https://wikihaj.com/api.php?action=feedcontributions&feedformat=atom&user=R.dolat+abadi 2026-08-09T23:41:55Z مشارکت‌های کاربر MediaWiki 1.43.0 https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%87&diff=40201 2021-10-31T15:43:08Z

<p>R.dolat abadi: </p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات شهر<br /> | عنوان = مدینه<br /> | تصویر =<br /> | توضیح تصویر =<br /> | اندازه تصویر =<br /> | طول جغرافیایی =<br /> |عرض جغرافیایی =<br /> | ویژگی =<br /> | کشور = &lt;!-- فقط نام کشور را بنویسید و آن را لینک نکنید --&gt; [[عربستان]]، [[حجاز]]<br /> | استان =<br /> | مساحت =<br /> | جمعیت کل =<br /> | نام محلی =<br /> | زبان = عربی<br /> | نژاد =<br /> | ادیان = اسلام<br /> | مذهب =<br /> | جمعیت مسلمان =<br /> | جمعیت شیعه =<br /> | نام قدیم = یثرب<br /> | سال تأسیس =<br /> | قدمت =<br /> | پیشینه اسلام = صدر اسلام<br /> | پیشینه تشیع =<br /> | وقایع مهم =<br /> | مکان‌های تاریخی = <br /> | زیارتگاه = [[حرم نبوی(ص)]]<br /> | قبرستان‌ها = [[قبرستان بقیع]]<br /> | حوزه علمیه =<br /> | مساجد = [[مسجد قبا]]، [[مسجد غمامه]]،<br /> [[مسجد شجره (مدینه)|مسجد شجره]]<br /> |حسینیه‌ها =<br /> | مؤسسات =<br /> | مذهبی =<br /> | اجتماعی =<br /> | سیاسی =<br /> }}<br /> '''مدینه'''، شهری در [[عربستان]] و [[حجاز]] که نام قدیمی آن یثرب بود و پس از ورود [[پیامبر اسلام(ص)]] به آن به مدینة النبی و به تدریج به مدینه مشهور شد.<br /> <br /> [[مسجدالنبی]]، شریف‌ترین مسجد پس از [[مسجدالحرام]] نزد [[اسلام|مسلمانان]] در این شهر قرار دارد. بعلاوه [[قبرستان بقیع]]، مزار چهار امام [[شیعه|شیعیان]] در مدینه قرار دارد. <br /> <br /> مساجد مهم دیگری مانند [[مسجد قبا]]، [[مسجد شجره (مدینه)|مسجد شجره]]، [[مسجد غمامه]]، [[مسجد فضیخ]] و [[مساجد فتح]] نیز در شهر مدینه واقع شده است. <br /> ==جغرافیای طبیعی==<br /> شهر مدینه از شمال به [[کوه احد]]، از شمال غربی به [[کوه سلع]]، از جنوب غربی به [[کوه عیر]] محدود می‌شود. در شرق و غرب مدینه زمین‌های سنگلاحی سوخته که به آن حرات (جمع حره) گفته می‌شود قرار دارد. &lt;ref&gt;مدینه منوره، لمعی مصطفی، ص 15&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==== کوه‌های مشهور مدینه ====<br /> {{ستون-شروع|۲}}<br /> * [[کوه احد]]<br /> * [[کوه عینین]]<br /> * [[کوه رماة]]<br /> * [[کوه سلع]]<br /> * [[کوه سلیع]]<br /> * [[کوه المستندر]]<br /> {{پایان}}<br /> <br /> == تقسیمات اداری ==<br /> امروزه شهر مدینه در محفظة المدینة المنورة یکی از بخش‌های هفت‌گانه منطقه (استان) المدینة المنورة در کشور [[عربستان سعودی]] قرار دارد.<br /> <br /> جمعیت این شهر در سال ۲۰۰۴ تعداد ۹۱۹۸۳۸ نفر بوده است.&lt;ref&gt;موسوعة المملکة السعودیة، مجلد ۴، بخش ۱، ص ۸&lt;/ref&gt;<br /> [[پرونده:استان مدینه۲.png|وسط|بی‌قاب|445x445پیکسل]]<br /> <br /> == تاریخچه تحول شهر مدینه ==<br /> [[پرونده:معماری خانه‌های مدینه.jpg|250px|بندانگشتی|نمونه‌ای از معماری قدیم خانه‌های مدینه]]<br /> ==== شکل بازار ====<br /> * در عصر [[پیامبر(ص)]] در مدینه دیواری نبود، بازار تجاری در خارج مدینه در مکان [[مناخه]] فعلی بر پا می‌شد و بین مناطق مسکونی و تجاری جدایی بود. بازار میدان‌ بزرگی بود که ساختمانی در آن نبود.<br /> * شکل بازار بعدا تغییر یافت و هشام بن عبدالملک (۷۴۳-۷۲۴ق.) ساختمان‌هایی در بازار در مکان مناخه ساخت که شامل دکان‌هایی بود که طبقه بالای آن محل سکونت بود و به این ترتیب میان منطقه تجاری و مسکونی پیوستگی ایجاد شد.&lt;ref&gt;مدینه منوره، لمعی مصطفی، ص ۲۰&lt;/ref&gt;<br /> * در دوره‌های بعدی بازارهای مدینه تنوع و گستردگی بیشتری یافت و هر بازار به نام کالایی که در آن فروخته می‌شد معروف شد. از جمله مشهورترین بازارهای مدینه: <br /> {{ستون-شروع|5}}<br /> * سوق الحبابة<br /> * سوق السمانة<br /> * سوق الرواسة<br /> * سوق الفلتیة<br /> * سوق الخضریة<br /> * سوق الدلانیة<br /> * سوق العطارة<br /> * سوق القماشة<br /> * سوق المزریة<br /> * سوق المناخة<br /> {{پایان}}<br /> <br /> ==== توسعه مدینه تا قرن دهم هجری ====<br /> * مقدسی متوفی ۳۷۵ در توصیف خود از مدینه، آن را شهری کوچک توصیف کرده که اطراف آن را بستان‌ها و نخستان‌ها و دهکده‌ها فراگرفته و بازارهای شهر در اطراف مسجد جامع قرار دارد.&lt;ref&gt;احسن التقاسیم، ص ۸۰-۸۲&lt;/ref&gt; لمعی مصطفی منظور از جامع را [[مسجد مصلی (مدینه)|مسجد مصلی]] می‌داند که در زمان عمر بن عبدالعزیز ساخته شد.&lt;ref&gt;مدینه منوره، لمعی مصطفی، ص ۲۱&lt;/ref&gt;<br /> <br /> * بنابر توصیف‌های [[سمهودی]] از مدینه در قرن نهم و اوایل قرن دهم، مدینه نسبت به آنچه مقدسی در اواخر قرن چهارم هجری توصیف کرده بود در جهت غرب مسجد النبی سه برابر گسترش یافته بود و حال آنکه مساحت شرق مسجد تقریبا ثابت مانده بود. بدین ترتیب مساحت مدینه در طی پنج قرن دو برابر شده بود.&lt;ref&gt;مدینه منوره، لمعی مصطفی، ص ۲۶&lt;/ref&gt;<br /> * از میان ممالیک [[قایتبای]](872-901) از اولین سلاطینی است که به عمران مدینه همت کرد و در این شهر مدرسه و حمام و راه و آسیاب و غیره پرداخت.<br /> <br /> ==== دوره عثمانی ====<br /> توجه به آبادانی مدینه در عهد [[عثمانی]] (۹۲۳-۱۳۳۶ق) بیشتر شد. در این دوران دیوار مدینه دوباره بنا شد.<br /> * در عصر عثمانی، حاکمان مدینه خانه های خود را در حومه غربی شهر بنا می‌کردند و بقیه مساحت شهر عبارت بود از مجموعه‌هایی از خانه‌های یک یا دو طبقه که در اطراف محوطه‌های بزرگی گرد آمده بود و در هر محوطه‌ای حدود چهل خانوار ساکن بودند و خانه‌ها به واسطه نخلستان‌هایی از یکدیگر متمایز و جدا می‌شد.<br /> <br /> ==== سده نوزدهم و بیستم میلادی ====<br /> * توصیف‌های دقیق‌تر و مبسوط‌تر از مدینه و جغرافیای شهر آن در سده نوزدهم و اوایل قرن بیستم میلادی، در آثار سفرنامه‌نویسان غربی و مسلمان به دست داده شده است. نخستین نقشه شهر را [[جان لوئیس بورکهارت|بورکهارت]] در سال ۱۸۱۵ تهیه کرد. وضعیت خانه‌های مدینه، خیابان‌های اصلی و فرعی و امکانات شهری از جمله حمام‌ها در سفرنامه‌های [[ریچارد فرانسیس برتون|برتن]]، سادلییر، [[ابراهیم رفعت پاشا]] و [[بتنونی]] و نیز کتاب رساله فی وصف المدینه علی بن موسی توصیف شده است.<br /> * علی بن موسی در اواخر قرن نوزدهم از ۳۳ مسجد، ۸ رباط، ۱۴ زاویه، ۳۰ مدرسه، ۲ حمام، ۷ کتابخانه، ۱ خان ،۲ تکیه، ۴۲ کوچه، ۳ خیابان، ۱۲ راه، ۸ محله، و ۵۵ باغ در مدینه خبر داده است.<br /> * ابراهیم رفعت پاشا هم در اوایل سده بیستم میلادی، از خانه‌های کوچک و نامنظم و بدون حیاط مدینه خبر داده است که غالبان دو طبقه و سه طبقه یا بیشتر است و طبقات همکف تجاری است.<br /> * در نیمه اول قرن نوزدهم میلادی جمعیت مدینه در حدود ۱۶ هزار نفر بوده است و بنابر گزارشاتی این میزان در ابتدای سده بیستم به حدود ۸۰ هزار نفر رسید.<br /> == دیوار شهر و تحولات آن ==<br /> <br /> در سال ۲۶۳ نخستن دیوار مدینه با خشت ساخته شد. [[عضد الدوله بویه‌ای]] در سالهای ۳۶۷ -۳۷۲ این دیوار را تخریب و دیواری جدیدی از سنگ برای مدینه ساخت. <br /> <br /> دیوار مدینه در سال ۵۴۰ به دست [[جواد اصفهانی]]، بازسازی شد و هجده سال بعد از آن در ۵۵۸ قمری [[نور الدین محمود زنگی]] دیوار دیگری خارج دیوار اول بنا کرد. <br /> <br /> [[ابن جبیر]] که در سال ۵۸۰ از شهر دیدن کرده از دو دیوار و چهار دروازه شهر خبر داده که در هر دیوار دروازه‌ای است مقابل دروازه دیگر. دروازه‌های شهر باب الحدید (احتمالا در دیوار شمالی)، باب الشریعه (احتمالا در دیوار غربی)، [[باب قبله|باب القبله]] (دیوار جنوبی) و [[باب البقیع]] (دیوار شرقی) نام داشتند. <br /> <br /> آخرین بازسازی دیوار مدینه در عهد [[سلطان سلیمان عثمانی]] در سال ۹۴۶ انجام شد. [[عبدالقدوس انصاری]] که کتاب او نخستین بار در سال ۱۹۳۵ به چاپ رسیده از وجود بقایای این دیوار تا زمان تالیف کتاب سخن گفته و دروازه‌های شهر را به این شکل نام برده است:&lt;ref&gt;آثار المدینه المنوره، ص ۱۶۹&lt;/ref&gt; <br /> {{ستون-شروع|۴}}<br /> * باب المصری<br /> * باب الشامی<br /> * باب قباء<br /> * باب بصری<br /> * [[باب المجیدی]]<br /> * باب الجمعه<br /> * باب الحمام<br /> * باب الجدید<br /> {{پایان}}<br /> <br /> == تاریخ سیاسی مدینه ==<br /> {{اصلی|امرای مدینه}}<br /> پس از رحلت رسول خدا(ص) ، شهر مدينه مركز خلافت شد. اين مركزيت تا سال نخست خلافت [[امام على(ع)]] يعنى سال ٣۶ هجرى ادامه داشت. پس از آن كه امام از مدينه عازم [[کوفه|كوفه]] شد، مدينه، از مركزيت خارج گرديد و اداره آن در عهده اميرانى درآمد كه از سوى [[عراق]] و سپس [[شام]] و نقاط ديگر بر دنياى اسلام حكومت مى‌كردند توسط خلفای [[بنی‌امیه|اموی]] و سپس [[بنی‌عباس|عباسیان]] انتخاب می‌شدند. در این مدت مدینه شاهد جنگ‌هایی از جمله [[واقعه حره]] و قیام هایی از جمله [[قیام نفس زکیه]] در سال ۱۴۵ بود. <br /> <br /> ====اشراف حسینی====<br /> {{اصلی|اشراف حسینی}}<br /> حکومت علويان بر مدينه، از اوايل قرن چهارم آغاز شد. زمان دقیق پایه‌گذاری حکمرانی [[اشراف حسینی]] و چگونگی آن چندان روشن نیست؛ ولی از حدود سال ۳۸۱ق. تا اواخر سده یازدهم قمری پیوسته سادات حسینی حکومت مدینه را در دست داشتند. درباره این‌که چه کسی از نسل [[امام حسین(ع)]] نخستین بار به حکمرانی مدینه دست یافت، اختلاف نظر است. برخی این شخص را «طاهر&lt;ref group=&quot;یادداشت&quot;&gt;یا ظاهر.&lt;/ref&gt; بن محمد&lt;ref group=&quot;یادداشت&quot;&gt;یا مسلم.&lt;/ref&gt; بن عبیدالله بن طاهر بن یحیی بن حسن بن جعفر بن عبیدالله الاعرج بن حسین اصغر بن علی بن الحسین(ع)» دانسته‌اند.&lt;ref&gt;. جمهرة انساب العرب، ص55؛ تاریخ ابن خلدون، ج4، ص139-140.&lt;/ref&gt;شاخه‌های مختلفی از خاندان اشراف حسینی از جمله آل مهنا و آل جماز بر مدینه حکم راندند.<br /> <br /> از عصر غلبه سلطه [[حکومت عثمانی]] بر حجاز، حاکم مدینه تحت نفوذ این دولت قرار گرفت و [[شیخ الحرم]] که از سوی سلطان عثمانی برگزیده می‌شد عملا حاکم شهر بود و کم کم امیر مدینه به مقامی تشریفاتی تبدیل شد. در اواخر عصر عثمانی نیز مدینه به صورت یکی از استان‌های حکومت عثمانی درآمد. <br /> <br /> شریف حسین که در حجاز برای استقلال از عثمانی قیام کرد، در سال ۱۳۳۷ قمری مدینه را از سلطه عثمانیان بیرون آورد. چند سال بعد با تشکیل دولت آل سعود، این شهر نیز در سال ۱۳۴۴ قمری به قلمرو آل سعود اضافه شد. در ابتدای سلطه آل سعود بناهای [[قبرستان بقیع]] تخریب شد که واکنش‌های بسیاری در جهان اسلام در پی داشت.<br /> <br /> ==مسجدهای مدینه==<br /> {{اصلی|فهرست مکان‌های مدینه}}<br /> ===مسجد النبی===<br /> {{اصلی|مسجد النبی}}<br /> شريف‌ترين و والاترين مسجد، پس از مسجدالحرام، مسجد پيامبرخدا(ص) در مدينه منوّره است. پيامبر درباره نماز خواندن در اين مسجد فرمود:<br /> <br /> «صَلاة فى مسجدى هذا خيرٌ مِن أَلْفِ صَلاة فيما سواه مِنَ الْمَساجد الاّ المسجد الحرام». &lt;sup&gt;٢&lt;/sup&gt;<br /> <br /> «يك نماز در مسجد من [ثوابش] بهتر از هزار نماز در ديگر مساجد است، مگر مسجدالحرام».<br /> <br /> مسجد با همين بنا براى هفت سال محل برگزارى نماز جماعت، نماز جمعه وخطبه‌هاى رسول خدا(ص) بود. گرچه برخى نوشته‌اند كه در سال چهارم هجرى، ديواره‌هاى آن از خشت و گِل بنا شد. در سال هفتم هجرت، با گسترش اسلام و افزايش شمار مسلمانان، ضرورت توسعه مساحت مسجد مطرح شد. رسول خدا(ص) بر طول و عرض مسجد افزود و مساحت آن به ٢۴٧۵ متر مربع رسيد. در اين توسعه، شكل مسجد به صورت مربع درآمد. قبله مسجد نيز از سال دوم هجرى از شمال به سمت جنوب تغيير كرد و از آن پس، نه به سوى بيت‌المقدس، كه قبله يهود بود، بلكه به سوى مكه نماز خوانده مى‌شد.<br /> <br /> === مسجدهای تاریخی ===<br /> برخی از مساجد مدینه تاریخی که اغلب از عصر پیامبر به یادگار مانده اند:<br /> {{ستون-شروع|۲}}<br /> * [[مسجد قبا]]؛<br /> * [[مسجد ضرار]]<br /> * [[مسجد جمعه (مدینه)|مسجد جمعه]]<br /> * [[مسجد بنات بنی‌النجار]]<br /> * [[مسجد بنی‌ وائل]]<br /> * [[مسجد العمره]]<br /> * [[مسجد عتبان بن مالک]]<br /> * [[مسجد بنی‌بیاضه]]<br /> * [[مسجد فاطمه]]<br /> * [[مسجد فضیخ|مسجد فضیح]]<br /> * [[مسجد شجره]]<br /> * [[مسجد غمامه]]<br /> * [[مسجد علی بن ابی‌طالب(ع)|مسجد امام علی بن ابی‌طالب(ع)]]<br /> * [[مسجد ابوبکر]]<br /> * [[مسجد عمر]]<br /> * [[مسجد عثمان]]<br /> * [[مساجد فتح]]<br /> * [[مسجد ثنایا|مسجد الثنایا]]<br /> {{پایان}}<br /> <br /> ==بقیع==<br /> {{اصلی|بقیع}}بقیع مشهورترین و بافضیلت‌‌ترین قبرستان مسلمانان در شهر مدینه است. این زمین به دلیل وجود درختان خاردار غرقد به بقیع الغرقد نیز معروف بوده است. برخی از مکان‌های هم‌جوار به این نام معروف بوده‌اند. بقیع مسیر دسترسی به قبایل یهودی‌نشین و مجاور گورستان یهودیان و [[قبیله بنی‌قریظه]] بود. بعدها در هنگام دیوارکشی مدینه، بقیع بیرون از دیوار شهر قرار گرفت.<br /> <br /> پیامبر(ص) بعد از هجرت به مدینه، زمین بقیع را برای دفن مردگان مسلمانان انتخاب نمود، این زمین در جنوب شرق مسجدالنبی و در نزدیکی آن قرار داشت. اسعد بن زراره خزرجی اولین فرد از [[انصار]] و عثمان بن مظعون اولین فرد از مهاجران بودند که در این قبرستان دفن شدند. بعدها با الحاق حش کوکب و خانه‌های صحابه که بین مسجدالنبی و بقیع قرار داشت وسعت این قبرستان افزوده شد. در دوره معاصر نیز زمین شهرداری مدینه، به این قبرستان الحاق شد.<br /> <br /> روایات زیادی درباب فضیلت قبرستان بقیع نقل شده و این قبرستان همواره مورد توجه و احترام مسلمانان بوده است. پیامبر(ص) و [[اهل بیت|اهل بیت(ع)]] به زیارت مدفونان این قبرستان می‌رفتند و استحباب [[زیارت]] این قبرستان مورد تاکید علمای شیعه قرار گرفته است.<br /> <br /> از جمله مدفونان در بقیع می‌توان به چهار امام شیعیان (امام حسن(ع)، امام سجاد(ع)، امام باقر(ع) و [[امام صادق(ع)]]) و برخی از منسوبان و صحابه پیامبر(ص) و نیز شخصیت‌های اسلامی در طول تاریخ اسلام اشاره کرد.<br /> <br /> در سده‌های گذشته بر قبر ائمه بقیع و نیز برخی از قبور دیگر در این قبرستان، گنبد و بارگاه ساخته شده بود. این بناها با سیطره وهابیان و [[آل سعود]] بر عربستان تخریب شد. این تخریب‌ها با اعتراضات وسیع مردمی و برخی از دولت‌های کشورهای اسلامی همراه شد. بعدها با فشار مردم و دولت عراق و علماء بر محل قبور ائمه سایبان ساخته شد.<br /> <br /> == مکان‌های تاریخی و مذهبی ==<br /> {{اصلی|فهرست مکان‌های مدینه}}<br /> مکان‌های متعددی در مدینه منوره به دلیل حفظ خاطره‌ای از حضور پیامبر و مسلمانان نخستین، بعدها متبرک شناخته شدند یا به عنوان مکانی تاریخی مورد توجه مسلمانان بودند. این مکان‌ها شامل چاه‌های آب، بناهای مدینه مانند خانه بزرگان صدر اسلام یا برخی عوارض طبیعی همچون کوه‌ها و وادی‌ها بوده است.<br /> <br /> == کتابخانه‌های مدینه ==<br /> {{ستون-شروع|۲}}<br /> * کتابخانه‌های مدینه<br /> * [[کتابخانه عارف حکمت]]<br /> * کتابخانه محمودیه<br /> * کتابخانه مسجد نبوی<br /> * کتابخانه المدینة المنورة العامة<br /> * کتابخانه ملک عبدالعزیز<br /> {{پایان}}<br /> <br /> ==پانویس==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> ==منابع==<br /> {{منابع}}<br /> {{برگرفتگی<br /> | پیش از لینک = کتاب <br /> | منبع = آثار اسلامی مکه و مدینه،<br /> |‌ توضیحات منبع = <br /> | لینک = http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1077<br /> }}<br /> * مدینه منوره، صالح لمعی مصطفی، ترجمه صدیقه وسمقی، تهران، سازمان چاپ و انتشارات وزارف فرهنگ و ارشاد اسلامی و کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، ۱۳۷۲<br /> * احسن التقاسیم فی معرفه الاقالیم، محمد المقدسی، بیروت، دارالصادر<br /> * آثار المدینة المنورة، عبدالقدوس الانصاری، مدینه، کتاب المنهل، 1420ق.<br /> <br /> [[رده:مقاله‌های در حال ویرایش]]</div>

R.dolat abadi https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%A8%D9%86%DB%8C%E2%80%8C%D8%AA%D9%85%DB%8C%D9%85&diff=40165 2021-10-26T10:07:41Z

