https://wikihaj.com/api.php?action=feedcontributions&feedformat=atom&user=Salar2ویکی حج - مشارکتهای کاربر [fa]2026-08-12T01:08:57Zمشارکتهای کاربرMediaWiki 1.43.0https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%B4%D8%A7%D9%87_%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3_%D8%A7%D9%88%D9%84&diff=69226شاه عباس اول2026-08-05T05:45:46Z<p>Salar2: </p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات حاکم<br />
| عنوان =<br />
| تصویر =شاه عباس صفوی.jpg<br />
| اندازه تصویر =<br />
| توضیح تصویر =نگارهای از شاه عباس اول اثر رضا عباسی<br />
| نام = شاه عباس اول<br />
| لقب =شاه عباس کبیر<br />
| تولد = ۹۷۸ق<br />
| مرگ = ۱۰۳۸ق<br />
| پدر =<br />
| مادر =<br />
| فرزندان =<br />
| همسر =<br />
| دین = اسلام ([[شیعه]])<br />
| محل دفن = [[امامزاده حبیب بن موسی]] در کاشان<br />
| سمت = پنجمین پادشاه سلسله صفویه<br />
| سلسله = [[صفویان|صفویه]]<br />
| گستره حکمرانی =<br />
| آغاز حکومت = ۹۹۶ق<br />
| پایان حکومت = ۱۰۳۸ق<br />
| همزمان با = [[حکومت عثمانی]]<br />
| مرکز حکومت = اصفهان<br />
| اقدامات مهم =<br />
| آثار برجا مانده =<br />
| پیش از =<br />
| پس از =<br />
}}<br />
'''شاه عباس اول''' (۹۷۸–۱۰۳۸ق)، پنجمین پادشاه [[صفویان|سلسلهٔ صفوی]]، که سفرهای زیارتی زیادی به [[شهر مشهد|مشهد]] و [[عتبات عالیات]] داشت. سفر پیاده او از [[اصفهان]] به مشهد برای زیارت [[امام رضا(ع)]] از مشهورترین سفرهای او است. وی همچنین املاک و اموال زیادی را وقف [[اهل بیت پیامبر|ائمه(ع)]] کرد. <br />
<br />
بنابر گزارشی شاه عباس بخش بزرگی از اموال خود در شهر اصفهان را وقف [[قبر پیامبر|مرقد پیامبر(ص)]] و سادات [[اشراف حسینی|بنو حسین]] در مدینه کرد. او همچنین برای توسعه و مرمت حرمهای [[اهلبیت(ع)]] در [[عراق]] تلاش کرد. بیشترین کارهای عمرانی او در عتبات مربوط به نجف و [[آستان مقدس امام علی(ع)|آستان امام علی(ع)]] است. شاه عباس اول در [[امامزاده حبیب بن موسی]] در [[کاشان]] مدفون است.<br />
<br />
== معرفی ==<br />
شاه عباس اول، پنجمین پادشاه [[سلسله صفوی]]، در ۹۷۸ق در هرات متولد شد<ref>تاریخ عالم آرای عباسی، ج۲، ص۳۷۹.</ref> و در ۹۹۶ق بر پدر خود شورید و در [[قزوین]] بر تخت سلطنت تکیه زد.<ref>تاریخ عالم آرای عباسی، ج۲، ص۴۰۴.</ref> شاه عباس در نخستین سالهای سلطنت خود، پایتخت را از قزوین به [[اصفهان]] منتقل کرد. وی افزونبر بازپسگیری مناطق ازدسترفتهٔ ایران، تجارت داخلی و خارجی را گسترش داد.<ref>«شاه عباس»، ج۵، ذیل مدخل.</ref> دوران او را عصر شکوه سلسله صفوی دانستهاند.<ref>«رویکرد صفویان نسبت به مذهب در دوره شاه عباس اول صفوی»، ص۲۱.</ref> <br />
<br />
وی در پنجشنبه ۲۴ جمادیالآخر ۱۰۳۸ق در بلدهٔ اشرف (بهشهر امروزی در مازندران) درگذشت<ref>تاریخ جهان آرای عباسی، ص۲۲۰.</ref> و در [[امامزاده حبیب بن موسی]] در [[کاشان]] به خاک سپرده شد.<ref>تاریخ عالم آرای عباسی، ص۹.</ref><br />
<br />
=== تشیع ===<br />
برخی اقدامات شاه عباس از جمله سفرهای زیارتی و رسیدگی به مزار امامان(ع) را از نشانههای پایبندی او به مذهب [[شیعه|تشیع]] دانستهاند.<ref>زندگی شاه عباس اول، ص۱۵۹؛ «رویکرد صفویان نسبت به مذهب در دوره شاه عباس اول صفوی»، ص۲۱.</ref> شاه عباس همه ساله از روز نوزدهم تا بیست و هفتم [[ماه رمضان]] به مناسبت شهادت [[حضرت علی(ع)]] و در ده روز اول محرم مجالس روضهخوانی دایر میکرد و خود نیز در این جلسات شرکت میکرد.<ref>تاریخ صفویه، ص۳۰۵.</ref> او در نوشته و فرمانها خود را کَلْب (سگ) آستان یا کلب آستان ولایت مینامید.<ref>قصص الخاقانی، ص۱۶۱.</ref><br />
<br />
== وقفهای شاه عباس ==<br />
