نسخ وقفی شاه عباس به آستان عبدالعظیم حسنی (ع)»'''، استادی، کاظم، فصلنامه مطالعات ایران‌شناسی، شماره ۲۶، بهار ۱۴۰۴ش.<br /> * '''تاریخ جهان آرای عباسی'''، قزوینی، میرزا محمد طاهر وحید، مقدمه و تعلیقات سعید میر محمد صادق، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ۱۳۸۳ش.<br /> * '''تاریخ عبّاسی یا روزنامه ملّاجلال'''، منجّم یزدی، ملّاجلال، به کوشش سیف‌الله وحیدنیا، تهران، وحید، ۱۳۶۶ش.<br /> * '''تاریخ صفویه'''، تاجبخش، احمد، تهران، انتشارات نوید، ۱۳۷۲ش.<br /> * '''جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان'''، محمدی، رمضان، و محمدباقر خزائیلی، پژوهشکده حج و زیارت، بی‌تا.<br /> * '''ذیل تاریخ عالم‌آرای عباسی'''، ترکمان، اسکندر بیک، تصحیح سهیلی خوانساری، تهران، اسلامیه، ۱۳۷۱ش.<br /> * '''«رویکرد صفویان نسبت به مذهب در دوره شاه عباس اول صفوی»'''، قاسم‌زاده، افتخار؛ سلیمانی، میثم؛ محمد خشکناب، لیلا، آفاق علوم انسانی، شماره ۳۴، بهمن ۱۳۹۸ش.<br /> * '''روضة الصفویه'''، جنابذی، میرزا بیگ، تهران، بنیاد موقوفات دکتر افشار، ۱۳۷۸ش.<br /> * '''زندگی شاه عباس اول'''، لوئی بلان، لوسین، ترجمه ولی‌الله شادروان، تهران، ساطیر، ۱۳۷۵ش.<br /> * '''سفرنامه کروسینسکی، یادداشت‌های کشیش لهستانی عصر صفوی'''، کروسینسکی، تادوزیودا، ترجمة عبدالرزاق مفتون دنبلی، مقدّمه و تصحیح مریم میراحمدی، تهران، توس، ۱۳۶۳ش.<br /> * '''سیاست و اقتصاد عصر صفوی'''، باستانی پاریزی، محمد ابراهیم، تهران، بنگاه مطبوعاتی صفی علیشاه، ۱۳۴۸ش.<br /> * '''«شاهان صفوی و زیارت»'''، ایزدی، حسین، شیعه‌شناسی، شماره ۳۹، پاییز ۱۳۹۱ش.<br /> * '''«شاه عباس»'''، حنیف، محمد، دائره المعارف بزرگ اسلامی، تهران، مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی، بی‌تا.<br /> * '''شهریار جاده‌ها'''، سفرنامه ناصرالدین شاه به عتبات، تهران، سازمان اسناد ملی ایران، ۱۳۷۲ش.<br /> * '''عالم آرای عبّاسی'''، ترکمان، اسکندر بیک، تصحیح محمّداسماعیل رضوانی، تهران، دنیای کتاب، ۱۳۷۸ش.<br /> * '''قصص الخاقانی'''، شاملو، ولی قلی بن داود قلی، صحیح و پاورقی سیدحسن سادات ناصری، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۷۱ش.<br /> * '''لؤلؤ صدف فی التاریخ النجف'''، آقاسیدعبدالله، بی‌جا، مهربان، ۱۳۷۹ش.<br /> * '''«نجف در عصر شاه‌عباس اول»'''، کاظمی، مریم، نامه تاریخ‌پژوهان، س۶، شماره۲۴، ۱۳۸۹ش.<br /> * '''نقاوة الآثار'''، افوشته‌ای نطنزی، محمّد بن هدایت‌الله، به اهتمام احسان اشراقی، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۸۳ش.<br /> {{پایان}}<br /> [[رده:افراد تاثیرگذار بر حرمین]]<br /> [[رده:حاکمان ایران]]</div>

Mo.ali.rezapour https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%B4%D8%A7%D9%87_%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3_%DA%A9%D8%A8%DB%8C%D8%B1&diff=68673 2026-06-21T16:50:48Z

<p>Mo.ali.rezapour: تغییرمسیر به شاه عباس اول</p> <hr /> <div>#تغییر_مسیر [[شاه عباس اول]]</div>

Mo.ali.rezapour https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%B4%D8%A7%D9%87%E2%80%8C%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3_%D8%A7%D9%88%D9%84&diff=68672 2026-06-21T16:50:48Z

<p>Mo.ali.rezapour: تغییرمسیر به شاه عباس اول</p> <hr /> <div>#تغییر_مسیر [[شاه عباس اول]]</div>

Mo.ali.rezapour https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%B4%D8%A7%D9%87_%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3_%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C&diff=68671 2026-06-21T16:50:48Z

<p>Mo.ali.rezapour: تغییرمسیر به شاه عباس اول</p> <hr /> <div>#تغییر_مسیر [[شاه عباس اول]]</div>

Mo.ali.rezapour