<p>R.dolat abadi: </p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات قبایل<br /> | نام = بنی‌تمیم<br /> | تصویر = <br /> | اندازه تصویر = <br /> | نام کامل = بنی تمیم<br /> | نسب = تمیم بن مُرّ بن اُدّ بن طابخة بن الیاس بن مُضَر بن نزار بن معد بن عدنان<br /> | محل حکومت = <br /> | مدت حکومت = <br /> | مکان قبیله = [[جزیرة العرب]]، [[نجد]]، [[عراق]]، [[ایران]] ، [[بحرین]] و [[مصر]]<br /> | سرسلسله = <br /> | اشخاص مهم = [[اصبغ بن نباته حنظلی]]، [[حرّ بن یزید ریاحی]]، [[فرزدق]]، [[ابوالفوارس]]، [[خداش بن بشر]]، [[اکثم بن صیفی اسیدی|اکثم بن صیفی بن ریاح اسیدی]]، [[هذلول بن کعب عنبری]]، [[زبان بن علاء مازنی|زَبّان بن علاء بن عمار مازنی]]، [[خلیفة بن خیاط]]، [[یحیی بن اکثم تمیمی]]، [[ابن‌حبان بستی|ابن‌حِبّان بُستی]]، [[قاضی نعمان]]، [[عبدالکریم سمعانی]]، [[اضبط بن قریع تمیمی]]<br /> | جمعیت = <br /> | جنگ‌ها = <br /> | شاخه‌ای از = مضری ها/ عدنانی ها / نوادگان حضرت اسماعیل(ع)<br /> | زیرشاخه‌ها = [[بنی‌عصرون]]، [[بنومجاشع بن دارم]]، [[بنی‌عطارد بن عوف]]، [[آل کرب]]، [[آل ثانی]]، [[بنی‌سعد]]، [[بنی‌نهشل]]، [[بنی‌یربوع]]، [[بنی‌مازن]]<br /> | مهم‌ترین اقدامات = شرکت در فتوحات اسلامی، شرکت در [[نبرد جمل]]، [[نبرد صفین|صفین]] و [[نبرد نهروان|نهروان]]، شرکت در قیام عاشورا و قیام مختار، نقش آفرین در در دوره امویان و عباسیان<br /> | مناصب مهم = از پیشوایان عرب در [[موسم حج]]، داوران عرب در [[عکاظ]]، کارگزاران [[پیامبر(ص)]]، کارگزاران [[امام علی(ع)]]، متولیان [[کعبه]] ، [[تلبیه]] ویژه و آیین [[حمس]]<br /> | مذهب = [[بت‌پرستی]]، [[مسیحیت]]، [[زرتشت]]، [[اسلام]]<br /> }}<br /> <br /> '''بنی‌تمیم''' از قبایل مهم [[عربستان]] در دوران باستان بود. تعداد فراوان افراد قبیله باعث اثر گذاری فراوان آنها در تحولات سیاسی شهر [[مکه]] شد. این فراوانی هم چنین باعث ایجاد شاخه های بسیاری در پسران تمیم شد. اصالت و نسب این قبیله به نوادگاه حضرت [[اسماعیل]] (ع) می رسید.<br /> <br /> قبل از اسلام بنی تمیم بت پرستی بوده و تولیت [[کعبه]] و مکه بر عهده این بود. بعد ها از مکه بیرون رانده شده و راهی سرزمین [[نجد]] شدند. نقش مهمی را افراد این قبیله بعد از اسلام آوردن (سال نهم ه.ق) در اسلام ایفا کردند. بنی تمیم شاعران ، دانشوران ، راویان ، کارگزارن و جنگجویان بسیاری را به اسلام تقدیم کرد. <br /> <br /> بعد ها این قبیله به سایر نقاط در شبه جزیره ، [[ایران]] ، [[عراق]] و [[آفریقا]] پراکنده شدند. در عصر حاضر اغلب آنها در همان نجد ساکن بوده و خاندان محمد بن عبدالوهاب بنیان گذار [[وهابیت]] و [[آل ثانی]] حاکم قطر از قبیله بنی تمیم هستند.<br /> <br /> ==اهمیت قبیله بنی تمیم==<br /> <br /> قبیله بنی تمیم از گذشته‌ های دور در قیاس با دیگر قبایل [[عرب]]، بسیار با اهمیت بود. دلیل این اهمیت را می توان در فراوانی جمعیت و تیره های مختلف و به دنبال آن پراکندگی محل سکونت آنان جست و جو کرد. البته اهمیت ویژه این قبیله به سبب برعهده داشتن تولیت [[کعبه]] بود. این موارد باعث شد که قبیله بنی‌تمیم از بزرگ‌ترین بنیان‌های قوم عرب محسوب شود. .&lt;ref&gt;جمهرة انساب العرب، ص207؛ نشوة الطرب، ص415.&lt;/ref&gt; هم چنین بزرگی این قبیله موجب نگارش ، تک‌نگاری‌های تاریخی شد. <br /> <br /> == تبار نامه بنی تمیم==<br /> ===پدران===<br /> تمیم بن مُرّ بن اُدّ بن طابخة بن الیاس بن مُضَر بن نزار بن معد بن عدنان، از نوادگان حضرت [[اسماعیل(ع)]] است..&lt;ref&gt;النسب، ص231؛ جمهرة النسب، ص20، 189؛ جمهرة انساب العرب، ص207، 480.&lt;/ref&gt; تمیمیان در [[الیاس]]، که جد شانزدهم رسول خدا است، با [[قریش]] هم‌نسب هستند.&lt;ref&gt;الانساب، ج1، ص13-14.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===فرزندان===<br /> شخص تمیم چهار پسر به نام زید مناة، عمرو، حارِث و یَربوع داشت.&lt;ref&gt;جمهرة النسب، ص191؛ النسب، ص232، انساب الاشراف، ج12، ص11؛ جمهرة انساب العرب، ص207.&lt;/ref&gt; یربوع در کودکی درگذشت و حارث کم‌ نسل شد. {{یادداشت|نسل حارث از طریق فرزندش معاویه به نام شَقِرات ادامه یافت.}} پس نسل تمیم، از دو پسر دیگر او به نام های زید مناة و عمرو ادامه یافت.<br /> از عمرو بن تمیم، خاندان‌های بسیاری&lt;ref&gt;جمهرة النسب، ص251-252.&lt;/ref&gt; از جمله حَبِطات {{یادداشت|لقب حارث بن عمرو و فرزندانش.}} &lt;ref&gt;جمهرة انساب العرب، ص211-213؛ الاشتقاق، ص202؛ الانساب، ج4، ص50.&lt;/ref&gt; پدید آمد. و از زید مناة بن تمیم &lt;ref&gt;انساب الاشراف، ج12، ص13؛ النسب، ص231؛ جمهرة انساب العرب، ص213.&lt;/ref&gt; شاخه‌های فراوانی مانند [[بنوکعب بن سعد]] ، [[بنومقاعس|بنومُقاعِس]]&lt;ref&gt;جمهرة النسب، ص230 به بعد. &lt;/ref&gt; [[بنی‌حنظله]] ، [[بنی‌دارم]]&lt;ref&gt;النسب، ص193-226.&lt;/ref&gt; و [[بنی‌یربوع]] پدید آمدند..&lt;ref&gt;جمهرة النسب، ص213؛ انساب الاشراف، ج12، ص11.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> از تیره‌های بنی‌حنظله می‌توان به براجم،&lt;ref&gt;انساب الاشراف، ج12، ص15؛ الاشتقاق، ص218؛ نشوة الطرب، ص447.&lt;/ref&gt; [[بنوعنبر بن یربوع]]&lt;ref&gt;نشوة الطرب، ص448-449.&lt;/ref&gt; و [[بنودارم بن مالک|بنودارم]] بن مالک بن حنظله اشاره کرد.&lt;ref&gt;انساب الاشراف، ج12، ص16، 19؛ الاشتقاق، ص234.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ==خاستگاه بنی تمیم==<br /> === قبل از اسلام===<br /> <br /> سرزمین اصلی و خاستگاه قبیله بنی تمیم در باستان [[جزیرة العرب]] بود.<br /> 150 سال پیش از ظهور اسلام، شاخه های اولیه این خاندان تولیت [[کعبه]] را برعهده داشتند و در [[مکه]] ساکن بودند. سایر عرب‌های ساکن مکه، تمیم را به سبب غارت و بی‌حرمتی کعبه، از جزیره العرب دور کردند. {{یادداشت| به گزارش ابن‌زبیر و فرزدق.}} <br /> <br /> در نتیجه پیش از اسلام بنی تمیم به نجد کوچ کرد. البته زمان دقیق مهاجرتشان به [[نجد]] مشخص نیست. .&lt;ref&gt;الاغانی، ج9، ص224-225.&lt;/ref&gt; بعلاوه شاخه هایی از این قبیله به حیرهِ [[عراق]] و [[بحرین]] مهاجرت کردند. .&lt;ref&gt;بلادالعرب، ص87، 132، 278، 286، 315-316؛ قبیلة تمیم فی الجاهلیة و الاسلام، ج1، ص124-125؛ قبیلة تمیم عبر العصور، ص53؛ البحرین فی صدر الاسلام، ص156-157.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === بعد از اسلام===<br /> در قرن دوم وسوم ه.ق بسیاری از بنی‌تمیم به مصر مهاجرت کردند.&lt;ref&gt;قبیلة تمیم عبر العصور، ص114.&lt;/ref&gt; در همین دوران، یکی از تمیمیان به نام ابراهیم بن اغلب با تاسیس [[سلسله اغلبیان]]، بر دامنه و گستره قدرت تمیمیان افزود. پس از سقوط اغلبیان، گروه‌هایی از بنی‌تمیم همچنان در آنجا باقی ماندند و بسیاری از آن‌ها بعد ها نیز به‌ [[اندلس]] کوچ کردند. .&lt;ref&gt;قبیلة تمیم عبر العصور، ص117-118.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === دوران معاصر===<br /> امروزه افراد قبیله بنی‌تمیم در مناطق گوناگون جهان از ایران تا شمال [[افریقا]] پراکنده شده‌اند؛ اما به صورت طوایف شناخته شده بیشتر در استان نجد و [[جبل شمر|جبل شَمَّر]] [[عربستان سعودی]] سکونت دارند.&lt;ref&gt;قبیلة تمیم عبر العصور، ص122، 132، 136.&lt;/ref&gt; خاندان‌ها و طوایف بنی‌تمیم در عربستان، متعلق به سه بطنِ حنظلة بن مالک بن زید مناة بن تمیم، سعد بن زید مناة، و عمرو بن تمیم هستند. .&lt;ref&gt;قبیلة تمیم عبر العصور، ص122؛ انساب الاشراف، ج12، ص363.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> در نجد از میان بنی تمیم خاندان‌هایی برخاستند که امروزه بر تحولات جزیرة العرب اثر گذار هستند. خاندان [[محمد بن عبدالوهاب]]، بنیان‌گذار [[فرقه وهابیت]] و [[آل ثانی]] {{یادداشت| خاندان آل ثانی از اواخر سده یازدهم ه . ق از نجد به ‌این منطقه آمدند.}} به عنوان حاکمان [[قطر]]، از جمله آنان هستند.&lt;ref&gt;قبیلة تمیم عبر العصور، ص122به بعد‍، 132-134.&lt;/ref&gt; .&lt;ref&gt;قبیلة تمیم عبر العصور، ص132؛ موسوعة عشائر العراق، ج3، ص252.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ==پراکندگی جغرافیایی بنی تمیم==<br /> <br /> ===عراق===<br /> ====عراق اسلامی====<br /> تمیمی‌ها از آغاز تاسیس [[کوفه]] و [[بصره]]، نخستین ساکنان آن بودند؛ در بصره بنی تمیم یکی از پنج قبایل گوناگونی بود که به آن‌ها «اخماس» گفته می‌شد. البته این قبیله درساختار قبیله ای کوفه، در مقایسه با بصره، چندان قدرت و نفوذ نداشتند .&lt;ref&gt;التنظیمات الاجتماعیة و الاقتصادیة فی البصره، ص54-55.&lt;/ref&gt; با اقامت قبیله‌های رقیب در این شهرها اندک‌اندک تعصبات شهری جای تعصبات قبیله‌ای را گرفت. از همین‌رو، این قبیله وحدت سیاسی خویش را از دست داد. لذا گاهی از بنی تمیم به عنوان تمیم بصره و تمیم کوفه سخن به میان می‌آید. {{یادداشت| چنان‌که [[احنف بن قیس]]، بزرگ تمیمیان بصره، در رویداد نبرد میان اَزْد و تمیم در بصره به صراحت گفت که در نظر او اَزْد بصره از تمیم کوفه و اَزْد کوفه از تمیم شام والاتر است.}} .&lt;ref&gt;البیان و التبیین، ج2، ص92؛ زهر الآداب، ج3، ص699.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در مجموع، 34 شاخه از تمیمی‌های در عراق برشمرده‌اند که طایفه المصالحه و الظوالم از بزرگ‌ترین طوایف تمیم عراق هستند. .&lt;ref&gt;قبیلة تمیم عبر العصور، ص126-128-159 .&lt;ref&gt; <br /> <br /> ====عراق معاصر====<br /> در عراق معاصر، پراکندگی تمیمی‌ها بسیار گسترده شد و با کم‌رنگ تر شدن پیوندهای قبیله‌ای، شناسایی آن‌ها دشوار تر شده است. عشایر بنی تمیم به تدریج در این محدوده به تشیع گرویدند. شاخه‌هایی از آنان هنوز به صورت عشایری به ویژه در استان بصره زندگی می‌کنند.&lt;ref&gt;قبیلة تمیم عبر العصور، ص126؛ عشائر العراق، ج3، ص252.&lt;/ref&gt; .&lt;ref&gt;لله و للحقیقه، ص646.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> <br /> === ایران===<br /> ====ایران اسلامی ====<br /> در [[ایران]] از سده‌های نخست تیره‌های تمیم در [[خوزستان]] و [[خراسان]] اقامت داشته‌اند‌.&lt;ref&gt;الکامل، ج9، ص103-104.&lt;/ref&gt; <br /> ====ایران معاصر====<br /> اکنون بنی‌تمیم نیز یکی از قبایل بزرگ ساکن در خوزستان است. .&lt;ref&gt;قبایل و عشایر عرب خوزستان، ص38-39.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==وضعیت سیاسی اجتماعی تمیم==<br /> ===منصب‌ها===<br /> بنی‌تمیم از پیشوایان عرب در [[موسم حج]] و داوران عرب هنگام همایش سالانه در بازار [[عکاظ]] بود. .&lt;ref&gt;المحبر، ص182.&lt;/ref&gt; <br /> منصب قضاوت میان برخی خاندان‌ها بنی تمیم همیشگی بود. .&lt;ref&gt;النقایص، جریر و فرزدق، ج1، ص437-438.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===برخورداری از حمایت قریش===<br /> با توجه به مشترک بودن جد بنی‌تمیم و قریش &lt;ref&gt;التنبیه و الاشراف، ص175؛ السیرة النبویه، ج‏1، ص75؛ تاریخ طبری، ج‏4، ص497.&lt;/ref&gt; به این نسب افتخار می‌ورزیدند&lt;ref&gt;الانساب، ج‏1، ص52.&lt;/ref&gt; و از حمایت قریش نیز برخوردار بودند؛ چنان‌که در [[یوم القصیبه|یوم القُصَیبه]] برخی از قریشی ها به حمایت از تیره بنی‌سعد بن تمیم در برابر غارت بدویان برخاستند.&lt;ref&gt;المنمق، ص354.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> تمیمیان ساکن در مسیر راه‌های تجاری جزیرة العرب، در برابر دریافت مال، پاسداری از کاروان‌های تجاری قریش را در قلمرو سکونت خود به دست گرفتند و در معاهده «ایلاف» قریش درون شدند. قریش نیز بر حفظ رابطه نیکو با بنی‌تمیم می‌کوشید.&lt;ref&gt;قبایل بنی‌تمیم و دورهم فی التاریخ العربی، ص94-98.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === قتل وغارت کاروان‌ها===<br /> از بنی تمیم نیز غارت‌هایی گزارش شده است. در [[یوم الصفقه|یوم الصَفَقه]] حاکم دست نشانده کسرای ایران، سران تمیم را به سزای غارت کاروان تجاری ایران به قتل رساند.&lt;ref&gt;انساب الاشراف، ج‏12، ص242؛ الکامل، ج‏1، ص621.&lt;/ref&gt; ویا قتل و غارت یکی از پادشاهان حمیری که پرده ای برای هدیه به کعبه فرستاده بود. .&lt;ref&gt;المحبر، ص7؛ الآثار الباقیه، ص40.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ===کارگزاران پیامبر===<br /> [[پیامبر(ص)]] [[یعلی بن امیه تمیمی]] را بر [[یمن]] گماشت. [[مالک بن نویره]] را کارگزار صدقات بنی‌حنظله ، [[زبرقان بن بدر]] و [[قیس بن عاصم]] را عامل ناحیه‌ای از بنی‌سعد کرد. [[عیینة بن حصن فزاری]] را به عنوان کارگزار صدقات بنی تمیم گماشت. .&lt;ref&gt;الادارة فی عصر الرسول، ص100، 252-254.&lt;/ref&gt; <br /> بعلاوه [[حنظلة بن ربیع تمیمی]] نیز&lt;ref&gt;الطبقات، ج6، ص123.&lt;/ref&gt; از نویسندگان رسول خدا بود.&lt;ref&gt;التنبیه و الاشراف، ص246؛ الانساب، ج1، ص254؛ البدایة و النهایه، ج5، ص342.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===نقش بنی‌تمیم در فتوحات===<br /> بیشتر گزارش‌ها درباره نقش تمیم در رویداد رده و فتوحات، از [[سیف بن عمر تمیمی]] نقل گشته که جنبه حماسه‌سرایی دارد و آمیخته با افسانه‌سرایی و فضیلت‌تراشی برای قبیله خویش است. این احتمال درباره برخی دیگر از افتخارات و فضیلت‌های این قبیله نیز وجود دارد.&lt;ref&gt;صد و پنجاه صحابی ساختگی، ج2، ص99-114.&lt;/ref&gt; <br /> سهم آن‌ها در [[نبرد قادسیه]]، به ویژه در [[لیلة القادسیه]] که دو لشکر تا صبح با یکدیگر می‌جنگیدند، چشمگیر بود.&lt;ref&gt;تاریخ طبری، ج3، ص563، 576-578؛ صد و پنجاه صحابی ساختگی، ج2، ص99-114.&lt;/ref&gt; از شرکت آن‌ها در فتح اصطخر، از شهرهای فارس&lt;ref&gt;تاریخ الاسلام، ج3، ص326؛ تاریخ طبری، ج2، ص170.&lt;/ref&gt; و خراسان&lt;ref&gt;فتوح البلدان، ص390-394.&lt;/ref&gt; یاد شده است.<br /> <br /> ===کارگزاران امام علی===<br /> از میان بنی‌تمیم کسانی چون [[معقل بن قیس ریاحی]]&lt;ref&gt;تاریخ خلیفه، ص121.&lt;/ref&gt; و [[خلید بن قرّه یربوعی]]&lt;ref&gt;تاریخ طبری، ج5، ص93؛ الکامل، ج3، ص351.&lt;/ref&gt; از کارگزاران علی(ع) به ترتیب صاحب شرطه و حکمران امام در خراسان&lt;ref&gt;تاریخ طبری، ج4، ص558.&lt;/ref&gt; بودند.<br /> پس از شهادت امام، معقل بن قیس ریاحی و [[جاریة بن قدامه سعدی]] در گرفتن بیعت از مردم برای [[امام حسن(ع)]] نقش داشتند.&lt;ref&gt;انساب الاشراف، ج3، ص35-33.&lt;/ref&gt; [[اصبغ بن نباته حنظلی]]&lt;ref&gt;رجال الطوسی، ج1، ص69.&lt;/ref&gt; هم از یاران ویژه امام علی(ع) و راوی حدیث او بود.&lt;ref&gt;رجال الطوسی، ص57.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===نقش بنی تمیم در نبردهای امیر المومنین (ع)===<br /> یعلی بن امیه تمیمی‌ کارگزار [[خلیفه دوم]] و [[خلیفه سوم]] در [[صنعا]] بود. .&lt;ref&gt;تاریخ یعقوبی، ج‏2، ص157؛ تاریخ طبری، ج4، ص251-252.&lt;/ref&gt; بعدها به سپاه جمل پیوست و بخشی از هزینه رورویایی با [[امام علی(ع)]] را تامین کرد و در همین نبرد به هلاکت رسید.&lt;ref&gt;الاستیعاب، ج4، ص1586-1587.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> بسیاری از تیره بنی‌حنظله به تحریک [[طلحه]] و [[زبیر]] به سپاه [[عایشه]] پیوستند. .&lt;ref&gt;الفتوح، ج2، ص488؛ شرح نهج البلاغه، ج9، ص320.&lt;/ref&gt; بخش بزرگ‌تر تمیم کوفه با رای احنف بن قیس که بزرگ تمیم بصره بود، پس از رایزنی با امام علی(ع) از نبرد کناره‌گیری کردند.&lt;ref&gt;الجمل، ص158، 207-208، 224.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> برخی تمیمی‌ها نیز با سروری [[جاریة بن قدامه]] که در شمار یاران امام علی(ع) بود، در [[نبرد صفین|صفین]] و سرکوبی [[بسر بن ارطاه]] در [[حجاز]] و یمن حضور داشتند.&lt;ref&gt;وقعة صفین، ص205؛ انساب الاشراف، ج12، ص377.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> پس از [[نبرد نهروان]]، برخی از بنی‌حنظله از فرمان امام علی(ع) بیرون رفتند و رهبری گروهی از خوارج را به دست گرفتند. از این گروه، می‌توان از [[حرقوص بن زهیر|حْرقوص بن زُهیر]]، [[مسعر بن فدکی]]،&lt;ref&gt;خوارج تندیس فتنه، ص138-111.&lt;/ref&gt; [[عروة بن ادیه|عُروة بن اُدَیه]] و [[شبث بن ربعی|شَبَث بن رِبْعی]] نام برد.&lt;ref&gt;جمهرة النسب، ص217، 225-226؛ جمهرة انساب العرب، ص223، 225.&lt;/ref&gt; برخی از آن‌ها بعدها از سرکردگان فرقه‌های خوارج چون [[اباضیه]] و [[ازارقه]] شدند.&lt;ref&gt;قبیلة تمیم عبر العصور، ص109-112.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ===در قیام عاشورا===<br /> [[احنف بن قیس سعدی]]&lt;ref&gt;الاخبار الطوال، ص231.&lt;/ref&gt; و [[مسعود بن عمرو]] دو تن از سران تمیمی بصره، نامه‌های [[امام حسین(ع)]]&lt;ref&gt;الفتوح، ج5، ص37.&lt;/ref&gt; را در سال 60 ق. با مضمون بیان حقانیت اهل بیت: و دعوت از سران بصره برای حمایت و پشتیبانی از حرکت ایشان&lt;ref&gt;مقتل الحسین، ص48-49.&lt;/ref&gt; دریافت کردند.احنف از حمایت امام و پاسخ به نامه‌ وی خودداری کرد.&lt;ref&gt;عیون الاخبار، ج1، ص311.&lt;/ref&gt; اما مسعود بن طوایف بنی‌حنظله و بنی‌سعد تمیم&lt;ref&gt;جلاء العیون، ص609-610.&lt;/ref&gt; و بنی‌عامر را گرد آورد و حمایت آن‌ها را به امام اعلام کرد.&lt;ref&gt;اللهوف، ص26؛ بحار الانوار، ج‏44، ص337.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> در روز عاشورا برخی تمیمیان چون [[زرعة بن شریک]]،&lt;ref&gt;تاریخ طبری، ج5، ص453؛ البدء و التاریخ، ج6، ص11.&lt;/ref&gt; [[عمر طهوی]]،&lt;ref&gt;البدایة و النهایه، ج8، ص170-171.&lt;/ref&gt; [[جویریة بن بدر]]&lt;ref&gt;تاریخ طبری، ج5، ص393.&lt;/ref&gt; و [[حصین تمیمی]]&lt;ref&gt;تاریخ طبری، ج4، ص499.&lt;/ref&gt; در شهادت امام حسین(ع) مشارکت داشتند.<br /> در برابر، [[حرّ بن یزید ریاحی]]&lt;ref&gt;تاریخ طبری، ج5، ص422، 430، 453، 468.&lt;/ref&gt; و شماری دیگر از بنی‌تمیم در زمره یاران امام حسین(ع) و از [[شهدای کربلا]] بودند. <br /> <br /> ===در دوره امویان===<br /> نقش سیاسی ـ اجتماعی بنی‌تمیم را در دوره اموی می‌توان در سه محور دنبال کرد. <br /> نزاع‌های قبیله‌ای : تمیمی‌ها با فرماندهی احنف بن قیس در فتوحات خراسان نقش گسترده داشتند&lt;ref&gt;الفتوح، ج2، ص337، 340.&lt;/ref&gt; منطقه خراسان از لحاظ اداری تابع بصره بود. لذا نزاع‌های سخت قبیله‌ای در بصره، نخست میان تمیم و ربیعه و‌ اندکی بعد، میان تمیم و ازد، رخ داد. آتش ستیز میان تمیم و ازد در بصره چنان زبانه کشید که حکمران شهر، [[عبیدالله بن زیاد]] به ناچار از شهر گریخت و مسعود بن عمرو عتکی، بزرگ ازدیان، به دست تمیمی‌ها کشته شد. با هوشمندی احنف بن قیس و پرداخت مالی سنگین، این فتنه تا‌اندازه‌ای فرونشست.&lt;ref&gt;تاریخ طبری، ج5، ص520، 525-526.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> <br /> مشارکت در فتوحات اسلامی : [[زیاد بن ابیه]]، حکمران عراق در دوره معاویه، برای دفع خطر خوارج و با توجه به این که بسیاری از رهبران خوارج تمیمی بودند، بسیاری از جنگجویان این شهر را به خراسان منتقل کرد.&lt;ref&gt;التنظیمات الاجتماعیة و الاقتصادیة فی البصره، ص44، ص142.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> کوشش در شکل‌گیری خلافت عباسی : چند تن از سران خوارج مانند [[عبدالله بن اباض]]، رهبر فرقه اباضیه، و [[عبدالله بن صفار]]، رئیس [[صفریه]]، از بنومُقاعِس&lt;ref&gt;تاریخ طبری، ج5، ص567-569؛ جمهرة النسب، ص236.&lt;/ref&gt; و [[برک بن عبدالله|بَرْک بن عبدالله]]، ضارب معاویه در شب نوزدهم [[رمضان]] سال 40ق. از بنی‌تمیم بودند.&lt;ref&gt;جمهرة النسب، ص236؛ انساب الاشراف، ج3، ص251.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ===نقش بنی‌تمیم در حکومت عباسیان===<br /> حضور بسیار گسترده بنی‌تمیم در خراسان، سبب شرکت مؤثر آن‌ها در دعوت عباسیان شد؛ چنان‌که پنج تن از نقیبان دوازده‌گانه [[عباسیان]] در خراسان از بنی‌تمیم بودند.&lt;ref&gt;تاریخ طبری، ج7، ص379-380.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> در دوره نخست خلافت عباسی، بسیاری از بنی‌تمیم به مناصب مهم حکومتی دست یافتند؛ از جمله: [[خازم بن خزیمه]] حکمران ارمینیه و بصره، [[خزیمة بن خازم]] حکمران جزیره و . . . .&lt;ref&gt;قبیلة تمیم عبر العصور، ص119.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ==وضعیت مذهبی بنی تمیم==<br /> ===قبل از اسلام ===<br /> [[بت‌ پرستی]] دین رایج میان آن‌ها بود. اسامی برخی تمیمی‌ها مانند [[عبدمناه]] و [[عبدالعزی]] است که از پرستش بت‌های مشهور شبه جزیره میان آن‌ها حکایت دارد. .&lt;ref&gt;قبیلة تمیم عبر العصور، ص90-91.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> با توجه به وسعت و پراکندگی مناطق سکونت قبیله تمیم و مجاورت با پیروان ادیان گوناگون تنوع دینی زیادی در میان آنها وجود داشت.&lt;ref&gt;تاریخ یعقوبی، ج1، ص255.&lt;/ref&gt; [[دین زرتشت]] و [[مسیحیت]] با توجه به همجواری و مناسبات ایشان با ایران و قبایلی مانند تغلب، میان تمیم پیروانی داشت.&lt;ref&gt;قبیلة تمیم عبر العصور، ص92-93؛ المفصل، ج8، ص119.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===بعد از اسلام===<br /> با توجه به دوری تمیمی‌ها از مکه، در سال‌های نخست بعثت رسول خدا، افرادی‌ اندک از این قبیله مسلمان شدند. {{یادداشت|مدعا این بیان شمار‌ اندکی از تمیمی‌ها یا حُلَفای آنان مانند [[واقد بن عبدالله]] و [[خباب بن ارت|خَبّاب بن اَرَت]] در هجرت به یثرب و نبردهای [[نبرد بدر|بدر]] و [[نبرد احد|احد]] است.}} اما پس از حاکمیت اسلام بر [[مدینه]] و [[مکه]]، بزرگان تمیم به فکر هم‌پیمانی با پیامبر(ص) افتادند. . &lt;ref&gt;المحبر، ص73؛ البدء و التاریخ، ج4، ص146.&lt;/ref&gt; الطبقات، ج3، ص122؛ البدایة و النهایه، ج3، ص249.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> مسلمان شدن بیشتر بنی‌تمیم در سال نهم ([[سنة الوفود]]) صورت پذیرفت. &lt;ref&gt;الطبقات، ج2، ص153-156؛ الاصابه، ج2، ص454؛ تاریخ خلیفه، ص45.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ===خلافت ابوبکر===<br /> از اسلام آوردن بسیاری از بنی‌تمیم پس از رحلت رسول خدا دیری نمی‌گذشت. که برخی از آن‌ها از دادن صدقات به کارگزاران خلیفه اول خودداری کردند.&lt;ref&gt;الرده، ص68؛ ایام العرب، ج2، ص143.&lt;/ref&gt; <br /> برای مثال مالک بن نویره از بنی‌یربوع بن حنظله، از دادن صدقه تیره خود به ابوبکر خودداری نمود&lt;ref&gt;الرده، ص103-104.&lt;/ref&gt; پیامد آن، کشته شدنش به دست [[خالد بن ولید]] بود. جالب آنکه خالد همان روز با همسر مالک هم‌بستر شد.&lt;ref&gt;تاریخ طبری، ج3، ص276-280.&lt;/ref&gt; این کار مورد اعتراض عمر قرار گرفت و وی خواستار اجرای حد زنا بر خالد گشت.&lt;ref&gt;تاریخ طبری، ج‏3، ص278؛ البدایة و النهایه، ج‏6، ص322.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> هم چنین [[سجاح]] از بنی‌یربوع تمیمی در دوران خلافت ابوبکر ادعای پیامبری کرد و پس از ازدواج با مُسَیلمه، دیگر پیامبر دروغین از بنی‌حنیفه، دسته‌هایی فراوان از بنی‌تمیم و برخی بزرگان آن مانند احنف بن قیس و حارثة بن بدر و شبث بن ربعی را نیز با خود همراه کرد و پس از کشته شدن مسیلمه به دست سپاه اسلام در [[نبرد یمامه]]، خانه‌نشین شد.&lt;ref&gt;الرده، ص48-49؛ تاریخ طبری، ج3، ص267-275.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ==وضعیت فرهنگی بنی تمیم==<br /> <br /> ===راویان احادیث امامان===<br /> افراد بسیاری از میان بنی تمیم راویان احادیث [[اهل‌بیت]] هستند. {{یادداشت|از جمله: [[غیاث بن ابراهیم]] از اصحاب امام صادق و امام کاظم(ع)بودند. [[محمد بن تمیم نهشلی]] ،[[ابونجران]] ،[[عمرو بن مسلم]] از اصحاب [[امام کاظم(ع)]] ، [[هیثم بن عروه کوفی]] و [[عبدالرحمن بن ابی‌نجران]] از اصحاب [[امام رضا(ع)]] بودند. }}<br /> <br /> ===شاعران و سخنوران===<br /> جمله شاعران عصر جاهلی&lt;ref&gt;الاغانی، ج8، ص443.&lt;/ref&gt; مانند اوس بن حجر، اسود بن یعْفُر دارمی ندیم نعمان بن منذر، عَدِی بن زید عبادی،&lt;ref&gt;الشعر و الشعراء، ج1، ص9، 165.&lt;/ref&gt; عَمرو بن اَهْتَم تمیمی.&lt;ref&gt;تاریخ یعقوبی، ج1، ص266.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> از شاعران دوره اسلامی، جریر بن عطیة بن حذیفه (خطفی)&lt;ref&gt;وفیات الاعیان، ج1، ص321.&lt;/ref&gt; که گرایش ضد شیعی او از مدح خلفای اموی پیدا است،&lt;ref&gt;شرح دیوان جریر، ص7-8.&lt;/ref&gt; هَمّام بن غالب بن صعصعه مشهور به [[فرزدق]]، [[روبة بن عجّاج|روبَة بن عَجّاج]] (م. 145ق)، [[ابوالفوارس]] سعد بن محمد بن سعد مشهور به حَیصَ بَیص، و [[خداش بن بشر]] مشهور به بَعِیث&lt;ref&gt;انساب الاشراف، ج12، ص115؛ قبیلة تمیم عبر العصور، ص67-676، 678-687، 690-692، 726-728.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===دانشوران علوم مختلف===<br /> از بنی‌تمیم در فقه، تاریخ، قضا، حدیث، صرف و نحو، عرفان، خطابه، کلام و تفسیر نیز دانشورانی ظهور کرده‌اند. <br /> <br /> از آن جمله می‌توان به فرزدق شاعر مشهور،.&lt;ref&gt;انساب الاشراف، ج12، ص57 به بعد؛ النسب، ص234؛ جمهرة انساب العرب، ص230.&lt;/ref&gt; نصر بن مزاحم مِنقری تمیمی تاریخ‌نگار شیعی ، [[خلیفة بن خیاط]] محدّث و نسب‌شناس ، احمد بن فرات ضبّی قاضی القضاة دستگاه خلافت مامون ، [[ابن‌حبان بستی|ابن‌حِبّان بُستی]] ، نعمان بن محمد معروف به [[قاضی نعمان]] محدث و فقیه مذهب اسماعیلی ، [[عبدالکریم سمعانی]] مشهور به محدّث مشرق ، اکثم بن صیفی ،&lt;ref&gt;تاریخ یعقوبی، ج2، ص12.&lt;/ref&gt; ابواسحق ابراهیم بن ادهم بن منصور بلخی، &lt;ref&gt;فتوحات شاهی، ج‏1، ص، 416.&lt;/ref&gt; [[هذلول بن کعب عنبری]] &lt;ref&gt;نشوة الطرب، ص419؛ جمهرة انساب العرب، ص208-209.&lt;/ref&gt; اقرع بن حابس ، &lt;ref&gt;النقایص، جریر و فرزدق، ج1، ص437-438.&lt;/ref&gt; یحیی بن اکثم بن محمد تمیمی مروزی و خاندان [[بنی‌عصرون]] و [[خاندان قلانسی]] را نام برد.&lt;ref&gt;قبیلة تمیم عبر العصور، ص119، 135، 305-306، 309، 342، 403-448، 420-422.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> جالب آنکه بنی‌تمیم میان قبایل عرب در تلفظ برخی واژه‌ها گویشی یگانه داشت و به جای ضمیر «ک» مخاطب از «ش» استفاده می‌کرد.&lt;ref&gt;جمهرة اللغه، ج1، ص42، 369؛ راه‌های نفوذ فارسی، ص117.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ==وضعیت حج‌گزاری بنی‌تمیم==<br /> بنی‌تمیم را از پیشوایان عرب در موسم حج دانسته‌اند.&lt;ref&gt;المحبر، ص182.&lt;/ref&gt; در دوران جاهلی، گروهی از فرزندان [[کعب بن سعد]] برخی مناصب حج را تا هنگام ظهور اسلام در اختیار گرفتند. .&lt;ref&gt;جمهرة النسب، ص239.&lt;/ref&gt; <br /> امر [[اجازه]] &lt;ref&gt;تاریخ طبری، ج‏2، ص257.&lt;/ref&gt; {{یادداشت| جلوداری حاجیان در کوچ به سوی [[عرفات]] و [[منا]] و [[رمی جمرات]]}} نخست در دست خاندان صوفه از بنی‌تمیم بود و سپس در دست خاندان‌هایی دیگر از بنی‌تمیم مانند [[بنی‌عطارد بن عوف]] و [[آل کرب]] قرار گرفت.&lt;ref&gt;تاریخ یعقوبی، ج1، ص256-257؛ انساب الاشراف، ج12، ص8، 362؛ جمهرة انساب العرب، ص219.&lt;/ref&gt; پس از او خاندان سعد بن زید مناة بن تمیم این مقام را به ارث بردند. آن گاه این مقام به خاندان صفوان بن حارث بن شحنة بن عطارد تمیمی رسید.&lt;ref&gt;انساب الاشراف، ج12، ص8؛ البدایة و النهایه، ج2، ص206.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===متولیان کعبه===<br /> برخی منابع [[اضبط بن قریع تمیمی]] را از متولیان کعبه برشمرده‌اند.&lt;ref&gt;المحبر، ص182؛ شفاء الغرام، ج، 2، ص36.&lt;/ref&gt; آورده‌اند که او پس از [[بنی‌جمان بن سعد تمیمی]]،&lt;ref&gt;اخبار مکه، ج5، ص152؛ شفاء الغرام، ج2، ص36.&lt;/ref&gt; تولیت خانه خدا را بر عهده گرفت و سپس این مقام به تیره‌ای دیگر از بنی‌تمیم یعنی بنی‌حنظلة بن دارم رسید.&lt;ref&gt;اخبار مکه، ج5، ص152؛ شفاء الغرام، ج2، ص36.&lt;/ref&gt; اسید بن عمرو بن تمیم نیز پس از پدرش تولیت را بر عهده داشت که زمان آن مشخص نیست.&lt;ref&gt;شفاء الغرام، ج2، ص36.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===تلبیه‌ ویژه===<br /> بنی‌تمیم در [[مناسک حج]]، تلبیه‌ای ویژه به صورت «لبَّیک اللهم لبَّیک، لبَّیک لبَّیک عن تمیم، قد تراها قد اخلقت ثیابها و اثواب من وراءها و اخلصت لربها دعاءها»&lt;ref&gt;تاریخ یعقوبی، ج1، ص255.&lt;/ref&gt; داشت.{{یادداشت|بارخدایا! ندای تو را از سوی بنی‌تمیم پاسخ می‌دهیم که لباس‌هایش را فرسوده کرده و دعایش را برای پروردگارش خالص نموده است.}}<br /> <br /> ===آیین حمس===<br /> {{اصلی|حمس}}<br /> برخی تیره‌های بنی‌تمیم در مناسک حج به [[آیین حمس|آیین حُمس]] پایبند بودند&lt;ref&gt;قبائل بنی‌تمیم و دورهم فی التاریخ العربی، ص105-107.&lt;/ref&gt; و در حج خود، تنها در لباس‏‌های نو یا لباس مردم مکه به [[طواف]] می‌‏پرداختند و خوش نداشتند که طواف را با لباس‌‏هایی که معصیت در آن‌ها انجام گرفته، به جا آورند.<br /> اینان اگر لباس نو نداشتند، به صورت عریان طواف می‌‏کردند و اگر کسی با لباس‏‌های خود طواف می‏‌کرد، پس از طواف لباس‏‌ها را دور می‌انداخت و دیگر کسی از آن‌ها بهره نمی‌برد.&lt;ref&gt;شفاء الغرام، ج‏2، ص87-88.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==پانویس==<br /> {{پانویس}}<br /> == منابع ==<br /> {{منابع}}<br /> {{دانشنامه<br /> | آدرس = http://hzrc.ac.ir/post/7857<br /> | عنوان = بنی‌تمیم<br /> | نویسنده = علی اصغر رجاء<br /> }}<br /> <br /> * '''الآثار الباقیه''': ابوریحان بیرونی ( درگذشت 440 ق.)، تهران، میراث مکتوب، 1422ق.<br /> * '''الاخبار الطوال''': ابن‌داود الدینوری (درگذشت 282ق.)، به کوشش عبدالمنعم، قم، الرضی، 1412ق.<br /> * '''اخبار مکه''': الفاکهی (درگذشت 279ق.)، به کوشش ابن‌دهیش، بیروت، دار خضر، 1414ق.<br /> * '''اسباب النزول''': الواحدی (درگذشت 468ق.)، به کوشش کمال بسیونی، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1411ق.<br /> * '''الاستیعاب''': ابن‌عبدالبر (درگذشت 463ق.)، به کوشش البجاوی، بیروت، دار الجیل، 1412ق.<br /> * '''اسد الغابه''': ابن‌اثیر (درگذشت 630ق.)، بیروت، دار الفکر، 1409ق.<br /> * '''الاشتقاق''': ابن‌درید (درگذشت 321ق.)، به کوشش عبدالسلام، بیروت، دار الجیل، 1411ق.<br /> * '''الاصابه''': ابن‌حجر العسقلانی (درگذشت 852ق.)، به کوشش علی معوض و عادل عبدالموجود، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1415ق.<br /> * '''الاصنام (تنکیس الاصنام)''': هشام بن محمد کلبی (درگذشت 204ق.)، به کوشش احمد زکی، تهران، تابان، 1348ش.<br /> * '''الاعلام''': الزرکلی (درگذشت 1396ق.)، بیروت، دار العلم للملایین، 1997م.<br /> * '''الاغانی''': ابوالفرج الاصفهانی (درگذشت 356ق.)، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1415ق.<br /> * '''انساب الاشراف''': البلاذری (درگذشت 279ق.)، به کوشش زکار و زرکلی، بیروت، دار الفکر، 1417ق.<br /> * '''الانساب''': عبدالکریم السمعانی (درگذشت 562ق.)، به کوشش عبدالرحمن، حیدرآباد، دائرة ‏المعارف العثمانیه، 1382ق.<br /> * '''انصار الحسین''': محمد مهدی شمس الدین، دار الاسلامیه، 1401ق.<br /> * '''بحار الانوار''': المجلسی (درگذشت 1110ق.)، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1403ق.<br /> * '''البحرین فی صدر الاسلام''': عبدالرحمن عبدالکریم، بیروت، دار العربیه، 1421ق.<br /> * '''البدء و التاریخ''': المطهر المقدسی (درگذشت 355ق.)، بیروت، دار صادر، 1903م.<br /> * '''البدایة و النهایه''': ابن‌کثیر (درگذشت 774ق.)، بیروت، مکتبة المعارف.<br /> * '''بلاد العرب''': حسن بن عبدالله الاصفهانی، به کوشش حمد الجاسر و صالح العلی، ریاض، دار الیمامه.<br /> * '''البیان و التبیین''': الجاحظ (درگذشت 255ق.)، بیروت، مکتبة الهلال، 1423ق.<br /> * '''تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر''': الذهبی (درگذشت 748ق.)، به کوشش عمر عبدالسلام، بیروت، دار الکتاب العربی، 1410ق.<br /> * '''تاریخ الیعقوبی''': احمد بن یعقوب (درگذشت 292ق.)، بیروت، دار صادر، 1415ق.<br /> * '''تاریخ خلیفه''': خلیفة بن خیاط (درگذشت 240ق.)، به کوشش فواز، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1415ق.<br /> * '''تاریخ طبری (تاریخ الامم و الملوک)''': الطبری (درگذشت 310ق.)، به کوشش محمد ابوالفضل، بیروت، دار احیاء التراث العربی.<br /> * '''تجارب الامم''': ابوعلی مسکویه (درگذشت 421ق.)، به کوشش امامی، تهران، سروش، 1379ش.<br /> * '''التنبیه و الاشراف''': المسعودی (درگذشت 345ق.)، بیروت، دار صعب.<br /> * '''التنظیمات الاجتماعیة و الاقتصادیة فی البصره''': صالح احمد علی، بیروت، دار الطلیعه.<br /> * '''جامع البیان''': الطبری (درگذشت 310ق.)، به کوشش صدقی جمیل، بیروت، دار الفکر، 1415ق.<br /> * '''جلاء العیون''': المجلسی (درگذشت 1110ق.)، قم، سرور، 1382ش.<br /> * '''الجمل و النصرة لسید العتره''': المفید (درگذشت 413ق.)، قم، مکتبة الداوری.<br /> * '''جمهرة اللغه''': ابن‌درید (درگذشت 321ق.)، به کوشش رمزی بعلبکی، بیروت، دار العلم للملایین، 1987م.<br /> * '''جمهرة النسب''': ابن‌الکلبی (درگذشت 204ق.)، به کوشش ناجی حسن، بیروت، عالم الکتب، 1407ق.<br /> * '''جمهرة انساب العرب''': ابن‌حزم (درگذشت 456ق.)، به کوشش گروهی از علما، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1418ق.<br /> * '''خوارج و تندیس فتنه''': ولی الله عیسی‌زاده، قم، میراث ماندگار، 1383ش.<br /> * '''راه‌های نفوذ فارسی در فرهنگ و زبان عرب جاهلی''': آذرتاش آذرنوش، تهران، توس، 1374ش.<br /> * '''رجال ابن‌داود''': ابن‌داود الحلی (درگذشت 707ق.)، به کوشش سید محمد صادق، نجف، المکتبة الحیدریه، 1392ق.<br /> * '''رجال الطوسی''': الطوسی (درگذشت 460ق.)، به کوشش قیومی، قم، نشر اسلامی، 1415ق.<br /> * '''رجال النجاشی''': النجاشی (درگذشت 450ق.)، به کوشش شبیری زنجانی، قم، نشر اسلامی، 1418ق.<br /> * '''الرده''': الواقدی (درگذشت 207ق.)، به کوشش الجبوری، بیروت، دار الغرب الاسلامی، 1410ق.<br /> * '''زهر الآداب و ثمر الالباب''': ابراهیم القیروانی (درگذشت 453ق.)، بیروت، دار الجیل.<br /> * '''سبل الهدی''': محمد بن یوسف الصالحی (درگذشت 942ق.)، به کوشش عادل احمد و علی محمد، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1414ق.<br /> * '''السیرة النبویه''': ابن‌هشام (درگذشت 213/218ق.)، به کوشش السقاء و دیگران، بیروت، دار المعرفه.<br /> * '''شرح دیوان جریر''': تاج الدین شلق، بیروت، دار الکتاب العربی، 1429ق.<br /> * '''شرح نهج البلاغه''': ابن‌ابی‌الحدید (درگذشت 656ق.)، به کوشش محمد ابوالفضل، دار احیاء الکتب العربیه، 1378ق.<br /> * '''الشعر و الشعراء''': ابن‌قتیبه (درگذشت 276ق.)، قاهره، دار الحدیث، 1423ق.<br /> * '''شفاء الغرام''': محمد الفاسی (درگذشت 832ق.)، به کوشش گروهی از علما، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1421ق.<br /> * '''صد و پنجاه صحابی ساختگی''': سید مرتضی عسکری، ترجمه: سردارنیا.<br /> * '''الطبقات الکبری''': ابن‌سعد (درگذشت 230ق.)، به کوشش محمد عبدالقادر، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1418ق.<br /> * '''عیون الاخبار''': ابن‌قتیبه (درگذشت م. 276ق.)، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1418ق.<br /> * '''فتوح البلدان''': البلاذری (درگذشت 279ق.)، بیروت، دار الهلال، 1988م.<br /> * '''الفتوح''': ابن‌اعثم الکوفی (درگذشت 314ق.)، به کوشش علی شیری، بیروت، دار الاضواء، 1411ق.<br /> * '''فتوحات شاهی''': ابراهیم امینی هروی (درگذشت 10 ق.)، به کوشش نصیری، تهران، انجمن آثار فرهنگی، 1383ش.<br /> * '''الفهرست''': الطوسی (درگذشت 460 ق)، به کوشش قیومی، نشر الفقاهه، 1417ق.<br /> * '''قبائل بنی‌تیم و دورهم فی التاریخ العربی قبل الاسلام''': واثقة حازم جاسم الحیالی، بیروت، الدار العربیة للموسوعات، 1433ق.<br /> * '''قبایل و عشایر عرب خوزستان''': یوسف عزیزی، تهران، 1373ش.<br /> * '''قبلیة تمیم عبر العصور''': عبدالله محمود حسین، دمشق، دار الیمیر، 2000م.<br /> * '''قبلیة تمیم فی الجاهلیة و الاسلام''': عبدالقادر فیاض حرفوش، دمشق، دار البشائر، 1423ق.<br /> * '''الکامل فی التاریخ''': ابن‌اثیر (درگذشت 630 ق.)، بیروت، دار صادر، 1385ق.<br /> * '''لسان العرب''': ابن‌منظور (درگذشت 711ق.)، قم، ادب الحوزه، 1405ق.<br /> * '''لله و للحقیقه''': علی آل محسن، تهران، مشعر، 1424ق.<br /> * '''اللهوف''': ابن‌طاووس (درگذشت 664ق.)، انوار الهدی، 1417ق.<br /> * '''المحبّر''': ابن‌حبیب (درگذشت 245ق.)، به کوشش ایلزه لیختن شتیتر، بیروت، دار الآفاق الجدیده.<br /> * '''المعارف''': ابن‌قتیبه (درگذشت 276ق.)، به کوشش ثروت عکاشه، قم، الرضی، 1373ش.<br /> * '''معجم الادباء''': یاقوت الحموی (درگذشت 626ق.)، بیروت، دار الفکر، 1400ق.<br /> * '''معجم قبائل العرب''': عمر کحّاله، بیروت، الرساله، 1405ق.<br /> * '''المفصل''': جواد علی، دار الساقی، 1424ق.<br /> * '''مقتل الحسین(ع)''': ابومخنف (درگذشت 157ق.)، به کوشش الغفاری، قم، المطبعة العلمیه.<br /> * '''المنتظم''': ابن‌جوزی (درگذشت 597ق.)، به کوشش محمد عبدالقادر و دیگران، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1412ق.<br /> * '''المنمق''': ابن‌حبیب (درگذشت 245ق.)، به‏کوشش احمد فاروق، بیروت، عالم ‏الکتب، 1405ق.<br /> * '''موسوعة عشائر العراق''': عباس عزاوی، بیروت، دار العربیه، 1425ق.<br /> * '''النسب''': ابن‌سلّام الهروی (درگذشت 224ق.)، به کوشش مریم محمد، بیروت، دار الفکر، 1410ق.<br /> * '''نشوة الطرب فی تاریخ جاهلیة العرب''': ابن‌سعید‌اندلسی، به کوشش عبدالرحمن، عمان، مکتبة الاقصی.<br /> * '''نفس المهموم''': عباس قمی (درگذشت 1359ق.)، نجف، مکتبة الحیدریه، 1421ق.<br /> * '''وفیات الاعیان''': ابن‌خلکان (درگذشت 681ق.)، به کوشش احسان عباس، بیروت، دار صادر.<br /> * '''وقعة صفین''': ابن‌مزاحم المنقری (درگذشت 212ق.)، به کوشش عبدالسلام، قم، مکتبة النجفی، 1404ق.<br /> <br /> <br /> <br /> {{پایان}}<br /> {{قبایل عرب}}<br /> <br /> [[رده:قبایل صاحب منصب]]<br /> [[رده:قبایل عربستان]]<br /> [[رده:راویان احادیث ائمه]]<br /> [[رده:کارگزاران پیامبر]]<br /> [[رده:قبیله قریش]]</div>

R.dolat abadi https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%A8%D9%86%DB%8C%E2%80%8C%D8%AA%D9%85%DB%8C%D9%85&diff=40164 2021-10-25T09:00:27Z