در عصر شاه عباس اول تحولی در نهاد [[وقف]] رخ داد.<ref>«رویکرد صفویان نسبت به مذهب در دوره شاه عباس اول صفوی»، ص۲۵.</ref> شاه عباس در سال ۱۰۱۶ق، کل املاک خاصه خود را به چهارده قسمت تقسیم و بر [[چهارده معصوم(ع)]] وقف نمود و پادشاهان بعد خود را به تولیت این موقوفات معین نمود.<ref>قصص الخاقانی، ص۱۸۶–۱۹۶؛ سیاست و اقتصاد عصر صفوی، ص۷۴.</ref> وی عایدات قسمتی از املاک خود را نیز برای مخارج زُوار و خدمتگزاران و طلاب علوم دینی وقف کرد. شاه عباس تمام بازارهای اطراف میدان نقش جهان و قسمتی از املاک و مستغلات خود را وقف مرقد [[پیامبر اسلام(ص)]] و [[آستان مقدس امام علی(ع)|حرم امام علی(ع)]] کرد.<ref>قصص الخاقانی، ص188-189</ref> او همچنین نیمی از حاصل اجاره این موقوفات را برای ارتزاق و کمک هزینه زندگی سادات بنی حسین ساکن در مدینه (به شرط اینکه کمک هزینه دیگری نداشته باشند و شیعه اثنی عشری باشند) کرد و نصف دیگر اجاره را وقت کمک هزینه زندگی ساکنان نجف اشرف کرد.<ref>قصص الخاقانی، ص190</ref> همچنین شاه عباس چندین مجموعه بزرگ نسخ خطی را وقف برخی از آستانهای مقدسه و مدارس حوزههای علمیه نموده است؛ از جملهٔ آنها وقف یک صد و بیست نسخه خطی کوچک و بزرگ به [[آستانه عبدالعظیم(ع)]] میباشد.<ref>«بررسی وضعیت نسخ وقفی شاه عباس به آستان عبدالعظیم حسنی (ع)»، ص۶۳.</ref><br />
<br />
== سفرهای زیارتی شاه عباس ==<br />
شاه عباس به زیارت اماکن مذهبی پایبندی داشت و بارها به قصد زیارت، از پایتخت خود، اصفهان، خارج شد.<ref>«شاهان صفوی و زیارت»، ص۱۳۸.</ref> وی سعی میکرد از زیارتهای مکرر و پرآوازه خود بهرهبرداری سیاسی، فرهنگی و اعتقادی کند.<ref>«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۵.</ref> او دیگران را نیز به زیارت تشویق میکرد.<ref>«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۵.</ref><br />
<br />
=== زیارت حرم امام رضا(ع) ===<br />
شاه عباس در دوران حکومت ۴۲ ساله خود، چندین بار به قصد سفر زیارتی به [[شهر مشهد]] رفت.<ref>تاریخ عبّاسی یا روزنامه ملّاجلال، ص۲۳۸ و ص۲۳۹؛ عالم آرای عبّاسی، ص۱۳۲۸.</ref> نخستین سفر زیارتی او در سال ۹۹۷ق به شهر مشهد، مقارن با آغاز سلطنت او بود.<ref>نقاوة الآثار، ص۳۱۳ و ص۳۱۴.</ref> ده سال پس از این سفر، در سال ۱۰۰۷ق، پس از یورش ازبکان، که ویرانی زیادی در خراسان و مشهد به بار آورده بود، به زیارت حرم امام رضا(ع) رفت.<ref>«شاهان صفوی و زیارت»، ص۱۳۹.</ref> شاه عباس در این سفر دستور ساخت خانههایی برای زائران، شربتخانه، و مطبخ را صادر و [[غازی سلطان تربتی]] را به عنوان متولّی [[آستان قدس رضوی]] تعیین کرد.<ref>تاریخ عبّاسی یا روزنامه ملّاجلال، ص۱۷۱ و ص۱۸۵.</ref> وی بار دیگر در اول صفر ۱۰۰۸ق، به قصد زیارت به خراسان رفت و در نزدیکی شهر مشهد، به احترام امام رضا(ع) از اسب پیاده شد و بقیه راه را پیاده رفت و مدت ۶۵ روز در مشهد بود و گفته شده هر شب و هر روز به دعا، زیارت و خدمت در حرم مشغول بود.<ref>عالم آرای عبّاسی، ص۹۶۲؛ تاریخ عبّاسی یا روزنامه ملّاجلال، ص۱۹۵.</ref><br />
<br />
==== سفر پیاده از اصفهان به مشهد ====<br />
در سال ۱۰۰۹ق، شاه عباس مشهورترین سفر زیارتی خود را انجام داد.<ref>«شاهان صفوی و زیارت»، ص۱۴۰.</ref> وی در این سفر، مسافت اصفهان تا شهر مشهد را در عرض ۲۸ روز، پیاده طی کرد.<ref>عالم آرای عبّاسی، ص۲۸۲ و ص۲۸۳.</ref> شاه عباس پس از رسیدن به مشهد، در ماههای [[رجب]]، [[شعبان]] و [[رمضان]] در این شهر ساکن شد و در مراسم مذهبی این ایام از جمله [[شبهای قدر]] در حرم رضوی حاضر گردید و در کنار شبزندهداری، امور مربوط به خدمه؛ مثل جارو کشیدن فرشها و خاموش کردن شمعها را برای نشان دادن اخلاص شخصاً انجام میداد.<ref>عالم آرای عبّاسی، ص۸۸۳ و ص۸۸۴؛ قصص الخاقانی، ص۱۸۳ و ص۱۸۴.</ref> <br />
<br />
==== زیارت حضرت معصومه(س) ====<br />
شاه عباس اول در سال ۱۰۱۶ق، که از سفر اردبیل بازمیگشت، به [[شهر قم]] رفت و سه روز به زیارت [[آستان حضرت معصومه(س)]] مشغول بود.<ref>تاریخ عبّاسی یا روزنامه ملّاجلال، ص۳۲۶، ۳۶۷، ۳۶۸؛ عالم آرای عبّاسی، ج۲، ص۸۲۲، ص۱۱۳۷ و ج۳، ص۱۵۲۰.</ref>[[پرونده:قبر شاه عباس.jpg|بندانگشتی|مقبره شاه عباس اول در [[امامزاده حبیب بن موسی]] در کاشان|356x356پیکسل]]<br />
==== محدودیت سفر حج و ترغیب ایرانیان به زیارت امام رضا(ع) ====<br />
گفته شده از آنجا که [[مکه]] و [[مدینه]] و مسیر سفر به آنها در قلمرو دولت عثمانی، دشمن اصلی صفویان، قرار داشت، شاه عباس تلاش میکرد به دلایل اقتصادی با ترویج زیارت امام رضا(ع) وضعیتی ایجاد کند که ایرانیان به جای رفتن به مکه و مدینه، روانه مشهد شوند و سرمایههای خود، بهویژه سکههای طلا را در داخل کشور هزینه کنند.<ref>«شاهان صفوی و زیارت»، ص۱۴۲.</ref> بنابر گزارشهایی شاه عباس اعلام کرد هر کس قصد [[حج|سفر حج]] دارد باید مبلغ هنگفتی را شخصاً به شاه پیشکش کند تا اجازه سفر به وی داده شود.<ref>سفرنامه کروسینسکی، ص۲۵.</ref><br />
== زیارت و بازسازی عتبات عالیات ==<br />
<br />
شاهعباس اول در سال ۱۰۳۲ قمری وارد عراق شد<ref>روضة الصفویه، ص۸۸۷؛ عالم آرای عبّاسی، ص۱۶۵۵–۱۶۵۸.</ref> و در تعظیم و تکریم عتبات بسیار کوشید.<ref>''بابک خرمالدین''، ص۳۲ و ۳۳. «شاهان صفوی و زیارت»، ص۱۳۷.</ref> او در مدت توقف در بغداد مرتب به زیارت مراقد [[کاظمین]] و [[سامرا]] میرفت و هدایای زیادی به خدمه و مجاورین و خود حرم تقدیم مینمود.<ref>عالم آرای عبّاسی، ص۱۶۶۷–۱۶۶۸.</ref> سپس به [[نجف]] رفت و نرسیده به حرم، از اسب پیاده شد و با پای پیاده به حرم رفت.<ref>''ذیل تاریخ عالمآرای عباسی''، ص۱۰۰۵؛ «جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۶.</ref> وی ده روز در آنجا توقف کرد<ref>''ذیل تاریخ عالمآرای عباسی''، ص۱۰۱۰.</ref> و به زیارت و دعا و جاروکشی حرم اشتغال داشت.<ref>عالم آرای عبّاسی، ص۱۶۶۷–۱۶۶۸.</ref> پس از اقامت ده روزه، به [[کربلا]] رفت و مسافت بین نجف تا کربلا را در گرمای هوا، پیاده طی کرد.<ref>روضة الصفویه، ص۸۸۸.</ref><br />
<br />
شاه عباس در نوروز سال ۱۰۳۳ق، بار دیگر به عراق سفر کرد و ـ به ترتیب ـ به زیارت کربلا، نجف و کاظمین رفت و سپس به دلیل مصادف بودن ایام سفر با [[ماه رجب]] و آگاه شدن از احادیثی درباره ثواب [[زیارت امام حسین(ع)]] در این ماه، دوباره به کربلا بازگشت و از این شهر به سامرا رفت و در این سفر هم مثل سفر قبلی، مبالغ هنگفتی را به عنوان صدقات، نذورات و هدایای گرانقیمتی به حرمهای ائمه اطهار(ع) اهدا کرد.<ref>عالم آرای عبّاسی، ج۳، ص۱۶۷۹–۱۶۸۰.</ref><br />
=== بازسازی عتبات ===<br />
با ورود شاهعباس اول به عراق بازسازی عتبات که از آغاز صفویه شروع شده بود سرعت گرفت. در طرح بازسازی [[حرم امام علی(ع)]] که توسط [[شیخ بهایی]] به انجام رسید، حرم در مرکز شهر قرار گرفت. اطراف حرم را رواقی به عرض دوازده [[ذراع]] و اطراف آن رواق، حجرههایی ساختند و درهای بسیار نفیس خاتمکاریشدهای بر آنها نصب کردند. قبه حرم تجدید بنا، و با کاشی زمردی منقوش و آراسته شد. چهار طرف داخل قبه را چهار ایوان شاهنشین قرار دادند، چهار ایوان حرم را با سنگ مرمر تزئین کردند و درِ چوبی قدیمی حرم را برداشتند و دری از نقره به جای آن گذاشتند.<ref>''لؤلؤ صدف فی التاریخ النجف''، ص۶۰ و ۶۱؛ «نجف در عصر شاهعباس اول»، ص۱۱۰.</ref> دو مناره بلند نیز سمت چپ و راست آن درب نقره در ایوان حرم بنا کردند.<ref>«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۷.</ref> همچنین دو حوضخانه جهت وضو گرفتن [[زائر|زائران]] و کاروانسرایی بزرگ نزدیک صحن؛ اما بیرون از آن جهت اقامت و استفاده زوار و نیز دارالشفا (درمانگاه) و مطبخ جهت آسایش زائران ساختند.<ref>''شهریار جادهها''، ص۱۲۶.</ref> همچنین شاه عباس دستور داد جواهرات زیادی از قبیل لعل، یاقوت، فیروزه و مقدار زیادی طلا برای صندوق [[آستان مقدس امام علی(ع)|آرامگاه حضرت علی(ع)]] به کار ببرند.<ref>قصص الخاقانی، ص۱۶۱.</ref><br />
<br />
شاهعباس اول همچنین دستور داد ضریحهای فولادی باشکوهی بسازند که بر روی هر یک از [[صندوق|صندوقهای]] ساختهشده زمان [[شاهاسماعیل اول]] در کربلا، کاظمین و سامرا قرار گیرد و نیز دستور تعمیر و کاشیکاری [[آستان مقدس امام حسین(ع)|حرم امام حسین(ع)]] را صادر کرد.<ref>''ذیل تاریخ عالمآرای عباسی''، ص۹۴.</ref><br />