<p>R.dolat abadi: /* نقش بنی‌تمیم در حکومت عباسیان */</p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات قبایل<br /> | نام = بنی‌تمیم<br /> | تصویر = <br /> | اندازه تصویر = <br /> | نام کامل = بنی‌تمیم<br /> | نسب = <br /> | محل حکومت = <br /> | مدت حکومت = <br /> | مکان قبیله = [[جزیرة العرب]]، [[صحرای نجد]]، [[عراق]]، [[ایران]] و [[بحرین]]<br /> | سرسلسله = <br /> | اشخاص مهم = [[اصبغ بن نباته حنظلی]]، [[حرّ بن یزید ریاحی]]، [[شعبة بن حنظه]]، [[فرزدق]]، [[ابوالفوارس سعد بن محمد]]، [[خداش بن بشر]]، [[اکثم بن صیفی اسیدی|اکثم بن صیفی بن ریاح اسیدی]]، [[هذلول بن کعب عنبری]]، [[زبان بن علاء مازنی|زَبّان بن علاء بن عمار مازنی]]، [[خلیفة بن خیاط]]، [[یحیی بن اکثم تمیمی]]، [[ابن‌حبان بستی|ابن‌حِبّان بُستی]]، [[قاضی نعمان]]، [[عبدالکریم سمعانی]]، [[اضبط بن قریع تمیمی]]<br /> | جمعیت = <br /> | جنگ‌ها = <br /> | شاخه‌ای از = <br /> | زیرشاخه‌ها = [[بنی‌عصرون]]، [[بنومجاشع بن دارم]]، [[بنی‌عطارد بن عوف]]، [[آل کرب]]، [[آل ثانی]]، [[بنی‌سعد]]، [[بنی‌نهشل]]، [[بنی‌یربوع]]، [[بنی‌مازن]]<br /> | مهم‌ترین اقدامات = شرکت در فتوحات اسلامی، شرکت در [[نبرد جمل]]، [[نبرد صفین|صفین]] و [[نبرد نهروان|نهروان]]، شرکت در قیام عاشورا و قیام مختار، نقش آفرین در در دوره امویان و عباسیان<br /> | مناصب مهم = از پیشوایان عرب در [[موسم حج]]، داوران عرب در همایش سالانه عرب در [[عکاظ]]، کارگزاران [[پیامبر(ص)]]، کارگزاران [[امام علی(ع)]]، متولیان [[کعبه]] <br /> | مذهب = [[بت‌پرستی]]، [[مسیحیت]]، [[زرتشت]]، [[اسلام]]<br /> }}<br /> <br /> '''بنی‌تمیم''' از قبایل ساکن [[نجد]] و اثرگذار در تحولات [[مکه]] و [[اسلام]] بودند.<br /> <br /> بنی‌تمیم قبیله‌ای بزرگ و پرجمعیت و از بزرگ‌ترین بنیان‌های قوم [[عرب]] محسوب می‌شوند که قبل از اسلام، تولیت مکه را به عهده داشته‌اند. و به خاطر اهمیت این قوم، نگاشته‌های جداگانه‌ای درباره این قوم به نگارش در آمده است.<br /> <br /> تمیمی‌ها در جد شانزدهم [[پیامبر(ص)]] با [[قریش]] هم‌نسب هستند و محل سکونت‌شان [[جزیرة العرب]]، [[صحرای نجد]]، [[عراق]]، [[ایران]] و [[بحرین]] و مناطق دیگر است و با توجه به متفاوت بودند سکونت، دارای مذاهب مختلفی، از جمله [[بت‌پرستی]]، [[مسیحیت]]، [[زرتشت]] بودند که با ظهور اسلام عده‌ای به اسلام گرویدند ولی اکثر آنها در سال نهم [[مسلمان]] شدند.<br /> <br /> این قبیله نقش‌های مهمی در اسلام ایفا کردند از جمله اینکه برخی از آنان از کارگزاران پیامبر(ص) بوده و برخی نیز از راویان احادیث [[ائمه(ع)]] بودند؛ همچنین در فتوحات اسلامی نقش موثری داشته و در جنگ‌های مختلف حضور پر رنگی داشتند؛ ولی بیشترین نقش آنها در تولیت و سرپرستی مکه و مناصب [[حج]] است که پیش از اسلام تا ظهور اسلام را به عهده داشتند که به صورت موروثی در اختیارشان قرار گرفته بود و بعدها از مفاخر بنی‌تمیم به شمار می‌آمد.<br /> <br /> در عصر حاضر بنی‌تمیم در مناطق گوناگون جهان از ایران تا شمال [[افریقا]] پراکنده‌اند اما به صورت طوایف شناخته شده بیشتر در استان [[نجد]] و [[جبل شمر|جبل شَمَّر]] [[عربستان سعودی]] سکونت دارند و از میان بنی‌تمیم ساکن در نجد خاندان‌هایی برخاستند که بر تحولات جزیرة العرب اثر نهادند. خاندان [[محمد بن عبدالوهاب]]، بنیان‌گذار [[فرقه وهابیت]] و [[آل ثانی]] به عنوان حاکمان [[قطر]]، از آن جمله هستند.<br /> <br /> ==اهمیت قبیله تمیم==<br /> <br /> قبیله تمیم از گذشته‌های دور در مقایسه با دیگر قبایل [[عرب]]، دارای اهمیت بسیار در ابعاد گوناگون، از جمله فراوانی جمعیت و تیره‌های مختلف، جنگ‌ها و رخدادهای تاریخی فراوان و پهنه پهناور سرزمین‌های محل سکونت بوده است. اکنون نیز در پهنه [[جهان اسلام]] پراکنده‌اند.<br /> <br /> اهمیت ویژه آن‌ها بر عهده داشتن تولیت [[کعبه]] از سوی خود تمیم و خاندانی از نسل اوست. بنی‌تمیم را از بزرگ‌ترین بنیان‌های قوم عرب محسوب کرده‌اند.&lt;ref&gt;جمهرة انساب العرب، ص207؛ نشوة الطرب، ص415.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ==تک‌نگاری‌هایی درباره بنی‌تمیم==<br /> <br /> اهمیت بنی‌تمیم موجب نگاشته شدن تک‌نگاری‌هایی درباره آن‌ها شده است؛ از جمله:<br /> <br /> [[الحیرة و مکة و تمیم و صلتها بالقبائل العربیه]]، ترجمه [[یحیی جبوری|یحیی الجبوری]]، جامعه بغداد، 1396ق./1976م.<br /> <br /> [[قبیله بنی‌تمیم و نقش آن در تاریخ اسلام و‌ ایران]]، [[مریم سعیدیان جزّی]]، قم، 1382ش.<br /> <br /> [[شعراء تمیم فی الجاهلیة و الاسلام]]، [[عبدالقادر فیاض حرفوش]]، دمشق، 1423ق./2002م.<br /> <br /> [[الاسر التمیمیة فی حوطة بنی‌تمیم]]، [[ابراهیم بن راشد تمیمی]]، بیروت، 1425ق./2004م.<br /> <br /> [[فضائل بنی‌تمیم فی السنة النبویه]]، [[عبدالعزیز محمد فریح]]، ریاض، 1424ق.<br /> <br /> [[قبائل بنی‌تمیم و دورهم فی التاریخ العربی قبل الاسلام و عصر الرساله]]، [[واثقه حازم جاسم حیالی|واثقه حازم جاسم الحیالی]]، بیروت، 1433ق./2012م.<br /> <br /> تمیم بن مُرّ بن اُدّ بن طابخة بن الیاس بن مُضَر بن نزار بن معد بن عدنان، از نوادگان [[اسماعیل(ع)]] است.&lt;ref&gt;النسب، ص231؛ جمهرة النسب، ص20، 189؛ جمهرة انساب العرب، ص207، 480.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ==نسل بنی‌تمیم==<br /> <br /> تمیمیان در [[الیاس]]، جد شانزدهم رسول خدا، با [[قریش]] هم‌نسب هستند.&lt;ref&gt;الانساب، ج1، ص13-14.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> وی چهار پسر به نام زید مناة، عمرو، حارث و یربوع داشت.&lt;ref&gt;جمهرة النسب، ص191؛ النسب، ص232، انساب الاشراف، ج12، ص11؛ جمهرة انساب العرب، ص207.&lt;/ref&gt; یربوع در کودکی درگذشت و حارث کم‌نسل بود. بیشتر بطون و شاخه‌های قبیله تمیم، از نسل زید مناة و عمرو هستند.<br /> <br /> نسل حارث از طریق فرزندش معاویه که به تیره او شَقِرات می‌گفتند، ادامه یافت.&lt;ref&gt;جمهرة النسب، ص191-192.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> از فرزندان عمرو بن تمیم، خاندان‌های بسیار&lt;ref&gt;جمهرة النسب، ص251-252.&lt;/ref&gt; از جمله حَبِطات (لقب حارث بن عمرو و فرزندانش)&lt;ref&gt;جمهرة انساب العرب، ص211-213؛ الاشتقاق، ص202؛ الانساب، ج4، ص50.&lt;/ref&gt; و از زید مناة&lt;ref&gt;انساب الاشراف، ج12، ص13؛ النسب، ص231؛ جمهرة انساب العرب، ص213.&lt;/ref&gt; شاخه‌های فراوان مانند [[بنوکعب بن سعد]] و میان آن‌ها تیره مشهور [[بنومقاعس|بنومُقاعِس]]&lt;ref&gt;جمهرة النسب، ص230 به بعد. ‍&lt;/ref&gt; پدید آمدند. [[بنی‌حنظله]] و از میان آن‌ها نیز [[بنی‌دارم]]&lt;ref&gt;النسب، ص193-226.&lt;/ref&gt; و [[بنی‌یربوع]] از دیگر تیره‌های آن هستند.&lt;ref&gt;جمهرة النسب، ص213؛ انساب الاشراف، ج12، ص11.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> از تیره‌های بنی‌حنظله می‌توان به براجم،&lt;ref&gt;انساب الاشراف، ج12، ص15؛ الاشتقاق، ص218؛ نشوة الطرب، ص447.&lt;/ref&gt; [[بنوعنبر بن یربوع]]&lt;ref&gt;نشوة الطرب، ص448-449.&lt;/ref&gt; و [[بنودارم بن مالک|بنودارم]] بن مالک بن حنظله اشاره کرد.&lt;ref&gt;انساب الاشراف، ج12، ص16، 19؛ الاشتقاق، ص234.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ==خاستگاه و پراکندگی جغرافیایی تمیم==<br /> <br /> سرزمین اصلی و خاستگاه قبیله تمیم، [[جزیرة العرب]] بود.<br /> <br /> ===پیش از اسلام===<br /> <br /> چند مکان از مناطق جزیرة العرب به ویژه [[صحرای نجد]] در دوره پیش از اسلام، به عنوان زیستگاه بنی‌تمیم یاد شده است.&lt;ref&gt;بلادالعرب، ص87، 132، 278، 286، 315-316؛ قبیلة تمیم فی الجاهلیة و الاسلام، ج1، ص124-125؛ قبیلة تمیم عبر العصور، ص53.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> حیره در [[عراق]] و [[بحرین]] کهن نیز از دیگر سکونت‌گاه‌های تیره‌هایی از تمیم بودند.&lt;ref&gt;البحرین فی صدر الاسلام، ص156-157.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> سرسلسله این خاندان و برخی از نسلش که تولیت [[کعبه]] را بر عهده داشتند، در [[مکه]] ساکن بودند. اما زمان دقیق مهاجرتشان به [[نجد]] دانسته نیست.<br /> <br /> به گزارش [[ابن‌زبیر]]، 150 سال پیش از ظهور اسلام، عرب‌های ساکن مکه، تمیم را به سبب غارت و بی‌حرمتی به کعبه، از زمین تهامه راندند. [[فرزدق]] در ابیاتی به این موضوع اشاره کرده است.&lt;ref&gt;الاغانی، ج9، ص224-225.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> در سده‌های دوم و سوم ق. بسیاری از بنی‌تمیم به مصر مهاجرت کردند.&lt;ref&gt;قبیلة تمیم عبر العصور، ص114.&lt;/ref&gt; در همین دوران، یکی از تمیمیان به نام ابراهیم بن اغلب، با فتح صِقِلیه (سیسیل) و تاسیس سلسله مستقل اغلبیان، بر دامنه و گستره قدرت تمیمیان افزود. بعدها پس از سقوط [[سلسله اغلبیان]]، گروه‌هایی از بنی‌تمیم همچنان در [[سیسیل]] باقی ماندند و بسیاری از آن‌ها نیز به‌ [[اندلس]] کوچیدند.&lt;ref&gt;قبیلة تمیم عبر العصور، ص117-118.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===در دوران معاصر===<br /> <br /> در دوران معاصر، از میان بنی‌تمیم ساکن در نجد خاندان‌هایی برخاستند که بر تحولات جزیرة العرب اثر نهادند. خاندان [[محمد بن عبدالوهاب]]، بنیان‌گذار [[فرقه وهابیت]] و [[آل ثانی]] به عنوان حاکمان [[قطر]]، از آن جمله هستند.&lt;ref&gt;قبیلة تمیم عبر العصور، ص122به بعد‍، 132-134.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> خاندان آل ثانی از اواخر سده یازدهم ق./هفدهم م. از نجد به ‌این منطقه آمدند.&lt;ref&gt;قبیلة تمیم عبر العصور، ص132؛ موسوعة عشائر العراق، ج3، ص252.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===در عراق===<br /> <br /> در عراق نیز بنی‌تمیم که بیشتر از [[بنی‌سعد]]، جز [[بنی‌نهشل]] و [[بنی‌یربوع]] و [[بنی‌مازن]]، هستند، به خاندان‌ها و شاخه‌های فراوان تقسیم شده‌اند.&lt;ref&gt;موسوعة عشائر العراق، ج3، ص252.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> از آغاز تاسیس [[کوفه]] و [[بصره]]، تمیمی‌ها از نخستین ساکنان این دو شهر بودند؛ اما در ساختار قبیله‌ای کوفه، در مقایسه با بصره، چندان قدرت و نفوذ نداشتند. بصره شامل پنج گروه از قبایل گوناگون بود که به آن‌ها «اخماس» گفته می‌شد و تمیم یکی از آن‌ها بود.&lt;ref&gt;التنظیمات الاجتماعیة و الاقتصادیة فی البصره، ص54-55.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> با اقامت قبیله‌های رقیب در شهرهایی چون کوفه و بصره،‌ اندک‌اندک تعصبات شهری جای تعصبات قبیله‌ای را گرفت و از همین‌رو، گاه به جای تمیم، از تمیم بصره و تمیم کوفه سخن به میان می‌آمد؛ چنان‌که [[احنف بن قیس]]، بزرگ تمیمیان بصره، در رویداد نبرد میان اَزْد و تمیم در بصره به صراحت گفت که در نظر او اَزْد بصره از تمیم کوفه و اَزْد کوفه از تمیم شام والاتر است.&lt;ref&gt;البیان و التبیین، ج2، ص92؛ زهر الآداب، ج3، ص699.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> در مجموع، 34 شاخه از تمیمی‌های عراق را که برخی به دسته‌های کوچک‌تر تقسیم می‌شوند، برشمرده‌اند.&lt;ref&gt;قبیلة تمیم عبر العصور، ص126-128.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> طایفه المصالحه و الظوالم که هر کدام به عشیره‌ها و دسته‌هایی تقسیم می‌شوند، از بزرگ‌ترین طوایف تمیم عراق هستند.&lt;ref&gt;قبیلة تمیم عبر العصور، ص129.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> تمیمی‌های عراق بیشتر ساکن استان‌های بصره، سماوه و دیالی هستند.&lt;ref&gt;الاعلام، ج1، ص331؛ معجم قبائل العرب، ج5، ص27.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ====در عراق معاصر====<br /> <br /> در عراق معاصر، پراکندگی تمیمی‌ها بسیار گسترده گشته و با کم‌رنگ شدن پیوندهای قبیله‌ای، شناسایی آن‌ها دشوار است. شاخه‌هایی از آنان هنوز به صورت عشایری به ویژه در استان بصره زندگی می‌کنند.&lt;ref&gt;قبیلة تمیم عبر العصور، ص126؛ عشائر العراق، ج3، ص252.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> عشایر تمیم به تدریج در عراق به تشیع گرویده‌اند.&lt;ref&gt;لله و للحقیقه، ص646.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===در ایران===<br /> <br /> در [[ایران]] بر پایه نشانه‌هایی از سده‌های نخست ق. برخی تیره‌های تمیم در [[خوزستان]] و [[خراسان]] اقامت داشته‌اند‌.&lt;ref&gt;الکامل، ج9، ص103-104.&lt;/ref&gt; اکنون نیز بنی‌تمیم یکی از قبایل بزرگ ساکن خوزستان است و از آن شاخه و عشیره‌های بسیار منشعب شده‌اند.&lt;ref&gt;قبایل و عشایر عرب خوزستان، ص38-39.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===پراکندگی در عصر حاضر===<br /> <br /> امروز افراد وابسته به بنی‌تمیم در مناطق گوناگون جهان از ایران تا شمال [[افریقا]] پراکنده‌اند؛ اما به صورت طوایف شناخته شده بیشتر در استان نجد و [[جبل شمر|جبل شَمَّر]] [[عربستان سعودی]] سکونت دارند.&lt;ref&gt;قبیلة تمیم عبر العصور، ص122، 132، 136.&lt;/ref&gt; بیشتر خاندان‌ها و طوایف بنی‌تمیم در عربستان، خود را متعلق به سه بطنِ حنظلة بن مالک بن زید مناة بن تمیم، سعد بن زید مناة، و عمرو بن تمیم می‌دانند.&lt;ref&gt;قبیلة تمیم عبر العصور، ص122؛ انساب الاشراف، ج12، ص363.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ==جایگاه سیاسی اجتماعی تمیم==<br /> بنی‌تمیم دارای جایگاه سیاسی اجتماعی مهمی بودند.<br /> <br /> ===منصب‌ها===<br /> <br /> ابن‌حبیب، بنی‌تمیم را از پیشوایان عرب در [[موسم حج]] و داوران عرب در همایش سالانه عرب در [[عکاظ]] دانسته است.&lt;ref&gt;المحبر، ص182.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> قضاوت میان برخی خاندان‌ها چون بنی‌حنظله، بنی‌عمرو بن تمیم، بنومازن و ثعلبة بن یربوع موروثی بود.&lt;ref&gt;النقایص، جریر و فرزدق، ج1، ص437-438.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===برخورداری از حمایت قریش===<br /> <br /> با توجه به مشترک بودن جد بنی‌تمیم و قریش که عنوان بنی‌خندف، همسر الیاس بن نزار، بر همه آن‌ها صدق می‌کرد،&lt;ref&gt;التنبیه و الاشراف، ص175؛ السیرة النبویه، ج‏1، ص75؛ تاریخ طبری، ج‏4، ص497.&lt;/ref&gt; به این نسب افتخار می‌ورزیدند&lt;ref&gt;الانساب، ج‏1، ص52.&lt;/ref&gt; و از حمایت قریش نیز برخوردار بودند؛ چنان‌که در [[یوم القصیبه|یوم القُصَیبه]] برخی قریش به حمایت از تیره بنی‌سعد بن تمیم در برابر غارت بدویان برخاستند.&lt;ref&gt;المنمق، ص354.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> از رهگذر همین نسب، آن‌ها که از پست‌ترین طبقات خندف بودند، از خوانی که میان قبایل بنی‌خندف برای فقیرانشان گسترده می‌شد، بهره می‌بردند. به روایتی در رخداد [[یوم جبله]] (571م.)&lt;ref&gt;المنتظم، ج‏2، ص259؛ المفصل، ج10، ص52.&lt;/ref&gt; آن‌گاه که با تخلف قیس از پذیرایی تمیمیان روبه‌رو شدند، به پیکار برخاستند.&lt;ref&gt;الکامل، ج‏1، ص586.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===هم‌معاهده با قریش===<br /> <br /> تمیمیان ساکن در مسیر راه‌های تجاری جزیرة العرب، در برابر دریافت مال، پاسداری از کاروان‌های تجاری قریش را در قلمرو سکونت خود به دست گرفتند و در معاهده «ایلاف» قریش درون شدند. قریش نیز بر حفظ رابطه نیکو با بنی‌تمیم می‌کوشید.&lt;ref&gt;قبایل بنی‌تمیم و دورهم فی التاریخ العربی، ص94-98.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===غارت کاروان‌ها===<br /> <br /> غارت‌هایی نیز از آن‌ها گزارش شده است. در [[یوم الصفقه|یوم الصَفَقه]] حاکم دست نشانده کسرای ایران، سران تمیم را به سزای غارت کاروان تجاری ایران به قتل رساند.&lt;ref&gt;انساب الاشراف، ج‏12، ص242؛ الکامل، ج‏1، ص621.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> این ویژگی تمیم را می‌توان در رویداد [[عام الغدر]] نیز یافت. 150 سال پیش از [[بعثت پیامبر اسلام]]، دو تن از بنی‌یربوع که به [[حج]] می‌رفتند، به غارت و قتل فرستاده یکی از پادشاهان حمیری که پرده‌ای را برای هدیه به [[کعبه]] فرستاده بود، کنار انصاب حرم دست زدند. پس از بازگو کردن این رویداد برای دیگران در [[ایام منا]] که بر پایه [[رسم جاهلی]]، قبایل عرب مفاخرشان را بازگو می‌کردند، مردم عرب بر یربوع، قبیله آن‌ها، شوریدند و اموالشان را غارت کردند. به این مناسبت، این سال «غدر» نام گرفت و پس از تاریخ وفات [[کعب بن لوی]]، به عنوان [[مبدا تاریخ عرب]] تا پیش از [[عام الفیل]] خوانده شد.&lt;ref&gt;المحبر، ص7؛ الآثار الباقیه، ص40.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===کارگزاران پیامبر===<br /> <br /> [[پیامبر(ص)]] از میان بنی‌تمیم کارگزارانی را برگزید. او ولایت [[منذر بن ساوی دارمی|منذر بن ساوی بن عبدالله دارمی]] بر [[بحرین]] را پس از اسلام آوردنش تثبیت نمود.&lt;ref&gt;الطبقات، ج1، ص263.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> [[یعلی بن امیه تمیمی]] را بر [[یمن]] گماشت و [[مالک بن نویره]] را کارگزار صدقات بنی‌حنظله و [[زبرقان بن بدر]] را همراه [[قیس بن عاصم]]، عامل ناحیه‌ای از بنی‌سعد کرد و [[عیینة بن حصن فزاری]] را به عنوان کارگزار صدقات تمیم گماشت.&lt;ref&gt;الادارة فی عصر الرسول، ص100، 252-254.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> بر پایه گزارشی، پیامبر(ص) سه یا هفت تن را برای گردآوری صدقات تمیم تعیین فرمود.&lt;ref&gt;تاریخ طبری، ج3، ص267-268.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> [[حنظلة بن ربیع تمیمی]] نیز&lt;ref&gt;الطبقات، ج6، ص123.&lt;/ref&gt; از نویسندگان رسول خدا بود. وی مکاتبات رسول خدا(ص) با سران سرزمین‌ها را می‌نوشت.&lt;ref&gt;التنبیه و الاشراف، ص246؛ الانساب، ج1، ص254؛ البدایة و النهایه، ج5، ص342.&lt;/ref&gt; او در روزگار [[ابوبکر]] نیز مقام نویسندگی داشت.&lt;ref&gt;تاریخ طبری، ج6، ص179.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===نقش بنی‌تمیم در فتوحات===<br /> <br /> بنی‌تمیم در فتوحات هم نقش داشتند. سهم آن‌ها در [[نبرد قادسیه]]، به ویژه در [[لیلة القادسیه]] که دو لشکر تا صبح با یکدیگر می‌جنگیدند، چشمگیر بود.&lt;ref&gt;تاریخ طبری، ج3، ص563، 576-578؛ صد و پنجاه صحابی ساختگی، ج2، ص99-114.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> از شرکت آن‌ها در فتح اصطخر، از شهرهای فارس&lt;ref&gt;تاریخ الاسلام، ج3، ص326؛ تاریخ طبری، ج2، ص170.&lt;/ref&gt; و خراسان&lt;ref&gt;فتوح البلدان، ص390-394.&lt;/ref&gt; یاد شده است.<br /> <br /> بیشتر گزارش‌ها درباره نقش تمیم در رویداد رده و فتوحات، از [[سیف بن عمر تمیمی]] نقل گشته که جنبه حماسه‌سرایی دارد و آمیخته با افسانه‌سرایی و فضیلت‌تراشی برای قبیله خویش است. این احتمال درباره برخی دیگر از افتخارات و فضیلت‌های این قبیله نیز وجود دارد.&lt;ref&gt;صد و پنجاه صحابی ساختگی، ج2، ص99-114.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===نقش تمیمیان در نبرد جمل، صفین و نهروان===<br /> <br /> یعلی بن امیه تمیمی‌ کارگزار [[خلیفه دوم]] در [[صنعا]] بود&lt;ref&gt;تاریخ یعقوبی، ج‏2، ص157.&lt;/ref&gt; و تا پایان عصر [[عثمان]] نیز به کار خود ادامه داد&lt;ref&gt;تاریخ طبری، ج4، ص251-252.&lt;/ref&gt; و پس از قتل این خلیفه به سپاه جمل پیوست و بخشی از هزینه رورویایی با [[امام علی(ع)]] را تامین کرد و در [[نبرد جمل]] کشته شد.&lt;ref&gt;الاستیعاب، ج4، ص1586-1587.&lt;/ref&gt; وی نخستین کسی بود که تاریخ هجری را در یمن بنا نهاد.&lt;ref&gt;تاریخ طبری، ج2، ص390؛ سبل الهدی، ج12، ص37.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> در نبرد جمل (36ق.) بسیاری از تیره بنی‌حنظله به تحریک [[طلحه]] و [[زبیر]] به سپاه [[عایشه]] پیوستند؛ اما بنی‌یربوع همگی بر طاعت علی(ع) وفادار ماندند.&lt;ref&gt;الفتوح، ج2، ص488؛ شرح نهج البلاغه، ج9، ص320.&lt;/ref&gt; در این نبرد، بخش بزرگ‌تر تمیم کوفه با رای احنف بن قیس که بزرگ تمیم بصره بود، پس از رایزنی با امام علی(ع) از نبرد کناره‌گیری کردند.&lt;ref&gt;الجمل، ص158، 207-208، 224.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> برخی تمیمی‌ها نیز با سروری [[جاریة بن قدامه]] که در شمار یاران امام علی(ع) بود، در نبرد جمل و [[نبرد صفین|صفین]] و سرکوبی [[بسر بن ارطاه]] در [[حجاز]] و یمن حضور داشتند.&lt;ref&gt;وقعة صفین، ص205؛ انساب الاشراف، ج12، ص377.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> برخی تمیمیان به رغم همراهی با امام علی در [[صفین]]، پس از پایان این نبرد در شمار [[خوارج]] درآمدند و برخی از آن‌ها بعدها از سرکردگان فرقه‌های خوارج چون [[اباضیه]] و [[ازارقه]] شدند.&lt;ref&gt;قبیلة تمیم عبر العصور، ص109-112.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> پس از [[نبرد نهروان]]، برخی از بنی‌حنظله از فرمان امام علی(ع) بیرون رفتند و رهبری گروهی از خوارج را به دست گرفتند. از این گروه، می‌توان از [[حرقوص بن زهیر|حْرقوص بن زُهیر]]، [[مسعر بن فدکی]]،&lt;ref&gt;خوارج تندیس فتنه، ص138-111.&lt;/ref&gt; [[عروة بن ادیه|عُروة بن اُدَیه]] و [[شبث بن ربعی|شَبَث بن رِبْعی]] نام برد.&lt;ref&gt;جمهرة النسب، ص217، 225-226؛ جمهرة انساب العرب، ص223، 225.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===کارگزاران امام علی===<br /> <br /> از میان بنی‌تمیم کسانی چون [[معقل بن قیس ریاحی]]&lt;ref&gt;تاریخ خلیفه، ص121.&lt;/ref&gt; و [[خلید بن قرّه یربوعی]]&lt;ref&gt;تاریخ طبری، ج5، ص93؛ الکامل، ج3، ص351.&lt;/ref&gt; از کارگزاران علی(ع) به ترتیب صاحب شرطه و حکمران امام در خراسان&lt;ref&gt;تاریخ طبری، ج4، ص558.&lt;/ref&gt; بودند.<br /> <br /> پس از شهادت امام، معقل بن قیس ریاحی و [[جاریة بن قدامه سعدی]] در گرفتن بیعت از مردم برای [[امام حسن(ع)]] نقش داشتند.&lt;ref&gt;انساب الاشراف، ج3، ص35-33.&lt;/ref&gt; [[اصبغ بن نباته حنظلی]]&lt;ref&gt;رجال الطوسی، ج1، ص69.&lt;/ref&gt; هم از یاران ویژه امام علی(ع) و راوی حدیث او بود.&lt;ref&gt;رجال الطوسی، ص57.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===در قیام عاشورا===<br /> <br /> [[احنف بن قیس سعدی]]&lt;ref&gt;الاخبار الطوال، ص231.&lt;/ref&gt; و [[مسعود بن عمرو]] دو تن از سران تمیمی بصره، نامه‌های [[امام حسین(ع)]]&lt;ref&gt;الفتوح، ج5، ص37.&lt;/ref&gt; را در قیام عاشورا به سال 60 ق. با مضمون بیان حقانیت اهل بیت: و دعوت از سران بصره برای حمایت و پشتیبانی از حرکت ایشان&lt;ref&gt;مقتل الحسین، ص48-49.&lt;/ref&gt; دریافت کردند.<br /> <br /> احنف که سیاست‌های اهل بیت از جمله دوری از نیرنگ و حیله و بی‌تمایلی به ثروت را نمی‌پسندید، از حمایت امام و پاسخ به نامه‌ وی خودداری کرد.&lt;ref&gt;عیون الاخبار، ج1، ص311.&lt;/ref&gt; اما مسعود بن عمرو در واکنش به نامه امام، نه تنها به حمایت از اهل بیت: و سرزنش احنف بن قیس و دیگر سران بصره پرداخت&lt;ref&gt;نفس المهموم، ص81-82.&lt;/ref&gt; بلکه طوایف بنی‌حنظله و بنی‌سعد تمیم&lt;ref&gt;جلاء العیون، ص609-610.&lt;/ref&gt; و بنی‌عامر را برای مشورت و پاسخ‌گویی و حمایت از امام گرد آورد و حمایت آن‌ها را به امام اعلام کرد.&lt;ref&gt;اللهوف، ص26؛ بحار الانوار، ج‏44، ص337.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> در روز عاشورا برخی تمیمیان میان سپاهیان [[عمر سعد]] حضور یافتند و کسانی چون [[زرعة بن شریک]]،&lt;ref&gt;تاریخ طبری، ج5، ص453؛ البدء و التاریخ، ج6، ص11.&lt;/ref&gt; [[عمر طهوی]]،&lt;ref&gt;البدایة و النهایه، ج8، ص170-171.&lt;/ref&gt; [[جویریة بن بدر]]&lt;ref&gt;تاریخ طبری، ج5، ص393.&lt;/ref&gt; و [[حصین تمیمی]]&lt;ref&gt;تاریخ طبری، ج4، ص499.&lt;/ref&gt; در شهادت امام حسین(ع) مشارکت داشتند.<br /> <br /> در برابر، [[حرّ بن یزید ریاحی]]&lt;ref&gt;تاریخ طبری، ج5، ص422، 430، 453، 468.&lt;/ref&gt; و شماری دیگر از بنی‌تمیم در زمره یاران امام حسین(ع) و از [[شهدای کربلا]] بودند. [[شعبة بن حنظه]]،&lt;ref&gt;الفتوح، ج5، ص105-106؛ جلاء العیون، ص660.&lt;/ref&gt; [[ابوعمرو نهشلی]]،&lt;ref&gt;تاریخ طبری، ج5، ص105-106.&lt;/ref&gt; [[شبیب بن عبدالله نهشلی]]،&lt;ref&gt;رجال الطوسی، ص101.&lt;/ref&gt; و [[حجاج بن زید]]، سفیر امام حسین(ع) به بصره، از آن جمله هستند.&lt;ref&gt;انصار الحسین، ص82.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===در قیام مختار===<br /> <br /> در قیام [[مختار بن ابی‌عبید ثقفی|مختار بن ابی‌عُبَید ثقفی]] (66ق.) گروه‌هایی از بنی‌تمیم کنار مختار و گروه‌هایی دیگر در برابر او در سپاه [[مصعب بن زبیر]] صف کشیدند.&lt;ref&gt;تاریخ طبری، ج6، ص39، 81، 95، 100.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===در دوره امویان===<br /> <br /> نقش سیاسی ـ اجتماعی بنی‌تمیم را در دوره اموی می‌توان در سه محور دنبال کرد:<br /> <br /> نزاع‌های قبیله‌ای شایع در این دوره، مشارکت در فتوحات اسلامی، کوشش در شکل‌گیری خلافت عباسی.<br /> <br /> از آن‌جا که تمیمی‌ها با فرماندهی احنف بن قیس در فتوحات خراسان نقش گسترده داشتند&lt;ref&gt;الفتوح، ج2، ص337، 340.&lt;/ref&gt; و این منطقه از لحاظ اداری تابع بصره بود، نزاع‌های سخت قبیله‌ای همچون بصره، نخست میان تمیم و ربیعه و‌ اندکی بعد، میان تمیم و ازد، از اواخر دوره [[معاویه]] تا پایان دوره اموی در مناطق خراسان ادامه داشت.<br /> <br /> پس از مرگ [[یزید]] (64ق.)، آتش ستیز میان تمیم و ازد در بصره چنان زبانه کشید که حکمران شهر، [[عبیدالله بن زیاد]] به ناچار از شهر گریخت و مسعود بن عمرو عتکی، بزرگ ازدیان، به دست تمیمی‌ها کشته شد. با هوشمندی احنف بن قیس و پرداخت مالی سنگین، این فتنه تا‌اندازه‌ای فرونشست.&lt;ref&gt;تاریخ طبری، ج5، ص520، 525-526.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> [[زیاد بن ابیه]]، حکمران عراق در دوره معاویه، برای دفع خطر خوارج و با توجه به این که بسیاری از رهبران خوارج تمیمی بودند، بسیاری از جنگجویان این شهر را به خراسان منتقل کرد.&lt;ref&gt;التنظیمات الاجتماعیة و الاقتصادیة فی البصره، ص44، ص142.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> در 64ق. [[عبدالله بن خازم]] با یاری تمیمی‌ها در نبرد با [[بکر بن وائل]] بر خراسان سلطه یافت.&lt;ref&gt;تاریخ طبری، ج5، ص550-551.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> چند تن از سران خوارج مانند [[عبدالله بن اباض]]، رهبر فرقه اباضیه، و [[عبدالله بن صفار]]، رئیس [[صفریه]]، از بنومُقاعِس&lt;ref&gt;تاریخ طبری، ج5، ص567-569؛ جمهرة النسب، ص236.&lt;/ref&gt; و [[برک بن عبدالله|بَرْک بن عبدالله]]، ضارب معاویه در شب نوزدهم [[رمضان]] سال 40ق. از بنی‌تمیم بودند.&lt;ref&gt;جمهرة النسب، ص236؛ انساب الاشراف، ج3، ص251.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===نقش بنی‌تمیم در حکومت عباسیان===<br /> <br /> حضور بسیار گسترده بنی‌تمیم در خراسان، سبب شرکت مؤثر آن‌ها در دعوت عباسیان شد؛ چنان‌که پنج تن از نقیبان دوازده‌گانه [[عباسیان]] در خراسان از بنی‌تمیم بودند.&lt;ref&gt;تاریخ طبری، ج7، ص379-380.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> در دوره نخست خلافت عباسی، بسیاری از بنی‌تمیم به مناصب مهم حکومتی دست یافتند. از جمله: [[خازم بن خزیمه]] حکمران ارمینیه و بصره، [[خزیمة بن خازم]] حکمران جزیره، [[حسان بن ابراهیم عنزی|حسان بن ابراهیم عَنْزی]] قاضی کرمان، [[سوار بن عبدالله]] قاضی رصافه، و [[ابوبکر محمد بن عمر سالم]] قاضی [[موصل]].&lt;ref&gt;قبیلة تمیم عبر العصور، ص119.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ==وضعیت فرهنگی مذهبی تمیم==<br /> <br /> با توجه به وسعت و پراکندگی مناطق سکونت قبیله تمیم و مجاورت با پیروان ادیان گوناگون در این مناطق، میان آن‌ها تنوع دینی وجود داشت.&lt;ref&gt;تاریخ یعقوبی، ج1، ص255.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===مذهب===<br /> <br /> [[بت‌پرستی]] دین رایج میان آن‌ها بود و گواه آن، اسامی برخی تمیمی‌ها مانند [[عبدمناه]] و [[عبدالعزی]] است که از پرستش بت‌های مشهور شبه جزیره میان آن‌ها حکایت دارد.&lt;ref&gt;قبیلة تمیم عبر العصور، ص90-91.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> پرستش رب النوع‌هایی مانند خورشید و ستاره‌ها&lt;ref&gt;المحبر، ص316؛ المفصل، ج8، ص119.&lt;/ref&gt; نزد آنان دیده می‌شد و نیز [[دین زرتشت]] و [[مسیحیت]] با توجه به همجواری و مناسبات ایشان با ایران و قبایلی مانند تغلب، میان تمیم پیروانی داشت.&lt;ref&gt;قبیلة تمیم عبر العصور، ص92-93؛ المفصل، ج8، ص119.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> برخی تیره‌های تمیمی متولی بتی به نام شمس بودند که آن را [[هند بن ابی‌هاله]] از همین تیره، در دوران پیامبر(ص) نابود کرد.&lt;ref&gt;المحبر، ص316؛ معجم البلدان، ج3، ص362.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===اسلام تمیمی‌ها===<br /> <br /> با توجه به پراکندگی و دوری تمیمی‌ها از مکه، در سال‌های نخست بعثت رسول خدا، افرادی‌ اندک از این قبیله مسلمان شدند؛ اما پس از حاکمیت اسلام بر [[مدینه]] و [[مکه]]، بزرگان تمیم به فکر هم‌پیمانی با پیامبر(ص) افتادند.<br /> <br /> وجود شمار‌ اندکی از تمیمی‌ها یا حُلَفای آنان مانند [[واقد بن عبدالله]] و [[خباب بن ارت|خَبّاب بن اَرَت]] که در هجرت به یثرب&lt;ref&gt;المحبر، ص73؛ البدء و التاریخ، ج4، ص146.&lt;/ref&gt; و نبردهای [[نبرد بدر|بدر]] و [[نبرد احد|احد]]&lt;ref&gt;الطبقات، ج3، ص122؛ البدایة و النهایه، ج3، ص249.&lt;/ref&gt; شرکت داشتند.<br /> <br /> اسماء دختر سلامه دارمی، زینب دختر حارث بن خالد و دو خواهرش عایشه و فاطمه، و امّ‌حبیب دختر سعید بن یربوع&lt;ref&gt;قبیلة تمیم عبر العصور، ص97.&lt;/ref&gt; را در ردیف مسلمانانِ نخست، باید حاصل کوشش‌های فردی و بی‌ارتباط با گرایش گروهی بنی‌تمیم دانست؛ چنان‌که میان [[مشرکان]] هم افرادی وابسته به بنی‌تمیم یافت می‌شدند.<br /> <br /> واقد بن عبدالله پیش از [[فتح مکه]] (8ق.) مسلمان شد و در سریه «[[سریه نخله|نخله]]» فردی را در ماه حرام به قتل رساند و آیه 217 [[سوره بقره]] در شانش نازل شد.&lt;ref&gt;اسباب النزول، ص71.&lt;/ref&gt; آیه 52 [[سوره انعام]] نیز در شان فردی از بنی‌تمیم نازل گشت.&lt;ref&gt;اسباب النزول، ص220.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> در فتح مکه نیز برخی تمیمیان حضور داشتند.&lt;ref&gt;اسد الغابه، ج1، ص128؛ الاعلام، ج2، ص5؛ البدایة و النهایه، ج4، ص309.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===اسلام آوردن اکثر بنی‌تمیم در سال نهم===<br /> <br /> مسلمان شدن بیشتر بنی‌تمیم در سال نهم ([[سنة الوفود]]) صورت پذیرفت.<br /> <br /> وفد تمیم از نخستین وفدهایی بود که در این سال با حضور در مدینه با پیامبر بیعت کردند. در این هیات بسیاری از بزرگان و مشاهیر بنی‌تمیم مانند [[قیس بن عاصم منقری|قیس بن عاصمِ منقری]]، [[اقرع بن حابس]]،&lt;ref&gt;الطبقات، ج2، ص153-156؛ الاصابه، ج2، ص454؛ تاریخ خلیفه، ص45.&lt;/ref&gt; [[عطارد بن حاجب|عطارد بن حاجب بن زراره]]، و زبرقان بن بدر حضور داشتند.&lt;ref&gt;تاریخ طبری، ج3، ص115.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> نزول آیه چهارم [[سوره حجرات]] را در هنگامی دانسته‌اند که هیئت اعزامی‌ آنان به سبب خوی خشن بیابانی و ناآشنایی با آداب زندگی اجتماعی، از پشت خانه پیامبر(ص) او را با آواز بلند صدا کردند. این آیه چنین رفتاری را کار نابخردان می‌داند.&lt;ref&gt;الطبقات، ج1، ص293-294؛ انساب الاشراف، ج12، ص21-22.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> از اسلام آوردن بسیاری از بنی‌تمیم پس از رحلت رسول خدا دیری نمی‌گذشت. بدین‌روی، برخی از آن‌ها از دادن صدقات به کارگزاران خلیفه خودداری کردند.&lt;ref&gt;الرده، ص68؛ ایام العرب، ج2، ص143.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> مالک بن نویره از بنی‌یربوع بن حنظله، از دادن صدقه تیره خود به ابوبکر خودداری نمود&lt;ref&gt;الرده، ص103-104.&lt;/ref&gt; که پیامد آن، کشته شدنش به دست [[خالد بن ولید]] بود. خالد همان روز با همسر مالک هم‌بستر شد.&lt;ref&gt;تاریخ طبری، ج3، ص276-280.&lt;/ref&gt; این کار مورد اعتراض عمر قرار گرفت و وی خواستار اجرای حد زنا بر خالد گشت.&lt;ref&gt;تاریخ طبری، ج‏3، ص278؛ البدایة و النهایه، ج‏6، ص322.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===ادعای پیامبری سجاح===<br /> <br /> [[سجاح]] از بنی‌یربوع تمیم در دوران خلافت ابوبکر ادعای پیامبری کرد و پس از ازدواج با مُسَیلمه، دیگر پیامبر دروغین از بنی‌حنیفه، دسته‌هایی فراوان از بنی‌تمیم و برخی بزرگان آن مانند احنف بن قیس و حارثة بن بدر و شبث بن ربعی را نیز با خود همراه کرد و پس از کشته شدن مسیلمه به دست سپاه اسلام در [[نبرد یمامه]]، خانه‌نشین شد.&lt;ref&gt;الرده، ص48-49؛ تاریخ طبری، ج3، ص267-275.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===راویان احادیث امامان===<br /> <br /> افراد بسیاری از تمیم میان راویان احادیث امامان و [[اهل‌بیت]] و مصنفان آثار آن‌ها هستند که زیربنای فرهنگ شیعه را به نسل‌های بعد سپردند؛ از جمله:<br /> <br /> [[محمد بن تمیم نهشلی]] از اصحاب [[امام کاظم(ع)]]،&lt;ref&gt;رجال النجاشی، ص365؛ رجال ابن‌داود، ص166.&lt;/ref&gt; [[هیثم بن عروه کوفی]] از اصحاب [[امام صادق(ع)]]،&lt;ref&gt;رجال النجاشی، ص437.&lt;/ref&gt; [[غیاث بن ابراهیم]] از اصحاب امام صادق و امام کاظم(ع)،&lt;ref&gt;رجال النجاشی، ص305.&lt;/ref&gt; [[دارم بن قبیصه دارمی]]&lt;ref&gt;رجال النجاشی، ص162.&lt;/ref&gt; و [[عمرو بن مسلم]] و [[ابونجران]] از یاران امام کاظم(ع) و پسرش [[عبدالرحمن بن ابی‌نجران]] از اصحاب [[امام رضا(ع)]].&lt;ref&gt;رجال النجاشی، ص235.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===شاعران و سخنوران===<br /> <br /> بنی‌تمیم شاعران و سخنورانی سرآمد داشت&lt;ref&gt;راه‌های نفوذ فارسی، ص113-117.&lt;/ref&gt; از جمله شاعران عصر جاهلی&lt;ref&gt;الاغانی، ج8، ص443.&lt;/ref&gt; مانند اوس بن حجر، اسود بن یعْفُر دارمی ندیم نعمان بن منذر، عَدِی بن زید عبادی،&lt;ref&gt;الشعر و الشعراء، ج1، ص9، 165.&lt;/ref&gt; عَمرو بن اَهْتَم تمیمی.&lt;ref&gt;تاریخ یعقوبی، ج1، ص266.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> و از شاعران دوره اسلامی، جریر بن عطیة بن حذیفه (خطفی)&lt;ref&gt;وفیات الاعیان، ج1، ص321.&lt;/ref&gt; که گرایش ضد شیعی او از مدح خلفای اموی پیدا است،&lt;ref&gt;شرح دیوان جریر، ص7-8.&lt;/ref&gt; هَمّام بن غالب بن صعصعه مشهور به [[فرزدق]]، [[روبة بن عجّاج|روبَة بن عَجّاج]] (م. 145ق)، [[ابوالفوارس]] سعد بن محمد بن سعد مشهور به حَیصَ بَیص، و [[خداش بن بشر]] مشهور به بَعِیث&lt;ref&gt;انساب الاشراف، ج12، ص115؛ قبیلة تمیم عبر العصور، ص67-676، 678-687، 690-692، 726-728.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===دانشوران علوم مختلف===<br /> <br /> از بنی‌تمیم در فقه، تاریخ، قضا، حدیث، صرف و نحو، عرفان، خطابه، کلام و تفسیر نیز دانشورانی ظهور کرده‌اند. از آن جمله می‌توان به این کسان اشاره کرد: اکثم بن صیفی بن ریاح اسیدی که پیش از اسلام هم به [[زیارت خانه خدا]] می‌رفت و به فضیلت خاندان [[عبدالمطلب]] اعتراف داشت.&lt;ref&gt;تاریخ یعقوبی، ج2، ص12.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ابواسحق ابراهیم بن ادهم بن منصور بن زید بلخی، از عرفا و زهاد نیمه اول سده دوم ق. که در حدود سال 100ق. یا80ق. در خانواده‏ای توانگر از قبیله بنی‌تمیم زاده شد. پدر او را از ملوک خراسان دانسته‌‏اند. درباره گسستن وی از زندگی پرتجمل و روی‌آوردن به سیر و سلوک عرفانی، گزارش‌های گوناگون آورده‌‏اند.&lt;ref&gt;فتوحات شاهی، ج‏1، ص، 416.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> [[هذلول بن کعب عنبری]] نیز در جود و سخا با [[حاتم طایی]] مقایسه می‌شد.&lt;ref&gt;نشوة الطرب، ص419؛ جمهرة انساب العرب، ص208-209.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> بنی‌تمیم میان قبایل عرب در تلفظ برخی واژه‌ها گویشی یگانه داشت و به جای ضمیر «ک» مخاطب از «ش» استفاده می‌کرد.&lt;ref&gt;جمهرة اللغه، ج1، ص42، 369؛ راه‌های نفوذ فارسی، ص117.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> برخی خاندان‌های نام‌بردار بنی‌تمیم همچون خاندان [[بنی‌عصرون]] و [[خاندان قلانسی]]، منشا خدمات علمی و دیوانی بسیار شدند.&lt;ref&gt;قبیلة تمیم عبر العصور، ص119، 135، 305-306، 309، 342، 403-448، 420-422.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> از فرزندان اُسَید بن عمرو&lt;ref&gt;جمهرة انساب العرب، ص207.&lt;/ref&gt; کسانی شهرت یافتند، همچون اوس بن حجر شاعر مشهور و اکثم بن صیفی که از حکیمان عرب در دوره پیش از اسلام شمرده شده است.&lt;ref&gt;نشوة الطرب، ص424.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> اقرع بن حابس دارای مقام داوری&lt;ref&gt;النقایص، جریر و فرزدق، ج1، ص437-438.&lt;/ref&gt; و فرزدق، شاعر مشهور، از شاخه بنومجاشع بن دارم، از جمله آن‌ها به شمار می‌روند.&lt;ref&gt;انساب الاشراف، ج12، ص57 به بعد؛ النسب، ص234؛ جمهرة انساب العرب، ص230.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> یونس بن حبیب ضبّی، پیشوای نحویان بصره و از مراجع ادیبان و نحویان و استادِ سیبویه و کسائی و فرّاء، [[فضیل بن عیاض]] یربوعی عارف مشهور (م. 137ق.)،<br /> <br /> [[زبان بن علاء مازنی|زَبّان بن علاء بن عمار مازنی]] از قرّای هفت‌گانه و نحوی برجسته (م. 154ق.).<br /> <br /> نصر بن مزاحم مِنقری تمیمی کوفی ادیب و اخباری و تاریخ‌نگار شیعی (م. 212ق.).<br /> <br /> [[خلیفة بن خیاط]] محدّث و اخباری و نسب‌شناس.<br /> <br /> یحیی بن اکثم بن محمد تمیمی مروزی (م. 242ق.).<br /> <br /> قاضی القضاة دستگاه خلافت مامون، احمد بن فرات بن خالد ضبّی رازی (م. 258ق.).<br /> <br /> از محدّثان و حافظان، [[احمد بن موسی تمیمی]] (م. 324ق.) دانشور قرائت که [[القراءات السبع]] او کتابی پر اهمیت است.<br /> <br /> [[ابن‌حبان بستی|ابن‌حِبّان بُستی]] (م. 354ق.).<br /> <br /> محدّث، نعمان بن محمد (م. 363ق.) معروف به [[قاضی نعمان]] فقیه مذهب اسماعیلی.<br /> <br /> و [[عبدالکریم سمعانی]] (م. 562ق.) مشهور به محدّث مشرق صاحب [[الانساب]] از دیگر نام‌آوران تمیمی به شمار می‌روند.<br /> <br /> ==ƒحج‌گزاری بنی‌تمیم==<br /> <br /> بنی‌تمیم را از پیشوایان عرب در موسم حج دانسته‌اند.&lt;ref&gt;المحبر، ص182.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===در اختیار داشتن مناصب حج===<br /> <br /> در دوران جاهلی، گروهی از فرزندان [[کعب بن سعد]] برخی مناصب حج را تا هنگام ظهور اسلام در اختیار گرفتند. بعدها این از مفاخر بنی‌تمیم به شمار آمد.&lt;ref&gt;جمهرة النسب، ص239.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> امر [[اجازه]] (جلوداری حاجیان در کوچ به سوی [[عرفات]] و [[منا]] و [[رمی جمرات]])&lt;ref&gt;تاریخ طبری، ج‏2، ص257.&lt;/ref&gt; نخست در دست خاندان صوفه از بنی‌تمیم بود و سپس در دست خاندان‌هایی دیگر از بنی‌تمیم مانند [[بنی‌عطارد بن عوف]] و [[آل کرب]] قرار گرفت.&lt;ref&gt;تاریخ یعقوبی، ج1، ص256-257؛ انساب الاشراف، ج12، ص8، 362؛ جمهرة انساب العرب، ص219.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> پس از او خاندان سعد بن زید مناة بن تمیم این مقام را به ارث بردند. آن گاه این مقام به خاندان صفوان بن حارث بن شحنة بن عطارد تمیمی رسید.&lt;ref&gt;انساب الاشراف، ج12، ص8؛ البدایة و النهایه، ج2، ص206.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===متولیان کعبه===<br /> <br /> برخی منابع [[اضبط بن قریع تمیمی]] را از متولیان کعبه برشمرده‌اند.&lt;ref&gt;المحبر، ص182؛ شفاء الغرام، ج، 2، ص36.&lt;/ref&gt; آورده‌اند که او پس از [[بنی‌جمان بن سعد تمیمی]]،&lt;ref&gt;اخبار مکه، ج5، ص152؛ شفاء الغرام، ج2، ص36.&lt;/ref&gt; تولیت خانه خدا را بر عهده گرفت و پس از او این مقام به تیره‌ای دیگر از بنی‌تمیم یعنی بنی‌حنظلة بن دارم رسید.&lt;ref&gt;اخبار مکه، ج5، ص152؛ شفاء الغرام، ج2، ص36.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> [[بلاذری]] نیز گفته است که او موسم و افاضه (دستور کوچ حاجیان از عرفات برای وقوف در [[مشعرالحرام]])&lt;ref&gt;جامع البیان، ج2، ص398-400.&lt;/ref&gt; را سرپرستی می‌کرده است.&lt;ref&gt;انساب الاشراف، ج12، ص363.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> اسید بن عمرو بن تمیم نیز پس از پدرش تولیت را بر عهده داشت که زمان آن دانسته نیست.&lt;ref&gt;شفاء الغرام، ج2، ص36.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> تیره بنی‌سعد بن زید مناة را نیز از متولیان خانه خدا دانسته‌اند.&lt;ref&gt;اخبار مکه، ج5، ص152؛ شفاء الغرام، ج2، ص39.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===تلبیه‌ ویژه===<br /> <br /> بنی‌تمیم در [[مناسک حج]]، تلبیه‌ای ویژه به این صورت داشتند: «لبَّیک اللهم لبَّیک، لبَّیک لبَّیک عن تمیم، قد تراها قد اخلقت ثیابها و اثواب من وراءها و اخلصت لربها دعاءها»&lt;ref&gt;تاریخ یعقوبی، ج1، ص255.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> «بارخدایا! ندای تو را از سوی بنی‌تمیم پاسخ می‌دهیم که لباس‌هایش را فرسوده کرده و دعایش را برای پروردگارش خالص نموده است.» <br /> <br /> دو‌گونه دیگر نیز از [[تلبیه]] ویژه بنی‌تمیم گزارش شده است.&lt;ref&gt;قبائل بنی‌تمیم و دورهم فی التاریخ العربی، ص103.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===آیین حمس===<br /> {{اصلی|حمس}}<br /> برخی تیره‌های بنی‌تمیم در مناسک حج به [[آیین حمس|آیین حُمس]] پایبند بودند&lt;ref&gt;قبائل بنی‌تمیم و دورهم فی التاریخ العربی، ص105-107.&lt;/ref&gt; و در حج خود، تنها در لباس‏‌های نو یا لباس مردم مکه به [[طواف]] می‌‏پرداختند و خوش نداشتند که طواف را با لباس‌‏هایی که معصیت در آن‌ها انجام گرفته، به جا آورند.<br /> <br /> اینان اگر لباس نو نداشتند، به صورت عریان طواف می‌‏کردند و اگر کسی با لباس‏‌های خود طواف می‏‌کرد، پس از طواف لباس‏‌ها را دور می‌انداخت و دیگر کسی از آن‌ها بهره نمی‌برد.&lt;ref&gt;شفاء الغرام، ج‏2، ص87-88.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==پانویس==<br /> {{پانویس}}<br /> == منابع ==<br /> {{منابع}}<br /> {{دانشنامه<br /> | آدرس = http://hzrc.ac.ir/post/7857<br /> | عنوان = بنی‌تمیم<br /> | نویسنده = علی اصغر رجاء<br /> }}<br /> <br /> * '''الآثار الباقیه''': ابوریحان بیرونی (م. 440ق.)، تهران، میراث مکتوب، 1422ق.<br /> * '''الاخبار الطوال''': ابن‌داود الدینوری (م. 282ق.)، به کوشش عبدالمنعم، قم، الرضی، 1412ق.<br /> * '''اخبار مکه''': الفاکهی (م. 279ق.)، به کوشش ابن‌دهیش، بیروت، دار خضر، 1414ق.<br /> * '''اسباب النزول''': الواحدی (م. 468ق.)، به کوشش کمال بسیونی، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1411ق.<br /> * '''الاستیعاب''': ابن‌عبدالبر (م. 463ق.)، به کوشش البجاوی، بیروت، دار الجیل، 1412ق.<br /> * '''اسد الغابه''': ابن‌اثیر (م. 630ق.)، بیروت، دار الفکر، 1409ق.<br /> * '''الاشتقاق''': ابن‌درید (م. 321ق.)، به کوشش عبدالسلام، بیروت، دار الجیل، 1411ق.<br /> * '''الاصابه''': ابن‌حجر العسقلانی (م. 852ق.)، به کوشش علی معوض و عادل عبدالموجود، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1415ق.<br /> * '''الاصنام (تنکیس الاصنام)''': هشام بن محمد کلبی (م. 204ق.)، به کوشش احمد زکی، تهران، تابان، 1348ش.<br /> * '''الاعلام''': الزرکلی (م. 1396ق.)، بیروت، دار العلم للملایین، 1997م.<br /> * '''الاغانی''': ابوالفرج الاصفهانی (م. 356ق.)، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1415ق.<br /> * '''انساب الاشراف''': البلاذری (م. 279ق.)، به کوشش زکار و زرکلی، بیروت، دار الفکر، 1417ق.<br /> * '''الانساب''': عبدالکریم السمعانی (م. 562ق.)، به کوشش عبدالرحمن، حیدرآباد، دائرة ‏المعارف العثمانیه، 1382ق.<br /> * '''انصار الحسین''': محمد مهدی شمس الدین، دار الاسلامیه، 1401ق.<br /> * '''بحار الانوار''': المجلسی (م. 1110ق.)، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1403ق.<br /> * '''البحرین فی صدر الاسلام''': عبدالرحمن عبدالکریم، بیروت، دار العربیه، 1421ق.<br /> * '''البدء و التاریخ''': المطهر المقدسی (م. 355ق.)، بیروت، دار صادر، 1903م.<br /> * '''البدایة و النهایه''': ابن‌کثیر (م. 774ق.)، بیروت، مکتبة المعارف.<br /> * '''بلاد العرب''': حسن بن عبدالله الاصفهانی، به کوشش حمد الجاسر و صالح العلی، ریاض، دار الیمامه.<br /> * '''البیان و التبیین''': الجاحظ (م. 255ق.)، بیروت، مکتبة الهلال، 1423ق.<br /> * '''تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر''': الذهبی (م. 748ق.)، به کوشش عمر عبدالسلام، بیروت، دار الکتاب العربی، 1410ق.<br /> * '''تاریخ الیعقوبی''': احمد بن یعقوب (م. 292ق.)، بیروت، دار صادر، 1415ق.<br /> * '''تاریخ خلیفه''': خلیفة بن خیاط (م. 240ق.)، به کوشش فواز، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1415ق.<br /> * '''تاریخ طبری (تاریخ الامم و الملوک)''': الطبری (م. 310ق.)، به کوشش محمد ابوالفضل، بیروت، دار احیاء التراث العربی.<br /> * '''تجارب الامم''': ابوعلی مسکویه (م. 421ق.)، به کوشش امامی، تهران، سروش، 1379ش.<br /> * '''التنبیه و الاشراف''': المسعودی (م. 345ق.)، بیروت، دار صعب.<br /> * '''التنظیمات الاجتماعیة و الاقتصادیة فی البصره''': صالح احمد علی، بیروت، دار الطلیعه.<br /> * '''جامع البیان''': الطبری (م. 310ق.)، به کوشش صدقی جمیل، بیروت، دار الفکر، 1415ق.<br /> * '''جلاء العیون''': المجلسی (م. 1110ق.)، قم، سرور، 1382ش.<br /> * '''الجمل و النصرة لسید العتره''': المفید (م. 413ق.)، قم، مکتبة الداوری.<br /> * '''جمهرة اللغه''': ابن‌درید (م. 321ق.)، به کوشش رمزی بعلبکی، بیروت، دار العلم للملایین، 1987م.<br /> * '''جمهرة النسب''': ابن‌الکلبی (م. 204ق.)، به کوشش ناجی حسن، بیروت، عالم الکتب، 1407ق.<br /> * '''جمهرة انساب العرب''': ابن‌حزم (م. 456ق.)، به کوشش گروهی از علما، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1418ق.<br /> * '''خوارج و تندیس فتنه''': ولی الله عیسی‌زاده، قم، میراث ماندگار، 1383ش.<br /> * '''راه‌های نفوذ فارسی در فرهنگ و زبان عرب جاهلی''': آذرتاش آذرنوش، تهران، توس، 1374ش.<br /> * '''رجال ابن‌داود''': ابن‌داود الحلی (م. 707ق.)، به کوشش سید محمد صادق، نجف، المکتبة الحیدریه، 1392ق.<br /> * '''رجال الطوسی''': الطوسی (م. 460ق.)، به کوشش قیومی، قم، نشر اسلامی، 1415ق.<br /> * '''رجال النجاشی''': النجاشی (م. 450ق.)، به کوشش شبیری زنجانی، قم، نشر اسلامی، 1418ق.<br /> * '''الرده''': الواقدی (م. 207ق.)، به کوشش الجبوری، بیروت، دار الغرب الاسلامی، 1410ق.<br /> * '''زهر الآداب و ثمر الالباب''': ابراهیم القیروانی (م. 453ق.)، بیروت، دار الجیل.<br /> * '''سبل الهدی''': محمد بن یوسف الصالحی (م. 942ق.)، به کوشش عادل احمد و علی محمد، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1414ق.<br /> * '''السیرة النبویه''': ابن‌هشام (م. 213/218ق.)، به کوشش السقاء و دیگران، بیروت، دار المعرفه.<br /> * '''شرح دیوان جریر''': تاج الدین شلق، بیروت، دار الکتاب العربی، 1429ق.<br /> * '''شرح نهج البلاغه''': ابن‌ابی‌الحدید (م. 656ق.)، به کوشش محمد ابوالفضل، دار احیاء الکتب العربیه، 1378ق.<br /> * '''الشعر و الشعراء''': ابن‌قتیبه (م. 276ق.)، قاهره، دار الحدیث، 1423ق.<br /> * '''شفاء الغرام''': محمد الفاسی (م. 832ق.)، به کوشش گروهی از علما، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1421ق.<br /> * '''صد و پنجاه صحابی ساختگی''': سید مرتضی عسکری، ترجمه: سردارنیا.<br /> * '''الطبقات الکبری''': ابن‌سعد (م. 230ق.)، به کوشش محمد عبدالقادر، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1418ق.<br /> * '''عیون الاخبار''': ابن‌قتیبه (م. 276ق.)، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1418ق.<br /> * '''فتوح البلدان''': البلاذری (م. 279ق.)، بیروت، دار الهلال، 1988م.<br /> * '''الفتوح''': ابن‌اعثم الکوفی (م. 314ق.)، به کوشش علی شیری، بیروت، دار الاضواء، 1411ق.<br /> * '''فتوحات شاهی''': ابراهیم امینی هروی (م. قرن10ق.)، به کوشش نصیری، تهران، انجمن آثار فرهنگی، 1383ش.<br /> * '''الفهرست''': الطوسی (م. 460 ق)، به کوشش قیومی، نشر الفقاهه، 1417ق.<br /> * '''قبائل بنی‌تیم و دورهم فی التاریخ العربی قبل الاسلام''': واثقة حازم جاسم الحیالی، بیروت، الدار العربیة للموسوعات، 1433ق.<br /> * '''قبایل و عشایر عرب خوزستان''': یوسف عزیزی، تهران، 1373ش.<br /> * '''قبلیة تمیم عبر العصور''': عبدالله محمود حسین، دمشق، دار الیمیر، 2000م.<br /> * '''قبلیة تمیم فی الجاهلیة و الاسلام''': عبدالقادر فیاض حرفوش، دمشق، دار البشائر، 1423ق.<br /> * '''الکامل فی التاریخ''': ابن‌اثیر (م. 630ق.)، بیروت، دار صادر، 1385ق.<br /> * '''لسان العرب''': ابن‌منظور (م. 711ق.)، قم، ادب الحوزه، 1405ق.<br /> * '''لله و للحقیقه''': علی آل محسن، تهران، مشعر، 1424ق.<br /> * '''اللهوف''': ابن‌طاووس (م. 664ق.)، انوار الهدی، 1417ق.<br /> * '''المحبّر''': ابن‌حبیب (م. 245ق.)، به کوشش ایلزه لیختن شتیتر، بیروت، دار الآفاق الجدیده.<br /> * '''المعارف''': ابن‌قتیبه (م. 276ق.)، به کوشش ثروت عکاشه، قم، الرضی، 1373ش.<br /> * '''معجم الادباء''': یاقوت الحموی (م. 626ق.)، بیروت، دار الفکر، 1400ق.<br /> * '''معجم قبائل العرب''': عمر کحّاله، بیروت، الرساله، 1405ق.<br /> * '''المفصل''': جواد علی، دار الساقی، 1424ق.<br /> * '''مقتل الحسین(ع)''': ابومخنف (م. 157ق.)، به کوشش الغفاری، قم، المطبعة العلمیه.<br /> * '''المنتظم''': ابن‌جوزی (م. 597ق.)، به کوشش محمد عبدالقادر و دیگران، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1412ق.<br /> * '''المنمق''': ابن‌حبیب (م. 245ق.)، به‏کوشش احمد فاروق، بیروت، عالم ‏الکتب، 1405ق.<br /> * '''موسوعة عشائر العراق''': عباس عزاوی، بیروت، دار العربیه، 1425ق.<br /> * '''النسب''': ابن‌سلّام الهروی (م. 224ق.)، به کوشش مریم محمد، بیروت، دار الفکر، 1410ق.<br /> * '''نشوة الطرب فی تاریخ جاهلیة العرب''': ابن‌سعید‌اندلسی، به کوشش عبدالرحمن، عمان، مکتبة الاقصی.<br /> * '''نفس المهموم''': عباس قمی (م. 1359ق.)، نجف، مکتبة الحیدریه، 1421ق.<br /> * '''وفیات الاعیان''': ابن‌خلکان (م. 681ق.)، به کوشش احسان عباس، بیروت، دار صادر.<br /> * '''وقعة صفین''': ابن‌مزاحم المنقری (م. 212ق.)، به کوشش عبدالسلام، قم، مکتبة النجفی، 1404ق.<br /> <br /> <br /> <br /> {{پایان}}<br /> {{قبایل عرب}}<br /> <br /> [[رده:قبایل صاحب منصب]]<br /> [[رده:قبایل عربستان]]<br /> [[رده:راویان احادیث ائمه]]<br /> [[رده:کارگزاران پیامبر]]<br /> [[رده:قبیله قریش]]</div>