<br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس}}<br />
<br />
== منابع ==<br />
{{منابع}}<br />
* '''بابک خرمالدین'''، نفیسی، سعید، تهران، ثالث، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''«بررسی وضعیت نسخ وقفی شاه عباس به آستان عبدالعظیم حسنی (ع)»'''، استادی، کاظم، فصلنامه مطالعات ایرانشناسی، شماره ۲۶، بهار ۱۴۰۴ش.<br />
* '''تاریخ جهان آرای عباسی'''، قزوینی، میرزا محمد طاهر وحید، مقدمه و تعلیقات سعید میر محمد صادق، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ۱۳۸۳ش.<br />
* '''تاریخ عبّاسی یا روزنامه ملّاجلال'''، منجّم یزدی، ملّاجلال، به کوشش سیفالله وحیدنیا، تهران، وحید، ۱۳۶۶ش.<br />
* '''تاریخ صفویه'''، تاجبخش، احمد، تهران، انتشارات نوید، ۱۳۷۲ش.<br />
* '''جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان'''، محمدی، رمضان، و محمدباقر خزائیلی، پژوهشکده حج و زیارت، بیتا.<br />
* '''ذیل تاریخ عالمآرای عباسی'''، ترکمان، اسکندر بیک، تصحیح سهیلی خوانساری، تهران، اسلامیه، ۱۳۷۱ش.<br />
* '''«رویکرد صفویان نسبت به مذهب در دوره شاه عباس اول صفوی»'''، قاسمزاده، افتخار؛ سلیمانی، میثم؛ محمد خشکناب، لیلا، آفاق علوم انسانی، شماره ۳۴، بهمن ۱۳۹۸ش.<br />
* '''روضة الصفویه'''، جنابذی، میرزا بیگ، تهران، بنیاد موقوفات دکتر افشار، ۱۳۷۸ش.<br />
* '''زندگی شاه عباس اول'''، لوئی بلان، لوسین، ترجمه ولیالله شادروان، تهران، ساطیر، ۱۳۷۵ش.<br />
* '''سفرنامه کروسینسکی، یادداشتهای کشیش لهستانی عصر صفوی'''، کروسینسکی، تادوزیودا، ترجمة عبدالرزاق مفتون دنبلی، مقدّمه و تصحیح مریم میراحمدی، تهران، توس، ۱۳۶۳ش.<br />
* '''سیاست و اقتصاد عصر صفوی'''، باستانی پاریزی، محمد ابراهیم، تهران، بنگاه مطبوعاتی صفی علیشاه، ۱۳۴۸ش.<br />
* '''«شاهان صفوی و زیارت»'''، ایزدی، حسین، شیعهشناسی، شماره ۳۹، پاییز ۱۳۹۱ش.<br />
* '''«شاه عباس»'''، حنیف، محمد، دائره المعارف بزرگ اسلامی، تهران، مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی، بیتا.<br />
* '''شهریار جادهها'''، سفرنامه ناصرالدین شاه به عتبات، تهران، سازمان اسناد ملی ایران، ۱۳۷۲ش.<br />
* '''عالم آرای عبّاسی'''، ترکمان، اسکندر بیک، تصحیح محمّداسماعیل رضوانی، تهران، دنیای کتاب، ۱۳۷۸ش.<br />
* '''قصص الخاقانی'''، شاملو، ولی قلی بن داود قلی، صحیح و پاورقی سیدحسن سادات ناصری، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۷۱ش.<br />
* '''لؤلؤ صدف فی التاریخ النجف'''، آقاسیدعبدالله، بیجا، مهربان، ۱۳۷۹ش.<br />
* '''«نجف در عصر شاهعباس اول»'''، کاظمی، مریم، نامه تاریخپژوهان، س۶، شماره۲۴، ۱۳۸۹ش.<br />
* '''نقاوة الآثار'''، افوشتهای نطنزی، محمّد بن هدایتالله، به اهتمام احسان اشراقی، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۸۳ش.<br />
{{پایان}}<br />
[[رده:افراد تاثیرگذار بر حرمین]]<br />
[[رده:حاکمان ایران]]<br />
[[رده:مقالههای تکمیلشده]]</div>Salar2https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%B4%D8%A7%D9%87_%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3_%D8%A7%D9%88%D9%84&diff=69225شاه عباس اول2026-08-05T05:36:23Z<p>Salar2: added Category:مقالههای تکمیلشده using HotCat</p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات حاکم<br />
| عنوان =<br />
| تصویر =شاه عباس صفوی.jpg<br />
| اندازه تصویر =<br />
| توضیح تصویر =نگارهای از شاه عباس اول اثر رضا عباسی<br />
| نام = شاه عباس اول<br />
| لقب =شاه عباس کبیر<br />
| تولد = ۹۷۸ق<br />
| مرگ = ۱۰۳۸ق<br />
| پدر =<br />
| مادر =<br />
| فرزندان =<br />
| همسر =<br />
| دین = اسلام ([[شیعه]])<br />
| محل دفن = [[امامزاده حبیب بن موسی]] در کاشان<br />
| سمت = پنجمین پادشاه سلسله صفویه<br />
| سلسله = [[صفویان|صفویه]]<br />
| گستره حکمرانی =<br />
| آغاز حکومت = ۹۹۶ق<br />
| پایان حکومت = ۱۰۳۸ق<br />
| همزمان با = [[حکومت عثمانی]]<br />
| مرکز حکومت = اصفهان<br />
| اقدامات مهم =<br />
| آثار برجا مانده =<br />
| پیش از =<br />
| پس از =<br />
}}<br />
'''شاه عباس اول''' (۹۷۸–۱۰۳۸ق)، پنجمین پادشاه [[صفویان|سلسلهٔ صفوی]]، که سفرهای زیارتی زیادی به [[شهر مشهد|مشهد]] و [[عتبات عالیات]] داشت. سفر پیاده او از [[اصفهان]] به مشهد برای زیارت [[امام رضا(ع)]] از مشهورترین سفرهای او است. وی همچنین املاک و اموال زیادی را وقف [[اهل بیت پیامبر|ائمه(ع)]] کرد. <br />
<br />
شاه عباس اول همچنین برای توسعه و مرمت حرمهای [[اهلبیت(ع)]] در [[عراق]] تلاش کرد. بیشترین کارهای عمرانی او در عتبات مربوط به نجف و [[آستان مقدس امام علی(ع)|آستان امام علی(ع)]] است. شاه عباس اول در [[امامزاده حبیب بن موسی]] در [[کاشان]] مدفون است.<br />
<br />
== معرفی ==<br />
شاه عباس اول، پنجمین پادشاه [[سلسله صفوی]]، در ۹۷۸ق در هرات متولد شد<ref>تاریخ عالم آرای عباسی، ج۲، ص۳۷۹.</ref> و در ۹۹۶ق بر پدر خود شورید و در [[قزوین]] بر تخت سلطنت تکیه زد.<ref>تاریخ عالم آرای عباسی، ج۲، ص۴۰۴.</ref> شاه عباس در نخستین سالهای سلطنت خود، پایتخت را از قزوین به [[اصفهان]] منتقل کرد. وی افزونبر بازپسگیری مناطق ازدسترفتهٔ ایران، تجارت داخلی و خارجی را گسترش داد.<ref>«شاه عباس»، ج۵، ذیل مدخل.</ref> دوران او را عصر شکوه سلسله صفوی دانستهاند.<ref>«رویکرد صفویان نسبت به مذهب در دوره شاه عباس اول صفوی»، ص۲۱.</ref> <br />
<br />
وی در پنجشنبه ۲۴ جمادیالآخر ۱۰۳۸ق در بلدهٔ اشرف (بهشهر امروزی در مازندران) درگذشت<ref>تاریخ جهان آرای عباسی، ص۲۲۰.</ref> و در [[امامزاده حبیب بن موسی]] در [[کاشان]] به خاک سپرده شد.<ref>تاریخ عالم آرای عباسی، ص۹.</ref><br />
<br />
=== تشیع ===<br />
برخی اقدامات شاه عباس از جمله سفرهای زیارتی و رسیدگی به مزار امامان(ع) را از نشانههای پایبندی او به مذهب [[شیعه|تشیع]] دانستهاند.<ref>زندگی شاه عباس اول، ص۱۵۹؛ «رویکرد صفویان نسبت به مذهب در دوره شاه عباس اول صفوی»، ص۲۱.</ref> شاه عباس همه ساله از روز نوزدهم تا بیست و هفتم [[ماه رمضان]] به مناسبت شهادت [[حضرت علی(ع)]] و در ده روز اول محرم مجالس روضهخوانی دایر میکرد و خود نیز در این جلسات شرکت میکرد.<ref>تاریخ صفویه، ص۳۰۵.</ref> او در نوشته و فرمانها خود را کَلْب (سگ) آستان یا کلب آستان ولایت مینامید.<ref>قصص الخاقانی، ص۱۶۱.</ref><br />
<br />
== وقفهای شاه عباس ==<br />
در عصر شاه عباس اول تحولی در نهاد [[وقف]] رخ داد.<ref>«رویکرد صفویان نسبت به مذهب در دوره شاه عباس اول صفوی»، ص۲۵.</ref> شاه عباس در سال ۱۰۱۶ق، کل املاک خاصه خود را به چهارده قسمت تقسیم و بر [[چهارده معصوم(ع)]] وقف نمود و پادشاهان بعد خود را به تولیت این موقوفات معین نمود.<ref>قصص الخاقانی، ص۱۸۶–۱۹۶؛ سیاست و اقتصاد عصر صفوی، ص۷۴.</ref> وی عایدات قسمتی از املاک خود را نیز برای مخارج زُوار و خدمتگزاران و طلاب علوم دینی وقف کرد. شاه عباس تمام بازارهای اطراف میدان نقش جهان و قسمتی از املاک و مستغلات خود را وقف مرقد [[پیامبر اسلام(ص)]] و [[آستان مقدس امام علی(ع)|حرم امام علی(ع)]] کرد.<ref>قصص الخاقانی، ص188-189</ref> او همچنین نیمی از حاصل اجاره این موقوفات را برای ارتزاق و کمک هزینه زندگی سادات بنی حسین ساکن در مدینه (به شرط اینکه کمک هزینه دیگری نداشته باشند و شیعه اثنی عشری باشند) کرد و نصف دیگر اجاره را وقت کمک هزینه زندگی ساکنان نجف اشرف کرد.<ref>قصص الخاقانی، ص190</ref> همچنین شاه عباس چندین مجموعه بزرگ نسخ خطی را وقف برخی از آستانهای مقدسه و مدارس حوزههای علمیه نموده است؛ از جملهٔ آنها وقف یک صد و بیست نسخه خطی کوچک و بزرگ به [[آستانه عبدالعظیم(ع)]] میباشد.<ref>«بررسی وضعیت نسخ وقفی شاه عباس به آستان عبدالعظیم حسنی (ع)»، ص۶۳.</ref><br />
<br />
== سفرهای زیارتی شاه عباس ==<br />