R.dolat abadi https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%A8%D9%86%DB%8C%E2%80%8C%D8%AA%D9%85%DB%8C%D9%85&diff=40163 2021-10-25T08:57:20Z

<p>R.dolat abadi: </p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات قبایل<br /> | نام = بنی‌تمیم<br /> | تصویر = <br /> | اندازه تصویر = <br /> | نام کامل = بنی تمیم<br /> | نسب = تمیم بن مُرّ بن اُدّ بن طابخة بن الیاس بن مُضَر بن نزار بن معد بن عدنان<br /> | محل حکومت = <br /> | مدت حکومت = <br /> | مکان قبیله = [[جزیرة العرب]]، [[صحرای نجد]]، [[عراق]]، [[ایران]] ، [[بحرین]] و [[مصر]]<br /> | سرسلسله = <br /> | اشخاص مهم = [[اصبغ بن نباته حنظلی]]، [[حرّ بن یزید ریاحی]]، [[فرزدق]]، [[ابوالفوارس]]، [[خداش بن بشر]]، [[اکثم بن صیفی اسیدی|اکثم بن صیفی بن ریاح اسیدی]]، [[هذلول بن کعب عنبری]]، [[زبان بن علاء مازنی|زَبّان بن علاء بن عمار مازنی]]، [[خلیفة بن خیاط]]، [[یحیی بن اکثم تمیمی]]، [[ابن‌حبان بستی|ابن‌حِبّان بُستی]]، [[قاضی نعمان]]، [[عبدالکریم سمعانی]]، [[اضبط بن قریع تمیمی]]<br /> | جمعیت = <br /> | جنگ‌ها = <br /> | شاخه‌ای از = مضری ها/ عدنانی ها / نوادگان حضرت اسماعیل(ع)<br /> | زیرشاخه‌ها = [[بنی‌عصرون]]، [[بنومجاشع بن دارم]]، [[بنی‌عطارد بن عوف]]، [[آل کرب]]، [[آل ثانی]]، [[بنی‌سعد]]، [[بنی‌نهشل]]، [[بنی‌یربوع]]، [[بنی‌مازن]]<br /> | مهم‌ترین اقدامات = شرکت در فتوحات اسلامی، شرکت در [[نبرد جمل]]، [[نبرد صفین|صفین]] و [[نبرد نهروان|نهروان]]، شرکت در قیام عاشورا و قیام مختار، نقش آفرین در در دوره امویان و عباسیان<br /> | مناصب مهم = از پیشوایان عرب در [[موسم حج]]، داوران عرب در [[عکاظ]]، کارگزاران [[پیامبر(ص)]]، کارگزاران [[امام علی(ع)]]، متولیان [[کعبه]] ، [[تلبیه]] ویژه و آیین [[حمس]]<br /> | مذهب = [[بت‌پرستی]]، [[مسیحیت]]، [[زرتشت]]، [[اسلام]]<br /> }}<br /> <br /> '''بنی‌تمیم''' از قبایل مهم [[عربستان]] در دوران باستان بود. تعداد فراوان افراد قبیله باعث اثر گذاری فراوان آنها در تحولات سیاسی شهر [[مکه]] شد. این فراوانی هم چنین باعث ایجاد شاخه های بسیاری در پسران تمیم شد. اصالت و نسب این قبیله به نوادگاه حضرت [[اسماعیل]] (ع) می رسید.<br /> <br /> قبل از اسلام بنی تمیم بت پرستی بوده و تولیت [[کعبه]] و مکه بر عهده این بود. بعد ها از مکه بیرون رانده شده و راهی سرزمین [[نجد]] شدند. نقش مهمی را افراد این قبیله بعد از اسلام آوردن (سال نهم ه.ق) در اسلام ایفا کردند. بنی تمیم شاعران ، دانشوران ، راویان ، کارگزارن و جنگجویان بسیاری را به اسلام تقدیم کرد. <br /> <br /> بعد ها این قبیله به سایر نقاط در شبه جزیره ، [[ایران]] ، [[عراق]] و [[آفریقا]] پراکنده شدند. در عصر حاضر اغلب آنها در همان نجد ساکن بوده و خاندان محمد بن عبدالوهاب بنیان گذار [[وهابیت]] و [[آل ثانی]] حاکم قطر از قبیله بنی تمیم هستند.<br /> <br /> ==اهمیت قبیله بنی تمیم==<br /> <br /> قبیله بنی تمیم از گذشته‌ های دور در قیاس با دیگر قبایل [[عرب]]، بسیار با اهمیت بود. دلیل این اهمیت را می توان در فراوانی جمعیت و تیره های مختلف و به دنبال آن پراکندگی محل سکونت آنان جست و جو کرد. البته اهمیت ویژه این قبیله به سبب برعهده داشتن تولیت [[کعبه]] بود. این موارد باعث شد که قبیله بنی‌تمیم از بزرگ‌ترین بنیان‌های قوم عرب محسوب شود. .&lt;ref&gt;جمهرة انساب العرب، ص207؛ نشوة الطرب، ص415.&lt;/ref&gt; هم چنین بزرگی این قبیله موجب نگارش ، تک‌نگاری‌های تاریخی شد. <br /> <br /> == تبار نامه بنی تمیم==<br /> ===پدران===<br /> تمیم بن مُرّ بن اُدّ بن طابخة بن الیاس بن مُضَر بن نزار بن معد بن عدنان، از نوادگان حضرت [[اسماعیل(ع)]] است..&lt;ref&gt;النسب، ص231؛ جمهرة النسب، ص20، 189؛ جمهرة انساب العرب، ص207، 480.&lt;/ref&gt; تمیمیان در [[الیاس]]، که جد شانزدهم رسول خدا است، با [[قریش]] هم‌نسب هستند.&lt;ref&gt;الانساب، ج1، ص13-14.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===فرزندان===<br /> شخص تمیم چهار پسر به نام زید مناة، عمرو، حارِث و یَربوع داشت.&lt;ref&gt;جمهرة النسب، ص191؛ النسب، ص232، انساب الاشراف، ج12، ص11؛ جمهرة انساب العرب، ص207.&lt;/ref&gt; یربوع در کودکی درگذشت و حارث کم‌ نسل شد. {{یادداشت|نسل حارث از طریق فرزندش معاویه به نام شَقِرات ادامه یافت.}} پس نسل تمیم، از دو پسر دیگر او به نام های زید مناة و عمرو ادامه یافت.<br /> از عمرو بن تمیم، خاندان‌های بسیاری&lt;ref&gt;جمهرة النسب، ص251-252.&lt;/ref&gt; از جمله حَبِطات {{یادداشت|لقب حارث بن عمرو و فرزندانش.}} &lt;ref&gt;جمهرة انساب العرب، ص211-213؛ الاشتقاق، ص202؛ الانساب، ج4، ص50.&lt;/ref&gt; پدید آمد. و از زید مناة بن تمیم &lt;ref&gt;انساب الاشراف، ج12، ص13؛ النسب، ص231؛ جمهرة انساب العرب، ص213.&lt;/ref&gt; شاخه‌های فراوانی مانند [[بنوکعب بن سعد]] ، [[بنومقاعس|بنومُقاعِس]]&lt;ref&gt;جمهرة النسب، ص230 به بعد. &lt;/ref&gt; [[بنی‌حنظله]] ، [[بنی‌دارم]]&lt;ref&gt;النسب، ص193-226.&lt;/ref&gt; و [[بنی‌یربوع]] پدید آمدند..&lt;ref&gt;جمهرة النسب، ص213؛ انساب الاشراف، ج12، ص11.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> از تیره‌های بنی‌حنظله می‌توان به براجم،&lt;ref&gt;انساب الاشراف، ج12، ص15؛ الاشتقاق، ص218؛ نشوة الطرب، ص447.&lt;/ref&gt; [[بنوعنبر بن یربوع]]&lt;ref&gt;نشوة الطرب، ص448-449.&lt;/ref&gt; و [[بنودارم بن مالک|بنودارم]] بن مالک بن حنظله اشاره کرد.&lt;ref&gt;انساب الاشراف، ج12، ص16، 19؛ الاشتقاق، ص234.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> خاستگاه بنی تمیم==<br /> <br /> === قبل از اسلام===<br /> سرزمین اصلی و خاستگاه قبیله بنی تمیم در باستان [[جزیرة العرب]] بود.<br /> 150 سال پیش از ظهور اسلام، شاخه های اولیه این خاندان تولیت [[کعبه]] را برعهده داشتند و در [[مکه]] ساکن بودند. سایر عرب‌های ساکن مکه، تمیم را به سبب غارت و بی‌حرمتی کعبه، از جزیره العرب دور کردند. {{یادداشت| به گزارش ابن‌زبیر و فرزدق.}} <br /> <br /> در نتیجه پیش از اسلام بنی تمیم به نجد کوچ کرد. البته زمان دقیق مهاجرتشان به [[نجد]] مشخص نیست. .&lt;ref&gt;الاغانی، ج9، ص224-225.&lt;/ref&gt; بعلاوه شاخه هایی از این قبیله به حیرهِ [[عراق]] و [[بحرین]] مهاجرت کردند. .&lt;ref&gt;بلادالعرب، ص87، 132، 278، 286، 315-316؛ قبیلة تمیم فی الجاهلیة و الاسلام، ج1، ص124-125؛ قبیلة تمیم عبر العصور، ص53؛ البحرین فی صدر الاسلام، ص156-157.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === بعد از اسلام===<br /> در قرن دوم وسوم ه.ق بسیاری از بنی‌تمیم به مصر مهاجرت کردند.&lt;ref&gt;قبیلة تمیم عبر العصور، ص114.&lt;/ref&gt; در همین دوران، یکی از تمیمیان به نام ابراهیم بن اغلب با تاسیس [[سلسله اغلبیان]]، بر دامنه و گستره قدرت تمیمیان افزود. پس از سقوط اغلبیان، گروه‌هایی از بنی‌تمیم همچنان در آنجا باقی ماندند و بسیاری از آن‌ها بعد ها نیز به‌ [[اندلس]] کوچ کردند. .&lt;ref&gt;قبیلة تمیم عبر العصور، ص117-118.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === دوران معاصر===<br /> امروزه افراد قبیله بنی‌تمیم در مناطق گوناگون جهان از ایران تا شمال [[افریقا]] پراکنده شده‌اند؛ اما به صورت طوایف شناخته شده بیشتر در استان نجد و [[جبل شمر|جبل شَمَّر]] [[عربستان سعودی]] سکونت دارند.&lt;ref&gt;قبیلة تمیم عبر العصور، ص122، 132، 136.&lt;/ref&gt; خاندان‌ها و طوایف بنی‌تمیم در عربستان، متعلق به سه بطنِ حنظلة بن مالک بن زید مناة بن تمیم، سعد بن زید مناة، و عمرو بن تمیم هستند. .&lt;ref&gt;قبیلة تمیم عبر العصور، ص122؛ انساب الاشراف، ج12، ص363.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> در نجد از میان بنی تمیم خاندان‌هایی برخاستند که امروزه بر تحولات جزیرة العرب اثر گذار هستند. خاندان [[محمد بن عبدالوهاب]]، بنیان‌گذار [[فرقه وهابیت]] و [[آل ثانی]] {{یادداشت| خاندان آل ثانی از اواخر سده یازدهم ه . ق از نجد به ‌این منطقه آمدند.}} به عنوان حاکمان [[قطر]]، از جمله آنان هستند.&lt;ref&gt;قبیلة تمیم عبر العصور، ص122به بعد‍، 132-134.&lt;/ref&gt; .&lt;ref&gt;قبیلة تمیم عبر العصور، ص132؛ موسوعة عشائر العراق، ج3، ص252.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ==پراکندگی جغرافیایی بنی تمیم==<br /> <br /> ===عراق===<br /> ====عراق اسلامی====<br /> تمیمی‌ها از آغاز تاسیس [[کوفه]] و [[بصره]]، نخستین ساکنان آن بودند؛ در بصره بنی تمیم یکی از پنج قبایل گوناگونی بود که به آن‌ها «اخماس» گفته می‌شد. البته این قبیله درساختار قبیله ای کوفه، در مقایسه با بصره، چندان قدرت و نفوذ نداشتند .&lt;ref&gt;التنظیمات الاجتماعیة و الاقتصادیة فی البصره، ص54-55.&lt;/ref&gt; با اقامت قبیله‌های رقیب در این شهرها اندک‌اندک تعصبات شهری جای تعصبات قبیله‌ای را گرفت. از همین‌رو، این قبیله وحدت سیاسی خویش را از دست داد. لذا گاهی از بنی تمیم به عنوان تمیم بصره و تمیم کوفه سخن به میان می‌آید. {{یادداشت| چنان‌که [[احنف بن قیس]]، بزرگ تمیمیان بصره، در رویداد نبرد میان اَزْد و تمیم در بصره به صراحت گفت که در نظر او اَزْد بصره از تمیم کوفه و اَزْد کوفه از تمیم شام والاتر است.}} .&lt;ref&gt;البیان و التبیین، ج2، ص92؛ زهر الآداب، ج3، ص699.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در مجموع، 34 شاخه از تمیمی‌های در عراق برشمرده‌اند که طایفه المصالحه و الظوالم از بزرگ‌ترین طوایف تمیم عراق هستند. .&lt;ref&gt;قبیلة تمیم عبر العصور، ص126-128-159 .&lt;ref&gt; <br /> <br /> ====عراق معاصر====<br /> در عراق معاصر، پراکندگی تمیمی‌ها بسیار گسترده شد و با کم‌رنگ تر شدن پیوندهای قبیله‌ای، شناسایی آن‌ها دشوار تر شده است. عشایر بنی تمیم به تدریج در این محدوده به تشیع گرویدند. شاخه‌هایی از آنان هنوز به صورت عشایری به ویژه در استان بصره زندگی می‌کنند.&lt;ref&gt;قبیلة تمیم عبر العصور، ص126؛ عشائر العراق، ج3، ص252.&lt;/ref&gt; .&lt;ref&gt;لله و للحقیقه، ص646.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> <br /> === ایران===<br /> ====ایران اسلامی ====<br /> در [[ایران]] از سده‌های نخست تیره‌های تمیم در [[خوزستان]] و [[خراسان]] اقامت داشته‌اند‌.&lt;ref&gt;الکامل، ج9، ص103-104.&lt;/ref&gt; <br /> ====ایران معاصر====<br /> اکنون بنی‌تمیم نیز یکی از قبایل بزرگ ساکن در خوزستان است. .&lt;ref&gt;قبایل و عشایر عرب خوزستان، ص38-39.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==وضعیت سیاسی اجتماعی تمیم==<br /> ===منصب‌ها===<br /> بنی‌تمیم از پیشوایان عرب در [[موسم حج]] و داوران عرب هنگام همایش سالانه در بازار [[عکاظ]] بود. .&lt;ref&gt;المحبر، ص182.&lt;/ref&gt; <br /> منصب قضاوت میان برخی خاندان‌ها بنی تمیم همیشگی بود. .&lt;ref&gt;النقایص، جریر و فرزدق، ج1، ص437-438.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===برخورداری از حمایت قریش===<br /> با توجه به مشترک بودن جد بنی‌تمیم و قریش &lt;ref&gt;التنبیه و الاشراف، ص175؛ السیرة النبویه، ج‏1، ص75؛ تاریخ طبری، ج‏4، ص497.&lt;/ref&gt; به این نسب افتخار می‌ورزیدند&lt;ref&gt;الانساب، ج‏1، ص52.&lt;/ref&gt; و از حمایت قریش نیز برخوردار بودند؛ چنان‌که در [[یوم القصیبه|یوم القُصَیبه]] برخی از قریشی ها به حمایت از تیره بنی‌سعد بن تمیم در برابر غارت بدویان برخاستند.&lt;ref&gt;المنمق، ص354.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> تمیمیان ساکن در مسیر راه‌های تجاری جزیرة العرب، در برابر دریافت مال، پاسداری از کاروان‌های تجاری قریش را در قلمرو سکونت خود به دست گرفتند و در معاهده «ایلاف» قریش درون شدند. قریش نیز بر حفظ رابطه نیکو با بنی‌تمیم می‌کوشید.&lt;ref&gt;قبایل بنی‌تمیم و دورهم فی التاریخ العربی، ص94-98.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === قتل وغارت کاروان‌ها===<br /> از بنی تمیم نیز غارت‌هایی گزارش شده است. در [[یوم الصفقه|یوم الصَفَقه]] حاکم دست نشانده کسرای ایران، سران تمیم را به سزای غارت کاروان تجاری ایران به قتل رساند.&lt;ref&gt;انساب الاشراف، ج‏12، ص242؛ الکامل، ج‏1، ص621.&lt;/ref&gt; ویا قتل و غارت یکی از پادشاهان حمیری که پرده ای برای هدیه به کعبه فرستاده بود. .&lt;ref&gt;المحبر، ص7؛ الآثار الباقیه، ص40.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ===کارگزاران پیامبر===<br /> [[پیامبر(ص)]] [[یعلی بن امیه تمیمی]] را بر [[یمن]] گماشت. [[مالک بن نویره]] را کارگزار صدقات بنی‌حنظله ، [[زبرقان بن بدر]] و [[قیس بن عاصم]] را عامل ناحیه‌ای از بنی‌سعد کرد. [[عیینة بن حصن فزاری]] را به عنوان کارگزار صدقات بنی تمیم گماشت. .&lt;ref&gt;الادارة فی عصر الرسول، ص100، 252-254.&lt;/ref&gt; <br /> بعلاوه [[حنظلة بن ربیع تمیمی]] نیز&lt;ref&gt;الطبقات، ج6، ص123.&lt;/ref&gt; از نویسندگان رسول خدا بود.&lt;ref&gt;التنبیه و الاشراف، ص246؛ الانساب، ج1، ص254؛ البدایة و النهایه، ج5، ص342.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===نقش بنی‌تمیم در فتوحات===<br /> بیشتر گزارش‌ها درباره نقش بنی تمیم در رویداد رده و فتوحات، از [[سیف بن عمر تمیمی]] نقل گشته که جنبه حماسه‌سرایی دارد و آمیخته با افسانه‌سرایی و فضیلت‌ تراشی برای قبیله خویش است. این احتمال نیز درباره برخی دیگر از افتخارات و فضیلت‌های این قبیله وجود دارد.&lt;ref&gt;صد و پنجاه صحابی ساختگی، ج2، ص99-114.&lt;/ref&gt; <br /> سهم آن‌ها در [[نبرد قادسیه]]، به ویژه در [[لیلة القادسیه]] که دو لشکر تا صبح با یکدیگر می‌جنگیدند، چشمگیر بود.&lt;ref&gt;تاریخ طبری، ج3، ص563، 576-578؛ صد و پنجاه صحابی ساختگی، ج2، ص99-114.&lt;/ref&gt; از شرکت آن‌ها در فتح اصطخر، از شهرهای فارس&lt;ref&gt;تاریخ الاسلام، ج3، ص326؛ تاریخ طبری، ج2، ص170.&lt;/ref&gt; و خراسان&lt;ref&gt;فتوح البلدان، ص390-394.&lt;/ref&gt; یاد شده است.<br /> <br /> ===کارگزاران امام علی===<br /> از میان بنی‌تمیم کسانی چون [[معقل بن قیس ریاحی]]&lt;ref&gt;تاریخ خلیفه، ص121.&lt;/ref&gt; و [[خلید بن قرّه یربوعی]]&lt;ref&gt;تاریخ طبری، ج5، ص93؛ الکامل، ج3، ص351.&lt;/ref&gt; از کارگزاران علی(ع) &lt;ref&gt;تاریخ طبری، ج4، ص558.&lt;/ref&gt; بودند.<br /> <br /> پس از شهادت امیر المومنین (ع)، معقل بن قیس ریاحی و [[جاریة بن قدامه سعدی]] در گرفتن بیعت از مردم برای [[امام حسن(ع)]] نقش داشتند.&lt;ref&gt;انساب الاشراف، ج3، ص35-33.&lt;/ref&gt; [[اصبغ بن نباته حنظلی]]&lt;ref&gt;رجال الطوسی، ج1، ص69.&lt;/ref&gt; هم از یاران ویژه امام علی(ع) و راوی حدیث او بود.&lt;ref&gt;رجال الطوسی، ص57.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===نقش بنی تمیم در نبردهای امیر المومنین (ع)===<br /> یعلی بن امیه تمیمی‌ کارگزار [[خلیفه دوم]] و [[خلیفه سوم]] در [[صنعا]] بود. .&lt;ref&gt;تاریخ یعقوبی، ج‏2، ص157؛ تاریخ طبری، ج4، ص251-252.&lt;/ref&gt; بعدها به سپاه جمل پیوست و بخشی از هزینه رورویایی با [[امام علی(ع)]] را تامین کرد. او در همین نبرد ، به هلاکت رسید.&lt;ref&gt;الاستیعاب، ج4، ص1586-1587.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> بسیاری از تیره بنی‌حنظله به تحریک [[طلحه]] و [[زبیر]] به سپاه [[عایشه]] پیوستند. .&lt;ref&gt;الفتوح، ج2، ص488؛ شرح نهج البلاغه، ج9، ص320.&lt;/ref&gt; بخش بزرگ‌تر تمیم کوفه با رای احنف بن قیس که بزرگ تمیم بصره بود، پس از رایزنی با امام علی(ع) از نبرد کناره‌گیری کردند.&lt;ref&gt;الجمل، ص158، 207-208، 224.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> برخی تمیمی‌ها نیز با سروری [[جاریة بن قدامه]] که در شمار یاران امام علی(ع) بود، در [[نبرد صفین|صفین]] و سرکوبی [[بسر بن ارطاه]] در [[حجاز]] و یمن حضور داشتند.&lt;ref&gt;وقعة صفین، ص205؛ انساب الاشراف، ج12، ص377.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> پس از [[نبرد نهروان]]، برخی از بنی‌حنظله از فرمان امام علی(ع) بیرون رفتند و رهبری گروهی از خوارج را به دست گرفتند. از این گروه، می‌توان به [[حرقوص بن زهیر|حْرقوص بن زُهیر]]، [[مسعر بن فدکی]]،&lt;ref&gt;خوارج تندیس فتنه، ص138-111.&lt;/ref&gt; [[عروة بن ادیه|عُروة بن اُدَیه]] و [[شبث بن ربعی|شَبَث بن رِبْعی]] نام برد.&lt;ref&gt;جمهرة النسب، ص217، 225-226؛ جمهرة انساب العرب، ص223، 225.&lt;/ref&gt; برخی از آن‌ها بعدها از سرکردگان فرقه‌های خوارج چون [[اباضیه]] و [[ازارقه]] شدند.&lt;ref&gt;قبیلة تمیم عبر العصور، ص109-112.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ===در قیام عاشورا===<br /> دو تن از سران تمیمی بصره، [[احنف بن قیس سعدی]]&lt;ref&gt;الاخبار الطوال، ص231.&lt;/ref&gt; و [[مسعود بن عمرو]] ، نامه‌های [[امام حسین(ع)]]&lt;ref&gt;الفتوح، ج5، ص37.&lt;/ref&gt; در سال 60 ق. با مضمون بیان حقانیت اهل بیت و سپس دعوت از سران بصره برای حمایت و پشتیبانی از حرکت ایشان را &lt;ref&gt;مقتل الحسین، ص48-49.&lt;/ref&gt; دریافت کردند.احنف از حمایت امام و پاسخ به نامه‌ وی خودداری کرد.&lt;ref&gt;عیون الاخبار، ج1، ص311.&lt;/ref&gt; اما مسعود بن عمرو، طوایف بنی‌حنظله و بنی‌سعد و بنی عامر را &lt;ref&gt;جلاء العیون، ص609-610.&lt;/ref&gt; گرد آورد و حمایت آن‌ها را به امام اعلام کرد.&lt;ref&gt;اللهوف، ص26؛ بحار الانوار، ج‏44، ص337.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> در روز عاشورا برخی تمیمیان چون [[زرعة بن شریک]]،&lt;ref&gt;تاریخ طبری، ج5، ص453؛ البدء و التاریخ، ج6، ص11.&lt;/ref&gt; [[عمر طهوی]]،&lt;ref&gt;البدایة و النهایه، ج8، ص170-171.&lt;/ref&gt; [[جویریة بن بدر]]&lt;ref&gt;تاریخ طبری، ج5، ص393.&lt;/ref&gt; و [[حصین تمیمی]]&lt;ref&gt;تاریخ طبری، ج4، ص499.&lt;/ref&gt; در شهادت امام حسین(ع) مشارکت داشتند.<br /> در برابر، [[حرّ بن یزید ریاحی]]&lt;ref&gt;تاریخ طبری، ج5، ص422، 430، 453، 468.&lt;/ref&gt; و شماری دیگر از بنی‌تمیم در زمره یاران امام حسین(ع) و از [[شهدای کربلا]] بودند. <br /> <br /> ===در دوره امویان===<br /> نقش سیاسی ـ اجتماعی بنی‌تمیم را در دوره اموی باید در سه محور دنبال کرد. <br /> نزاع‌های قبیله‌ای : تمیمی‌ها با فرماندهی احنف بن قیس در فتوحات خراسان نقش گسترده داشتند&lt;ref&gt;الفتوح، ج2، ص337، 340.&lt;/ref&gt; منطقه خراسان از لحاظ اداری تابع بصره بود. لذا نزاع‌های سخت قبیله‌ای در بصره، نخست میان تمیم و ربیعه و‌ اندکی بعد، میان تمیم و ازد، رخ داد. آتش ستیز میان تمیم و ازد در بصره چنان زبانه کشید که حکمران شهر، [[عبیدالله بن زیاد]] به ناچار از شهر گریخت و مسعود بن عمرو عتکی، بزرگ اَزُدیان، به دست تمیمی‌ها کشته شد. با هوشمندی احنف بن قیس و پرداخت مالی سنگین، این فتنه تا‌اندازه‌ای فرونشست.&lt;ref&gt;تاریخ طبری، ج5، ص520، 525-526.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> <br /> مشارکت در فتوحات اسلامی : [[زیاد بن ابیه]]، حکمران عراق در دوره معاویه، برای دفع خطر خوارج و با توجه به این که بسیاری از رهبران خوارج تمیمی بودند، بسیاری از جنگجویان این شهر را به خراسان منتقل کرد.&lt;ref&gt;التنظیمات الاجتماعیة و الاقتصادیة فی البصره، ص44، ص142.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> کوشش در شکل‌گیری خلافت عباسی : چند تن از سران خوارج مانند [[عبدالله بن اباض]]، رهبر فرقه اباضیه، و [[عبدالله بن صفار]]، رئیس [[صفریه]]، از بنومُقاعِس&lt;ref&gt;تاریخ طبری، ج5، ص567-569؛ جمهرة النسب، ص236.&lt;/ref&gt; و [[برک بن عبدالله|بَرْک بن عبدالله]]، ضارب معاویه در شب نوزدهم [[رمضان]] سال 40ق. از بنی‌تمیم بودند.&lt;ref&gt;جمهرة النسب، ص236؛ انساب الاشراف، ج3، ص251.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ===نقش بنی‌تمیم در حکومت عباسیان===<br /> حضور بسیار گسترده بنی‌تمیم در خراسان، سبب شرکت مؤثر آن‌ها در دعوت عباسیان شد؛ چنان‌که پنج تن از نقیبان دوازده‌گانه [[عباسیان]] در خراسان از بنی‌تمیم بودند.&lt;ref&gt;تاریخ طبری، ج7، ص379-380.&lt;/ref&gt; <br /> در دوره نخست خلافت عباسی، بسیاری از بنی‌تمیم به مناصب مهم حکومتی دست یافتند؛ از جمله: [[خازم بن خزیمه]] حکمران ارمینیه و بصره، [[خزیمة بن خازم]] حکمران جزیره و . . . .&lt;ref&gt;قبیلة تمیم عبر العصور، ص119.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ==وضعیت مذهبی بنی تمیم==<br /> ===قبل از اسلام ===<br /> [[بت‌پرستی]] دین رایج میان آن‌ها بود. اسامی برخی تمیمی‌ها مانند [[عبدمناه]] و [[عبدالعزی]] است که از پرستش بت‌های مشهور شبه جزیره میان آن‌ها حکایت دارد. .&lt;ref&gt;قبیلة تمیم عبر العصور، ص90-91.&lt;/ref&gt; <br /> با توجه به وسعت و پراکندگی مناطق سکونت قبیله تمیم و مجاورت با پیروان ادیان گوناگون تنوع دینی زیادی در میان آنها وجود داشت.&lt;ref&gt;تاریخ یعقوبی، ج1، ص255.&lt;/ref&gt; [[دین زرتشت]] و [[مسیحیت]] با توجه به همجواری و مناسبات ایشان با ایران و قبایلی مانند تغلب، میان تمیم پیروانی داشت.&lt;ref&gt;قبیلة تمیم عبر العصور، ص92-93؛ المفصل، ج8، ص119.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===بعد از اسلام===<br /> با توجه به دوری تمیمی‌ها از مکه، در سال‌های نخست بعثت رسول خدا، افرادی‌ اندک از این قبیله مسلمان شدند؛ {{یادداشت|مدعا این بیان شمار‌ اندکی از تمیمی‌ها یا حُلَفای آنان مانند [[واقد بن عبدالله]] و [[خباب بن ارت|خَبّاب بن اَرَت]] در هجرت به یثرب و نبردهای [[نبرد بدر|بدر]] و [[نبرد احد|احد]] است.}} اما پس از حاکمیت اسلام بر [[مدینه]] و [[مکه]]، بزرگان تمیم به فکر هم‌پیمانی با پیامبر(ص) افتادند. . &lt;ref&gt;المحبر، ص73؛ البدء و التاریخ، ج4، ص146.&lt;/ref&gt; الطبقات، ج3، ص122؛ البدایة و النهایه، ج3، ص249.&lt;/ref&gt;<br /> مسلمان شدن بیشتر بنی‌تمیم در سال نهم ([[سنة الوفود]]) صورت پذیرفت. &lt;ref&gt;الطبقات، ج2، ص153-156؛ الاصابه، ج2، ص454؛ تاریخ خلیفه، ص45.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ===خلافت ابوبکر===<br /> از اسلام آوردن بسیاری از بنی‌تمیم پس از رحلت رسول خدا دیری نمی‌گذشت. که برخی از آن‌ها از دادن صدقات به کارگزاران خلیفه اول خودداری کردند.&lt;ref&gt;الرده، ص68؛ ایام العرب، ج2، ص143.&lt;/ref&gt; <br /> برای مثال مالک بن نویره از بنی‌یربوع بن حنظله، از دادن صدقه تیره خود به ابوبکر خودداری نمود&lt;ref&gt;الرده، ص103-104.&lt;/ref&gt; که پیامد آن، کشته شدنش به دست [[خالد بن ولید]] بود. جالب آنکه خالد همان روز با همسر مالک هم‌بستر شد.&lt;ref&gt;تاریخ طبری، ج3، ص276-280.&lt;/ref&gt; این کار مورد اعتراض عمر قرار گرفت و وی خواستار اجرای حد زنا بر خالد گشت.&lt;ref&gt;تاریخ طبری، ج‏3، ص278؛ البدایة و النهایه، ج‏6، ص322.&lt;/ref&gt; <br /> هم چنین [[سجاح]] از بنی‌یربوع تمیم در دوران خلافت ابوبکر ادعای پیامبری کرد و پس از ازدواج با مُسَیلمه، دیگر پیامبر دروغین از بنی‌حنیفه، دسته‌هایی فراوان از بنی‌تمیم و برخی بزرگان آن مانند احنف بن قیس و حارثة بن بدر و شبث بن ربعی را نیز با خود همراه کرد و پس از کشته شدن مسیلمه به دست سپاه اسلام در [[نبرد یمامه]]، خانه‌نشین شد.&lt;ref&gt;الرده، ص48-49؛ تاریخ طبری، ج3، ص267-275.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ==وضعیت فرهنگی بنی تمیم==<br /> <br /> ===راویان احادیث امامان===<br /> افراد بسیاری از تمیم میان راویان احادیث امامان و [[اهل‌بیت]] و مصنفان آثار آن‌ها هستند که زیربنای فرهنگ شیعه را به نسل‌های بعد سپردند. {{یادداشت|از جمله: [[محمد بن تمیم نهشلی]] از اصحاب [[امام کاظم(ع)]] ، [[هیثم بن عروه کوفی]] و [[غیاث بن ابراهیم]] از اصحاب امام صادق و امام کاظم(ع) و [[عمرو بن مسلم]] و [[ابونجران]] از یاران امام کاظم(ع) و پسرش [[عبدالرحمن بن ابی‌نجران]] از اصحاب [[امام رضا(ع)]] }}<br /> <br /> ===شاعران و سخنوران===<br /> جمله شاعران عصر جاهلی&lt;ref&gt;الاغانی، ج8، ص443.&lt;/ref&gt; مانند اوس بن حجر، اسود بن یعْفُر دارمی ندیم نعمان بن منذر، عَدِی بن زید عبادی،&lt;ref&gt;الشعر و الشعراء، ج1، ص9، 165.&lt;/ref&gt; عَمرو بن اَهْتَم تمیمی.&lt;ref&gt;تاریخ یعقوبی، ج1، ص266.&lt;/ref&gt; <br /> و از شاعران دوره اسلامی، جریر بن عطیة بن حذیفه (خطفی)&lt;ref&gt;وفیات الاعیان، ج1، ص321.&lt;/ref&gt; که گرایش ضد شیعی او از مدح خلفای اموی پیدا است،&lt;ref&gt;شرح دیوان جریر، ص7-8.&lt;/ref&gt; هَمّام بن غالب بن صعصعه مشهور به [[فرزدق]]، [[روبة بن عجّاج|روبَة بن عَجّاج]] (م. 145ق)، [[ابوالفوارس]] سعد بن محمد بن سعد مشهور به حَیصَ بَیص، و [[خداش بن بشر]] مشهور به بَعِیث&lt;ref&gt;انساب الاشراف، ج12، ص115؛ قبیلة تمیم عبر العصور، ص67-676، 678-687، 690-692، 726-728.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===دانشوران علوم مختلف===<br /> از بنی‌تمیم در فقه، تاریخ، قضا، حدیث، صرف و نحو، عرفان، خطابه، کلام و تفسیر نیز دانشورانی ظهور کرده‌اند. از آن جمله می‌توان به اکثم بن صیفی بن ریاح .&lt;ref&gt;تاریخ یعقوبی، ج2، ص12.&lt;/ref&gt; ابواسحق ابراهیم بن ادهم بن منصور بن زید بلخی، .&lt;ref&gt;فتوحات شاهی، ج‏1، ص، 416.&lt;/ref&gt; [[هذلول بن کعب عنبری]].&lt;ref&gt;نشوة الطرب، ص419؛ جمهرة انساب العرب، ص208-209.&lt;/ref&gt; ، اقرع بن حابس دارای مقام داوری&lt;ref&gt;النقایص، جریر و فرزدق، ج1، ص437-438.&lt;/ref&gt; ، فرزدق، شاعر مشهور، ،.&lt;ref&gt;انساب الاشراف، ج12، ص57 به بعد؛ النسب، ص234؛ جمهرة انساب العرب، ص230.&lt;/ref&gt; نصر بن مزاحم مِنقری تمیمی کوفی تاریخ‌نگار شیعی ، [[خلیفة بن خیاط]] محدّث و نسب‌شناس ، یحیی بن اکثم بن محمد تمیمی مروزی ، احمد بن فرات بن خالد ضبّی رازی قاضی القضاة دستگاه خلافت مامون ، [[ابن‌حبان بستی|ابن‌حِبّان بُستی]] ، محدّث، نعمان بن محمد معروف به [[قاضی نعمان]] فقیه مذهب اسماعیلی ، [[عبدالکریم سمعانی]] مشهور به محدّث مشرق و خاندان [[بنی‌عصرون]] و [[خاندان قلانسی]]، که منشا خدمات علمی و دیوانی بودند.&lt;ref&gt;قبیلة تمیم عبر العصور، ص119، 135، 305-306، 309، 342، 403-448، 420-422.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> جالب آنکه بنی‌تمیم میان قبایل عرب در تلفظ برخی واژه‌ها گویشی یگانه داشت و به جای ضمیر «ک» مخاطب از «ش» استفاده می‌کرد.&lt;ref&gt;جمهرة اللغه، ج1، ص42، 369؛ راه‌های نفوذ فارسی، ص117.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ==وضعیت حج‌گزاری بنی‌تمیم==<br /> بنی‌تمیم را از پیشوایان عرب در موسم حج دانسته‌اند.&lt;ref&gt;المحبر، ص182.&lt;/ref&gt; در دوران جاهلی، گروهی از فرزندان [[کعب بن سعد]] برخی مناصب حج را تا هنگام ظهور اسلام در اختیار گرفتند. .&lt;ref&gt;جمهرة النسب، ص239.&lt;/ref&gt; <br /> امر [[اجازه]] &lt;ref&gt;تاریخ طبری، ج‏2، ص257.&lt;/ref&gt; {{یادداشت| جلوداری حاجیان در کوچ به سوی [[عرفات]] و [[منا]] و [[رمی جمرات]]}} نخست در دست خاندان صوفه از بنی‌تمیم بود و سپس در دست خاندان‌هایی دیگر از بنی‌تمیم مانند [[بنی‌عطارد بن عوف]] و [[آل کرب]] قرار گرفت.&lt;ref&gt;تاریخ یعقوبی، ج1، ص256-257؛ انساب الاشراف، ج12، ص8، 362؛ جمهرة انساب العرب، ص219.&lt;/ref&gt; پس از او خاندان سعد بن زید مناة بن تمیم این مقام را به ارث بردند. آن گاه این مقام به خاندان صفوان بن حارث بن شحنة بن عطارد تمیمی رسید.&lt;ref&gt;انساب الاشراف، ج12، ص8؛ البدایة و النهایه، ج2، ص206.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===متولیان کعبه===<br /> برخی منابع [[اضبط بن قریع تمیمی]] را از متولیان کعبه برشمرده‌اند.&lt;ref&gt;المحبر، ص182؛ شفاء الغرام، ج، 2، ص36.&lt;/ref&gt; آورده‌اند که او پس از [[بنی‌جمان بن سعد تمیمی]]،&lt;ref&gt;اخبار مکه، ج5، ص152؛ شفاء الغرام، ج2، ص36.&lt;/ref&gt; تولیت خانه خدا را بر عهده گرفت و پس از او این مقام به تیره‌ای دیگر از بنی‌تمیم یعنی بنی‌حنظلة بن دارم رسید.&lt;ref&gt;اخبار مکه، ج5، ص152؛ شفاء الغرام، ج2، ص36.&lt;/ref&gt; اسید بن عمرو بن تمیم نیز پس از پدرش تولیت را بر عهده داشت که زمان آن دانسته نیست.&lt;ref&gt;شفاء الغرام، ج2، ص36.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===تلبیه‌ ویژه===<br /> بنی‌تمیم در [[مناسک حج]]، تلبیه‌ای ویژه به این صورت داشتند: «لبَّیک اللهم لبَّیک، لبَّیک لبَّیک عن تمیم، قد تراها قد اخلقت ثیابها و اثواب من وراءها و اخلصت لربها دعاءها»&lt;ref&gt;تاریخ یعقوبی، ج1، ص255.&lt;/ref&gt; {{یادداشت|بارخدایا! ندای تو را از سوی بنی‌تمیم پاسخ می‌دهیم که لباس‌هایش را فرسوده کرده و دعایش را برای پروردگارش خالص نموده است.}}<br /> <br /> ===آیین حمس===<br /> {{اصلی|حمس}}<br /> برخی تیره‌های بنی‌تمیم در مناسک حج به [[آیین حمس|آیین حُمس]] پایبند بودند&lt;ref&gt;قبائل بنی‌تمیم و دورهم فی التاریخ العربی، ص105-107.&lt;/ref&gt; و در حج خود، تنها در لباس‏‌های نو یا لباس مردم مکه به [[طواف]] می‌‏پرداختند و خوش نداشتند که طواف را با لباس‌‏هایی که معصیت در آن‌ها انجام گرفته، به جا آورند.<br /> اینان اگر لباس نو نداشتند، به صورت عریان طواف می‌‏کردند و اگر کسی با لباس‏‌های خود طواف می‏‌کرد، پس از طواف لباس‏‌ها را دور می‌انداخت و دیگر کسی از آن‌ها بهره نمی‌برد.&lt;ref&gt;شفاء الغرام، ج‏2، ص87-88.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==پانویس==<br /> {{پانویس}}<br /> == منابع ==<br /> {{منابع}}<br /> {{دانشنامه<br /> | آدرس = http://hzrc.ac.ir/post/7857<br /> | عنوان = بنی‌تمیم<br /> | نویسنده = علی اصغر رجاء<br /> }}<br /> <br /> * '''الآثار الباقیه''': ابوریحان بیرونی ( درگذشت 440 ق.)، تهران، میراث مکتوب، 1422ق.<br /> * '''الاخبار الطوال''': ابن‌داود الدینوری (درگذشت 282ق.)، به کوشش عبدالمنعم، قم، الرضی، 1412ق.<br /> * '''اخبار مکه''': الفاکهی (درگذشت 279ق.)، به کوشش ابن‌دهیش، بیروت، دار خضر، 1414ق.<br /> * '''اسباب النزول''': الواحدی (درگذشت 468ق.)، به کوشش کمال بسیونی، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1411ق.<br /> * '''الاستیعاب''': ابن‌عبدالبر (درگذشت 463ق.)، به کوشش البجاوی، بیروت، دار الجیل، 1412ق.<br /> * '''اسد الغابه''': ابن‌اثیر (درگذشت 630ق.)، بیروت، دار الفکر، 1409ق.<br /> * '''الاشتقاق''': ابن‌درید (درگذشت 321ق.)، به کوشش عبدالسلام، بیروت، دار الجیل، 1411ق.<br /> * '''الاصابه''': ابن‌حجر العسقلانی (درگذشت 852ق.)، به کوشش علی معوض و عادل عبدالموجود، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1415ق.<br /> * '''الاصنام (تنکیس الاصنام)''': هشام بن محمد کلبی (درگذشت 204ق.)، به کوشش احمد زکی، تهران، تابان، 1348ش.<br /> * '''الاعلام''': الزرکلی (درگذشت 1396ق.)، بیروت، دار العلم للملایین، 1997م.<br /> * '''الاغانی''': ابوالفرج الاصفهانی (درگذشت 356ق.)، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1415ق.<br /> * '''انساب الاشراف''': البلاذری (درگذشت 279ق.)، به کوشش زکار و زرکلی، بیروت، دار الفکر، 1417ق.<br /> * '''الانساب''': عبدالکریم السمعانی (درگذشت 562ق.)، به کوشش عبدالرحمن، حیدرآباد، دائرة ‏المعارف العثمانیه، 1382ق.<br /> * '''انصار الحسین''': محمد مهدی شمس الدین، دار الاسلامیه، 1401ق.<br /> * '''بحار الانوار''': المجلسی (درگذشت 1110ق.)، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1403ق.<br /> * '''البحرین فی صدر الاسلام''': عبدالرحمن عبدالکریم، بیروت، دار العربیه، 1421ق.<br /> * '''البدء و التاریخ''': المطهر المقدسی (درگذشت 355ق.)، بیروت، دار صادر، 1903م.<br /> * '''البدایة و النهایه''': ابن‌کثیر (درگذشت 774ق.)، بیروت، مکتبة المعارف.<br /> * '''بلاد العرب''': حسن بن عبدالله الاصفهانی، به کوشش حمد الجاسر و صالح العلی، ریاض، دار الیمامه.<br /> * '''البیان و التبیین''': الجاحظ (درگذشت 255ق.)، بیروت، مکتبة الهلال، 1423ق.<br /> * '''تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر''': الذهبی (درگذشت 748ق.)، به کوشش عمر عبدالسلام، بیروت، دار الکتاب العربی، 1410ق.<br /> * '''تاریخ الیعقوبی''': احمد بن یعقوب (درگذشت 292ق.)، بیروت، دار صادر، 1415ق.<br /> * '''تاریخ خلیفه''': خلیفة بن خیاط (درگذشت 240ق.)، به کوشش فواز، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1415ق.<br /> * '''تاریخ طبری (تاریخ الامم و الملوک)''': الطبری (درگذشت 310ق.)، به کوشش محمد ابوالفضل، بیروت، دار احیاء التراث العربی.<br /> * '''تجارب الامم''': ابوعلی مسکویه (درگذشت 421ق.)، به کوشش امامی، تهران، سروش، 1379ش.<br /> * '''التنبیه و الاشراف''': المسعودی (درگذشت 345ق.)، بیروت، دار صعب.<br /> * '''التنظیمات الاجتماعیة و الاقتصادیة فی البصره''': صالح احمد علی، بیروت، دار الطلیعه.<br /> * '''جامع البیان''': الطبری (درگذشت 310ق.)، به کوشش صدقی جمیل، بیروت، دار الفکر، 1415ق.<br /> * '''جلاء العیون''': المجلسی (درگذشت 1110ق.)، قم، سرور، 1382ش.<br /> * '''الجمل و النصرة لسید العتره''': المفید (درگذشت 413ق.)، قم، مکتبة الداوری.<br /> * '''جمهرة اللغه''': ابن‌درید (درگذشت 321ق.)، به کوشش رمزی بعلبکی، بیروت، دار العلم للملایین، 1987م.<br /> * '''جمهرة النسب''': ابن‌الکلبی (درگذشت 204ق.)، به کوشش ناجی حسن، بیروت، عالم الکتب، 1407ق.<br /> * '''جمهرة انساب العرب''': ابن‌حزم (درگذشت 456ق.)، به کوشش گروهی از علما، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1418ق.<br /> * '''خوارج و تندیس فتنه''': ولی الله عیسی‌زاده، قم، میراث ماندگار، 1383ش.<br /> * '''راه‌های نفوذ فارسی در فرهنگ و زبان عرب جاهلی''': آذرتاش آذرنوش، تهران، توس، 1374ش.<br /> * '''رجال ابن‌داود''': ابن‌داود الحلی (درگذشت 707ق.)، به کوشش سید محمد صادق، نجف، المکتبة الحیدریه، 1392ق.<br /> * '''رجال الطوسی''': الطوسی (درگذشت 460ق.)، به کوشش قیومی، قم، نشر اسلامی، 1415ق.<br /> * '''رجال النجاشی''': النجاشی (درگذشت 450ق.)، به کوشش شبیری زنجانی، قم، نشر اسلامی، 1418ق.<br /> * '''الرده''': الواقدی (درگذشت 207ق.)، به کوشش الجبوری، بیروت، دار الغرب الاسلامی، 1410ق.<br /> * '''زهر الآداب و ثمر الالباب''': ابراهیم القیروانی (درگذشت 453ق.)، بیروت، دار الجیل.<br /> * '''سبل الهدی''': محمد بن یوسف الصالحی (درگذشت 942ق.)، به کوشش عادل احمد و علی محمد، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1414ق.<br /> * '''السیرة النبویه''': ابن‌هشام (درگذشت 213/218ق.)، به کوشش السقاء و دیگران، بیروت، دار المعرفه.<br /> * '''شرح دیوان جریر''': تاج الدین شلق، بیروت، دار الکتاب العربی، 1429ق.<br /> * '''شرح نهج البلاغه''': ابن‌ابی‌الحدید (درگذشت 656ق.)، به کوشش محمد ابوالفضل، دار احیاء الکتب العربیه، 1378ق.<br /> * '''الشعر و الشعراء''': ابن‌قتیبه (درگذشت 276ق.)، قاهره، دار الحدیث، 1423ق.<br /> * '''شفاء الغرام''': محمد الفاسی (درگذشت 832ق.)، به کوشش گروهی از علما، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1421ق.<br /> * '''صد و پنجاه صحابی ساختگی''': سید مرتضی عسکری، ترجمه: سردارنیا.<br /> * '''الطبقات الکبری''': ابن‌سعد (درگذشت 230ق.)، به کوشش محمد عبدالقادر، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1418ق.<br /> * '''عیون الاخبار''': ابن‌قتیبه (درگذشت م. 276ق.)، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1418ق.<br /> * '''فتوح البلدان''': البلاذری (درگذشت 279ق.)، بیروت، دار الهلال، 1988م.<br /> * '''الفتوح''': ابن‌اعثم الکوفی (درگذشت 314ق.)، به کوشش علی شیری، بیروت، دار الاضواء، 1411ق.<br /> * '''فتوحات شاهی''': ابراهیم امینی هروی (درگذشت 10 ق.)، به کوشش نصیری، تهران، انجمن آثار فرهنگی، 1383ش.<br /> * '''الفهرست''': الطوسی (درگذشت 460 ق)، به کوشش قیومی، نشر الفقاهه، 1417ق.<br /> * '''قبائل بنی‌تیم و دورهم فی التاریخ العربی قبل الاسلام''': واثقة حازم جاسم الحیالی، بیروت، الدار العربیة للموسوعات، 1433ق.<br /> * '''قبایل و عشایر عرب خوزستان''': یوسف عزیزی، تهران، 1373ش.<br /> * '''قبلیة تمیم عبر العصور''': عبدالله محمود حسین، دمشق، دار الیمیر، 2000م.<br /> * '''قبلیة تمیم فی الجاهلیة و الاسلام''': عبدالقادر فیاض حرفوش، دمشق، دار البشائر، 1423ق.<br /> * '''الکامل فی التاریخ''': ابن‌اثیر (درگذشت 630 ق.)، بیروت، دار صادر، 1385ق.<br /> * '''لسان العرب''': ابن‌منظور (درگذشت 711ق.)، قم، ادب الحوزه، 1405ق.<br /> * '''لله و للحقیقه''': علی آل محسن، تهران، مشعر، 1424ق.<br /> * '''اللهوف''': ابن‌طاووس (درگذشت 664ق.)، انوار الهدی، 1417ق.<br /> * '''المحبّر''': ابن‌حبیب (درگذشت 245ق.)، به کوشش ایلزه لیختن شتیتر، بیروت، دار الآفاق الجدیده.<br /> * '''المعارف''': ابن‌قتیبه (درگذشت 276ق.)، به کوشش ثروت عکاشه، قم، الرضی، 1373ش.<br /> * '''معجم الادباء''': یاقوت الحموی (درگذشت 626ق.)، بیروت، دار الفکر، 1400ق.<br /> * '''معجم قبائل العرب''': عمر کحّاله، بیروت، الرساله، 1405ق.<br /> * '''المفصل''': جواد علی، دار الساقی، 1424ق.<br /> * '''مقتل الحسین(ع)''': ابومخنف (درگذشت 157ق.)، به کوشش الغفاری، قم، المطبعة العلمیه.<br /> * '''المنتظم''': ابن‌جوزی (درگذشت 597ق.)، به کوشش محمد عبدالقادر و دیگران، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1412ق.<br /> * '''المنمق''': ابن‌حبیب (درگذشت 245ق.)، به‏کوشش احمد فاروق، بیروت، عالم ‏الکتب، 1405ق.<br /> * '''موسوعة عشائر العراق''': عباس عزاوی، بیروت، دار العربیه، 1425ق.<br /> * '''النسب''': ابن‌سلّام الهروی (درگذشت 224ق.)، به کوشش مریم محمد، بیروت، دار الفکر، 1410ق.<br /> * '''نشوة الطرب فی تاریخ جاهلیة العرب''': ابن‌سعید‌اندلسی، به کوشش عبدالرحمن، عمان، مکتبة الاقصی.<br /> * '''نفس المهموم''': عباس قمی (درگذشت 1359ق.)، نجف، مکتبة الحیدریه، 1421ق.<br /> * '''وفیات الاعیان''': ابن‌خلکان (درگذشت 681ق.)، به کوشش احسان عباس، بیروت، دار صادر.<br /> * '''وقعة صفین''': ابن‌مزاحم المنقری (درگذشت 212ق.)، به کوشش عبدالسلام، قم، مکتبة النجفی، 1404ق.<br /> <br /> <br /> <br /> {{پایان}}<br /> {{قبایل عرب}}<br /> <br /> [[رده:قبایل صاحب منصب]]<br /> [[رده:قبایل عربستان]]<br /> [[رده:راویان احادیث ائمه]]<br /> [[رده:کارگزاران پیامبر]]<br /> [[رده:قبیله قریش]]</div>