شاه عباس به زیارت اماکن مذهبی پایبندی داشت و بارها به قصد زیارت، از پایتخت خود، اصفهان، خارج شد.<ref>«شاهان صفوی و زیارت»، ص۱۳۸.</ref> وی سعی میکرد از زیارتهای مکرر و پرآوازه خود بهرهبرداری سیاسی، فرهنگی و اعتقادی کند.<ref>«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۵.</ref> او دیگران را نیز به زیارت تشویق میکرد.<ref>«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۵.</ref><br />
<br />
=== زیارت حرم امام رضا(ع) ===<br />
شاه عباس در دوران حکومت ۴۲ ساله خود، چندین بار به قصد سفر زیارتی به [[شهر مشهد]] رفت.<ref>تاریخ عبّاسی یا روزنامه ملّاجلال، ص۲۳۸ و ص۲۳۹؛ عالم آرای عبّاسی، ص۱۳۲۸.</ref> نخستین سفر زیارتی او در سال ۹۹۷ق به شهر مشهد، مقارن با آغاز سلطنت او بود.<ref>نقاوة الآثار، ص۳۱۳ و ص۳۱۴.</ref> ده سال پس از این سفر، در سال ۱۰۰۷ق، پس از یورش ازبکان، که ویرانی زیادی در خراسان و مشهد به بار آورده بود، به زیارت حرم امام رضا(ع) رفت.<ref>«شاهان صفوی و زیارت»، ص۱۳۹.</ref> شاه عباس در این سفر دستور ساخت خانههایی برای زائران، شربتخانه، و مطبخ را صادر و [[غازی سلطان تربتی]] را به عنوان متولّی [[آستان قدس رضوی]] تعیین کرد.<ref>تاریخ عبّاسی یا روزنامه ملّاجلال، ص۱۷۱ و ص۱۸۵.</ref> وی بار دیگر در اول صفر ۱۰۰۸ق، به قصد زیارت به خراسان رفت و در نزدیکی شهر مشهد، به احترام امام رضا(ع) از اسب پیاده شد و بقیه راه را پیاده رفت و مدت ۶۵ روز در مشهد بود و گفته شده هر شب و هر روز به دعا، زیارت و خدمت در حرم مشغول بود.<ref>عالم آرای عبّاسی، ص۹۶۲؛ تاریخ عبّاسی یا روزنامه ملّاجلال، ص۱۹۵.</ref><br />
<br />
==== سفر پیاده از اصفهان به مشهد ====<br />
در سال ۱۰۰۹ق، شاه عباس مشهورترین سفر زیارتی خود را انجام داد.<ref>«شاهان صفوی و زیارت»، ص۱۴۰.</ref> وی در این سفر، مسافت اصفهان تا شهر مشهد را در عرض ۲۸ روز، پیاده طی کرد.<ref>عالم آرای عبّاسی، ص۲۸۲ و ص۲۸۳.</ref> شاه عباس پس از رسیدن به مشهد، در ماههای [[رجب]]، [[شعبان]] و [[رمضان]] در این شهر ساکن شد و در مراسم مذهبی این ایام از جمله [[شبهای قدر]] در حرم رضوی حاضر گردید و در کنار شبزندهداری، امور مربوط به خدمه؛ مثل جارو کشیدن فرشها و خاموش کردن شمعها را برای نشان دادن اخلاص شخصاً انجام میداد.<ref>عالم آرای عبّاسی، ص۸۸۳ و ص۸۸۴؛ قصص الخاقانی، ص۱۸۳ و ص۱۸۴.</ref> <br />
<br />
==== زیارت حضرت معصومه(س) ====<br />
شاه عباس اول در سال ۱۰۱۶ق، که از سفر اردبیل بازمیگشت، به [[شهر قم]] رفت و سه روز به زیارت [[آستان حضرت معصومه(س)]] مشغول بود.<ref>تاریخ عبّاسی یا روزنامه ملّاجلال، ص۳۲۶، ۳۶۷، ۳۶۸؛ عالم آرای عبّاسی، ج۲، ص۸۲۲، ص۱۱۳۷ و ج۳، ص۱۵۲۰.</ref>[[پرونده:قبر شاه عباس.jpg|بندانگشتی|مقبره شاه عباس اول در [[امامزاده حبیب بن موسی]] در کاشان|356x356پیکسل]]<br />
==== محدودیت سفر حج و ترغیب ایرانیان به زیارت امام رضا(ع) ====<br />
گفته شده از آنجا که [[مکه]] و [[مدینه]] و مسیر سفر به آنها در قلمرو دولت عثمانی، دشمن اصلی صفویان، قرار داشت، شاه عباس تلاش میکرد به دلایل اقتصادی با ترویج زیارت امام رضا(ع) وضعیتی ایجاد کند که ایرانیان به جای رفتن به مکه و مدینه، روانه مشهد شوند و سرمایههای خود، بهویژه سکههای طلا را در داخل کشور هزینه کنند.<ref>«شاهان صفوی و زیارت»، ص۱۴۲.</ref> بنابر گزارشهایی شاه عباس اعلام کرد هر کس قصد [[حج|سفر حج]] دارد باید مبلغ هنگفتی را شخصاً به شاه پیشکش کند تا اجازه سفر به وی داده شود.<ref>سفرنامه کروسینسکی، ص۲۵.</ref><br />
== زیارت و بازسازی عتبات عالیات ==<br />
<br />