R.dolat abadi https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%A8%D9%86%DB%8C%E2%80%8C%D8%AA%D9%85%DB%8C%D9%85&diff=40162 2021-10-24T17:09:16Z

<p>R.dolat abadi: </p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات قبایل<br /> | نام = بنی‌تمیم<br /> | تصویر = <br /> | اندازه تصویر = <br /> | نام کامل = بنی تمیم<br /> | نسب = تمیم بن مُرّ بن اُدّ بن طابخة بن الیاس بن مُضَر بن نزار بن معد بن عدنان<br /> | محل حکومت = <br /> | مدت حکومت = <br /> | مکان قبیله = [[جزیرة العرب]]، [[صحرای نجد]]، [[عراق]]، [[ایران]] ، [[بحرین]] و [[مصر]]<br /> | سرسلسله = <br /> | اشخاص مهم = [[اصبغ بن نباته حنظلی]]، [[حرّ بن یزید ریاحی]]، [[فرزدق]]، [[ابوالفوارس]]، [[خداش بن بشر]]، [[اکثم بن صیفی اسیدی|اکثم بن صیفی بن ریاح اسیدی]]، [[هذلول بن کعب عنبری]]، [[زبان بن علاء مازنی|زَبّان بن علاء بن عمار مازنی]]، [[خلیفة بن خیاط]]، [[یحیی بن اکثم تمیمی]]، [[ابن‌حبان بستی|ابن‌حِبّان بُستی]]، [[قاضی نعمان]]، [[عبدالکریم سمعانی]]، [[اضبط بن قریع تمیمی]]<br /> | جمعیت = <br /> | جنگ‌ها = <br /> | شاخه‌ای از = مضری ها/ عدنانی ها / نوادگان حضرت اسماعیل(ع)<br /> | زیرشاخه‌ها = [[بنی‌عصرون]]، [[بنومجاشع بن دارم]]، [[بنی‌عطارد بن عوف]]، [[آل کرب]]، [[آل ثانی]]، [[بنی‌سعد]]، [[بنی‌نهشل]]، [[بنی‌یربوع]]، [[بنی‌مازن]]<br /> | مهم‌ترین اقدامات = شرکت در فتوحات اسلامی، شرکت در [[نبرد جمل]]، [[نبرد صفین|صفین]] و [[نبرد نهروان|نهروان]]، شرکت در قیام عاشورا و قیام مختار، نقش آفرین در در دوره امویان و عباسیان<br /> | مناصب مهم = از پیشوایان عرب در [[موسم حج]]، داوران عرب در [[عکاظ]]، کارگزاران [[پیامبر(ص)]]، کارگزاران [[امام علی(ع)]]، متولیان [[کعبه]] ، [[تلبیه]] ویژه و آیین [[حمس]]<br /> | مذهب = [[بت‌پرستی]]، [[مسیحیت]]، [[زرتشت]]، [[اسلام]]<br /> }}<br /> <br /> '''بنی‌تمیم''' از قبایل مهم [[عربستان]] در دوران باستان بود. تعداد فراوان افراد قبیله باعث اثر گذاری فراوان آنها در تحولات سیاسی شهر [[مکه]] شد. این فراوانی هم چنین باعث ایجاد شاخه های بسیاری در پسران تمیم شد. اصالت و نسب این قبیله به نوادگاه حضرت [[اسماعیل]] (ع) می رسید.<br /> قبل از اسلام اغلب تمیمی ها بت پرستی بودند و تولیت [[کعبه]] و مکه بر عهده اینان بود. بعد ها از مکه بیرون رانده شده و راهی سرزمین [[نجد]] شدند. افراد این قبیله بعد از اسلام آوردن در سال نهم ه.ق هم چنین نقش مهمی را در اسلام ایفا کردند.بنی تمیم شاعران ، دانشوران ، راویان ، کارگزارن و جنگجویان بسیاری را به اسلام تقدیم کرد. <br /> بعد ها این قبیله به سایر نقاط در شبه جزیره ، [[ایران]] ، [[عراق]] و [[آفریقا]] پراکنده شدند. در عصر حاضر اغلب آنها در همان نجد ساکن بوده و خاندان محمد بن عبدالوهاب بنیان گذار [[وهابیت]] و [[آل ثانی]] حاکم قطر از قبیله بنی تمیم هستند.<br /> <br /> ==اهمیت قبیله بنی تمیم==<br /> <br /> قبیله بنی تمیم از گذشته‌ های دور در قیاس با دیگر قبایل [[عرب]]، بسیار با اهمیت بود. دلیل این اهمیت را می توان در فراوانی جمعیت و تیره های مختلف و به دنبال آن پراکندگی محل سکونت آنان جست و جو کرد. البته اهمیت ویژه این قبیله به سبب برعهده داشتن تولیت [[کعبه]] بود. این موارد باعث شد که قبیله بنی‌تمیم از بزرگ‌ترین بنیان‌های قوم عرب محسوب شود. .&lt;ref&gt;جمهرة انساب العرب، ص207؛ نشوة الطرب، ص415.&lt;/ref&gt; بزرگی این قبیله موجب نگارش ، تک‌نگاری‌های تاریخی شد. <br /> <br /> == تبار نامه بنی تمیم==<br /> ===پدران===<br /> تمیم بن مُرّ بن اُدّ بن طابخة بن الیاس بن مُضَر بن نزار بن معد بن عدنان، از نوادگان حضرت [[اسماعیل(ع)]] است..&lt;ref&gt;النسب، ص231؛ جمهرة النسب، ص20، 189؛ جمهرة انساب العرب، ص207، 480.&lt;/ref&gt; تمیمیان در [[الیاس]]، که جد شانزدهم رسول خدا است، با [[قریش]] هم‌نسب هستند.&lt;ref&gt;الانساب، ج1، ص13-14.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===فرزندان===<br /> شخص تمیم چهار پسر به نام زید مناة، عمرو، حارِث و یَربوع داشت.&lt;ref&gt;جمهرة النسب، ص191؛ النسب، ص232، انساب الاشراف، ج12، ص11؛ جمهرة انساب العرب، ص207.&lt;/ref&gt; یربوع در کودکی درگذشت و حارث کم‌نسل شد {{یادداشت|نسل حارث از طریق فرزندش معاویه به نام شَقِرات ادامه یافت.}} ، لذا بیشتر شاخه‌های قبیله تمیم، از نسل زید مناة و عمرو بودند.<br /> از فرزندان عمرو بن تمیم، خاندان‌های بسیاری&lt;ref&gt;جمهرة النسب، ص251-252.&lt;/ref&gt; از جمله حَبِطات {{یادداشت|لقب حارث بن عمرو و فرزندانش.}} &lt;ref&gt;جمهرة انساب العرب، ص211-213؛ الاشتقاق، ص202؛ الانساب، ج4، ص50.&lt;/ref&gt; و از زید مناة&lt;ref&gt;انساب الاشراف، ج12، ص13؛ النسب، ص231؛ جمهرة انساب العرب، ص213.&lt;/ref&gt; شاخه‌های فراوانی مانند [[بنوکعب بن سعد]] و تیره مشهور آن [[بنومقاعس|بنومُقاعِس]]&lt;ref&gt;جمهرة النسب، ص230 به بعد. &lt;/ref&gt; [[بنی‌حنظله]] ، [[بنی‌دارم]]&lt;ref&gt;النسب، ص193-226.&lt;/ref&gt; و [[بنی‌یربوع]] پدید آمدند..&lt;ref&gt;جمهرة النسب، ص213؛ انساب الاشراف، ج12، ص11.&lt;/ref&gt; <br /> از تیره‌های بنی‌حنظله می‌توان به براجم،&lt;ref&gt;انساب الاشراف، ج12، ص15؛ الاشتقاق، ص218؛ نشوة الطرب، ص447.&lt;/ref&gt; [[بنوعنبر بن یربوع]]&lt;ref&gt;نشوة الطرب، ص448-449.&lt;/ref&gt; و [[بنودارم بن مالک|بنودارم]] بن مالک بن حنظله اشاره کرد.&lt;ref&gt;انساب الاشراف، ج12، ص16، 19؛ الاشتقاق، ص234.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ==خاستگاه بنی تمیم==<br /> === قبل از اسلام===<br /> <br /> سرزمین اصلی و خاستگاه قبیله تمیم، [[جزیرة العرب]] بود.<br /> سرسلسله این خاندان و برخی از نسلش که تولیت [[کعبه]] را بر عهده داشتند، در [[مکه]] ساکن بودند. 150 سال پیش از ظهور اسلام، عرب‌های ساکن مکه، تمیم را به سبب غارت و بی‌حرمتی به کعبه، به بیرون جزیره العرب راندند. {{یادداشت| به گزارش ابن‌زبیر و فرزدق.}} اما زمان دقیق مهاجرتشان به [[نجد]] مشخص نیست. .&lt;ref&gt;الاغانی، ج9، ص224-225.&lt;/ref&gt; <br /> پیش از اسلام سکونت گاه قبیله بنی تمیم اغلب در [[صحرای نجد]] بوده است. اما شاخه هایی از این قبیله در حیره [[عراق]] و [[بحرین]] ، به عنوان زیستگاه بنی‌تمیم یاد شده است.&lt;ref&gt;بلادالعرب، ص87، 132، 278، 286، 315-316؛ قبیلة تمیم فی الجاهلیة و الاسلام، ج1، ص124-125؛ قبیلة تمیم عبر العصور، ص53.&lt;/ref&gt; .&lt;ref&gt;البحرین فی صدر الاسلام، ص156-157.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === بعد از اسلام===<br /> در قرن دوم وسوم ه.ق بسیاری از بنی‌تمیم به مصر مهاجرت کردند.&lt;ref&gt;قبیلة تمیم عبر العصور، ص114.&lt;/ref&gt; در همین دوران، یکی از تمیمیان به نام ابراهیم بن اغلب با تاسیس [[سلسله اغلبیان]]، بر دامنه و گستره قدرت تمیمیان افزود. پس از سقوط اغلبیان، گروه‌هایی از بنی‌تمیم همچنان در آنجا باقی ماندند و بسیاری از آن‌ها بعد ها نیز به‌ [[اندلس]] کوچ کردند. .&lt;ref&gt;قبیلة تمیم عبر العصور، ص117-118.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === دوران معاصر===<br /> امروز افراد قبیله بنی‌تمیم در مناطق گوناگون جهان از ایران تا شمال [[افریقا]] پراکنده‌اند؛ اما به صورت طوایف شناخته شده بیشتر در استان نجد و [[جبل شمر|جبل شَمَّر]] [[عربستان سعودی]] سکونت دارند.&lt;ref&gt;قبیلة تمیم عبر العصور، ص122، 132، 136.&lt;/ref&gt; خاندان‌ها و طوایف بنی‌تمیم در عربستان، متعلق به سه بطنِ حنظلة بن مالک بن زید مناة بن تمیم، سعد بن زید مناة، و عمرو بن تمیم هستند. .&lt;ref&gt;قبیلة تمیم عبر العصور، ص122؛ انساب الاشراف، ج12، ص363.&lt;/ref&gt; <br /> از میان بنی‌تمیم ساکن در نجد خاندان‌هایی برخاستند که بر تحولات جزیرة العرب اثر نهادند. خاندان [[محمد بن عبدالوهاب]]، بنیان‌گذار [[فرقه وهابیت]] و [[آل ثانی]] {{یادداشت| خاندان آل ثانی از اواخر سده یازدهم ه . ق از نجد به ‌این منطقه آمدند.}} به عنوان حاکمان [[قطر]]، از آن جمله هستند.&lt;ref&gt;قبیلة تمیم عبر العصور، ص122به بعد‍، 132-134.&lt;/ref&gt; .&lt;ref&gt;قبیلة تمیم عبر العصور، ص132؛ موسوعة عشائر العراق، ج3، ص252.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ==پراکندگی جغرافیایی بنی تمیم==<br /> <br /> ===عراق===<br /> ====عراق اسلامی====<br /> از آغاز تاسیس [[کوفه]] و [[بصره]]، تمیمی‌ها از نخستین ساکنان این دو شهر بودند؛ بصره شامل پنج گروه از قبایل گوناگون بود که به آن‌ها «اخماس» گفته می‌شد و تمیم یکی از آن‌ها بود اما در ساختار قبیله‌ای کوفه، در مقایسه با بصره، چندان قدرت و نفوذ نداشتند. .&lt;ref&gt;التنظیمات الاجتماعیة و الاقتصادیة فی البصره، ص54-55.&lt;/ref&gt; با اقامت قبیله‌های رقیب در شهرهایی چون کوفه و بصره،‌ اندک‌اندک تعصبات شهری جای تعصبات قبیله‌ای را گرفت و از همین‌رو، گاه به جای تمیم، از تمیم بصره و تمیم کوفه سخن به میان می‌آمد. {{یادداشت| چنان‌که [[احنف بن قیس]]، بزرگ تمیمیان بصره، در رویداد نبرد میان اَزْد و تمیم در بصره به صراحت گفت که در نظر او اَزْد بصره از تمیم کوفه و اَزْد کوفه از تمیم شام والاتر است.}} .&lt;ref&gt;البیان و التبیین، ج2، ص92؛ زهر الآداب، ج3، ص699.&lt;/ref&gt;<br /> در مجموع، 34 شاخه از تمیمی‌های در عراق برشمرده‌اند که طایفه المصالحه و الظوالم از بزرگ‌ترین طوایف تمیم عراق هستند. .&lt;ref&gt;قبیلة تمیم عبر العصور، ص126-128.&lt;/ref&gt; .&lt;ref&gt;قبیلة تمیم عبر العصور، ص129.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ====عراق معاصر====<br /> در عراق معاصر، پراکندگی تمیمی‌ها بسیار گسترده شد و با کم‌رنگ تر شدن پیوندهای قبیله‌ای، شناسایی آن‌ها دشوار تر شده است. عشایر بنی تمیم به تدریج در این محدوده به تشیع گرویدند. شاخه‌هایی از آنان هنوز به صورت عشایری به ویژه در استان بصره زندگی می‌کنند.&lt;ref&gt;قبیلة تمیم عبر العصور، ص126؛ عشائر العراق، ج3، ص252.&lt;/ref&gt; .&lt;ref&gt;لله و للحقیقه، ص646.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> <br /> === ایران===<br /> ====ایران اسلامی ====<br /> در [[ایران]] از سده‌های نخست ق. تیره‌های تمیم در [[خوزستان]] و [[خراسان]] اقامت داشته‌اند‌.&lt;ref&gt;الکامل، ج9، ص103-104.&lt;/ref&gt; <br /> ====ایران معاصر====<br /> اکنون نیز بنی‌تمیم یکی از قبایل بزرگ ساکن در خوزستان است. .&lt;ref&gt;قبایل و عشایر عرب خوزستان، ص38-39.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==وضعیت سیاسی اجتماعی تمیم==<br /> ===منصب‌ها===<br /> بنی‌تمیم از پیشوایان عرب در [[موسم حج]] و داوران عرب هنگام همایش سالانه در بازار [[عکاظ]]بود. .&lt;ref&gt;المحبر، ص182.&lt;/ref&gt; <br /> منصب قضاوت میان برخی خاندان‌ها بنی تمیم همیشگی بود. .&lt;ref&gt;النقایص، جریر و فرزدق، ج1، ص437-438.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===برخورداری از حمایت قریش===<br /> با توجه به مشترک بودن جد بنی‌تمیم و قریش &lt;ref&gt;التنبیه و الاشراف، ص175؛ السیرة النبویه، ج‏1، ص75؛ تاریخ طبری، ج‏4، ص497.&lt;/ref&gt; به این نسب افتخار می‌ورزیدند&lt;ref&gt;الانساب، ج‏1، ص52.&lt;/ref&gt; و از حمایت قریش نیز برخوردار بودند؛ چنان‌که در [[یوم القصیبه|یوم القُصَیبه]] برخی از قریشی ها به حمایت از تیره بنی‌سعد بن تمیم در برابر غارت بدویان برخاستند.&lt;ref&gt;المنمق، ص354.&lt;/ref&gt; <br /> تمیمیان ساکن در مسیر راه‌های تجاری جزیرة العرب، در برابر دریافت مال، پاسداری از کاروان‌های تجاری قریش را در قلمرو سکونت خود به دست گرفتند و در معاهده «ایلاف» قریش درون شدند. قریش نیز بر حفظ رابطه نیکو با بنی‌تمیم می‌کوشید.&lt;ref&gt;قبایل بنی‌تمیم و دورهم فی التاریخ العربی، ص94-98.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === قتل وغارت کاروان‌ها===<br /> غارت‌هایی نیز از آن‌ها گزارش شده است. در [[یوم الصفقه|یوم الصَفَقه]] حاکم دست نشانده کسرای ایران، سران تمیم را به سزای غارت کاروان تجاری ایران به قتل رساند.&lt;ref&gt;انساب الاشراف، ج‏12، ص242؛ الکامل، ج‏1، ص621.&lt;/ref&gt; ویا قتل و غارت یکی از پادشاهان حمیری که پرده ای برای هدیه به کعبه فرستاده بود. .&lt;ref&gt;المحبر، ص7؛ الآثار الباقیه، ص40.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ===کارگزاران پیامبر===<br /> [[پیامبر(ص)]] [[یعلی بن امیه تمیمی]] را بر [[یمن]] گماشت و [[مالک بن نویره]] را کارگزار صدقات بنی‌حنظله ، [[زبرقان بن بدر]] و[[قیس بن عاصم]]، را عامل ناحیه‌ای از بنی‌سعد و [[عیینة بن حصن فزاری]] را به عنوان کارگزار صدقات بنی تمیم گماشت. .&lt;ref&gt;الادارة فی عصر الرسول، ص100، 252-254.&lt;/ref&gt; <br /> [[حنظلة بن ربیع تمیمی]] نیز&lt;ref&gt;الطبقات، ج6، ص123.&lt;/ref&gt; از نویسندگان رسول خدا بود..&lt;ref&gt;التنبیه و الاشراف، ص246؛ الانساب، ج1، ص254؛ البدایة و النهایه، ج5، ص342.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===نقش بنی‌تمیم در فتوحات===<br /> بیشتر گزارش‌ها درباره نقش تمیم در رویداد رده و فتوحات، از [[سیف بن عمر تمیمی]] نقل گشته که جنبه حماسه‌سرایی دارد و آمیخته با افسانه‌سرایی و فضیلت‌تراشی برای قبیله خویش است. این احتمال درباره برخی دیگر از افتخارات و فضیلت‌های این قبیله نیز وجود دارد.&lt;ref&gt;صد و پنجاه صحابی ساختگی، ج2، ص99-114.&lt;/ref&gt; <br /> سهم آن‌ها در [[نبرد قادسیه]]، به ویژه در [[لیلة القادسیه]] که دو لشکر تا صبح با یکدیگر می‌جنگیدند، چشمگیر بود.&lt;ref&gt;تاریخ طبری، ج3، ص563، 576-578؛ صد و پنجاه صحابی ساختگی، ج2، ص99-114.&lt;/ref&gt; از شرکت آن‌ها در فتح اصطخر، از شهرهای فارس&lt;ref&gt;تاریخ الاسلام، ج3، ص326؛ تاریخ طبری، ج2، ص170.&lt;/ref&gt; و خراسان&lt;ref&gt;فتوح البلدان، ص390-394.&lt;/ref&gt; یاد شده است.<br /> <br /> ===کارگزاران امام علی===<br /> از میان بنی‌تمیم کسانی چون [[معقل بن قیس ریاحی]]&lt;ref&gt;تاریخ خلیفه، ص121.&lt;/ref&gt; و [[خلید بن قرّه یربوعی]]&lt;ref&gt;تاریخ طبری، ج5، ص93؛ الکامل، ج3، ص351.&lt;/ref&gt; از کارگزاران علی(ع) به ترتیب صاحب شرطه و حکمران امام در خراسان&lt;ref&gt;تاریخ طبری، ج4، ص558.&lt;/ref&gt; بودند.<br /> پس از شهادت امام، معقل بن قیس ریاحی و [[جاریة بن قدامه سعدی]] در گرفتن بیعت از مردم برای [[امام حسن(ع)]] نقش داشتند.&lt;ref&gt;انساب الاشراف، ج3، ص35-33.&lt;/ref&gt; [[اصبغ بن نباته حنظلی]]&lt;ref&gt;رجال الطوسی، ج1، ص69.&lt;/ref&gt; هم از یاران ویژه امام علی(ع) و راوی حدیث او بود.&lt;ref&gt;رجال الطوسی، ص57.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===نقش بنی تمیم در نبردهای امیر المومنین (ع)===<br /> یعلی بن امیه تمیمی‌ کارگزار [[خلیفه دوم]] و [[خلیفه سوم]] در [[صنعا]] بود. &lt;ref&gt; .تاریخ یعقوبی، ج‏2، ص157 &lt;ref&gt;تاریخ طبری، ج4، ص251-252.&lt;/ref&gt; بعدها به سپاه جمل پیوست و بخشی از هزینه رورویایی با [[امام علی(ع)]] را تامین کرد و در همین نبرد ، کشته شد.&lt;ref&gt;الاستیعاب، ج4، ص1586-1587.&lt;/ref&gt; <br /> بسیاری از تیره بنی‌حنظله به تحریک [[طلحه]] و [[زبیر]] به سپاه [[عایشه]] پیوستند. .&lt;ref&gt;الفتوح، ج2، ص488؛ شرح نهج البلاغه، ج9، ص320.&lt;/ref&gt; بخش بزرگ‌تر تمیم کوفه با رای احنف بن قیس که بزرگ تمیم بصره بود، پس از رایزنی با امام علی(ع) از نبرد کناره‌گیری کردند.&lt;ref&gt;الجمل، ص158، 207-208، 224.&lt;/ref&gt; <br /> برخی تمیمی‌ها نیز با سروری [[جاریة بن قدامه]] که در شمار یاران امام علی(ع) بود، در [[نبرد صفین|صفین]] و سرکوبی [[بسر بن ارطاه]] در [[حجاز]] و یمن حضور داشتند.&lt;ref&gt;وقعة صفین، ص205؛ انساب الاشراف، ج12، ص377.&lt;/ref&gt; <br /> پس از [[نبرد نهروان]]، برخی از بنی‌حنظله از فرمان امام علی(ع) بیرون رفتند و رهبری گروهی از خوارج را به دست گرفتند. از این گروه، می‌توان از [[حرقوص بن زهیر|حْرقوص بن زُهیر]]، [[مسعر بن فدکی]]،&lt;ref&gt;خوارج تندیس فتنه، ص138-111.&lt;/ref&gt; [[عروة بن ادیه|عُروة بن اُدَیه]] و [[شبث بن ربعی|شَبَث بن رِبْعی]] نام برد.&lt;ref&gt;جمهرة النسب، ص217، 225-226؛ جمهرة انساب العرب، ص223، 225.&lt;/ref&gt; برخی از آن‌ها بعدها از سرکردگان فرقه‌های خوارج چون [[اباضیه]] و [[ازارقه]] شدند.&lt;ref&gt;قبیلة تمیم عبر العصور، ص109-112.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ===در قیام عاشورا===<br /> [[احنف بن قیس سعدی]]&lt;ref&gt;الاخبار الطوال، ص231.&lt;/ref&gt; و [[مسعود بن عمرو]] دو تن از سران تمیمی بصره، نامه‌های [[امام حسین(ع)]]&lt;ref&gt;الفتوح، ج5، ص37.&lt;/ref&gt; را در سال 60 ق. با مضمون بیان حقانیت اهل بیت: و دعوت از سران بصره برای حمایت و پشتیبانی از حرکت ایشان&lt;ref&gt;مقتل الحسین، ص48-49.&lt;/ref&gt; دریافت کردند.احنف از حمایت امام و پاسخ به نامه‌ وی خودداری کرد.&lt;ref&gt;عیون الاخبار، ج1، ص311.&lt;/ref&gt; اما مسعود بن طوایف بنی‌حنظله و بنی‌سعد تمیم&lt;ref&gt;جلاء العیون، ص609-610.&lt;/ref&gt; و بنی‌عامر را گرد آورد و حمایت آن‌ها را به امام اعلام کرد.&lt;ref&gt;اللهوف، ص26؛ بحار الانوار، ج‏44، ص337.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> در روز عاشورا برخی تمیمیان چون [[زرعة بن شریک]]،&lt;ref&gt;تاریخ طبری، ج5، ص453؛ البدء و التاریخ، ج6، ص11.&lt;/ref&gt; [[عمر طهوی]]،&lt;ref&gt;البدایة و النهایه، ج8، ص170-171.&lt;/ref&gt; [[جویریة بن بدر]]&lt;ref&gt;تاریخ طبری، ج5، ص393.&lt;/ref&gt; و [[حصین تمیمی]]&lt;ref&gt;تاریخ طبری، ج4، ص499.&lt;/ref&gt; در شهادت امام حسین(ع) مشارکت داشتند.<br /> در برابر، [[حرّ بن یزید ریاحی]]&lt;ref&gt;تاریخ طبری، ج5، ص422، 430، 453، 468.&lt;/ref&gt; و شماری دیگر از بنی‌تمیم در زمره یاران امام حسین(ع) و از [[شهدای کربلا]] بودند. <br /> <br /> ===در دوره امویان===<br /> نقش سیاسی ـ اجتماعی بنی‌تمیم را در دوره اموی می‌توان در سه محور دنبال کرد. <br /> نزاع‌های قبیله‌ای : تمیمی‌ها با فرماندهی احنف بن قیس در فتوحات خراسان نقش گسترده داشتند&lt;ref&gt;الفتوح، ج2، ص337، 340.&lt;/ref&gt; منطقه خراسان از لحاظ اداری تابع بصره بود. لذا نزاع‌های سخت قبیله‌ای در بصره، نخست میان تمیم و ربیعه و‌ اندکی بعد، میان تمیم و ازد، رخ داد. آتش ستیز میان تمیم و ازد در بصره چنان زبانه کشید که حکمران شهر، [[عبیدالله بن زیاد]] به ناچار از شهر گریخت و مسعود بن عمرو عتکی، بزرگ ازدیان، به دست تمیمی‌ها کشته شد. با هوشمندی احنف بن قیس و پرداخت مالی سنگین، این فتنه تا‌اندازه‌ای فرونشست.&lt;ref&gt;تاریخ طبری، ج5، ص520، 525-526.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> <br /> مشارکت در فتوحات اسلامی : [[زیاد بن ابیه]]، حکمران عراق در دوره معاویه، برای دفع خطر خوارج و با توجه به این که بسیاری از رهبران خوارج تمیمی بودند، بسیاری از جنگجویان این شهر را به خراسان منتقل کرد.&lt;ref&gt;التنظیمات الاجتماعیة و الاقتصادیة فی البصره، ص44، ص142.&lt;/ref&gt;<br /> کوشش در شکل‌گیری خلافت عباسی : چند تن از سران خوارج مانند [[عبدالله بن اباض]]، رهبر فرقه اباضیه، و [[عبدالله بن صفار]]، رئیس [[صفریه]]، از بنومُقاعِس&lt;ref&gt;تاریخ طبری، ج5، ص567-569؛ جمهرة النسب، ص236.&lt;/ref&gt; و [[برک بن عبدالله|بَرْک بن عبدالله]]، ضارب معاویه در شب نوزدهم [[رمضان]] سال 40ق. از بنی‌تمیم بودند.&lt;ref&gt;جمهرة النسب، ص236؛ انساب الاشراف، ج3، ص251.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ===نقش بنی‌تمیم در حکومت عباسیان===<br /> حضور بسیار گسترده بنی‌تمیم در خراسان، سبب شرکت مؤثر آن‌ها در دعوت عباسیان شد؛ چنان‌که پنج تن از نقیبان دوازده‌گانه [[عباسیان]] در خراسان از بنی‌تمیم بودند.&lt;ref&gt;تاریخ طبری، ج7، ص379-380.&lt;/ref&gt; <br /> در دوره نخست خلافت عباسی، بسیاری از بنی‌تمیم به مناصب مهم حکومتی دست یافتند؛ از جمله: [[خازم بن خزیمه]] حکمران ارمینیه و بصره، [[خزیمة بن خازم]] حکمران جزیره و . . . .&lt;ref&gt;قبیلة تمیم عبر العصور، ص119.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ==وضعیت مذهبی بنی تمیم==<br /> ===قبل از اسلام ===<br /> [[بت‌پرستی]] دین رایج میان آن‌ها بود. اسامی برخی تمیمی‌ها مانند [[عبدمناه]] و [[عبدالعزی]] است که از پرستش بت‌های مشهور شبه جزیره میان آن‌ها حکایت دارد. .&lt;ref&gt;قبیلة تمیم عبر العصور، ص90-91.&lt;/ref&gt; <br /> با توجه به وسعت و پراکندگی مناطق سکونت قبیله تمیم و مجاورت با پیروان ادیان گوناگون تنوع دینی زیادی در میان آنها وجود داشت.&lt;ref&gt;تاریخ یعقوبی، ج1، ص255.&lt;/ref&gt; [[دین زرتشت]] و [[مسیحیت]] با توجه به همجواری و مناسبات ایشان با ایران و قبایلی مانند تغلب، میان تمیم پیروانی داشت.&lt;ref&gt;قبیلة تمیم عبر العصور، ص92-93؛ المفصل، ج8، ص119.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===بعد از اسلام===<br /> با توجه به دوری تمیمی‌ها از مکه، در سال‌های نخست بعثت رسول خدا، افرادی‌ اندک از این قبیله مسلمان شدند؛ {{یادداشت|مدعا این بیان شمار‌ اندکی از تمیمی‌ها یا حُلَفای آنان مانند [[واقد بن عبدالله]] و [[خباب بن ارت|خَبّاب بن اَرَت]] در هجرت به یثرب و نبردهای [[نبرد بدر|بدر]] و [[نبرد احد|احد]] است.}} اما پس از حاکمیت اسلام بر [[مدینه]] و [[مکه]]، بزرگان تمیم به فکر هم‌پیمانی با پیامبر(ص) افتادند. . &lt;ref&gt;المحبر، ص73؛ البدء و التاریخ، ج4، ص146.&lt;/ref&gt; الطبقات، ج3، ص122؛ البدایة و النهایه، ج3، ص249.&lt;/ref&gt;<br /> مسلمان شدن بیشتر بنی‌تمیم در سال نهم ([[سنة الوفود]]) صورت پذیرفت. &lt;ref&gt;الطبقات، ج2، ص153-156؛ الاصابه، ج2، ص454؛ تاریخ خلیفه، ص45.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ===خلافت ابوبکر===<br /> از اسلام آوردن بسیاری از بنی‌تمیم پس از رحلت رسول خدا دیری نمی‌گذشت. که برخی از آن‌ها از دادن صدقات به کارگزاران خلیفه اول خودداری کردند.&lt;ref&gt;الرده، ص68؛ ایام العرب، ج2، ص143.&lt;/ref&gt; <br /> برای مثال مالک بن نویره از بنی‌یربوع بن حنظله، از دادن صدقه تیره خود به ابوبکر خودداری نمود&lt;ref&gt;الرده، ص103-104.&lt;/ref&gt; که پیامد آن، کشته شدنش به دست [[خالد بن ولید]] بود. جالب آنکه خالد همان روز با همسر مالک هم‌بستر شد.&lt;ref&gt;تاریخ طبری، ج3، ص276-280.&lt;/ref&gt; این کار مورد اعتراض عمر قرار گرفت و وی خواستار اجرای حد زنا بر خالد گشت.&lt;ref&gt;تاریخ طبری، ج‏3، ص278؛ البدایة و النهایه، ج‏6، ص322.&lt;/ref&gt; <br /> هم چنین [[سجاح]] از بنی‌یربوع تمیم در دوران خلافت ابوبکر ادعای پیامبری کرد و پس از ازدواج با مُسَیلمه، دیگر پیامبر دروغین از بنی‌حنیفه، دسته‌هایی فراوان از بنی‌تمیم و برخی بزرگان آن مانند احنف بن قیس و حارثة بن بدر و شبث بن ربعی را نیز با خود همراه کرد و پس از کشته شدن مسیلمه به دست سپاه اسلام در [[نبرد یمامه]]، خانه‌نشین شد.&lt;ref&gt;الرده، ص48-49؛ تاریخ طبری، ج3، ص267-275.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ==وضعیت فرهنگی بنی تمیم==<br /> <br /> ===راویان احادیث امامان===<br /> افراد بسیاری از تمیم میان راویان احادیث امامان و [[اهل‌بیت]] و مصنفان آثار آن‌ها هستند که زیربنای فرهنگ شیعه را به نسل‌های بعد سپردند. {{یادداشت|از جمله: [[محمد بن تمیم نهشلی]] از اصحاب [[امام کاظم(ع)]] ، [[هیثم بن عروه کوفی]] و [[غیاث بن ابراهیم]] از اصحاب امام صادق و امام کاظم(ع) و [[عمرو بن مسلم]] و [[ابونجران]] از یاران امام کاظم(ع) و پسرش [[عبدالرحمن بن ابی‌نجران]] از اصحاب [[امام رضا(ع)]] }}<br /> <br /> ===شاعران و سخنوران===<br /> جمله شاعران عصر جاهلی&lt;ref&gt;الاغانی، ج8، ص443.&lt;/ref&gt; مانند اوس بن حجر، اسود بن یعْفُر دارمی ندیم نعمان بن منذر، عَدِی بن زید عبادی،&lt;ref&gt;الشعر و الشعراء، ج1، ص9، 165.&lt;/ref&gt; عَمرو بن اَهْتَم تمیمی.&lt;ref&gt;تاریخ یعقوبی، ج1، ص266.&lt;/ref&gt; <br /> و از شاعران دوره اسلامی، جریر بن عطیة بن حذیفه (خطفی)&lt;ref&gt;وفیات الاعیان، ج1، ص321.&lt;/ref&gt; که گرایش ضد شیعی او از مدح خلفای اموی پیدا است،&lt;ref&gt;شرح دیوان جریر، ص7-8.&lt;/ref&gt; هَمّام بن غالب بن صعصعه مشهور به [[فرزدق]]، [[روبة بن عجّاج|روبَة بن عَجّاج]] (م. 145ق)، [[ابوالفوارس]] سعد بن محمد بن سعد مشهور به حَیصَ بَیص، و [[خداش بن بشر]] مشهور به بَعِیث&lt;ref&gt;انساب الاشراف، ج12، ص115؛ قبیلة تمیم عبر العصور، ص67-676، 678-687، 690-692، 726-728.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===دانشوران علوم مختلف===<br /> از بنی‌تمیم در فقه، تاریخ، قضا، حدیث، صرف و نحو، عرفان، خطابه، کلام و تفسیر نیز دانشورانی ظهور کرده‌اند. از آن جمله می‌توان به اکثم بن صیفی بن ریاح .&lt;ref&gt;تاریخ یعقوبی، ج2، ص12.&lt;/ref&gt; ابواسحق ابراهیم بن ادهم بن منصور بن زید بلخی، .&lt;ref&gt;فتوحات شاهی، ج‏1، ص، 416.&lt;/ref&gt; [[هذلول بن کعب عنبری]].&lt;ref&gt;نشوة الطرب، ص419؛ جمهرة انساب العرب، ص208-209.&lt;/ref&gt; ، اقرع بن حابس دارای مقام داوری&lt;ref&gt;النقایص، جریر و فرزدق، ج1، ص437-438.&lt;/ref&gt; ، فرزدق، شاعر مشهور، ،.&lt;ref&gt;انساب الاشراف، ج12، ص57 به بعد؛ النسب، ص234؛ جمهرة انساب العرب، ص230.&lt;/ref&gt; نصر بن مزاحم مِنقری تمیمی کوفی تاریخ‌نگار شیعی ، [[خلیفة بن خیاط]] محدّث و نسب‌شناس ، یحیی بن اکثم بن محمد تمیمی مروزی ، احمد بن فرات بن خالد ضبّی رازی قاضی القضاة دستگاه خلافت مامون ، [[ابن‌حبان بستی|ابن‌حِبّان بُستی]] ، محدّث، نعمان بن محمد معروف به [[قاضی نعمان]] فقیه مذهب اسماعیلی ، [[عبدالکریم سمعانی]] مشهور به محدّث مشرق و خاندان [[بنی‌عصرون]] و [[خاندان قلانسی]]، که منشا خدمات علمی و دیوانی بودند.&lt;ref&gt;قبیلة تمیم عبر العصور، ص119، 135، 305-306، 309، 342، 403-448، 420-422.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> جالب آنکه بنی‌تمیم میان قبایل عرب در تلفظ برخی واژه‌ها گویشی یگانه داشت و به جای ضمیر «ک» مخاطب از «ش» استفاده می‌کرد.&lt;ref&gt;جمهرة اللغه، ج1، ص42، 369؛ راه‌های نفوذ فارسی، ص117.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ==وضعیت حج‌گزاری بنی‌تمیم==<br /> بنی‌تمیم را از پیشوایان عرب در موسم حج دانسته‌اند.&lt;ref&gt;المحبر، ص182.&lt;/ref&gt; در دوران جاهلی، گروهی از فرزندان [[کعب بن سعد]] برخی مناصب حج را تا هنگام ظهور اسلام در اختیار گرفتند. .&lt;ref&gt;جمهرة النسب، ص239.&lt;/ref&gt; <br /> امر [[اجازه]] &lt;ref&gt;تاریخ طبری، ج‏2، ص257.&lt;/ref&gt; {{یادداشت| جلوداری حاجیان در کوچ به سوی [[عرفات]] و [[منا]] و [[رمی جمرات]]}} نخست در دست خاندان صوفه از بنی‌تمیم بود و سپس در دست خاندان‌هایی دیگر از بنی‌تمیم مانند [[بنی‌عطارد بن عوف]] و [[آل کرب]] قرار گرفت.&lt;ref&gt;تاریخ یعقوبی، ج1، ص256-257؛ انساب الاشراف، ج12، ص8، 362؛ جمهرة انساب العرب، ص219.&lt;/ref&gt; پس از او خاندان سعد بن زید مناة بن تمیم این مقام را به ارث بردند. آن گاه این مقام به خاندان صفوان بن حارث بن شحنة بن عطارد تمیمی رسید.&lt;ref&gt;انساب الاشراف، ج12، ص8؛ البدایة و النهایه، ج2، ص206.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===متولیان کعبه===<br /> برخی منابع [[اضبط بن قریع تمیمی]] را از متولیان کعبه برشمرده‌اند.&lt;ref&gt;المحبر، ص182؛ شفاء الغرام، ج، 2، ص36.&lt;/ref&gt; آورده‌اند که او پس از [[بنی‌جمان بن سعد تمیمی]]،&lt;ref&gt;اخبار مکه، ج5، ص152؛ شفاء الغرام، ج2، ص36.&lt;/ref&gt; تولیت خانه خدا را بر عهده گرفت و پس از او این مقام به تیره‌ای دیگر از بنی‌تمیم یعنی بنی‌حنظلة بن دارم رسید.&lt;ref&gt;اخبار مکه، ج5، ص152؛ شفاء الغرام، ج2، ص36.&lt;/ref&gt; اسید بن عمرو بن تمیم نیز پس از پدرش تولیت را بر عهده داشت که زمان آن دانسته نیست.&lt;ref&gt;شفاء الغرام، ج2، ص36.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===تلبیه‌ ویژه===<br /> بنی‌تمیم در [[مناسک حج]]، تلبیه‌ای ویژه به این صورت داشتند: «لبَّیک اللهم لبَّیک، لبَّیک لبَّیک عن تمیم، قد تراها قد اخلقت ثیابها و اثواب من وراءها و اخلصت لربها دعاءها»&lt;ref&gt;تاریخ یعقوبی، ج1، ص255.&lt;/ref&gt; {{یادداشت|بارخدایا! ندای تو را از سوی بنی‌تمیم پاسخ می‌دهیم که لباس‌هایش را فرسوده کرده و دعایش را برای پروردگارش خالص نموده است.}}<br /> <br /> ===آیین حمس===<br /> {{اصلی|حمس}}<br /> برخی تیره‌های بنی‌تمیم در مناسک حج به [[آیین حمس|آیین حُمس]] پایبند بودند&lt;ref&gt;قبائل بنی‌تمیم و دورهم فی التاریخ العربی، ص105-107.&lt;/ref&gt; و در حج خود، تنها در لباس‏‌های نو یا لباس مردم مکه به [[طواف]] می‌‏پرداختند و خوش نداشتند که طواف را با لباس‌‏هایی که معصیت در آن‌ها انجام گرفته، به جا آورند.<br /> اینان اگر لباس نو نداشتند، به صورت عریان طواف می‌‏کردند و اگر کسی با لباس‏‌های خود طواف می‏‌کرد، پس از طواف لباس‏‌ها را دور می‌انداخت و دیگر کسی از آن‌ها بهره نمی‌برد.&lt;ref&gt;شفاء الغرام، ج‏2، ص87-88.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==پانویس==<br /> {{پانویس}}<br /> == منابع ==<br /> {{منابع}}<br /> {{دانشنامه<br /> | آدرس = http://hzrc.ac.ir/post/7857<br /> | عنوان = بنی‌تمیم<br /> | نویسنده = علی اصغر رجاء<br /> }}<br /> <br /> * '''الآثار الباقیه''': ابوریحان بیرونی ( درگذشت 440 ق.)، تهران، میراث مکتوب، 1422ق.<br /> * '''الاخبار الطوال''': ابن‌داود الدینوری (درگذشت 282ق.)، به کوشش عبدالمنعم، قم، الرضی، 1412ق.<br /> * '''اخبار مکه''': الفاکهی (درگذشت 279ق.)، به کوشش ابن‌دهیش، بیروت، دار خضر، 1414ق.<br /> * '''اسباب النزول''': الواحدی (درگذشت 468ق.)، به کوشش کمال بسیونی، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1411ق.<br /> * '''الاستیعاب''': ابن‌عبدالبر (درگذشت 463ق.)، به کوشش البجاوی، بیروت، دار الجیل، 1412ق.<br /> * '''اسد الغابه''': ابن‌اثیر (درگذشت 630ق.)، بیروت، دار الفکر، 1409ق.<br /> * '''الاشتقاق''': ابن‌درید (درگذشت 321ق.)، به کوشش عبدالسلام، بیروت، دار الجیل، 1411ق.<br /> * '''الاصابه''': ابن‌حجر العسقلانی (درگذشت 852ق.)، به کوشش علی معوض و عادل عبدالموجود، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1415ق.<br /> * '''الاصنام (تنکیس الاصنام)''': هشام بن محمد کلبی (درگذشت 204ق.)، به کوشش احمد زکی، تهران، تابان، 1348ش.<br /> * '''الاعلام''': الزرکلی (درگذشت 1396ق.)، بیروت، دار العلم للملایین، 1997م.<br /> * '''الاغانی''': ابوالفرج الاصفهانی (درگذشت 356ق.)، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1415ق.<br /> * '''انساب الاشراف''': البلاذری (درگذشت 279ق.)، به کوشش زکار و زرکلی، بیروت، دار الفکر، 1417ق.<br /> * '''الانساب''': عبدالکریم السمعانی (درگذشت 562ق.)، به کوشش عبدالرحمن، حیدرآباد، دائرة ‏المعارف العثمانیه، 1382ق.<br /> * '''انصار الحسین''': محمد مهدی شمس الدین، دار الاسلامیه، 1401ق.<br /> * '''بحار الانوار''': المجلسی (درگذشت 1110ق.)، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1403ق.<br /> * '''البحرین فی صدر الاسلام''': عبدالرحمن عبدالکریم، بیروت، دار العربیه، 1421ق.<br /> * '''البدء و التاریخ''': المطهر المقدسی (درگذشت 355ق.)، بیروت، دار صادر، 1903م.<br /> * '''البدایة و النهایه''': ابن‌کثیر (درگذشت 774ق.)، بیروت، مکتبة المعارف.<br /> * '''بلاد العرب''': حسن بن عبدالله الاصفهانی، به کوشش حمد الجاسر و صالح العلی، ریاض، دار الیمامه.<br /> * '''البیان و التبیین''': الجاحظ (درگذشت 255ق.)، بیروت، مکتبة الهلال، 1423ق.<br /> * '''تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر''': الذهبی (درگذشت 748ق.)، به کوشش عمر عبدالسلام، بیروت، دار الکتاب العربی، 1410ق.<br /> * '''تاریخ الیعقوبی''': احمد بن یعقوب (درگذشت 292ق.)، بیروت، دار صادر، 1415ق.<br /> * '''تاریخ خلیفه''': خلیفة بن خیاط (درگذشت 240ق.)، به کوشش فواز، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1415ق.<br /> * '''تاریخ طبری (تاریخ الامم و الملوک)''': الطبری (درگذشت 310ق.)، به کوشش محمد ابوالفضل، بیروت، دار احیاء التراث العربی.<br /> * '''تجارب الامم''': ابوعلی مسکویه (درگذشت 421ق.)، به کوشش امامی، تهران، سروش، 1379ش.<br /> * '''التنبیه و الاشراف''': المسعودی (درگذشت 345ق.)، بیروت، دار صعب.<br /> * '''التنظیمات الاجتماعیة و الاقتصادیة فی البصره''': صالح احمد علی، بیروت، دار الطلیعه.<br /> * '''جامع البیان''': الطبری (درگذشت 310ق.)، به کوشش صدقی جمیل، بیروت، دار الفکر، 1415ق.<br /> * '''جلاء العیون''': المجلسی (درگذشت 1110ق.)، قم، سرور، 1382ش.<br /> * '''الجمل و النصرة لسید العتره''': المفید (درگذشت 413ق.)، قم، مکتبة الداوری.<br /> * '''جمهرة اللغه''': ابن‌درید (درگذشت 321ق.)، به کوشش رمزی بعلبکی، بیروت، دار العلم للملایین، 1987م.<br /> * '''جمهرة النسب''': ابن‌الکلبی (درگذشت 204ق.)، به کوشش ناجی حسن، بیروت، عالم الکتب، 1407ق.<br /> * '''جمهرة انساب العرب''': ابن‌حزم (درگذشت 456ق.)، به کوشش گروهی از علما، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1418ق.<br /> * '''خوارج و تندیس فتنه''': ولی الله عیسی‌زاده، قم، میراث ماندگار، 1383ش.<br /> * '''راه‌های نفوذ فارسی در فرهنگ و زبان عرب جاهلی''': آذرتاش آذرنوش، تهران، توس، 1374ش.<br /> * '''رجال ابن‌داود''': ابن‌داود الحلی (درگذشت 707ق.)، به کوشش سید محمد صادق، نجف، المکتبة الحیدریه، 1392ق.<br /> * '''رجال الطوسی''': الطوسی (درگذشت 460ق.)، به کوشش قیومی، قم، نشر اسلامی، 1415ق.<br /> * '''رجال النجاشی''': النجاشی (درگذشت 450ق.)، به کوشش شبیری زنجانی، قم، نشر اسلامی، 1418ق.<br /> * '''الرده''': الواقدی (درگذشت 207ق.)، به کوشش الجبوری، بیروت، دار الغرب الاسلامی، 1410ق.<br /> * '''زهر الآداب و ثمر الالباب''': ابراهیم القیروانی (درگذشت 453ق.)، بیروت، دار الجیل.<br /> * '''سبل الهدی''': محمد بن یوسف الصالحی (درگذشت 942ق.)، به کوشش عادل احمد و علی محمد، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1414ق.<br /> * '''السیرة النبویه''': ابن‌هشام (درگذشت 213/218ق.)، به کوشش السقاء و دیگران، بیروت، دار المعرفه.<br /> * '''شرح دیوان جریر''': تاج الدین شلق، بیروت، دار الکتاب العربی، 1429ق.<br /> * '''شرح نهج البلاغه''': ابن‌ابی‌الحدید (درگذشت 656ق.)، به کوشش محمد ابوالفضل، دار احیاء الکتب العربیه، 1378ق.<br /> * '''الشعر و الشعراء''': ابن‌قتیبه (درگذشت 276ق.)، قاهره، دار الحدیث، 1423ق.<br /> * '''شفاء الغرام''': محمد الفاسی (درگذشت 832ق.)، به کوشش گروهی از علما، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1421ق.<br /> * '''صد و پنجاه صحابی ساختگی''': سید مرتضی عسکری، ترجمه: سردارنیا.<br /> * '''الطبقات الکبری''': ابن‌سعد (درگذشت 230ق.)، به کوشش محمد عبدالقادر، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1418ق.<br /> * '''عیون الاخبار''': ابن‌قتیبه (درگذشت م. 276ق.)، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1418ق.<br /> * '''فتوح البلدان''': البلاذری (درگذشت 279ق.)، بیروت، دار الهلال، 1988م.<br /> * '''الفتوح''': ابن‌اعثم الکوفی (درگذشت 314ق.)، به کوشش علی شیری، بیروت، دار الاضواء، 1411ق.<br /> * '''فتوحات شاهی''': ابراهیم امینی هروی (درگذشت 10 ق.)، به کوشش نصیری، تهران، انجمن آثار فرهنگی، 1383ش.<br /> * '''الفهرست''': الطوسی (درگذشت 460 ق)، به کوشش قیومی، نشر الفقاهه، 1417ق.<br /> * '''قبائل بنی‌تیم و دورهم فی التاریخ العربی قبل الاسلام''': واثقة حازم جاسم الحیالی، بیروت، الدار العربیة للموسوعات، 1433ق.<br /> * '''قبایل و عشایر عرب خوزستان''': یوسف عزیزی، تهران، 1373ش.<br /> * '''قبلیة تمیم عبر العصور''': عبدالله محمود حسین، دمشق، دار الیمیر، 2000م.<br /> * '''قبلیة تمیم فی الجاهلیة و الاسلام''': عبدالقادر فیاض حرفوش، دمشق، دار البشائر، 1423ق.<br /> * '''الکامل فی التاریخ''': ابن‌اثیر (درگذشت 630 ق.)، بیروت، دار صادر، 1385ق.<br /> * '''لسان العرب''': ابن‌منظور (درگذشت 711ق.)، قم، ادب الحوزه، 1405ق.<br /> * '''لله و للحقیقه''': علی آل محسن، تهران، مشعر، 1424ق.<br /> * '''اللهوف''': ابن‌طاووس (درگذشت 664ق.)، انوار الهدی، 1417ق.<br /> * '''المحبّر''': ابن‌حبیب (درگذشت 245ق.)، به کوشش ایلزه لیختن شتیتر، بیروت، دار الآفاق الجدیده.<br /> * '''المعارف''': ابن‌قتیبه (درگذشت 276ق.)، به کوشش ثروت عکاشه، قم، الرضی، 1373ش.<br /> * '''معجم الادباء''': یاقوت الحموی (درگذشت 626ق.)، بیروت، دار الفکر، 1400ق.<br /> * '''معجم قبائل العرب''': عمر کحّاله، بیروت، الرساله، 1405ق.<br /> * '''المفصل''': جواد علی، دار الساقی، 1424ق.<br /> * '''مقتل الحسین(ع)''': ابومخنف (درگذشت 157ق.)، به کوشش الغفاری، قم، المطبعة العلمیه.<br /> * '''المنتظم''': ابن‌جوزی (درگذشت 597ق.)، به کوشش محمد عبدالقادر و دیگران، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1412ق.<br /> * '''المنمق''': ابن‌حبیب (درگذشت 245ق.)، به‏کوشش احمد فاروق، بیروت، عالم ‏الکتب، 1405ق.<br /> * '''موسوعة عشائر العراق''': عباس عزاوی، بیروت، دار العربیه، 1425ق.<br /> * '''النسب''': ابن‌سلّام الهروی (درگذشت 224ق.)، به کوشش مریم محمد، بیروت، دار الفکر، 1410ق.<br /> * '''نشوة الطرب فی تاریخ جاهلیة العرب''': ابن‌سعید‌اندلسی، به کوشش عبدالرحمن، عمان، مکتبة الاقصی.<br /> * '''نفس المهموم''': عباس قمی (درگذشت 1359ق.)، نجف، مکتبة الحیدریه، 1421ق.<br /> * '''وفیات الاعیان''': ابن‌خلکان (درگذشت 681ق.)، به کوشش احسان عباس، بیروت، دار صادر.<br /> * '''وقعة صفین''': ابن‌مزاحم المنقری (درگذشت 212ق.)، به کوشش عبدالسلام، قم، مکتبة النجفی، 1404ق.<br /> <br /> <br /> <br /> {{پایان}}<br /> {{قبایل عرب}}<br /> <br /> [[رده:قبایل صاحب منصب]]<br /> [[رده:قبایل عربستان]]<br /> [[رده:راویان احادیث ائمه]]<br /> [[رده:کارگزاران پیامبر]]<br /> [[رده:قبیله قریش]]</div>

R.dolat abadi https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%B3%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86_%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C&diff=40148 2021-10-19T14:53:12Z

<p>R.dolat abadi: </p> <hr /> <div>'''سلمان فارسی''' یا همان [[روزبه]] از [[صحابه]] برجسته پیامبر «(ص)» بود. در مسیر هجرت از ایران به عربستان شمالی ، مذهب خویش را از [[زرتشت]] به [[مسیحیت]] و سپس به [[اسلام]] تغییر داد. بعد از اسلام آوردن مشاور، مبلغ و سفیری ایرانی برای مسلمانان بود. او به مانند پیامبرِ خویش ساده زندگی کرد. بعد از مدتی در زمان خلیفه دوم استاندار شهر [[مدائن]] شد و سرانجام در همان شهر مدفون گردید.<br /> <br /> {{جعبه اطلاعات اشخاص<br /> |عنوان =<br /> |تصویر = مرقد سلمان فارسی.jpg<br /> |توضیح تصویر = <br /> |نام کامل = روزبه<br /> |نام پدر = خشوبذان یا بدخشان<br /> |کنیه =ابوعبدالله<br /> |لقب = سلمان ( فارسی / محمدی )<br /> |نسب = ایرانی<br /> |زادروز =<br /> |کشور تولد =[[ایران]]<br /> |شهر تولد = روستا جِی ، اصفهان<br /> |محل زندگی = ایران ، عموریه شام ، مدینه و مدائن <br /> |مهاجر/انصار =<br /> |نام همسر =<br /> |فرزندان =<br /> |خویشاوندان سرشناس =<br /> |دین =[[اسلام]]<br /> |مذهب =<br /> |شغل =<br /> |منصب = استاندار مدائن<br /> |تاریخ درگذشت = 35 ه. ق<br /> |شهر درگذشت = مدائن<br /> |کشور درگذشت = عراق<br /> |آرامگاه = مدائن در بغداد<br /> |زمان اسلام آوردن = سال دوم هجرت<br /> |نحوه اسلام آوردن = بعد از دیدن نشانه های پیامبری<br /> |حضور در جنگ‌ها = خندق ، طائف و فتوحات ایران<br /> |هجرت به = شام <br /> |دلیل شهرت = مشاوره حفر خندق<br /> |نقش‌های برجسته = صحابه ، سفیر ، مشاور و راوی حدیث <br /> |دیگر فعالیت‌ها = اولین مترجم قرآن به فارسی <br /> |نام زیارتگاه =<br /> |سمت =<br /> |خدمت = <br /> |محل اقدام =<br /> |سفر = بغداد ، مدائن <br /> |نوشته‌ها =<br /> |موقوفات =<br /> |بناهای ساخته شده = مرقد سلمان پاک ، مساجد فتح <br /> |مقام معنوی = سلمان منا اهل البیت<br /> |پس از =<br /> |پیش از =<br /> |اساتید =<br /> |شاگردان =<br /> |تالیفات =<br /> |وبگاه رسمی =<br /> |امضا = &lt;!-- sign.jpg --&gt;<br /> }}<br /> <br /> <br /> <br /> == نام و جای سلمان ==<br /> روزبه نام اصلی سلمان و کنیه او ابو عبد الله است.&lt;ref&gt;. اسد الغابه، ج2، ص 265؛ تاریخ الطبری، ج3، 171؛ کمال الدین، ص165.&lt;/ref&gt; برخی منابع ماهویه، بهبود، مابه و مهاد را از نام‌های دیگر وی دانسته و&lt;ref&gt;. سلمان نامه، ص 59_62&lt;/ref&gt; نام پدرش را به اختلاف خشبوذان، بدخشان و فروخ ثبت کرده‌اند.&lt;ref&gt;. سلمان نامه، ص 59_62&lt;/ref&gt; بنا به قول مشهور موطن سلمان دهکده‌ای به نام جِی از توابع اصفهان بود. چنان که سلمان در معرفی، خود را مردی فارسی (ایرانی) از اهالی روستایی به نام جی در اصفهان دانسته است.&lt;ref&gt;. بنگرید:السیره النبویه، ج1، ص 214؛ اسد الغابه، ج 2، ص 265؛ مهاجر حقیقت، ص 7_10.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == قبل از اسلام ==<br /> سلمان که در جستجوی حقیقت بود، از آیین زرتشتی روگردان شد،&lt;ref&gt;. السیره النبویه، ج1، ص 214-215.&lt;/ref&gt; و با پذیرش [[مسیحیت]] برای در امان ماندن از آزار و اذیت به سرزمین [[شام]] سفر کرد. در کلیساهای این سرزمین به عبادت و خدمت مشغول شد.&lt;ref&gt;. السیره النبویه، ج1، ص 214-215؛ سیر اعلام النبلاء، ج1، ص 507_510؛ مهاجر حقیقت، ص 17_21.&lt;/ref&gt;<br /> سلمان در [[عَمُّورِیَّه]]{{یادداشت|عموریه شهری تاریخی و ویران شده در ترکیه کنونی است.}} شام به هنگام مرگ روحانی برجسته مسیحی از زبان وی بشارتی از پیامبر خاتم(ص) شنید. او برای رسیدن به آرزویش همراه کاروانی به سمت حجاز راه افتاد اما در مسیر، کاروانیان او را به مردی یهودی در [[وادی القری|وادی القُری]] فروختند. این چنین است که قبل از هجرت پیامبر(ص)، سلمان در یثرب برده [[بنی قُرَیظَه]] {{یادداشت|از جمله طائفه‌های یهودی ساکن در یثرب یا همان مدینه عصر نبوی.}} بود.<br /> <br /> == بعد از اسلام ==<br /> منابع درباره چگونگی آزادی و مسلمان شدن سلمان گزارش‌های مختلفی آورده‌اند. قول مشهور، وی را نخستین ایرانی می‌داند که در سال دوم هجرت در مدینه مسلمان شد، که آزادی‌اش توسط شخص پیامبر «(ص)» و تا آستانه [[غزوه خندق]] (۵ ه. ق) به تاخیر افتاد.&lt;ref&gt;. السیره النبویه، ج 1، ص 218؛ شرح نهج‌البلاغه، ج 18، ص 34-35؛ الطبقات الکبری، ج 4، ص 61-62؛ الاستیعاب، ج 2، ص 634-637.&lt;/ref&gt; سلمان فارسی پس از آزادی با [[حذیفة بن یمان]]&lt;ref&gt;. الطبقات الکبری، ابن سعد، ج4، ص63؛ اعلام الوری، ج1، ص363؛ المنتظم، ج3، ص73.&lt;/ref&gt; یا [[ابوذر]]&lt;ref&gt;. الکافی، ج8، ص297_ 299.&lt;/ref&gt; عقد اخوت بست. نخستین حضور او شرکت در غزوه خندق {{یادداشت|نام دیگر جنگ احزاب.}} بود.&lt;ref&gt;. السیرة النبویه، ج2، ص224؛ تاریخ الیعقوبی، ج2، ص50؛ تجارب الامم، ج1، ص257.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === جنگ خندق ===<br /> پس از آن که رسول الله «(ص)» با اصحاب خویش درباره چگونگی دفاع مشورت کرد، سلمان با توجه به نبردهای دفاعی ایرانیان، پیشنهاد حفر خندق در مدینه را ارائه نمود.&lt;ref&gt;. السیرة النبویه، ج2، ص224؛ تاریخ الیعقوبی، ج2، ص50؛ تجارب الامم، ج1، ص257.&lt;/ref&gt; اما به رغم شهرت انتساب این پیشنهاد به سلمان فارسی بنا به برخی از گزارش‌ها پیشنهاد حفر خندق از سوی خود رسول الله «(ص)» بوده است. چراکه قبل از سلمان، پیامبر «(ص)» یاران خود را در انتخاب یکی از دو گزینه حضور در شهر و نبرد در نزدیک [[کوه سَلع]] مخیر کرده بود&lt;ref&gt;. المغازی، ج2، ص445.&lt;/ref&gt; و بعلاوه در نامه حضرت به [[ابوسفیان]]، طرح حفر خندق از الهام‌های خداوند دانسته شده است.&lt;ref&gt;. المغازی، ج2، ص493.&lt;/ref&gt; براین اساس، می‌توان گفت سلمان صرفاً تأیید کننده پیشنهاد پیامبر «(ص)» بوده است.&lt;ref&gt;. المغازی، ج2، ص445؛ الصحیح من سیرة النبی، ج10، ص159-160.&lt;/ref&gt; در همین نبرد پیامبر «(ص)» از وی با تعبیر «سلمان منا اهل البیت» یاد کرد.&lt;ref&gt;. السیره النبویه، ج2، ص214ـ224.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> بعدها در چند نقطه از دامنه کوه مساجدی به یاد بود نبرد ساخته شد ومردم آن‌ها را «[[مساجد فتح]]» یا «مساجد خندق» نامیدند که یکی از آنها [[مسجد سلمان فارسی]] است.&lt;ref&gt;. تاریخ المعالم المدینه، ص201-202.&lt;/ref&gt; نیز در در کنار مسجدی که به نام علی بن ابی‌طالب (ع) است مسجدی به سلمان منسوب است؛ که این دو مسجد را سیف الدین حسین بن ابی‌الهیجاء از نژاد کُرد و از وزیران دولت شیعی فاطمی در سال ۵۷۵ق. تجدید بنا کرده است.&lt;ref&gt;. بهجه النفوس، ج 1، ص 566؛ وفاء الوفاء، ج3، ص43؛&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === بعد از خندق ===<br /> افزون بر غزوه خندق او در دیگر غزوات و رویداهای عصر نبوی، نیز حضور فعال داشت. در [[غزوه طائف]] به کار گرفتن منجنیق پیشنهاد سلمان بود.&lt;ref&gt;. سبل الهدی، ج5، ص 385؛ المغازی، ج3، ص927.&lt;/ref&gt; افراد سلمان از راویان حدیث پیامبر «(ص)» بود و بسیاری از او حدیث نقل کرده‌اند.<br /> <br /> === خلافت عمر ===<br /> با گسترش فتوحات در عصر [[عمر]]، سلمان نقش بارزی به‌ویژه در فتوحات شرق و ایران ایفا کرد. پس از فتح مدائن (۱۵ ه. ق) سلمان فارسی و حذیفه بن یمان برای اقامت نیروها در امتداد فرات کوفه را انتخاب کردند.&lt;ref&gt;. تاریخ الطبری، ج3، ص145-146؛ الکامل فی التاریخ، ج2، ص527-528.&lt;/ref&gt;<br /> گفته شده او در فتوحات نقش سفیر و مبلّغ مسلمانان را ایفا می‌کرد. به طور مثال سلمان راهنمای سعد بن‌ ابی‌ وقاص در عبور از دجله بود. یا به راهنمایی او شهر مدائن، با پیمان صلح به تصرف درآمد که مرزبانان شهر نزد سلمان آمدند و اسلام آوردند و همراه آنان مردم تیسفون (پایتخت ساسانیان) مسلمان‌شدند. با گشوده‌شدن این شهر، خلیفه دوم&lt;ref&gt;. مروج االذهب؛ ج2، ص306-307.&lt;/ref&gt; یا [[سعدبن‌ابی‌وقاص]] که فرمانده سپاه بود، سلمان را به کارگزاری آن شهر منصوب کرد.&lt;ref&gt;. تاریخ الیعقوبی؛ ج2، ص37.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === خلافت عثمان ===<br /> مطابق برخی گزارش‌ها، سلمان فارسی در برخی فتوحات&lt;ref&gt;. الکامل فی التاریخ؛ ج3، ص132.&lt;/ref&gt; یا دفع شورش‌های عصر عثمان&lt;ref&gt;. فتوح البلدان، ج1، ص234؛ معجم البلدان؛ ج1، ص380.&lt;/ref&gt; نیز حضور داشت که در صورت پذیرش خبر رحلت سلمان در زمان خلافت عمر، گزارش‌های شرکت او در فتوحات زمان [[عثمان]] قابل قبول نیست.<br /> <br /> == سلمان و اهل البیت(ع) ==<br /> تعبیر &quot;سلمان منا &quot; جایگاه والای او را نزد رسول خدا (ص) نشان می‌داد. سلمان پس از رحلت پیامبر (ص)، همچنان مدافع [[اهل بیت]](ع) باقی ماند؛ و در کنار برخی صحابه گرانقدر مانند [[عمار]] به دفاع از حق امیرمؤمنان(ع) پرداخت.&lt;ref&gt;. الخصال، ص607-608.&lt;/ref&gt;مطابق نقلی، سلمان در شمار آن دسته از صحابه هوادار [[امام علی]](ع) بود که در تجمع محله [[بنی بیاضه]]، گردآمدند تا از بیعت عمومی با [[ابوبکر]] جلوگیری کنند که امیر مؤمنان(ع) آنان را به آرامش دعوت کرد.&lt;ref&gt;. تاریخ الیعقوبی، ج2، ص 124.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> هنگامی که با ابوبکر بیعت شد، سلمان در واکنشی به زبان فارسی به کنایه از بی‌توجهی مردم گفت: «کرداذ ناکرداذ؛ کردید و نکردید»&lt;ref&gt;. به گزارش مدائنی در انساب الاشراف؛ ج2، ص274.&lt;/ref&gt; نیز نقل شده که سلمان انتخاب ابوبکر و رها کردن اهل بیت(ع) را خطا و موجب بروز اختلافات بین مسلمانان دانسته است.&lt;ref&gt;. السقیفة و الفدک؛ ص45؛ شرح نهج البلاغه، ج6، ص43 و ج2، ص131.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> او از معدود افرادی بود که در دفن [[حضرت زهرا]] (س) شرکت داشت.&lt;ref&gt;. الخصال، ص 361؛ رجال کشی، ج1 ص 34؛ الاختصاص، ص 5.&lt;/ref&gt; همچنین روایاتی از او در فضایل امام علی(ع)،&lt;ref&gt;. الارشاد؛ ج1، ص352.&lt;/ref&gt; حسنین(ع) &lt;ref&gt;. سبل الهدی، ج11، ص57.&lt;/ref&gt; و اهل بیت(ع) &lt;ref&gt;. الامالی مفید؛ ص30.&lt;/ref&gt; نقل شده است. از سوی دیگر سلمان در گفتار امامان ستوده شده است.&lt;ref&gt;. الغارات؛ ج2، ص823. ؛ امالی طوسی، ص 133؛ الدرجات الرفیعه، ص 209&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == وفات سلمان ==<br /> سلمان فارسی در شهر مدائن رحلت کرد. اما زمان رحلت او به اختلاف ثبت شده است. طبق قولی که اغراق آمیز بنظر می‌رسد وی در سال ۳۵ و در سن ۲۵۰ ویا ۳۵۰ سالگی در گذشته است.&lt;ref&gt;. تاریخ بغداد، ج 1، ص 176؛ الکامل فی التاریخ، ج3، ص 287.&lt;/ref&gt; برخی منابع از ساده زیستی و زهد سلمان سخن گفته ویادآور شده‌اند که وی لباس پشمینه می‌پوشید و بر درازگوش سوار می‌شد و نان جو می‌خورد.&lt;ref&gt;. مروج الذهب، ج2، ص 306-307.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==== مزار سلمان ====<br /> {{اصلی|مرقد سلمان فارسی}}<br /> مزار سلمان فارسی امروزه در شهر سلمان پاک در کشور عراق قرار دارد.<br /> <br /> ==جستار های وابسته ==<br /> * [[مرقد سلمان]]<br /> * [[مساجد فتح]]<br /> * [[نبرد خندق]]<br /> <br /> <br /> == پانویس ==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> <br /> == منابع ==<br /> {{منابع}}<br /> {{برگرفتگی<br /> | پیش از لینک = مقاله <br /> | منبع = سلمان فارسی در دانشنامه حج و حرمین شریفین <br /> | پس از لینک = جلد هشتم<br /> | لینک = https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1725822/%d8%b3%d9%84%d9%85%d8%a7%d9%86-%d9%81%d8%a7%d8%b1%d8%b3%db%8c?q=%D8%B3%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86%20%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C&amp;score=25.0&amp;rownumber=1<br /> }}<br /> <br /> * '''الاختصاص'''محمد بن محمد بن نعمان المفید (م. ۴۱۳ق)، تحقیق علی اکبر غفاری و سید محمود زرندی، بیروت، دار المفید، ۱۴۱۴ق.<br /> * '''الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد''' شیخ مفید محمد بن محمد بن النعمان (۳۳۶–۴۱۳ق)، تحقیق مؤسسة آل البیت لاحیاء التراث، بیروت، دار المفید، ۱۴۱۴ق.<br /> * '''الاستیعاب فی معرفة الاصحاب''' یوسف بن عبدالله بن عبدالبر (۳۶۸–۴۶۳ق)، تحقیق علی محمد بجاوی، بیروت، دار الجیل، ۱۴۱۲ق.<br /> * '''اسد الغابة فی معرفة الصحابه'''علی بن محمد بن الاثیر (۵۵۵–۶۳۰ق)، بیروت، دار الفکر، ۱۴۰۹ق.<br /> * '''اعلام الوری باعلام الهدی''' الفضل بن الحسن الطبرسی (۴۶۸–۵۴۸ق)، تصحیح مؤسسه آل البیت لاحیاء التراث، قم، مؤسسة آل البیت لاحیاء التراث، ۱۴۱۷ق.<br /> * '''الامالی''' شیخ مفید محمد بن محمد بن النعمان (درگذشت ۴۱۳ق)، تصحیح حسین استاد ولی، علی‌اکبر غفاری، بیروت، دار المفید، ۱۴۱۴ق.<br /> * '''الامالی''' محمد بن حسن الطوسی (۳۸۵–۴۶۰ق)، تصحیح محققان بنیاد بعثت، قم، انتشارات دارالثقافه، ۱۴۱۴ق.<br /> * '''انساب الاشراف''' احمد بن یحیی البلاذری (درگذشت ۲۷۹ق)، تحقیق سهیل صادق زکار و ریاض زرکلی، بیروت، دار الفکر، ۱۴۱۷ق.<br /> * '''بهجة النفوس و الاسرار فی تاریخ دارهجره النبی المختار''' عبدالله بن عبدالملک المرجانی (درگذشت ۷۷۰ق)، تحقیق محمد عبدالوهاب فضل، بیروت، دار الغرب الاسلامی، ۲۰۰۲م.<br /> * '''تاریخ الطبری (تاریخ الامم و الملوک)''' محمد بن جریر الطبری (۲۲۴–۳۱۰ق)، بیروت، مؤسسة الاعلمی، ۱۴۰۳ق.<br /> * '''تاریخ المکة المشرفه و المسجدالحرام و المدینة المشرفه و القبر الشریف''' محمد بن احمد ابن ضیاء (درگذشت ۸۵۴ق)، مکه مکرمه، مکتبه التجاریه المصطفی احمد الباز، ۱۴۱۶ق.<br /> * '''تاریخ الیعقوبی''' احمد بن ابی یعقوب الیعقوبی (درگذشت ۲۹۲ق)، بیروت، دار صادر، ۱۴۱۵ق.<br /> * '''تاریخ بغداد''' احمد بن علی الخطیب البغدادی (درگذشت ۴۶۳ق)، به کوشش مصطفی عبدالقادر عطا، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۷ق.<br /> * '''تاریخ معالم المدینة المنورة قدیماً و حدیثاً''' احمد یاسین الخیاری (درگذشت ۱۹۶۰م)، ریاض، کتبة الملک فهد، ۱۴۱۹ق.<br /> * '''تجارب الامم''' ابوعلی احمد بن محمد مسکویه (درگذشت ۴۲۱ق)، تحقیق ابوالقاسم امامی، تهران، سروش، ۱۳۷۹ش.<br /> * '''الخصال المحمودة و المذمومه''' شیخ صدوق محمد بن علی بن بابویه (۳۱۱–۳۸۱ق)، تحقیق علی‌اکبر غفاری، قم، النشر الاسلامی، ۱۴۱۰ق.<br /> * '''الدرجات الرفیعه فی طبقات الشیعه''' السید علی خان المدنی الشیرازی (درگذشت ۱۱۲۰ق)، تحقیق سید محمد صادق بحرالعلوم، قم، مکنبه بصیرتی، ۱۳۹۷ق.<br /> * '''رجال الکشی (اختیار معرفة الرجال)''' محمد بن حسن الطوسی (۳۸۵–۴۶۰ق)، تحقیق حسن مصطفوی، دانشگاه مشهد، ۱۳۴۸ش.<br /> * '''روضه الواعظین: الفتال النیشابوری''' (درگذشت ۵۰۸ق)، تحقیق سید محمد مهدی حسن خرسان، قم، شریف الرضی، ۱۳۸۶ق.<br /> * '''سبل الهدی و الرشاد فی سیرة خیر العباد''' محمد بن یوسف الشمس الشامی (درگذشت ۹۴۲ق)، تحقیق عادل احمد عبدالموجود و علی محمد معوض، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۴ق.<br /> * '''السقیفه والفدک''' الجوهری (درگذشت ۳۲۳ق), تحقیق محمد هادی الامینی، بیروت، شرکه الکتبی، ۱۴۱۳ق.<br /> * '''سلمان نامه''' ترجمه نفس الرحمن فی فضائل سلمان، حسین النوری الطبرسی، ترجمه و تحقیق ایاد کمالی، قم، جوانان موفق، ۱۳۹۲<br /> * '''سیر اعلام النبلاء''' شمس‌الدین محمد بن احمد الذهبی (درگذشت ۷۴۸ق)، تحقیق گروهی از محققان، بیروت، الرساله، ۱۴۱۳ق.<br /> * '''السیرة الحلبیة''' نورالدین علی بن احمد الحلبی (درگذشت ۱۰۴۴ق)، بیروت، دار المعرفه، ۱۴۰۰ق.<br /> * '''السیرة النبویة''' عبدالملک بن هشام (درگذشت ۲۱۸)، تحقیق مصطفی السقا و ابراهیم الأبیاری و عبدالحفیظ شلبی، بیروت، دار المعرفة، بی‌تا.<br /> * '''شرح نهج البلاغه''' ابن ابی الحدید (درگذشت ۶۵۶ق)، تحقیق محمد ابوالفضل، دار احیاء الکتب العربیه، ۱۳۷۸ق.<br /> * '''الصحیح من سیرة النبی الاعظم''' جعفر مرتضی العاملی، قم، دار الحدیث، ۱۴۲۶ق.<br /> * '''الطبقات الکبری''' محمد ابن سعد بن منیع (درگذشت ۲۳۰ق)، تحقیق محمد عبدالقادر، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۰ق.<br /> * '''الغارات''' ابراهیم بن محمد الثقفی (درگذشت ۲۸۳ق)، به کوشش سید جلال‌الدین محدث ارموی، انجمن آثار ملی، ۱۳۵۶ش.<br /> * '''فتوح البلدان'''احمد بن یحیی البلاذری (درگذشت ۲۷۹ق)، تصحیح صلاح‌الدین المنجد، قاهره، مکتبة النهضة المصریه، ۱۹۵۶م.<br /> * '''الکافی'''محمد بن یعقوب کلینی (درگذشت ۳۲۹ق)، تحقیق علی‌اکبر غفاری، تهران، دار الکتب اسلامیه، ۱۳۶۳ش.<br /> * '''الکامل فی التاریخ''' علی بن محمد بن الاثیر (درگذشت ۶۳۰ق)، بیروت، دار صادر، ۱۳۸۵ق.<br /> * '''کمال الدین وتمام النعمه''' شیخ صدوق محمد بن علی بن بابویه (درگذشت ۳۸۰ق)، تحقیق علی اکبر غفاری، قم، النشر الاسلامی ،۱۴۰۵ ق.<br /> * '''مروج الذهب و معادن الجوهر''' علی بن الحسین المسعودی (درگذشت ۳۴۶ق)، تحقیق یوسف اسعد داغر، قم، انتشارات هجرت، ۱۴۰۹ق.<br /> * '''المصنّف''' عبدالرزاق الصنعانی (درگذشت ۲۱۱ق)، به کوشش حبیب الرحمن الاعظمی، بیروت، المجلس العلمی، ۱۳۹۰ق.<br /> * '''معجم البلدان''' یاقوت بن عبدالله الحموی (درگذشت ۶۲۶ق)، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۳۹۹ق.<br /> * '''المغازی'''محمد بن عمر الواقدی (درگذشت ۲۰۷ق)، تحقیق مارسدن جونس، بیروت، مؤسسة الاعلمی، ۱۴۰۹ق.<br /> * '''المنتظم فی تاریخ الملوک و الامم''' عبدالرحمان بن علی ابن الجوزی (م. ۵۹۷ق)، تحقیق محمد عبدالقادر عطا و مصطفی عبدالقادر عطا و نعیم زرزور، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۲ق.<br /> * '''مهاجر حقیقت''' حسین جعفری، تهران، مرکز پژوهشهای صدا و سیما، ۱۳۸۵ش.<br /> * '''وفاء الوفاء باخبار دار المصطفی''' علی بن عبدالله السمهودی (درگذشت ۹۱۱ق)، تحقیق محمد محیی‌الدین عبدالحمید، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۲۰۰۶م.<br /> <br /> {{پایان}}<br /> <br /> <br /> {{زیارتگاه‌ها و مقبره‌های عراق}}<br /> <br /> {{صحابه}}<br /> <br /> [[رده:صحابه ایرانی پیامبر]]<br /> [[رده:مدفونان در عراق ]]</div>

R.dolat abadi https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%B3%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86_%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C&diff=40147 2021-10-19T14:12:06Z