شاهعباس اول در سال ۱۰۳۲ قمری وارد عراق شد<ref>روضة الصفویه، ص۸۸۷؛ عالم آرای عبّاسی، ص۱۶۵۵–۱۶۵۸.</ref> و در تعظیم و تکریم عتبات بسیار کوشید.<ref>''بابک خرمالدین''، ص۳۲ و ۳۳. «شاهان صفوی و زیارت»، ص۱۳۷.</ref> او در مدت توقف در بغداد مرتب به زیارت مراقد [[کاظمین]] و [[سامرا]] میرفت و هدایای زیادی به خدمه و مجاورین و خود حرم تقدیم مینمود.<ref>عالم آرای عبّاسی، ص۱۶۶۷–۱۶۶۸.</ref> سپس به [[نجف]] رفت و نرسیده به حرم، از اسب پیاده شد و با پای پیاده به حرم رفت.<ref>''ذیل تاریخ عالمآرای عباسی''، ص۱۰۰۵؛ «جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۶.</ref> وی ده روز در آنجا توقف کرد<ref>''ذیل تاریخ عالمآرای عباسی''، ص۱۰۱۰.</ref> و به زیارت و دعا و جاروکشی حرم اشتغال داشت.<ref>عالم آرای عبّاسی، ص۱۶۶۷–۱۶۶۸.</ref> پس از اقامت ده روزه، به [[کربلا]] رفت و مسافت بین نجف تا کربلا را در گرمای هوا، پیاده طی کرد.<ref>روضة الصفویه، ص۸۸۸.</ref><br />
<br />
شاه عباس در نوروز سال ۱۰۳۳ق، بار دیگر به عراق سفر کرد و ـ به ترتیب ـ به زیارت کربلا، نجف و کاظمین رفت و سپس به دلیل مصادف بودن ایام سفر با [[ماه رجب]] و آگاه شدن از احادیثی درباره ثواب [[زیارت امام حسین(ع)]] در این ماه، دوباره به کربلا بازگشت و از این شهر به سامرا رفت و در این سفر هم مثل سفر قبلی، مبالغ هنگفتی را به عنوان صدقات، نذورات و هدایای گرانقیمتی به حرمهای ائمه اطهار(ع) اهدا کرد.<ref>عالم آرای عبّاسی، ج۳، ص۱۶۷۹–۱۶۸۰.</ref><br />
=== بازسازی عتبات ===<br />
با ورود شاهعباس اول به عراق بازسازی عتبات که از آغاز صفویه شروع شده بود سرعت گرفت. در طرح بازسازی [[حرم امام علی(ع)]] که توسط [[شیخ بهایی]] به انجام رسید، حرم در مرکز شهر قرار گرفت. اطراف حرم را رواقی به عرض دوازده [[ذراع]] و اطراف آن رواق، حجرههایی ساختند و درهای بسیار نفیس خاتمکاریشدهای بر آنها نصب کردند. قبه حرم تجدید بنا، و با کاشی زمردی منقوش و آراسته شد. چهار طرف داخل قبه را چهار ایوان شاهنشین قرار دادند، چهار ایوان حرم را با سنگ مرمر تزئین کردند و درِ چوبی قدیمی حرم را برداشتند و دری از نقره به جای آن گذاشتند.<ref>''لؤلؤ صدف فی التاریخ النجف''، ص۶۰ و ۶۱؛ «نجف در عصر شاهعباس اول»، ص۱۱۰.</ref> دو مناره بلند نیز سمت چپ و راست آن درب نقره در ایوان حرم بنا کردند.<ref>«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۷.</ref> همچنین دو حوضخانه جهت وضو گرفتن [[زائر|زائران]] و کاروانسرایی بزرگ نزدیک صحن؛ اما بیرون از آن جهت اقامت و استفاده زوار و نیز دارالشفا (درمانگاه) و مطبخ جهت آسایش زائران ساختند.<ref>''شهریار جادهها''، ص۱۲۶.</ref> همچنین شاه عباس دستور داد جواهرات زیادی از قبیل لعل، یاقوت، فیروزه و مقدار زیادی طلا برای صندوق [[آستان مقدس امام علی(ع)|آرامگاه حضرت علی(ع)]] به کار ببرند.<ref>قصص الخاقانی، ص۱۶۱.</ref><br />
<br />
شاهعباس اول همچنین دستور داد ضریحهای فولادی باشکوهی بسازند که بر روی هر یک از [[صندوق|صندوقهای]] ساختهشده زمان [[شاهاسماعیل اول]] در کربلا، کاظمین و سامرا قرار گیرد و نیز دستور تعمیر و کاشیکاری [[آستان مقدس امام حسین(ع)|حرم امام حسین(ع)]] را صادر کرد.<ref>''ذیل تاریخ عالمآرای عباسی''، ص۹۴.</ref><br />
<br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس}}<br />
<br />
== منابع ==<br />
{{منابع}}<br />
* '''بابک خرمالدین'''، نفیسی، سعید، تهران، ثالث، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''«بررسی وضعیت نسخ وقفی شاه عباس به آستان عبدالعظیم حسنی (ع)»'''، استادی، کاظم، فصلنامه مطالعات ایرانشناسی، شماره ۲۶، بهار ۱۴۰۴ش.<br />
* '''تاریخ جهان آرای عباسی'''، قزوینی، میرزا محمد طاهر وحید، مقدمه و تعلیقات سعید میر محمد صادق، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ۱۳۸۳ش.<br />
* '''تاریخ عبّاسی یا روزنامه ملّاجلال'''، منجّم یزدی، ملّاجلال، به کوشش سیفالله وحیدنیا، تهران، وحید، ۱۳۶۶ش.<br />
* '''تاریخ صفویه'''، تاجبخش، احمد، تهران، انتشارات نوید، ۱۳۷۲ش.<br />
* '''جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان'''، محمدی، رمضان، و محمدباقر خزائیلی، پژوهشکده حج و زیارت، بیتا.<br />
* '''ذیل تاریخ عالمآرای عباسی'''، ترکمان، اسکندر بیک، تصحیح سهیلی خوانساری، تهران، اسلامیه، ۱۳۷۱ش.<br />