<p>R.dolat abadi: </p> <hr /> <div>'''سلمان فارسی''' یا همان [[روزبه]] از [[صحابه]] برجسته پیامبر «(ص)» بود. در مسیر هجرت از ایران به عربستان شمالی ، مذهب خویش را از [[زرتشت]] به [[مسیحیت]] و سپس به [[اسلام]] تغییر داد. بعد از اسلام آوردن مشاور، مبلغ و سفیری ایرانی برای مسلمانان بود. او به مانند پیامبرِ خویش ساده زندگی کرد. بعد از مدتی در زمان خلیفه دوم استاندار شهر [[مدائن]] شد و سرانجام در همان شهر مدفون گردید.<br /> <br /> {{جعبه اطلاعات اشخاص<br /> |عنوان =<br /> |تصویر =<br /> |توضیح تصویر =<br /> |نام کامل = روزبه<br /> |نام پدر = خشوبذان یا بدخشان<br /> |کنیه =ابوعبدالله<br /> |لقب = سلمان ( فارسی / محمدی )<br /> |نسب = ایرانی<br /> |زادروز =<br /> |کشور تولد =[[ایران]]<br /> |شهر تولد = روستا جِی ، اصفهان<br /> |محل زندگی = ایران ، عموریه شام ، مدینه و مدائن <br /> |مهاجر/انصار =<br /> |نام همسر =<br /> |فرزندان =<br /> |خویشاوندان سرشناس =<br /> |دین =[[اسلام]]<br /> |مذهب =<br /> |شغل =<br /> |منصب = استاندار مدائن<br /> |تاریخ درگذشت = 35 ه. ق<br /> |شهر درگذشت = مدائن<br /> |کشور درگذشت = عراق<br /> |آرامگاه = مدائن در بغداد<br /> |زمان اسلام آوردن = سال دوم هجرت<br /> |نحوه اسلام آوردن = بعد از دیدن نشانه های پیامبری<br /> |حضور در جنگ‌ها = خندق ، طائف و فتوحات ایران<br /> |هجرت به = شام <br /> |دلیل شهرت = مشاوره حفر خندق<br /> |نقش‌های برجسته = صحابه ، سفیر ، مشاور و راوی حدیث <br /> |دیگر فعالیت‌ها = اولین مترجم قرآن به فارسی <br /> |نام زیارتگاه =<br /> |سمت =<br /> |خدمت = <br /> |محل اقدام =<br /> |سفر = بغداد ، مدائن <br /> |نوشته‌ها =<br /> |موقوفات =<br /> |بناهای ساخته شده = مرقد سلمان پاک ، مساجد فتح <br /> |مقام معنوی = سلمان منا اهل البیت<br /> |پس از =<br /> |پیش از =<br /> |اساتید =<br /> |شاگردان =<br /> |تالیفات =<br /> |وبگاه رسمی =<br /> |امضا = &lt;!-- sign.jpg --&gt;<br /> }}<br /> <br /> <br /> == نام و جای سلمان ==<br /> روزبه نام اصلی سلمان و کنیه او ابو عبد الله است.&lt;ref&gt;. اسد الغابه، ج2، ص 265؛ تاریخ الطبری، ج3، 171؛ کمال الدین، ص165.&lt;/ref&gt; برخی منابع ماهویه، بهبود، مابه و مهاد را از نام‌های دیگر وی دانسته و&lt;ref&gt;. سلمان نامه، ص 59_62&lt;/ref&gt; نام پدرش را به اختلاف خشبوذان، بدخشان و فروخ ثبت کرده‌اند.&lt;ref&gt;. سلمان نامه، ص 59_62&lt;/ref&gt; بنا به قول مشهور موطن سلمان دهکده‌ای به نام جِی از توابع اصفهان بود. چنان که سلمان در معرفی، خود را مردی فارسی (ایرانی) از اهالی روستایی به نام جی در اصفهان دانسته است.&lt;ref&gt;. بنگرید:السیره النبویه، ج1، ص 214؛ اسد الغابه، ج 2، ص 265؛ مهاجر حقیقت، ص 7_10.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == قبل از اسلام ==<br /> سلمان که در جستجوی حقیقت بود، از آیین زرتشتی روگردان شد،&lt;ref&gt;. السیره النبویه، ج1، ص 214-215.&lt;/ref&gt; و با پذیرش [[مسیحیت]] برای در امان ماندن از آزار و اذیت به سرزمین [[شام]] سفر کرد. در کلیساهای این سرزمین به عبادت و خدمت مشغول شد.&lt;ref&gt;. السیره النبویه، ج1، ص 214-215؛ سیر اعلام النبلاء، ج1، ص 507_510؛ مهاجر حقیقت، ص 17_21.&lt;/ref&gt;<br /> سلمان در [[عَمُّورِیَّه]]{{یادداشت|عموریه شهری تاریخی و ویران شده در ترکیه کنونی است.}} شام به هنگام مرگ روحانی برجسته مسیحی از زبان وی بشارتی از پیامبر خاتم(ص) شنید. او برای رسیدن به آرزویش همراه کاروانی به سمت حجاز راه افتاد اما در مسیر، کاروانیان او را به مردی یهودی در [[وادی القری|وادی القُری]] فروختند. این چنین است که قبل از هجرت پیامبر(ص)، سلمان در یثرب برده [[بنی قُرَیظَه]] {{یادداشت|از جمله طائفه‌های یهودی ساکن در یثرب یا همان مدینه عصر نبوی.}} بود.<br /> <br /> == بعد از اسلام ==<br /> منابع درباره چگونگی آزادی و مسلمان شدن سلمان گزارش‌های مختلفی آورده‌اند. قول مشهور، وی را نخستین ایرانی می‌داند که در سال دوم هجرت در مدینه مسلمان شد، که آزادی‌اش توسط شخص پیامبر «(ص)» و تا آستانه [[غزوه خندق]] (۵ ه. ق) به تاخیر افتاد.&lt;ref&gt;. السیره النبویه، ج 1، ص 218؛ شرح نهج‌البلاغه، ج 18، ص 34-35؛ الطبقات الکبری، ج 4، ص 61-62؛ الاستیعاب، ج 2، ص 634-637.&lt;/ref&gt; سلمان فارسی پس از آزادی با [[حذیفة بن یمان]]&lt;ref&gt;. الطبقات الکبری، ابن سعد، ج4، ص63؛ اعلام الوری، ج1، ص363؛ المنتظم، ج3، ص73.&lt;/ref&gt; یا [[ابوذر]]&lt;ref&gt;. الکافی، ج8، ص297_ 299.&lt;/ref&gt; عقد اخوت بست. نخستین حضور او شرکت در غزوه خندق {{یادداشت|نام دیگر جنگ احزاب.}} بود.&lt;ref&gt;. السیرة النبویه، ج2، ص224؛ تاریخ الیعقوبی، ج2، ص50؛ تجارب الامم، ج1، ص257.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === جنگ خندق ===<br /> پس از آن که رسول الله «(ص)» با اصحاب خویش درباره چگونگی دفاع مشورت کرد، سلمان با توجه به نبردهای دفاعی ایرانیان، پیشنهاد حفر خندق در مدینه را ارائه نمود.&lt;ref&gt;. السیرة النبویه، ج2، ص224؛ تاریخ الیعقوبی، ج2، ص50؛ تجارب الامم، ج1، ص257.&lt;/ref&gt; اما به رغم شهرت انتساب این پیشنهاد به سلمان فارسی بنا به برخی از گزارش‌ها پیشنهاد حفر خندق از سوی خود رسول الله «(ص)» بوده است. چراکه قبل از سلمان، پیامبر «(ص)» یاران خود را در انتخاب یکی از دو گزینه حضور در شهر و نبرد در نزدیک [[کوه سَلع]] مخیر کرده بود&lt;ref&gt;. المغازی، ج2، ص445.&lt;/ref&gt; و بعلاوه در نامه حضرت به [[ابوسفیان]]، طرح حفر خندق از الهام‌های خداوند دانسته شده است.&lt;ref&gt;. المغازی، ج2، ص493.&lt;/ref&gt; براین اساس، می‌توان گفت سلمان صرفاً تأیید کننده پیشنهاد پیامبر «(ص)» بوده است.&lt;ref&gt;. المغازی، ج2، ص445؛ الصحیح من سیرة النبی، ج10، ص159-160.&lt;/ref&gt; در همین نبرد پیامبر «(ص)» از وی با تعبیر «سلمان منا اهل البیت» یاد کرد.&lt;ref&gt;. السیره النبویه، ج2، ص214ـ224.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> بعدها در چند نقطه از دامنه کوه مساجدی به یاد بود نبرد ساخته شد ومردم آن‌ها را «[[مساجد فتح]]» یا «مساجد خندق» نامیدند که یکی از آنها [[مسجد سلمان فارسی]] است.&lt;ref&gt;. تاریخ المعالم المدینه، ص201-202.&lt;/ref&gt; نیز در در کنار مسجدی که به نام علی بن ابی‌طالب (ع) است مسجدی به سلمان منسوب است؛ که این دو مسجد را سیف الدین حسین بن ابی‌الهیجاء از نژاد کُرد و از وزیران دولت شیعی فاطمی در سال ۵۷۵ق. تجدید بنا کرده است.&lt;ref&gt;. بهجه النفوس، ج 1، ص 566؛ وفاء الوفاء، ج3، ص43؛&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === بعد از خندق ===<br /> افزون بر غزوه خندق او در دیگر غزوات و رویداهای عصر نبوی، نیز حضور فعال داشت. در [[غزوه طائف]] به کار گرفتن منجنیق پیشنهاد سلمان بود.&lt;ref&gt;. سبل الهدی، ج5، ص 385؛ المغازی، ج3، ص927.&lt;/ref&gt; افراد سلمان از راویان حدیث پیامبر «(ص)» بود و بسیاری از او حدیث نقل کرده‌اند.<br /> <br /> === خلافت عمر ===<br /> با گسترش فتوحات در عصر [[عمر]]، سلمان نقش بارزی به‌ویژه در فتوحات شرق و ایران ایفا کرد. پس از فتح مدائن (۱۵ ه. ق) سلمان فارسی و حذیفه بن یمان برای اقامت نیروها در امتداد فرات کوفه را انتخاب کردند.&lt;ref&gt;. تاریخ الطبری، ج3، ص145-146؛ الکامل فی التاریخ، ج2، ص527-528.&lt;/ref&gt;<br /> گفته شده او در فتوحات نقش سفیر و مبلّغ مسلمانان را ایفا می‌کرد. به طور مثال سلمان راهنمای سعد بن‌ ابی‌ وقاص در عبور از دجله بود. یا به راهنمایی او شهر مدائن، با پیمان صلح به تصرف درآمد که مرزبانان شهر نزد سلمان آمدند و اسلام آوردند و همراه آنان مردم تیسفون (پایتخت ساسانیان) مسلمان‌شدند. با گشوده‌شدن این شهر، خلیفه دوم&lt;ref&gt;. مروج االذهب؛ ج2، ص306-307.&lt;/ref&gt; یا [[سعدبن‌ابی‌وقاص]] که فرمانده سپاه بود، سلمان را به کارگزاری آن شهر منصوب کرد.&lt;ref&gt;. تاریخ الیعقوبی؛ ج2، ص37.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === خلافت عثمان ===<br /> مطابق برخی گزارش‌ها، سلمان فارسی در برخی فتوحات&lt;ref&gt;. الکامل فی التاریخ؛ ج3، ص132.&lt;/ref&gt; یا دفع شورش‌های عصر عثمان&lt;ref&gt;. فتوح البلدان، ج1، ص234؛ معجم البلدان؛ ج1، ص380.&lt;/ref&gt; نیز حضور داشت که در صورت پذیرش خبر رحلت سلمان در زمان خلافت عمر، گزارش‌های شرکت او در فتوحات زمان [[عثمان]] قابل قبول نیست.<br /> <br /> == سلمان و اهل البیت(ع) ==<br /> تعبیر &quot;سلمان منا &quot; جایگاه والای او را نزد رسول خدا (ص) نشان می‌داد. سلمان پس از رحلت پیامبر (ص)، همچنان مدافع [[اهل بیت]](ع) باقی ماند؛ و در کنار برخی صحابه گرانقدر مانند [[عمار]] به دفاع از حق امیرمؤمنان(ع) پرداخت.&lt;ref&gt;. الخصال، ص607-608.&lt;/ref&gt;مطابق نقلی، سلمان در شمار آن دسته از صحابه هوادار [[امام علی]](ع) بود که در تجمع محله [[بنی بیاضه]]، گردآمدند تا از بیعت عمومی با [[ابوبکر]] جلوگیری کنند که امیر مؤمنان(ع) آنان را به آرامش دعوت کرد.&lt;ref&gt;. تاریخ الیعقوبی، ج2، ص 124.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> هنگامی که با ابوبکر بیعت شد، سلمان در واکنشی به زبان فارسی به کنایه از بی‌توجهی مردم گفت: «کرداذ ناکرداذ؛ کردید و نکردید»&lt;ref&gt;. به گزارش مدائنی در انساب الاشراف؛ ج2، ص274.&lt;/ref&gt; نیز نقل شده که سلمان انتخاب ابوبکر و رها کردن اهل بیت(ع) را خطا و موجب بروز اختلافات بین مسلمانان دانسته است.&lt;ref&gt;. السقیفة و الفدک؛ ص45؛ شرح نهج البلاغه، ج6، ص43 و ج2، ص131.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> او از معدود افرادی بود که در دفن [[حضرت زهرا]] (س) شرکت داشت.&lt;ref&gt;. الخصال، ص 361؛ رجال کشی، ج1 ص 34؛ الاختصاص، ص 5.&lt;/ref&gt; همچنین روایاتی از او در فضایل امام علی(ع)،&lt;ref&gt;. الارشاد؛ ج1، ص352.&lt;/ref&gt; حسنین(ع) &lt;ref&gt;. سبل الهدی، ج11، ص57.&lt;/ref&gt; و اهل بیت(ع) &lt;ref&gt;. الامالی مفید؛ ص30.&lt;/ref&gt; نقل شده است. از سوی دیگر سلمان در گفتار امامان ستوده شده است.&lt;ref&gt;. الغارات؛ ج2، ص823. ؛ امالی طوسی، ص 133؛ الدرجات الرفیعه، ص 209&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == وفات سلمان ==<br /> سلمان فارسی در شهر مدائن رحلت کرد. اما زمان رحلت او به اختلاف ثبت شده است. طبق قولی که اغراق آمیز بنظر می‌رسد وی در سال ۳۵ و در سن ۲۵۰ ویا ۳۵۰ سالگی در گذشته است.&lt;ref&gt;. تاریخ بغداد، ج 1، ص 176؛ الکامل فی التاریخ، ج3، ص 287.&lt;/ref&gt; برخی منابع از ساده زیستی و زهد سلمان سخن گفته ویادآور شده‌اند که وی لباس پشمینه می‌پوشید و بر درازگوش سوار می‌شد و نان جو می‌خورد.&lt;ref&gt;. مروج الذهب، ج2، ص 306-307.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==== مزار سلمان ====<br /> {{اصلی|مرقد سلمان فارسی}}<br /> مزار سلمان فارسی امروزه در شهر سلمان پاک در کشور عراق قرار دارد.<br /> <br /> ==جستار های وابسته ==<br /> * [[مرقد سلمان]]<br /> * [[مساجد فتح]]<br /> * [[نبرد خندق]]<br /> <br /> <br /> == پانویس ==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> <br /> == منابع ==<br /> {{منابع}}<br /> {{برگرفتگی<br /> | پیش از لینک = مقاله <br /> | منبع = سلمان فارسی در دانشنامه حج و حرمین شریفین <br /> | پس از لینک = جلد هشتم<br /> | لینک = https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1725822/%d8%b3%d9%84%d9%85%d8%a7%d9%86-%d9%81%d8%a7%d8%b1%d8%b3%db%8c?q=%D8%B3%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86%20%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C&amp;score=25.0&amp;rownumber=1<br /> }}<br /> <br /> * '''الاختصاص'''محمد بن محمد بن نعمان المفید (م. ۴۱۳ق)، تحقیق علی اکبر غفاری و سید محمود زرندی، بیروت، دار المفید، ۱۴۱۴ق.<br /> * '''الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد''' شیخ مفید محمد بن محمد بن النعمان (۳۳۶–۴۱۳ق)، تحقیق مؤسسة آل البیت لاحیاء التراث، بیروت، دار المفید، ۱۴۱۴ق.<br /> * '''الاستیعاب فی معرفة الاصحاب''' یوسف بن عبدالله بن عبدالبر (۳۶۸–۴۶۳ق)، تحقیق علی محمد بجاوی، بیروت، دار الجیل، ۱۴۱۲ق.<br /> * '''اسد الغابة فی معرفة الصحابه'''علی بن محمد بن الاثیر (۵۵۵–۶۳۰ق)، بیروت، دار الفکر، ۱۴۰۹ق.<br /> * '''اعلام الوری باعلام الهدی''' الفضل بن الحسن الطبرسی (۴۶۸–۵۴۸ق)، تصحیح مؤسسه آل البیت لاحیاء التراث، قم، مؤسسة آل البیت لاحیاء التراث، ۱۴۱۷ق.<br /> * '''الامالی''' شیخ مفید محمد بن محمد بن النعمان (درگذشت ۴۱۳ق)، تصحیح حسین استاد ولی، علی‌اکبر غفاری، بیروت، دار المفید، ۱۴۱۴ق.<br /> * '''الامالی''' محمد بن حسن الطوسی (۳۸۵–۴۶۰ق)، تصحیح محققان بنیاد بعثت، قم، انتشارات دارالثقافه، ۱۴۱۴ق.<br /> * '''انساب الاشراف''' احمد بن یحیی البلاذری (درگذشت ۲۷۹ق)، تحقیق سهیل صادق زکار و ریاض زرکلی، بیروت، دار الفکر، ۱۴۱۷ق.<br /> * '''بهجة النفوس و الاسرار فی تاریخ دارهجره النبی المختار''' عبدالله بن عبدالملک المرجانی (درگذشت ۷۷۰ق)، تحقیق محمد عبدالوهاب فضل، بیروت، دار الغرب الاسلامی، ۲۰۰۲م.<br /> * '''تاریخ الطبری (تاریخ الامم و الملوک)''' محمد بن جریر الطبری (۲۲۴–۳۱۰ق)، بیروت، مؤسسة الاعلمی، ۱۴۰۳ق.<br /> * '''تاریخ المکة المشرفه و المسجدالحرام و المدینة المشرفه و القبر الشریف''' محمد بن احمد ابن ضیاء (درگذشت ۸۵۴ق)، مکه مکرمه، مکتبه التجاریه المصطفی احمد الباز، ۱۴۱۶ق.<br /> * '''تاریخ الیعقوبی''' احمد بن ابی یعقوب الیعقوبی (درگذشت ۲۹۲ق)، بیروت، دار صادر، ۱۴۱۵ق.<br /> * '''تاریخ بغداد''' احمد بن علی الخطیب البغدادی (درگذشت ۴۶۳ق)، به کوشش مصطفی عبدالقادر عطا، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۷ق.<br /> * '''تاریخ معالم المدینة المنورة قدیماً و حدیثاً''' احمد یاسین الخیاری (درگذشت ۱۹۶۰م)، ریاض، کتبة الملک فهد، ۱۴۱۹ق.<br /> * '''تجارب الامم''' ابوعلی احمد بن محمد مسکویه (درگذشت ۴۲۱ق)، تحقیق ابوالقاسم امامی، تهران، سروش، ۱۳۷۹ش.<br /> * '''الخصال المحمودة و المذمومه''' شیخ صدوق محمد بن علی بن بابویه (۳۱۱–۳۸۱ق)، تحقیق علی‌اکبر غفاری، قم، النشر الاسلامی، ۱۴۱۰ق.<br /> * '''الدرجات الرفیعه فی طبقات الشیعه''' السید علی خان المدنی الشیرازی (درگذشت ۱۱۲۰ق)، تحقیق سید محمد صادق بحرالعلوم، قم، مکنبه بصیرتی، ۱۳۹۷ق.<br /> * '''رجال الکشی (اختیار معرفة الرجال)''' محمد بن حسن الطوسی (۳۸۵–۴۶۰ق)، تحقیق حسن مصطفوی، دانشگاه مشهد، ۱۳۴۸ش.<br /> * '''روضه الواعظین: الفتال النیشابوری''' (درگذشت ۵۰۸ق)، تحقیق سید محمد مهدی حسن خرسان، قم، شریف الرضی، ۱۳۸۶ق.<br /> * '''سبل الهدی و الرشاد فی سیرة خیر العباد''' محمد بن یوسف الشمس الشامی (درگذشت ۹۴۲ق)، تحقیق عادل احمد عبدالموجود و علی محمد معوض، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۴ق.<br /> * '''السقیفه والفدک''' الجوهری (درگذشت ۳۲۳ق), تحقیق محمد هادی الامینی، بیروت، شرکه الکتبی، ۱۴۱۳ق.<br /> * '''سلمان نامه''' ترجمه نفس الرحمن فی فضائل سلمان، حسین النوری الطبرسی، ترجمه و تحقیق ایاد کمالی، قم، جوانان موفق، ۱۳۹۲<br /> * '''سیر اعلام النبلاء''' شمس‌الدین محمد بن احمد الذهبی (درگذشت ۷۴۸ق)، تحقیق گروهی از محققان، بیروت، الرساله، ۱۴۱۳ق.<br /> * '''السیرة الحلبیة''' نورالدین علی بن احمد الحلبی (درگذشت ۱۰۴۴ق)، بیروت، دار المعرفه، ۱۴۰۰ق.<br /> * '''السیرة النبویة''' عبدالملک بن هشام (درگذشت ۲۱۸)، تحقیق مصطفی السقا و ابراهیم الأبیاری و عبدالحفیظ شلبی، بیروت، دار المعرفة، بی‌تا.<br /> * '''شرح نهج البلاغه''' ابن ابی الحدید (درگذشت ۶۵۶ق)، تحقیق محمد ابوالفضل، دار احیاء الکتب العربیه، ۱۳۷۸ق.<br /> * '''الصحیح من سیرة النبی الاعظم''' جعفر مرتضی العاملی، قم، دار الحدیث، ۱۴۲۶ق.<br /> * '''الطبقات الکبری''' محمد ابن سعد بن منیع (درگذشت ۲۳۰ق)، تحقیق محمد عبدالقادر، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۰ق.<br /> * '''الغارات''' ابراهیم بن محمد الثقفی (درگذشت ۲۸۳ق)، به کوشش سید جلال‌الدین محدث ارموی، انجمن آثار ملی، ۱۳۵۶ش.<br /> * '''فتوح البلدان'''احمد بن یحیی البلاذری (درگذشت ۲۷۹ق)، تصحیح صلاح‌الدین المنجد، قاهره، مکتبة النهضة المصریه، ۱۹۵۶م.<br /> * '''الکافی'''محمد بن یعقوب کلینی (درگذشت ۳۲۹ق)، تحقیق علی‌اکبر غفاری، تهران، دار الکتب اسلامیه، ۱۳۶۳ش.<br /> * '''الکامل فی التاریخ''' علی بن محمد بن الاثیر (درگذشت ۶۳۰ق)، بیروت، دار صادر، ۱۳۸۵ق.<br /> * '''کمال الدین وتمام النعمه''' شیخ صدوق محمد بن علی بن بابویه (درگذشت ۳۸۰ق)، تحقیق علی اکبر غفاری، قم، النشر الاسلامی ،۱۴۰۵ ق.<br /> * '''مروج الذهب و معادن الجوهر''' علی بن الحسین المسعودی (درگذشت ۳۴۶ق)، تحقیق یوسف اسعد داغر، قم، انتشارات هجرت، ۱۴۰۹ق.<br /> * '''المصنّف''' عبدالرزاق الصنعانی (درگذشت ۲۱۱ق)، به کوشش حبیب الرحمن الاعظمی، بیروت، المجلس العلمی، ۱۳۹۰ق.<br /> * '''معجم البلدان''' یاقوت بن عبدالله الحموی (درگذشت ۶۲۶ق)، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۳۹۹ق.<br /> * '''المغازی'''محمد بن عمر الواقدی (درگذشت ۲۰۷ق)، تحقیق مارسدن جونس، بیروت، مؤسسة الاعلمی، ۱۴۰۹ق.<br /> * '''المنتظم فی تاریخ الملوک و الامم''' عبدالرحمان بن علی ابن الجوزی (م. ۵۹۷ق)، تحقیق محمد عبدالقادر عطا و مصطفی عبدالقادر عطا و نعیم زرزور، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۲ق.<br /> * '''مهاجر حقیقت''' حسین جعفری، تهران، مرکز پژوهشهای صدا و سیما، ۱۳۸۵ش.<br /> * '''وفاء الوفاء باخبار دار المصطفی''' علی بن عبدالله السمهودی (درگذشت ۹۱۱ق)، تحقیق محمد محیی‌الدین عبدالحمید، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۲۰۰۶م.<br /> <br /> {{پایان}}<br /> <br /> <br /> {{زیارتگاه‌ها و مقبره‌های عراق}}<br /> <br /> {{صحابه}}<br /> <br /> [[رده:صحابه ایرانی پیامبر]]<br /> [[رده:مدفونان در عراق ]]</div>

R.dolat abadi https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%B3%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86_%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C&diff=40146 2021-10-19T14:11:30Z

<p>R.dolat abadi: </p> <hr /> <div>'''سلمان فارسی''' یا همان [[روزبه]] از [[صحابه]] برجسته پیامبر «(ص)» بود. در مسیر هجرت از ایران به عربستان شمالی ، مذهب خویش را از [[زرتشت]] به [[مسیحیت]] و سپس به [[اسلام]] تغییر داد. بعد از اسلام آوردن مشاور، مبلغ و سفیری ایرانی برای مسلمانان بود. او به مانند پیامبرِ خویش ساده زندگی کرد. بعد از مدتی در زمان خلیفه دوم استاندار شهر [[مدائن]] شد و سرانجام در همان شهر مدفون گردید.<br /> <br /> {{جعبه اطلاعات اشخاص<br /> |عنوان =<br /> |تصویر =<br /> |توضیح تصویر =<br /> |نام کامل = روزبه<br /> |نام پدر = خشوبذان یا بدخشان<br /> |کنیه =ابوعبدالله<br /> |لقب = سلمان ( فارسی / محمدی )<br /> |نسب = ایرانی<br /> |زادروز =<br /> |کشور تولد =[[ایران]]<br /> |شهر تولد = روستا جِی ، اصفهان<br /> |محل زندگی = ایران ، عموریه شام ، مدینه و مدائن <br /> |مهاجر/انصار =<br /> |نام همسر =<br /> |فرزندان =<br /> |خویشاوندان سرشناس =<br /> |دین =[[اسلام]]<br /> |مذهب =<br /> |شغل =<br /> |منصب = استاندار مدائن<br /> |تاریخ درگذشت = 35 ه. ق<br /> |شهر درگذشت = مدائن<br /> |کشور درگذشت = عراق<br /> |آرامگاه = مدائن در بغداد<br /> |زمان اسلام آوردن = سال دوم هجرت<br /> |نحوه اسلام آوردن = بعد از دیدن نشانه های پیامبری<br /> |حضور در جنگ‌ها = خندق ، طائف و فتوحات ایران<br /> |هجرت به = شام <br /> |دلیل شهرت = مشاوره حفر خندق<br /> |نقش‌های برجسته = صحابه ، سفیر ، مشاور و راوی حدیث <br /> |دیگر فعالیت‌ها = اولین مترجم قرآن به فارسی <br /> |نام زیارتگاه =<br /> |سمت =<br /> |خدمت = <br /> |محل اقدام =<br /> |سفر = بغداد ، مدائن <br /> |نوشته‌ها =<br /> |موقوفات =<br /> |بناهای ساخته شده = مرقد سلمان پاک ، مساجد فتح <br /> |مقام معنوی = سلمان منا اهل البیت<br /> |پس از =<br /> |پیش از =<br /> |اساتید =<br /> |شاگردان =<br /> |تالیفات =<br /> |وبگاه رسمی =<br /> |امضا = &lt;!-- sign.jpg --&gt;<br /> }}<br /> <br /> <br /> == نام و جای سلمان ==<br /> روزبه نام اصلی سلمان و کنیه او ابو عبد الله است.&lt;ref&gt;. اسد الغابه، ج2، ص 265؛ تاریخ الطبری، ج3، 171؛ کمال الدین، ص165.&lt;/ref&gt; برخی منابع ماهویه، بهبود، مابه و مهاد را از نام‌های دیگر وی دانسته و&lt;ref&gt;. سلمان نامه، ص 59_62&lt;/ref&gt; نام پدرش را به اختلاف خشبوذان، بدخشان و فروخ ثبت کرده‌اند.&lt;ref&gt;. سلمان نامه، ص 59_62&lt;/ref&gt; بنا به قول مشهور موطن سلمان دهکده‌ای به نام جِی از توابع اصفهان بود. چنان که سلمان در معرفی، خود را مردی فارسی (ایرانی) از اهالی روستایی به نام جی در اصفهان دانسته است.&lt;ref&gt;. بنگرید:السیره النبویه، ج1، ص 214؛ اسد الغابه، ج 2، ص 265؛ مهاجر حقیقت، ص 7_10.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == قبل از اسلام ==<br /> سلمان که در جستجوی حقیقت بود، از آیین زرتشتی روگردان شد،&lt;ref&gt;. السیره النبویه، ج1، ص 214-215.&lt;/ref&gt; و با پذیرش [[مسیحیت]] برای در امان ماندن از آزار و اذیت به سرزمین [[شام]] سفر کرد. در کلیساهای این سرزمین به عبادت و خدمت مشغول شد.&lt;ref&gt;. السیره النبویه، ج1، ص 214-215؛ سیر اعلام النبلاء، ج1، ص 507_510؛ مهاجر حقیقت، ص 17_21.&lt;/ref&gt;<br /> سلمان در [[عَمُّورِیَّه]]{{یادداشت|عموریه شهری تاریخی و ویران شده در ترکیه کنونی است.}} شام به هنگام مرگ روحانی برجسته مسیحی از زبان وی بشارتی از پیامبر خاتم(ص) شنید. او برای رسیدن به آرزویش همراه کاروانی به سمت حجاز راه افتاد اما در مسیر، کاروانیان او را به مردی یهودی در [[وادی القری|وادی القُری]] فروختند. این چنین است که قبل از هجرت پیامبر(ص)، سلمان در یثرب برده [[بنی قُرَیظَه]] {{یادداشت|از جمله طائفه‌های یهودی ساکن در یثرب یا همان مدینه عصر نبوی.}} بود.<br /> <br /> == بعد از اسلام ==<br /> منابع درباره چگونگی آزادی و مسلمان شدن سلمان گزارش‌های مختلفی آورده‌اند. قول مشهور، وی را نخستین ایرانی می‌داند که در سال دوم هجرت در مدینه مسلمان شد، که آزادی‌اش توسط شخص پیامبر «(ص)» و تا آستانه [[غزوه خندق]] (۵ ه. ق) به تاخیر افتاد.&lt;ref&gt;. السیره النبویه، ج 1، ص 218؛ شرح نهج‌البلاغه، ج 18، ص 34-35؛ الطبقات الکبری، ج 4، ص 61-62؛ الاستیعاب، ج 2، ص 634-637.&lt;/ref&gt; سلمان فارسی پس از آزادی با [[حذیفة بن یمان]]&lt;ref&gt;. الطبقات الکبری، ابن سعد، ج4، ص63؛ اعلام الوری، ج1، ص363؛ المنتظم، ج3، ص73.&lt;/ref&gt; یا [[ابوذر]]&lt;ref&gt;. الکافی، ج8، ص297_ 299.&lt;/ref&gt; عقد اخوت بست. نخستین حضور او شرکت در غزوه خندق {{یادداشت|نام دیگر جنگ احزاب.}} بود.&lt;ref&gt;. السیرة النبویه، ج2، ص224؛ تاریخ الیعقوبی، ج2، ص50؛ تجارب الامم، ج1، ص257.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === جنگ خندق ===<br /> پس از آن که رسول الله «(ص)» با اصحاب خویش درباره چگونگی دفاع مشورت کرد، سلمان با توجه به نبردهای دفاعی ایرانیان، پیشنهاد حفر خندق در مدینه را ارائه نمود.&lt;ref&gt;. السیرة النبویه، ج2، ص224؛ تاریخ الیعقوبی، ج2، ص50؛ تجارب الامم، ج1، ص257.&lt;/ref&gt; اما به رغم شهرت انتساب این پیشنهاد به سلمان فارسی بنا به برخی از گزارش‌ها پیشنهاد حفر خندق از سوی خود رسول الله «(ص)» بوده است. چراکه قبل از سلمان، پیامبر «(ص)» یاران خود را در انتخاب یکی از دو گزینه حضور در شهر و نبرد در نزدیک [[کوه سَلع]] مخیر کرده بود&lt;ref&gt;. المغازی، ج2، ص445.&lt;/ref&gt; و بعلاوه در نامه حضرت به [[ابوسفیان]]، طرح حفر خندق از الهام‌های خداوند دانسته شده است.&lt;ref&gt;. المغازی، ج2، ص493.&lt;/ref&gt; براین اساس، می‌توان گفت سلمان صرفاً تأیید کننده پیشنهاد پیامبر «(ص)» بوده است.&lt;ref&gt;. المغازی، ج2، ص445؛ الصحیح من سیرة النبی، ج10، ص159-160.&lt;/ref&gt; در همین نبرد پیامبر «(ص)» از وی با تعبیر «سلمان منا اهل البیت» یاد کرد.&lt;ref&gt;. السیره النبویه، ج2، ص214ـ224.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> بعدها در چند نقطه از دامنه کوه مساجدی به یاد بود نبرد ساخته شد ومردم آن‌ها را «[[مساجد فتح]]» یا «مساجد خندق» نامیدند که یکی از آنها [[مسجد سلمان فارسی]] است.&lt;ref&gt;. تاریخ المعالم المدینه، ص201-202.&lt;/ref&gt; نیز در در کنار مسجدی که به نام علی بن ابی‌طالب (ع) است مسجدی به سلمان منسوب است؛ که این دو مسجد را سیف الدین حسین بن ابی‌الهیجاء از نژاد کُرد و از وزیران دولت شیعی فاطمی در سال ۵۷۵ق. تجدید بنا کرده است.&lt;ref&gt;. بهجه النفوس، ج 1، ص 566؛ وفاء الوفاء، ج3، ص43؛&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === بعد از خندق ===<br /> افزون بر غزوه خندق او در دیگر غزوات و رویداهای عصر نبوی، نیز حضور فعال داشت. در [[غزوه طائف]] به کار گرفتن منجنیق پیشنهاد سلمان بود.&lt;ref&gt;. سبل الهدی، ج5، ص 385؛ المغازی، ج3، ص927.&lt;/ref&gt; افراد سلمان از راویان حدیث پیامبر «(ص)» بود و بسیاری از او حدیث نقل کرده‌اند.<br /> <br /> === خلافت عمر ===<br /> با گسترش فتوحات در عصر [[عمر]]، سلمان نقش بارزی به‌ویژه در فتوحات شرق و ایران ایفا کرد. پس از فتح مدائن (۱۵ ه. ق) سلمان فارسی و حذیفه بن یمان برای اقامت نیروها در امتداد فرات کوفه را انتخاب کردند.&lt;ref&gt;. تاریخ الطبری، ج3، ص145-146؛ الکامل فی التاریخ، ج2، ص527-528.&lt;/ref&gt;<br /> گفته شده او در فتوحات نقش سفیر و مبلّغ مسلمانان را ایفا می‌کرد. به طور مثال سلمان راهنمای سعد بن‌ ابی‌ وقاص در عبور از دجله بود. یا به راهنمایی او شهر مدائن، با پیمان صلح به تصرف درآمد که مرزبانان شهر نزد سلمان آمدند و اسلام آوردند و همراه آنان مردم تیسفون (پایتخت ساسانیان) مسلمان‌شدند. با گشوده‌شدن این شهر، خلیفه دوم&lt;ref&gt;. مروج االذهب؛ ج2، ص306-307.&lt;/ref&gt; یا [[سعدبن‌ابی‌وقاص]] که فرمانده سپاه بود، سلمان را به کارگزاری آن شهر منصوب کرد.&lt;ref&gt;. تاریخ الیعقوبی؛ ج2، ص37.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === خلافت عثمان ===<br /> مطابق برخی گزارش‌ها، سلمان فارسی در برخی فتوحات&lt;ref&gt;. الکامل فی التاریخ؛ ج3، ص132.&lt;/ref&gt; یا دفع شورش‌های عصر عثمان&lt;ref&gt;. فتوح البلدان، ج1، ص234؛ معجم البلدان؛ ج1، ص380.&lt;/ref&gt; نیز حضور داشت که در صورت پذیرش خبر رحلت سلمان در زمان خلافت عمر، گزارش‌های شرکت او در فتوحات زمان [[عثمان]] قابل قبول نیست.<br /> <br /> == سلمان و اهل البیت(ع) ==<br /> تعبیر &quot;سلمان منا &quot; جایگاه والای او را نزد رسول خدا (ص) نشان می‌داد. سلمان پس از رحلت پیامبر (ص)، همچنان مدافع [[اهل بیت]](ع) باقی ماند؛ و در کنار برخی صحابه گرانقدر مانند [[عمار]] به دفاع از حق امیرمؤمنان(ع) پرداخت.&lt;ref&gt;. الخصال، ص607-608.&lt;/ref&gt;مطابق نقلی، سلمان در شمار آن دسته از صحابه هوادار [[امام علی]](ع) بود که در تجمع محله [[بنی بیاضه]]، گردآمدند تا از بیعت عمومی با [[ابوبکر]] جلوگیری کنند که امیر مؤمنان(ع) آنان را به آرامش دعوت کرد.&lt;ref&gt;. تاریخ الیعقوبی، ج2، ص 124.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> هنگامی که با ابوبکر بیعت شد، سلمان در واکنشی به زبان فارسی به کنایه از بی‌توجهی مردم گفت: «کرداذ ناکرداذ؛ کردید و نکردید»&lt;ref&gt;. به گزارش مدائنی در انساب الاشراف؛ ج2، ص274.&lt;/ref&gt; نیز نقل شده که سلمان انتخاب ابوبکر و رها کردن اهل بیت(ع) را خطا و موجب بروز اختلافات بین مسلمانان دانسته است.&lt;ref&gt;. السقیفة و الفدک؛ ص45؛ شرح نهج البلاغه، ج6، ص43 و ج2، ص131.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> او از معدود افرادی بود که در دفن [[حضرت زهرا]] (س) شرکت داشت.&lt;ref&gt;. الخصال، ص 361؛ رجال کشی، ج1 ص 34؛ الاختصاص، ص 5.&lt;/ref&gt; همچنین روایاتی از او در فضایل امام علی(ع)،&lt;ref&gt;. الارشاد؛ ج1، ص352.&lt;/ref&gt; حسنین(ع) &lt;ref&gt;. سبل الهدی، ج11، ص57.&lt;/ref&gt; و اهل بیت(ع) &lt;ref&gt;. الامالی مفید؛ ص30.&lt;/ref&gt; نقل شده است. از سوی دیگر سلمان در گفتار امامان ستوده شده است.&lt;ref&gt;. الغارات؛ ج2، ص823. ؛ امالی طوسی، ص 133؛ الدرجات الرفیعه، ص 209&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == وفات سلمان ==<br /> سلمان فارسی در شهر مدائن رحلت کرد. اما زمان رحلت او به اختلاف ثبت شده است. طبق قولی که اغراق آمیز بنظر می‌رسد وی در سال ۳۵ و در سن ۲۵۰ ویا ۳۵۰ سالگی در گذشته است.&lt;ref&gt;. تاریخ بغداد، ج 1، ص 176؛ الکامل فی التاریخ، ج3، ص 287.&lt;/ref&gt; برخی منابع از ساده زیستی و زهد سلمان سخن گفته ویادآور شده‌اند که وی لباس پشمینه می‌پوشید و بر درازگوش سوار می‌شد و نان جو می‌خورد.&lt;ref&gt;. مروج الذهب، ج2، ص 306-307.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==== مزار سلمان ====<br /> {{اصلی|مرقد سلمان فارسی}}<br /> مزار سلمان فارسی امروزه در شهر سلمان پاک در کشور عراق قرار دارد.<br /> <br /> ==جستار های وابسته ==<br /> * [[مرقد سلمان]]<br /> * [[مساجد فتح]]<br /> * [[نبرد خندق]]<br /> <br /> <br /> == پانویس ==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> <br /> == منابع ==<br /> {{منابع}}<br /> {{برگرفتگی<br /> | پیش از لینک = مقاله <br /> | منبع = سلمان فارسی در دانشنامه حج و حرمین شریفین <br /> | پس از لینک = جلد هشتم<br /> | لینک = https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1725822/%d8%b3%d9%84%d9%85%d8%a7%d9%86-%d9%81%d8%a7%d8%b1%d8%b3%db%8c?q=%D8%B3%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86%20%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C&amp;score=25.0&amp;rownumber=1<br /> }}<br /> <br /> * '''الاختصاص'''محمد بن محمد بن نعمان المفید (م. ۴۱۳ق)، تحقیق علی اکبر غفاری و سید محمود زرندی، بیروت، دار المفید، ۱۴۱۴ق.<br /> * '''الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد''' شیخ مفید محمد بن محمد بن النعمان (۳۳۶–۴۱۳ق)، تحقیق مؤسسة آل البیت لاحیاء التراث، بیروت، دار المفید، ۱۴۱۴ق.<br /> * '''الاستیعاب فی معرفة الاصحاب''' یوسف بن عبدالله بن عبدالبر (۳۶۸–۴۶۳ق)، تحقیق علی محمد بجاوی، بیروت، دار الجیل، ۱۴۱۲ق.<br /> * '''اسد الغابة فی معرفة الصحابه'''علی بن محمد بن الاثیر (۵۵۵–۶۳۰ق)، بیروت، دار الفکر، ۱۴۰۹ق.<br /> * '''اعلام الوری باعلام الهدی''' الفضل بن الحسن الطبرسی (۴۶۸–۵۴۸ق)، تصحیح مؤسسه آل البیت لاحیاء التراث، قم، مؤسسة آل البیت لاحیاء التراث، ۱۴۱۷ق.<br /> * '''الامالی''' شیخ مفید محمد بن محمد بن النعمان (درگذشت ۴۱۳ق)، تصحیح حسین استاد ولی، علی‌اکبر غفاری، بیروت، دار المفید، ۱۴۱۴ق.<br /> * '''الامالی''' محمد بن حسن الطوسی (۳۸۵–۴۶۰ق)، تصحیح محققان بنیاد بعثت، قم، انتشارات دارالثقافه، ۱۴۱۴ق.<br /> * '''انساب الاشراف''' احمد بن یحیی البلاذری (درگذشت ۲۷۹ق)، تحقیق سهیل صادق زکار و ریاض زرکلی، بیروت، دار الفکر، ۱۴۱۷ق.<br /> * '''بهجة النفوس و الاسرار فی تاریخ دارهجره النبی المختار''' عبدالله بن عبدالملک المرجانی (درگذشت ۷۷۰ق)، تحقیق محمد عبدالوهاب فضل، بیروت، دار الغرب الاسلامی، ۲۰۰۲م.<br /> * '''تاریخ الطبری (تاریخ الامم و الملوک)''' محمد بن جریر الطبری (۲۲۴–۳۱۰ق)، بیروت، مؤسسة الاعلمی، ۱۴۰۳ق.<br /> * '''تاریخ المکة المشرفه و المسجدالحرام و المدینة المشرفه و القبر الشریف''' محمد بن احمد ابن ضیاء (درگذشت ۸۵۴ق)، مکه مکرمه، مکتبه التجاریه المصطفی احمد الباز، ۱۴۱۶ق.<br /> * '''تاریخ الیعقوبی''' احمد بن ابی یعقوب الیعقوبی (درگذشت ۲۹۲ق)، بیروت، دار صادر، ۱۴۱۵ق.<br /> * '''تاریخ بغداد''' احمد بن علی الخطیب البغدادی (درگذشت ۴۶۳ق)، به کوشش مصطفی عبدالقادر عطا، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۷ق.<br /> * '''تاریخ معالم المدینة المنورة قدیماً و حدیثاً''' احمد یاسین الخیاری (درگذشت ۱۹۶۰م)، ریاض، کتبة الملک فهد، ۱۴۱۹ق.<br /> * '''تجارب الامم''' ابوعلی احمد بن محمد مسکویه (درگذشت ۴۲۱ق)، تحقیق ابوالقاسم امامی، تهران، سروش، ۱۳۷۹ش.<br /> * '''الخصال المحمودة و المذمومه''' شیخ صدوق محمد بن علی بن بابویه (۳۱۱–۳۸۱ق)، تحقیق علی‌اکبر غفاری، قم، النشر الاسلامی، ۱۴۱۰ق.<br /> * '''الدرجات الرفیعه فی طبقات الشیعه''' السید علی خان المدنی الشیرازی (درگذشت ۱۱۲۰ق)، تحقیق سید محمد صادق بحرالعلوم، قم، مکنبه بصیرتی، ۱۳۹۷ق.<br /> * '''رجال الکشی (اختیار معرفة الرجال)''' محمد بن حسن الطوسی (۳۸۵–۴۶۰ق)، تحقیق حسن مصطفوی، دانشگاه مشهد، ۱۳۴۸ش.<br /> * '''روضه الواعظین: الفتال النیشابوری''' (درگذشت ۵۰۸ق)، تحقیق سید محمد مهدی حسن خرسان، قم، شریف الرضی، ۱۳۸۶ق.<br /> * '''سبل الهدی و الرشاد فی سیرة خیر العباد''' محمد بن یوسف الشمس الشامی (درگذشت ۹۴۲ق)، تحقیق عادل احمد عبدالموجود و علی محمد معوض، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۴ق.<br /> * '''السقیفه والفدک''' الجوهری (درگذشت ۳۲۳ق), تحقیق محمد هادی الامینی، بیروت، شرکه الکتبی، ۱۴۱۳ق.<br /> * '''سلمان نامه''' ترجمه نفس الرحمن فی فضائل سلمان، حسین النوری الطبرسی، ترجمه و تحقیق ایاد کمالی، قم، جوانان موفق، ۱۳۹۲<br /> * '''سیر اعلام النبلاء''' شمس‌الدین محمد بن احمد الذهبی (درگذشت ۷۴۸ق)، تحقیق گروهی از محققان، بیروت، الرساله، ۱۴۱۳ق.<br /> * '''السیرة الحلبیة''' نورالدین علی بن احمد الحلبی (درگذشت ۱۰۴۴ق)، بیروت، دار المعرفه، ۱۴۰۰ق.<br /> * '''السیرة النبویة''' عبدالملک بن هشام (درگذشت ۲۱۸)، تحقیق مصطفی السقا و ابراهیم الأبیاری و عبدالحفیظ شلبی، بیروت، دار المعرفة، بی‌تا.<br /> * '''شرح نهج البلاغه''' ابن ابی الحدید (درگذشت ۶۵۶ق)، تحقیق محمد ابوالفضل، دار احیاء الکتب العربیه، ۱۳۷۸ق.<br /> * '''الصحیح من سیرة النبی الاعظم''' جعفر مرتضی العاملی، قم، دار الحدیث، ۱۴۲۶ق.<br /> * '''الطبقات الکبری''' محمد ابن سعد بن منیع (درگذشت ۲۳۰ق)، تحقیق محمد عبدالقادر، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۰ق.<br /> * '''الغارات''' ابراهیم بن محمد الثقفی (درگذشت ۲۸۳ق)، به کوشش سید جلال‌الدین محدث ارموی، انجمن آثار ملی، ۱۳۵۶ش.<br /> * '''فتوح البلدان'''احمد بن یحیی البلاذری (درگذشت ۲۷۹ق)، تصحیح صلاح‌الدین المنجد، قاهره، مکتبة النهضة المصریه، ۱۹۵۶م.<br /> * '''الکافی'''محمد بن یعقوب کلینی (درگذشت ۳۲۹ق)، تحقیق علی‌اکبر غفاری، تهران، دار الکتب اسلامیه، ۱۳۶۳ش.<br /> * '''الکامل فی التاریخ''' علی بن محمد بن الاثیر (درگذشت ۶۳۰ق)، بیروت، دار صادر، ۱۳۸۵ق.<br /> * '''کمال الدین وتمام النعمه''' شیخ صدوق محمد بن علی بن بابویه (درگذشت ۳۸۰ق)، تحقیق علی اکبر غفاری، قم، النشر الاسلامی ،۱۴۰۵ ق.<br /> * '''مروج الذهب و معادن الجوهر''' علی بن الحسین المسعودی (درگذشت ۳۴۶ق)، تحقیق یوسف اسعد داغر، قم، انتشارات هجرت، ۱۴۰۹ق.<br /> * '''المصنّف''' عبدالرزاق الصنعانی (درگذشت ۲۱۱ق)، به کوشش حبیب الرحمن الاعظمی، بیروت، المجلس العلمی، ۱۳۹۰ق.<br /> * '''معجم البلدان''' یاقوت بن عبدالله الحموی (درگذشت ۶۲۶ق)، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۳۹۹ق.<br /> * '''المغازی'''محمد بن عمر الواقدی (درگذشت ۲۰۷ق)، تحقیق مارسدن جونس، بیروت، مؤسسة الاعلمی، ۱۴۰۹ق.<br /> * '''المنتظم فی تاریخ الملوک و الامم''' عبدالرحمان بن علی ابن الجوزی (م. ۵۹۷ق)، تحقیق محمد عبدالقادر عطا و مصطفی عبدالقادر عطا و نعیم زرزور، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۲ق.<br /> * '''مهاجر حقیقت''' حسین جعفری، تهران، مرکز پژوهشهای صدا و سیما، ۱۳۸۵ش.<br /> * '''وفاء الوفاء باخبار دار المصطفی''' علی بن عبدالله السمهودی (درگذشت ۹۱۱ق)، تحقیق محمد محیی‌الدین عبدالحمید، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۲۰۰۶م.<br /> <br /> {{پایان}}<br /> <br /> <br /> {{زیارتگاه‌ها و مقبره‌های عراق}}<br /> <br /> {{صحابه}}<br /> <br /> [[رده:صحابه ایرانی پیامبر]]<br /> [[رده:بغداد | مدفونان در عراق ]]</div>

R.dolat abadi https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%B3%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%DB%8C&diff=40046 2021-10-10T09:18:39Z

<p>R.dolat abadi: تغییرمسیر به سلمان فارسی</p> <hr /> <div>#تغییرمسیر [[سلمان فارسی]]</div>

R.dolat abadi https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%B1%D9%88%D8%B2%D8%A8%D9%87&diff=40045 2021-10-10T09:17:50Z

<p>R.dolat abadi: تغییرمسیر به سلمان فارسی</p> <hr /> <div>#تغییرمسیر [[سلمان فارسی]]</div>

R.dolat abadi https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%B3%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86_%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C&diff=40034 2021-10-09T19:48:31Z

<p>R.dolat abadi: شد</p> <hr /> <div>'''سلمان فارسی'''<br /> {{ جعبه اطلاعات امامزاده<br /> | عرض =<br /> | نام = روزبه<br /> | نام پدر = خشبوذان یا بدخشان<br /> | تصویر =<br /> | اندازه تصویر =<br /> | عنوان تصویر =<br /> | نقش = صحابه و استاندار<br /> | کنیه = ابو عبدالله<br /> | زادروز =<br /> | زادگاه = اصفهان<br /> | درگذشت = ۳۵ ه. ق<br /> | مدفن = مدائن<br /> | محل زندگی = ایران وحجاز<br /> | القاب = سلمان (فارسی/محمدی)<br /> | پدر =<br /> | مادر =<br /> | همسران =<br /> | فرزندان =<br /> | طول عمر =اختلافی<br /> | امامزاگان مشهور =<br /> }}<br /> <br /> <br /> == معرفی اجمالی ==<br /> [[روزبه]] یا همان سلمان فارسی از [[صحابه]] برجسته پیامبر «(ص)» بود. در مسیر هجرتی طولانی، از ایران به شام و سپس عربستان او از دین [[زرتشت]] به [[مسیحیت]] و سپس [[اسلام]] رسید. بعد از اسلام آوردن مشاور، مبلغ و سفیری ایرانی برای مسلمانان بود. سلمان ساده زیستی را رها نکرد حتی هنگامی که استاندار شهر [[مدائن]] شد. سرانجام در همان شهر مدفون گردید.<br /> <br /> == نام و جای سلمان ==<br /> روزبه نام اصلی سلمان و کنیه او ابو عبد الله است.&lt;ref&gt;. اسد الغابه، ج2، ص 265؛ تاریخ الطبری، ج3، 171؛ کمال الدین، ص165.&lt;/ref&gt; برخی منابع ماهویه، بهبود، مابه و مهاد را از نام‌های دیگر وی دانسته و&lt;ref&gt;. سلمان نامه، ص 59_62&lt;/ref&gt; نام پدرش را به اختلاف خشبوذان، بدخشان و فروخ ثبت کرده‌اند.&lt;ref&gt;. سلمان نامه، ص 59_62&lt;/ref&gt; بنا به قول مشهور موطن سلمان دهکده‌ای به نام جِی از توابع اصفهان بود. چنان که سلمان در معرفی، خود را مردی فارسی (ایرانی) از اهالی روستایی به نام جی در اصفهان دانسته است.&lt;ref&gt;. بنگرید:السیره النبویه، ج1، ص 214؛ اسد الغابه، ج 2، ص 265؛ مهاجر حقیقت، ص 7_10.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == قبل از اسلام ==<br /> سلمان که در جستجوی حقیقت بود، از آیین زرتشتی روگردان شد،&lt;ref&gt;. السیره النبویه، ج1، ص 214-215.&lt;/ref&gt; و با پذیرش [[مسیحیت]] برای در امان ماندن از آزار و اذیت به سرزمین [[شام]] سفر کرد. در کلیساهای این سرزمین به عبادت و خدمت مشغول شد.&lt;ref&gt;. السیره النبویه، ج1، ص 214-215؛ سیر اعلام النبلاء، ج1، ص 507_510؛ مهاجر حقیقت، ص 17_21.&lt;/ref&gt;<br /> سلمان در [[عَمُّورِیَّه]]{{یادداشت|عموریه شهری تاریخی و ویران شده در ترکیه کنونی است.}} شام به هنگام مرگ روحانی برجسته مسیحی از زبان وی بشارتی از پیامبر خاتم «(ص)» شنید. او برای رسیدن به آرزویش همراه کاروانی به سمت حجاز راه افتاد اما در مسیر، کاروانیان او را به مردی یهودی در وادی القُری فروختند. این چنین است که قبل از هجرت پیامبر «(ص)»، سلمان در یثرب برده [[بنی قُرَیظَه]] {{یادداشت|از جمله طائفه‌های یهودی ساکن در یثرب یا همان مدینه عصر نبوی.}} بود.<br /> <br /> == بعد از اسلام ==<br /> منابع درباره چگونگی آزادی و مسلمان شدن سلمان گزارش‌های مختلفی آورده‌اند. قول مشهور، وی را نخستین ایرانی می‌داند که در سال دوم هجرت در مدینه مسلمان شد، که آزادی‌اش توسط شخص پیامبر «(ص)» و تا آستانه [[غزوه خندق]] (۵ ه. ق) به تاخیر افتاد.&lt;ref&gt;. السیره النبویه، ج 1، ص 218؛ شرح نهج‌البلاغه، ج 18، ص 34-35؛ الطبقات الکبری، ج 4، ص 61-62؛ الاستیعاب، ج 2، ص 634-637.&lt;/ref&gt; سلمان فارسی پس از آزادی با [[حذیفة بن یمان]]&lt;ref&gt;. الطبقات الکبری، ابن سعد، ج4، ص63؛ اعلام الوری، ج1، ص363؛ المنتظم، ج3، ص73.&lt;/ref&gt; یا [[ابوذر]]&lt;ref&gt;. الکافی، ج8، ص297_ 299.&lt;/ref&gt; عقد اخوت بست. نخستین حضور او شرکت در غزوه خندق {{یادداشت|نام دیگر جنگ احزاب.}} بود.&lt;ref&gt;. السیرة النبویه، ج2، ص224؛ تاریخ الیعقوبی، ج2، ص50؛ تجارب الامم، ج1، ص257.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === جنگ خندق ===<br /> پس از آن که رسول الله «(ص)» با اصحاب خویش درباره چگونگی دفاع مشورت کرد، سلمان با توجه به نبردهای دفاعی ایرانیان، پیشنهاد حفر خندق در مدینه را ارائه نمود.&lt;ref&gt;. السیرة النبویه، ج2، ص224؛ تاریخ الیعقوبی، ج2، ص50؛ تجارب الامم، ج1، ص257.&lt;/ref&gt; اما به رغم شهرت انتساب این پیشنهاد به سلمان فارسی بنا به برخی از گزارش‌ها پیشنهاد حفر خندق از سوی خود رسول الله «(ص)» بوده است. چراکه قبل از سلمان، پیامبر «(ص)» یاران خود را در انتخاب یکی از دو گزینه حضور در شهر و نبرد در نزدیک [[کوه سَلع]] مخیر کرده بود&lt;ref&gt;. المغازی، ج2، ص445.&lt;/ref&gt; و بعلاوه در نامه حضرت به [[ابوسفیان]]، طرح حفر خندق از الهام‌های خداوند دانسته شده است.&lt;ref&gt;. المغازی، ج2، ص493.&lt;/ref&gt; براین اساس، می‌توان گفت سلمان صرفاً تأیید کننده پیشنهاد پیامبر «(ص)» بوده است.&lt;ref&gt;. المغازی، ج2، ص445؛ الصحیح من سیرة النبی، ج10، ص159-160.&lt;/ref&gt; در همین نبرد پیامبر «(ص)» از وی با تعبیر «سلمان منا اهل البیت» یاد کرد.&lt;ref&gt;. السیره النبویه، ج2، ص214ـ224.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> بعدها در چند نقطه از دامنه کوه مساجدی به یاد بود نبرد ساخته شد ومردم آن‌ها را «[[مساجد فتح]]» یا «مساجد خندق» نامیدند که یکی از آنها [[مسجد سلمان فارسی]] است.&lt;ref&gt;. تاریخ المعالم المدینه، ص201-202.&lt;/ref&gt; نیز در در کنار مسجدی که به نام علی بن ابی‌طالب (ع) است مسجدی به سلمان منسوب است؛ که این دو مسجد را سیف الدین حسین بن ابی‌الهیجاء از نژاد کُرد و از وزیران دولت شیعی فاطمی در سال ۵۷۵ق. تجدید بنا کرده است.&lt;ref&gt;. بهجه النفوس، ج 1، ص 566؛ وفاء الوفاء، ج3، ص43؛&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === بعد از خندق ===<br /> افزون بر غزوه خندق او در دیگر غزوات و رویداهای عصر نبوی، نیز حضور فعال داشت. در [[غزوه طائف]] به کار گرفتن منجنیق پیشنهاد سلمان بود.&lt;ref&gt;. سبل الهدی، ج5، ص 385؛ المغازی، ج3، ص927.&lt;/ref&gt; افراد سلمان از راویان حدیث پیامبر «(ص)» بود و بسیاری از او حدیث نقل کرده‌اند.<br /> <br /> === خلافت عمر ===<br /> با گسترش فتوحات در عصر [[عمر]]، سلمان نقش بارزی به‌ویژه در فتوحات شرق و ایران ایفا کرد. پس از فتح مدائن (۱۵ ه. ق) سلمان فارسی و حذیفه بن یمان برای اقامت نیروها در امتداد فرات کوفه را انتخاب کردند.&lt;ref&gt;. تاریخ الطبری، ج3، ص145-146؛ الکامل فی التاریخ، ج2، ص527-528.&lt;/ref&gt;<br /> گفته شده او در فتوحات نقش سفیر و مبلّغ مسلمانان را ایفا می‌کرد. به طور مثال سلمان راهنمای سعدبن‌ابی‌وقاص در عبور از دجله بود. یا به راهنمایی او شهر مدائن، با پیمان صلح به تصرف درآمد که مرزبانان شهر نزد سلمان آمدند و اسلام آوردند و همراه آنان مردم تیسفون (پایتخت ساسانیان) مسلمان‌شدند. با گشوده‌شدن این شهر، خلیفه دوم&lt;ref&gt;. مروج االذهب؛ ج2، ص306-307.&lt;/ref&gt; یا [[سعدبن‌ابی‌وقاص]] که فرمانده سپاه بود، سلمان را به کارگزاری آن شهر منصوب کرد.&lt;ref&gt;. تاریخ الیعقوبی؛ ج2، ص37.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === خلافت عثمان ===<br /> مطابق برخی گزارش‌ها، سلمان فارسی در برخی فتوحات&lt;ref&gt;. الکامل فی التاریخ؛ ج3، ص132.&lt;/ref&gt; یا دفع شورش‌های عصر عثمان&lt;ref&gt;. فتوح البلدان، ج1، ص234؛ معجم البلدان؛ ج1، ص380.&lt;/ref&gt; نیز حضور داشت که در صورت پذیرش خبر رحلت سلمان در زمان خلافت عمر، گزارش‌های شرکت او در فتوحات زمان [[عثمان]] قابل قبول نیست.<br /> <br /> == سلمان و اهل البیت «(ع)» ==<br /> تعبیر &quot;سلمان منا &quot; جایگاه والای او را نزد رسول خدا «(ص)» نشان می‌داد. سلمان پس از رحلت پیامبر «(ص)»، همچنان مدافع اهل بیت «(ع)» باقی ماند؛ و در کنار برخی صحابه گرانقدر مانند عمار به دفاع از حق امیرمؤمنان «(ع)» پرداخت.&lt;ref&gt;. الخصال، ص607-608.&lt;/ref&gt;مطابق نقلی، سلمان در شمار آن دسته از صحابه هوادار [[امام علی]] «(ع)» بود که در تجمع محله [[بنی بیاضه]]، گردآمدند تا از بیعت عمومی با [[ابوبکر]] جلوگیری کنند که امیر مؤمنان «(ع)» آنان را به آرامش دعوت کرد.&lt;ref&gt;. تاریخ الیعقوبی، ج2، ص 124.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> هنگامی که با ابوبکر بیعت شد، سلمان در واکنشی به زبان فارسی به کنایه از بی‌توجهی مردم گفت: «کرداذ ناکرداذ؛ کردید و نکردید»&lt;ref&gt;. به گزارش مدائنی در انساب الاشراف؛ ج2، ص274.&lt;/ref&gt; نیز نقل شده که سلمان انتخاب ابوبکر و رها کردن اهل بیت «(ع)» را خطا و موجب بروز اختلافات بین مسلمانان دانسته است.&lt;ref&gt;. السقیفة و الفدک؛ ص45؛ شرح نهج البلاغه، ج6، ص43 و ج2، ص131.&lt;/ref&gt; بعلاوه او از معدود افرادی بود که در دفن [[حضرت زهرا]] «(س)» شرکت داشت.&lt;ref&gt;. الخصال، ص 361؛ رجال کشی، ج1 ص 34؛ الاختصاص، ص 5.&lt;/ref&gt; همچنین روایاتی از او در فضایل امام علی «(ع)»،&lt;ref&gt;. الارشاد؛ ج1، ص352.&lt;/ref&gt; حسنین «(ع)» &lt;ref&gt;. سبل الهدی، ج11، ص57.&lt;/ref&gt; و اهل بیت «(ع)» &lt;ref&gt;. الامالی مفید؛ ص30.&lt;/ref&gt; نقل شده است. از سوی دیگر سلمان در گفتار امامان ستوده شده است.&lt;ref&gt;. الغارات؛ ج2، ص823. ؛ امالی طوسی، ص 133؛ الدرجات الرفیعه، ص 209&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == وفات سلمان ==<br /> سلمان فارسی در مداین رحلت کرد. اما زمان رحلت او به اختلاف ثبت شده است. طبق قولی که اغراق آمیز بنظر می‌رسد وی در سال ۳۵ و در سن ۲۵۰ ویا ۳۵۰ سالگی در گذشته است.&lt;ref&gt;. تاریخ بغداد، ج 1، ص 176؛ الکامل فی التاریخ، ج3، ص 287.&lt;/ref&gt; برخی منابع از ساده زیستی و زهد سلمان سخن گفته ویادآور شده‌اند که وی لباس پشمینه می‌پوشید و بر درازگوش سوار می‌شد و نان جو می‌خورد.&lt;ref&gt;. مروج الذهب، ج2، ص 306-307.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> تگ نگاری‌های تألیف شده در باره سلمان عبارت است از: «سلمان فارسی» مولف مهدی علی قاسمی، «سلمان فارسی» از جواد محدثی، «سلمان فارسی استاندار مدائن» احمد صادقی اردستانی و در مقدمه ترجمه کتاب نفس الرحمان فی فضایل سلمان حدود ۱۸۴ اثر نگاشته شده در باره سلمان با ذکر مشخصات آورده شده است.&lt;ref&gt;. سلمان نامه، ص 13_29.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> <br /> ==جستار های وابسته ==<br /> * [[مرقد سلمان]]<br /> * [[مساجد فتح]]<br /> * [[نبرد خندق]]<br /> <br /> <br /> == پانویس ==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> <br /> == منابع ==<br /> {{منابع}}<br /> {{برگرفتگی<br /> | پیش از لینک = کتاب<br /> | منبع = اماکن زیارتی سیاحتی سوریه؛ اصغر، قائدان،<br /> | پس از لینک = بخش «قبرستان باب الصغیر»، ص ۹۴.<br /> | لینک = http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/632<br /> }}<br /> * '''الاختصاص'''محمد بن محمد بن نعمان المفید (م. ۴۱۳ق)، تحقیق علی اکبر غفاری و سید محمود زرندی، بیروت، دار المفید، ۱۴۱۴ق.<br /> * '''الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد''' شیخ مفید محمد بن محمد بن النعمان (۳۳۶–۴۱۳ق)، تحقیق مؤسسة آل البیت لاحیاء التراث، بیروت، دار المفید، ۱۴۱۴ق.<br /> * '''الاستیعاب فی معرفة الاصحاب''' یوسف بن عبدالله بن عبدالبر (۳۶۸–۴۶۳ق)، تحقیق علی محمد بجاوی، بیروت، دار الجیل، ۱۴۱۲ق.<br /> * '''اسد الغابة فی معرفة الصحابه'''علی بن محمد بن الاثیر (۵۵۵–۶۳۰ق)، بیروت، دار الفکر، ۱۴۰۹ق.<br /> * '''اعلام الوری باعلام الهدی''' الفضل بن الحسن الطبرسی (۴۶۸–۵۴۸ق)، تصحیح مؤسسه آل البیت لاحیاء التراث، قم، مؤسسة آل البیت لاحیاء التراث، ۱۴۱۷ق.<br /> * '''الامالی''' شیخ مفید محمد بن محمد بن النعمان (درگذشت ۴۱۳ق)، تصحیح حسین استاد ولی، علی‌اکبر غفاری، بیروت، دار المفید، ۱۴۱۴ق.<br /> * '''الامالی''' محمد بن حسن الطوسی (۳۸۵–۴۶۰ق)، تصحیح محققان بنیاد بعثت، قم، انتشارات دارالثقافه، ۱۴۱۴ق.<br /> * '''انساب الاشراف''' احمد بن یحیی البلاذری (درگذشت ۲۷۹ق)، تحقیق سهیل صادق زکار و ریاض زرکلی، بیروت، دار الفکر، ۱۴۱۷ق.<br /> * '''بهجة النفوس و الاسرار فی تاریخ دارهجره النبی المختار''' عبدالله بن عبدالملک المرجانی (درگذشت ۷۷۰ق)، تحقیق محمد عبدالوهاب فضل، بیروت، دار الغرب الاسلامی، ۲۰۰۲م.<br /> * '''تاریخ الطبری (تاریخ الامم و الملوک)''' محمد بن جریر الطبری (۲۲۴–۳۱۰ق)، بیروت، مؤسسة الاعلمی، ۱۴۰۳ق.<br /> * '''تاریخ المکة المشرفه و المسجدالحرام و المدینة المشرفه و القبر الشریف''' محمد بن احمد ابن ضیاء (درگذشت ۸۵۴ق)، مکه مکرمه، مکتبه التجاریه المصطفی احمد الباز، ۱۴۱۶ق.<br /> * '''تاریخ الیعقوبی''' احمد بن ابی یعقوب الیعقوبی (درگذشت ۲۹۲ق)، بیروت، دار صادر، ۱۴۱۵ق.<br /> * '''تاریخ بغداد''' احمد بن علی الخطیب البغدادی (درگذشت ۴۶۳ق)، به کوشش مصطفی عبدالقادر عطا، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۷ق.<br /> * '''تاریخ معالم المدینة المنورة قدیماً و حدیثاً''' احمد یاسین الخیاری (درگذشت ۱۹۶۰م)، ریاض، کتبة الملک فهد، ۱۴۱۹ق.<br /> * '''تجارب الامم''' ابوعلی احمد بن محمد مسکویه (درگذشت ۴۲۱ق)، تحقیق ابوالقاسم امامی، تهران، سروش، ۱۳۷۹ش.<br /> * '''الخصال المحمودة و المذمومه''' شیخ صدوق محمد بن علی بن بابویه (۳۱۱–۳۸۱ق)، تحقیق علی‌اکبر غفاری، قم، النشر الاسلامی، ۱۴۱۰ق.<br /> * '''الدرجات الرفیعه فی طبقات الشیعه''' السید علی خان المدنی الشیرازی (درگذشت ۱۱۲۰ق)، تحقیق سید محمد صادق بحرالعلوم، قم، مکنبه بصیرتی، ۱۳۹۷ق.<br /> * '''رجال الکشی (اختیار معرفة الرجال)''' محمد بن حسن الطوسی (۳۸۵–۴۶۰ق)، تحقیق حسن مصطفوی، دانشگاه مشهد، ۱۳۴۸ش.<br /> * '''روضه الواعظین: الفتال النیشابوری''' (درگذشت ۵۰۸ق)، تحقیق سید محمد مهدی حسن خرسان، قم، شریف الرضی، ۱۳۸۶ق.<br /> * '''سبل الهدی و الرشاد فی سیرة خیر العباد''' محمد بن یوسف الشمس الشامی (درگذشت ۹۴۲ق)، تحقیق عادل احمد عبدالموجود و علی محمد معوض، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۴ق.<br /> * '''السقیفه والفدک''' الجوهری (درگذشت ۳۲۳ق), تحقیق محمد هادی الامینی، بیروت، شرکه الکتبی، ۱۴۱۳ق.<br /> * '''سلمان نامه''' ترجمه نفس الرحمن فی فضائل سلمان، حسین النوری الطبرسی، ترجمه و تحقیق ایاد کمالی، قم، جوانان موفق، ۱۳۹۲<br /> * '''سیر اعلام النبلاء''' شمس‌الدین محمد بن احمد الذهبی (درگذشت ۷۴۸ق)، تحقیق گروهی از محققان، بیروت، الرساله، ۱۴۱۳ق.<br /> * '''السیرة الحلبیة''' نورالدین علی بن احمد الحلبی (درگذشت ۱۰۴۴ق)، بیروت، دار المعرفه، ۱۴۰۰ق.<br /> * '''السیرة النبویة''' عبدالملک بن هشام (درگذشت ۲۱۸)، تحقیق مصطفی السقا و ابراهیم الأبیاری و عبدالحفیظ شلبی، بیروت، دار المعرفة، بی‌تا.<br /> * '''شرح نهج البلاغه''' ابن ابی الحدید (درگذشت ۶۵۶ق)، تحقیق محمد ابوالفضل، دار احیاء الکتب العربیه، ۱۳۷۸ق.<br /> * '''الصحیح من سیرة النبی الاعظم''' جعفر مرتضی العاملی، قم، دار الحدیث، ۱۴۲۶ق.<br /> * '''الطبقات الکبری''' محمد ابن سعد بن منیع (درگذشت ۲۳۰ق)، تحقیق محمد عبدالقادر، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۰ق.<br /> * '''الغارات''' ابراهیم بن محمد الثقفی (درگذشت ۲۸۳ق)، به کوشش سید جلال‌الدین محدث ارموی، انجمن آثار ملی، ۱۳۵۶ش.<br /> * '''فتوح البلدان'''احمد بن یحیی البلاذری (درگذشت ۲۷۹ق)، تصحیح صلاح‌الدین المنجد، قاهره، مکتبة النهضة المصریه، ۱۹۵۶م.<br /> * '''الکافی'''محمد بن یعقوب کلینی (درگذشت ۳۲۹ق)، تحقیق علی‌اکبر غفاری، تهران، دار الکتب اسلامیه، ۱۳۶۳ش.<br /> * '''الکامل فی التاریخ''' علی بن محمد بن الاثیر (درگذشت ۶۳۰ق)، بیروت، دار صادر، ۱۳۸۵ق.<br /> * '''کمال الدین وتمام النعمه''' شیخ صدوق محمد بن علی بن بابویه (درگذشت ۳۸۰ق)، تحقیق علی اکبر غفاری، قم، النشر الاسلامی ،۱۴۰۵ ق.<br /> * '''مروج الذهب و معادن الجوهر''' علی بن الحسین المسعودی (درگذشت ۳۴۶ق)، تحقیق یوسف اسعد داغر، قم، انتشارات هجرت، ۱۴۰۹ق.<br /> * '''المصنّف''' عبدالرزاق الصنعانی (درگذشت ۲۱۱ق)، به کوشش حبیب الرحمن الاعظمی، بیروت، المجلس العلمی، ۱۳۹۰ق.<br /> * '''معجم البلدان''' یاقوت بن عبدالله الحموی (درگذشت ۶۲۶ق)، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۳۹۹ق.<br /> * '''المغازی'''محمد بن عمر الواقدی (درگذشت ۲۰۷ق)، تحقیق مارسدن جونس، بیروت، مؤسسة الاعلمی، ۱۴۰۹ق.<br /> * '''المنتظم فی تاریخ الملوک و الامم''' عبدالرحمان بن علی ابن الجوزی (م. ۵۹۷ق)، تحقیق محمد عبدالقادر عطا و مصطفی عبدالقادر عطا و نعیم زرزور، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۲ق.<br /> * '''مهاجر حقیقت''' حسین جعفری، تهران، مرکز پژوهشهای صدا و سیما، ۱۳۸۵ش.<br /> * '''وفاء الوفاء باخبار دار المصطفی''' علی بن عبدالله السمهودی (درگذشت ۹۱۱ق)، تحقیق محمد محیی‌الدین عبدالحمید، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۲۰۰۶م.<br /> {{پایان}}<br /> {{زیارتگاه‌ها و مقبره‌های سوریه}}<br /> <br /> [[رده:مدفون شدگان در دمشق]]</div>

R.dolat abadi https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D8%B2%D8%A7%D8%B1_%D9%81%D8%A7%D8%B7%D9%85%D9%87_%D8%B5%D8%BA%D8%B1%DB%8C_(%D8%AF%D9%85%D8%B4%D9%82)&diff=40023 2021-10-04T16:59:49Z

<p>R.dolat abadi: /* معرفی اجمالی */، اصلاح املا، اصلاح نشانی وب، حذف پیوند تاریخ‌ها</p> <hr /> <div>#تغییرمسیر [[بقعه فاطمه صغری (دمشق)]]<br /> #تغییرمسیر [[مرقد فاطمه صغری (دمشق)]]<br /> #تغییرمسیر [[مرقد فاطمه بنت الحسین (دمشق)]]<br /> #تغییرمسیر [[مزار فاطمه بنت الحسین (دمشق)]]<br /> #تغییرمسیر [[بقعه فاطمه بنت الحسین (دمشق)]]</div>

R.dolat abadi https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D8%B2%D8%A7%D8%B1_%D9%81%D8%A7%D8%B7%D9%85%D9%87_%D8%B5%D8%BA%D8%B1%DB%8C_(%D8%AF%D9%85%D8%B4%D9%82)&diff=15845 2019-03-14T08:15:58Z

<p>R.dolat abadi: </p> <hr /> <div>{{ جعبه اطلاعات امامزاده<br /> | عرض = <br /> | نام = فاطمه صغری<br /> | تصویر = <br /> | اندازه تصویر = <br /> | عنوان تصویر = <br /> | نقش = <br /> | کنیه = <br /> | زادروز = سال 30ه.ق <br /> | زادگاه = مدینه<br /> | درگذشت = سال 110ه.ق<br /> | مدفن = قبرستان باب الصغیر و یا بقیع<br /> | محل زندگی = مدینه<br /> | القاب = <br /> | پدر = امام حسین(ع)<br /> | مادر = ام اسحاق بنت طلحه<br /> | همسران = حسن مثنی<br /> | فرزندان = <br /> | طول عمر = 80سال<br /> | امامزاگان مشهور =<br /> }}<br /> [[فاطمه صغری]] دختر [[امام حسین(ع)]] و زنی بزرگوار که دارای مقام عالی دینی وعلمی و ادبی بوده است. ایشان در واقعه کربلا حضور داشته است.وقبری در قبرستان باب الصغیر دمشق منسوب به ایشان است.<br /> ==معرفی اجمالی==<br /> فاطمه صغری از پدر به امام حسین (ع) و از مادر به [[إِسحَاق بِنت طَلحَةِ بن عُبَیدُاللهِ تمیمی]] می رسد. &lt;ref&gt;نسب قریش، ص59؛ بحارالانوار، ج45، ص331؛ دائرة المعارف اسلامیةشیعیةج1، ص25.&lt;/ref&gt; ایشان درواقعه [[کربلا]] سی سال سن داشته است &lt;ref&gt;الکامل فی التاریخ، ج4، ص35؛ تهذیب التهذیب، ج12، ص442.&lt;/ref&gt; لذا فرزند ارشد امام بوده است. همانند [[حضرت زینب(س)]] پناهگاه اهل البیت بوده و در مجلس عبیدلله بن زیاد و یزید خطبه ای غراء خوانده است. &lt;ref&gt;بحار الانوار، ج15، ص331؛ الاحتجاج، ج2، ص302؛ مقتل الحسین بن علی، ص 71-69. &lt;/ref&gt;<br /> فاطمه صغری ابتدا در منزل مادر بزرگش حضرت [[فاطمه(س)]] می زیست اما وقتی ولید دستور تخریب خانه های کنار [[مسجد النبی(ص)]] را صادر کرد او به خارج مسجد رفت. &lt;ref&gt;وفاء الوفا باخبار دارالمصطفی، ج3، ص909. &lt;/ref&gt;<br /> ==موقعیت جغرافیای مرقد==<br /> قبر منسوب، به فاطمه بنت الحسین(ع) در قبرستان [[باب الصغیر]] در شهر دمشق واقع شده است واین مرقد پشت قبر [[سکینه]] و [[أُم کلثوم]] علیهما السلام قرار گرفته است.<br /> ==فضائل==<br /> هنگامی که [[حسن مثنی]] برادر زاده او برای خواستگاری نزد امام می رود حضرت به او می فرماید:من فاطمه را برای تو بر می گزینم که در ظاهر،به مادرم فاطمه دختر رسول الله بسیار شبیه؛و در عبادت،شب ها نمازگذار و روزها روزه دار؛و درشکل، مشابه حورالعین است. &lt;ref&gt;مقتل الحسین أَو حدیث کربلا، ص 405، بنقل از اسعاف الرغبین ص202. &lt;/ref&gt;<br /> <br /> بعد از تخریب مسجد النبی(ص) بیرون از مسجد خانه ای ساخت و درآن چاهی حفر کرد که برکت فراوانی داشت به طوری که مردم این چاه را [[زمزم]] می خواندند واز آن تبرّک می جستند. &lt;ref&gt;وفاء الوفا باخبار دارالمصطفی، ج3، ص909. &lt;/ref&gt;<br /> ==روایت حدیث==<br /> فاطمه از تابعین و از راویان حدیث بوده است او از پدرش امام حسین(ع) و [[عبدالله بن عباس]] و [[اسماء بنت عُمَیس]]، روایت کرده است. نقل شده است که وی از مادر بزرگش حضرت فاطمه(س)، دختر پیامبر(ص)، به‌صورت مرسل روایت کرده است، و نیز از پدرش حسین بن علی(ع) و عمه‌اش زینب(س) دختر امام علی(ع) و برادرش [[علی بن الحسین(ع)]] و عبدالله بن عباس و عایشه و اسما بنت عمیس و بلال نیز به‌گونه مرسل، روایت کرده است. پسران فاطمه، عبدالله، حسن و ابراهیم، پسران حسن بن حسن (نوه‌های فاطمه)، محمد بن عبدالله بن عمرو، شیبه بن نعامه، یعلی بن ابی یحیی، عایشه دختر طلحه، عماره بن غزیه، ام ابی مقداد هشام بن زیاد، و [[ام الحسن]] دختر جعفر بن حسن بن حسن، از او روایت کرده‌اند. &lt;ref&gt;تاریخ دمشق، ۱۴۲۱ق، ج ۷۰، ص ۱۰؛ &lt;/ref&gt;<br /> امّ جعفر، ابو المقدام و [[زهیر بن معاویه]] نیز از او حدیث نقل کرده اند. احادیث او در کتب حدیثی اهل سنت از جمله در<br /> سنن ترمذي، ابوداود، ابن ماجه، نسائی و تألیفات ابن حجر آمده است. &lt;ref&gt;وفاء الوفا باخبار دارالمصطفی، ج3، ص909. &lt;/ref&gt;<br /> <br /> فاطمه را ثقه و از طبقه چهارم راویان دانسته‌اند. &lt;ref&gt;تقریب التهذیب، ۱۴۱۲ق، ج۲، ص۶۵۷&lt;/ref&gt;<br /> ==بررسی انتساب مزار==<br /> قبر ایشان در داخل یک حجره و اتاقک کوچکی قرار دارد. گنبد آن به رنگ سبز و دیوارههاي آن به وسیله سنگهاي سیاه و سفید بر پا<br /> شده است. در داخل آن تابوتی چوبین، که به وسیله پارچهاي سبز پوشیده، دیده میشود و در کنار اتاق پلکانی است که به زیر<br /> زمین باز میشود. در آنجا بر سنگ قبر او آیۀالکرسی با خط کوفی حجاري شده است.<br /> در پایین این کتیبه جمله اي با عنوان '''« هذا قبُر فاطِمۀ بِنْت أَحْمَد بنِ الحُسَینْ الشهید علیه السلام »''' و تاریخ 439 هجري<br /> به چشممی خورد. این امر ما را در اینکه قبر یاد شده به [[فاطمه بنت الحسین]] تعلّق داشته باشد با تردید مواجه می سازد، اگرچه عبارت کوفی<br /> نیز صحیح نیست؛ زیرا امام حسین علیه السلام فرزند پسري به نام احمد نداشته است. البته در میان فرزندان ایشان به محمّد نامی نیز<br /> اشاره شده که شاید این احمد فرزند او یا یکی از نوادگان امام حسین علیه السلام باشد که واسطه هاي آن حذف شده است.<br /> از سوي دیگر، بیشتر منابع روایت می کنند که فاطمه صغري در منزل خود؛ یعنی در پشت مسجد النبی صلی الله علیه و آله وفات یافت ودر [[بقیع]] به خاک سپرده شد. &lt;ref&gt;تاریخ و آثار اسلامی مکه مکرمه و مدینه منوره، ص260.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> پس به احتمال زیاد، چون روایتی هم مبنی بر سکونت فاطمه صغري در [[دمشق]] نداریم، قبر مذکور باید متعلق به نواده امام حسین علیه السلام نه دختر او باشد، واللَّه العالم.<br /> ==پانویس==<br /> {{پانویس}}<br /> ==منابع==<br /> {{منابع}}<br /> {{برگرفتگی<br /> | پیش از لینک = کتاب<br /> | منبع = اماکن زیارتی سیاحتی سوریه؛اصغر،قائدان،<br /> |‌ پس از لینک = بخش «قبرستان باب الصغیر»، ص 94.<br /> | لینک = http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/632<br /> }}<br /> <br /> * '''کتاب نسب قریش''' تصحیح و تألیف لیفی. بروفنسال، مصر، دارالمعارف، چاپ دوم [بی تا].<br /> * '''. تاریخ و آثار اسلامی مکه مکرمه و مدینه منوره''' قائدان، اصغر، تهران، سازمان و زیارت، نشر مشعر 1372 ش.<br /> * '''. بحارالانوار.''' مجلسی، محمد باقر تهران، اسلامیه [بی تا].<br /> * '''. مقتل سید الشهداء حسین بن علی علیه السلام.''' سید علیخان، سید عبدالکریم بیروت، دارالزهرا، چاپ اول 1402 ق.<br /> * '''وفاء الوفاء باخبار دارالمصطفی.سمهودي،''' ابوالحسن علی بن احمد ( 911 ق.). <br /> * ''' دائرة المعارف الاسلامیۀ الشیعیه.''' الامین، حسن. بیروت، دارالتعارف للمطبوعات 1410 ق.<br /> * ''' تاریخ مدینة دمشق،''' بن‌عساکر، چاپ علی شیری، بیروت ،۱۴۲۱ق.<br /> * ''' تقریب التهذیب،عسقلانی،''' ابن حجر، دمشق، دار الرشید، ۱۴۱۲ق.<br /> {{پایان}} <br /> {{زیارتگاه ها و مقبره های سوریه}}<br /> <br /> [[رده:مدفون شدگان در دمشق]]</div>

R.dolat abadi https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D8%B2%D8%A7%D8%B1_%D9%81%D8%A7%D8%B7%D9%85%D9%87_%D8%B5%D8%BA%D8%B1%DB%8C_(%D8%AF%D9%85%D8%B4%D9%82)&diff=15762 2019-03-13T20:09:27Z

<p>R.dolat abadi: صفحه‌ای تازه حاوی «{{ جعبه اطلاعات امامزاده | عرض = | نام = فاطمه صغری | تصویر = | ان...» ایجاد کرد</p> <hr /> <div>{{ جعبه اطلاعات امامزاده<br /> | عرض = <br /> | نام = فاطمه صغری<br /> | تصویر = <br /> | اندازه تصویر = <br /> | عنوان تصویر = <br /> | نقش = <br /> | کنیه = <br /> | زادروز = سال 30ه.ق <br /> | زادگاه = مدینه<br /> | درگذشت = سال 110ه.ق<br /> | مدفن = قبرستان باب الصغیر و یا بقیع<br /> | محل زندگی = مدینه<br /> | القاب = <br /> | پدر = امام حسین(ع)<br /> | مادر = ام اسحاق بنت طلحه<br /> | همسران = حسن مثنی<br /> | فرزندان = <br /> | طول عمر = 80سال<br /> | امامزاگان مشهور =<br /> }}<br /> [[فاطمه صغری]] دختر [[امام حسین(ع)]] و زنی بزرگوار که دارای مقام عالی دینی وعلمی و ادبی بوده است. ایشان در واقعه کربلا حضور داشته است.<br /> ==معرفی اجمالی==<br /> فاطمه صغری از پدر به امام حسین (ع) و از مادر به [[إِسحَاق بِنت طَلحَةِ بن عُبَیدُاللهِ تمیمی]] می رسد. &lt;ref&gt;نسب قریش، ص59؛ بحارالانوار، ج45، ص331؛ دائرة المعارف اسلامیةشیعیةج1، ص25.&lt;/ref&gt; ایشان درواقعه [[کربلا]] سی سال سن داشته است &lt;ref&gt;الکامل فی التاریخ، ج4، ص35؛ تهذیب التهذیب، ج12، ص442.&lt;/ref&gt; لذا فرزند ارشد امام بوده است. همانند [[حضرت زینب(س)]] پناهگاه اهل البیت بوده و در مجلس عبیدلله بن زیاد و یزید خطبه ای غراء خوانده است. &lt;ref&gt;بحار الانوار، ج15، ص331؛ الاحتجاج، ج2، ص302؛ مقتل الحسین بن علی، ص 71-69. &lt;/ref&gt;<br /> فاطمه صغری ابتدا در منزل مادر بزرگش حضرت [[فاطمه(س)]] می زیست اما وقتی ولید دستور تخریب خانه های کنار [[مسجد النبی(ص)]] را صادر کرد او به خارج مسجد رفت. &lt;ref&gt;وفاء الوفا باخبار دارالمصطفی، ج3، ص909. &lt;/ref&gt;<br /> ==موقعیت جغرافیای مرقد==<br /> قبر منسوب، به فاطمه بنت الحسین(ع) در قبرستان [[باب الصغیر]] در شهر دمشق واقع شده است واین مرقد پشت قبر [[سکینه]] و [[أُم کلثوم]] علیهما السلام قرار گرفته است.<br /> ==فضائل==<br /> هنگامی که [[حسن مثنی]] برادر زاده او برای خواستگاری نزد امام می رود حضرت به او می فرماید:من فاطمه را برای تو بر می گزینم که در ظاهر،به مادرم فاطمه دختر رسول الله بسیار شبیه؛و در عبادت،شب ها نمازگذار و روزها روزه دار؛و درشکل، مشابه حورالعین است. &lt;ref&gt;مقتل الحسین أَو حدیث کربلا، ص 405، بنقل از اسعاف الرغبین ص202. &lt;/ref&gt;<br /> بعد از تخریب مسجد النبی(ص) بیرون از مسجد خانه ای ساخت و درآن چاهی حفر کرد که برکت فراوانی داشت به طوری که مردم این چاه را [[زمزم]] می خواندند واز آن تبرّک می جستند. &lt;ref&gt;وفاء الوفا باخبار دارالمصطفی، ج3، ص909. &lt;/ref&gt;<br /> ==روایت حدیث==<br /> فاطمه از تابعین و از راویان حدیث بوده است او از پدرش امام حسین(ع) و [[عبدالله بن عباس]] و [[اسماء بنت عُمَیس]]، روایت کرده است. نقل شده است که وی از مادر بزرگش حضرت فاطمه(س)، دختر پیامبر(ص)، به‌صورت مرسل روایت کرده است، و نیز از پدرش حسین بن علی(ع) و عمه‌اش زینب(س) دختر امام علی(ع) و برادرش [[علی بن الحسین(ع)]] و عبدالله بن عباس و عایشه و اسما بنت عمیس و بلال نیز به‌گونه مرسل، روایت کرده است. پسران فاطمه، عبدالله، حسن و ابراهیم، پسران حسن بن حسن (نوه‌های فاطمه)، محمد بن عبدالله بن عمرو، شیبه بن نعامه، یعلی بن ابی یحیی، عایشه دختر طلحه، عماره بن غزیه، ام ابی مقداد هشام بن زیاد، و [[ام الحسن]] دختر جعفر بن حسن بن حسن، از او روایت کرده‌اند. &lt;ref&gt;تاریخ دمشق، ۱۴۲۱ق، ج ۷۰، ص ۱۰؛ &lt;/ref&gt;<br /> امّ جعفر، ابو المقدام و [[زهیر بن معاویه]] نیز از او حدیث نقل کرده اند. احادیث او در کتب حدیثی اهل سنت از جمله در<br /> سنن ترمذي، ابوداود، ابن ماجه، نسائی و تألیفات ابن حجر آمده است. &lt;ref&gt;وفاء الوفا باخبار دارالمصطفی، ج3، ص909. &lt;/ref&gt;<br /> <br /> فاطمه را ثقه و از طبقه چهارم راویان دانسته‌اند. &lt;ref&gt;تقریب التهذیب، ۱۴۱۲ق، ج۲، ص۶۵۷&lt;/ref&gt;<br /> ==بررسی انتساب مزار==<br /> قبر ایشان در داخل یک حجره و اتاقک کوچکی قرار دارد. گنبد آن به رنگ سبز و دیوارههاي آن به وسیله سنگهاي سیاه و سفید بر پا<br /> شده است. در داخل آن تابوتی چوبین، که به وسیله پارچهاي سبز پوشیده، دیده میشود و در کنار اتاق پلکانی است که به زیر<br /> زمین باز میشود. در آنجا بر سنگ قبر او آیۀالکرسی با خط کوفی حجاري شده است.<br /> در پایین این کتیبه جمله اي با عنوان '''« هذا قبُر فاطِمۀ بِنْت أَحْمَد بنِ الحُسَینْ الشهید علیه السلام »''' و تاریخ 439 هجري<br /> به چشممی خورد. این امر ما را در اینکه قبر یاد شده به [[فاطمه بنت الحسین]] تعلّق داشته باشد با تردید مواجه می سازد، اگرچه عبارت کوفی<br /> نیز صحیح نیست؛ زیرا امام حسین علیه السلام فرزند پسري به نام احمد نداشته است. البته در میان فرزندان ایشان به محمّد نامی نیز<br /> اشاره شده که شاید این احمد فرزند او یا یکی از نوادگان امام حسین علیه السلام باشد که واسطه هاي آن حذف شده است.<br /> از سوي دیگر، بیشتر منابع روایت می کنند که فاطمه صغري در منزل خود؛ یعنی در پشت مسجد النبی صلی الله علیه و آله وفات یافت ودر [[بقیع]] به خاک سپرده شد. &lt;ref&gt;تاریخ و آثار اسلامی مکه مکرمه و مدینه منوره، ص260.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> پس به احتمال زیاد، چون روایتی هم مبنی بر سکونت فاطمه صغري در [[دمشق]] نداریم، قبر مذکور باید متعلق به نواده امام حسین علیه السلام نه دختر او باشد، واللَّه العالم.<br /> ==پانویس==<br /> {{پانویس}}<br /> ==منابع==<br /> {{منابع}}<br /> {{برگرفتگی<br /> | پیش از لینک = کتاب<br /> | منبع = اماکن زیارتی سیاحتی سوریه؛اصغر،قائدان،<br /> |‌ پس از لینک = بخش «قبرستان باب الصغیر»، ص 94.<br /> | لینک = http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/632<br /> }}<br /> <br /> * '''کتاب نسب قریش''' تصحیح و تألیف لیفی. بروفنسال، مصر، دارالمعارف، چاپ دوم [بی تا].<br /> * '''. تاریخ و آثار اسلامی مکه مکرمه و مدینه منوره''' قائدان، اصغر، تهران، سازمان و زیارت، نشر مشعر 1372 ش.<br /> * '''. بحارالانوار.''' مجلسی، محمد باقر تهران، اسلامیه [بی تا].<br /> * '''. مقتل سید الشهداء حسین بن علی علیه السلام.''' سید علیخان، سید عبدالکریم بیروت، دارالزهرا، چاپ اول 1402 ق.<br /> * '''وفاء الوفاء باخبار دارالمصطفی.سمهودي،''' ابوالحسن علی بن احمد ( 911 ق.). <br /> * ''' دائرة المعارف الاسلامیۀ الشیعیه.''' الامین، حسن. بیروت، دارالتعارف للمطبوعات 1410 ق.<br /> * ''' تاریخ مدینة دمشق،''' بن‌عساکر، چاپ علی شیری، بیروت ،۱۴۲۱ق.<br /> * ''' تقریب التهذیب،عسقلانی،''' ابن حجر، دمشق، دار الرشید، ۱۴۱۲ق.<br /> {{پایان}} <br /> {{زیارتگاه ها و مقبره های سوریه}}<br /> <br /> [[رده:مدفون شدگان در دمشق]]</div>

R.dolat abadi https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%81%D8%A7%D8%B7%D9%85%D9%87_%D8%A8%D9%86%D8%AA_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86.jpg&diff=15763 2019-03-13T20:02:25Z

<p>R.dolat abadi: </p> <hr /> <div>ی</div>

R.dolat abadi