* '''«رویکرد صفویان نسبت به مذهب در دوره شاه عباس اول صفوی»'''، قاسمزاده، افتخار؛ سلیمانی، میثم؛ محمد خشکناب، لیلا، آفاق علوم انسانی، شماره ۳۴، بهمن ۱۳۹۸ش.<br />
* '''روضة الصفویه'''، جنابذی، میرزا بیگ، تهران، بنیاد موقوفات دکتر افشار، ۱۳۷۸ش.<br />
* '''زندگی شاه عباس اول'''، لوئی بلان، لوسین، ترجمه ولیالله شادروان، تهران، ساطیر، ۱۳۷۵ش.<br />
* '''سفرنامه کروسینسکی، یادداشتهای کشیش لهستانی عصر صفوی'''، کروسینسکی، تادوزیودا، ترجمة عبدالرزاق مفتون دنبلی، مقدّمه و تصحیح مریم میراحمدی، تهران، توس، ۱۳۶۳ش.<br />
* '''سیاست و اقتصاد عصر صفوی'''، باستانی پاریزی، محمد ابراهیم، تهران، بنگاه مطبوعاتی صفی علیشاه، ۱۳۴۸ش.<br />
* '''«شاهان صفوی و زیارت»'''، ایزدی، حسین، شیعهشناسی، شماره ۳۹، پاییز ۱۳۹۱ش.<br />
* '''«شاه عباس»'''، حنیف، محمد، دائره المعارف بزرگ اسلامی، تهران، مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی، بیتا.<br />
* '''شهریار جادهها'''، سفرنامه ناصرالدین شاه به عتبات، تهران، سازمان اسناد ملی ایران، ۱۳۷۲ش.<br />
* '''عالم آرای عبّاسی'''، ترکمان، اسکندر بیک، تصحیح محمّداسماعیل رضوانی، تهران، دنیای کتاب، ۱۳۷۸ش.<br />
* '''قصص الخاقانی'''، شاملو، ولی قلی بن داود قلی، صحیح و پاورقی سیدحسن سادات ناصری، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۷۱ش.<br />
* '''لؤلؤ صدف فی التاریخ النجف'''، آقاسیدعبدالله، بیجا، مهربان، ۱۳۷۹ش.<br />
* '''«نجف در عصر شاهعباس اول»'''، کاظمی، مریم، نامه تاریخپژوهان، س۶، شماره۲۴، ۱۳۸۹ش.<br />
* '''نقاوة الآثار'''، افوشتهای نطنزی، محمّد بن هدایتالله، به اهتمام احسان اشراقی، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۸۳ش.<br />
{{پایان}}<br />
[[رده:افراد تاثیرگذار بر حرمین]]<br />
[[رده:حاکمان ایران]]<br />
[[رده:مقالههای تکمیلشده]]</div>Salar2https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%B4%D8%A7%D9%87_%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3_%D8%A7%D9%88%D9%84&diff=69224شاه عباس اول2026-08-05T05:35:54Z<p>Salar2: </p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات حاکم<br />
| عنوان =<br />
| تصویر =شاه عباس صفوی.jpg<br />
| اندازه تصویر =<br />
| توضیح تصویر =نگارهای از شاه عباس اول اثر رضا عباسی<br />
| نام = شاه عباس اول<br />
| لقب =شاه عباس کبیر<br />
| تولد = ۹۷۸ق<br />
| مرگ = ۱۰۳۸ق<br />
| پدر =<br />
| مادر =<br />
| فرزندان =<br />
| همسر =<br />
| دین = اسلام ([[شیعه]])<br />
| محل دفن = [[امامزاده حبیب بن موسی]] در کاشان<br />
| سمت = پنجمین پادشاه سلسله صفویه<br />
| سلسله = [[صفویان|صفویه]]<br />
| گستره حکمرانی =<br />
| آغاز حکومت = ۹۹۶ق<br />
| پایان حکومت = ۱۰۳۸ق<br />
| همزمان با = [[حکومت عثمانی]]<br />
| مرکز حکومت = اصفهان<br />
| اقدامات مهم =<br />
| آثار برجا مانده =<br />
| پیش از =<br />
| پس از =<br />
}}<br />
'''شاه عباس اول''' (۹۷۸–۱۰۳۸ق)، پنجمین پادشاه [[صفویان|سلسلهٔ صفوی]]، که سفرهای زیارتی زیادی به [[شهر مشهد|مشهد]] و [[عتبات عالیات]] داشت. سفر پیاده او از [[اصفهان]] به مشهد برای زیارت [[امام رضا(ع)]] از مشهورترین سفرهای او است. وی همچنین املاک و اموال زیادی را وقف [[اهل بیت پیامبر|ائمه(ع)]] کرد. <br />
<br />
شاه عباس اول همچنین برای توسعه و مرمت حرمهای [[اهلبیت(ع)]] در [[عراق]] تلاش کرد. بیشترین کارهای عمرانی او در عتبات مربوط به نجف و [[آستان مقدس امام علی(ع)|آستان امام علی(ع)]] است. شاه عباس اول در [[امامزاده حبیب بن موسی]] در [[کاشان]] مدفون است.<br />
<br />
== معرفی ==<br />
شاه عباس اول، پنجمین پادشاه [[سلسله صفوی]]، در ۹۷۸ق در هرات متولد شد<ref>تاریخ عالم آرای عباسی، ج۲، ص۳۷۹.</ref> و در ۹۹۶ق بر پدر خود شورید و در [[قزوین]] بر تخت سلطنت تکیه زد.<ref>تاریخ عالم آرای عباسی، ج۲، ص۴۰۴.</ref> شاه عباس در نخستین سالهای سلطنت خود، پایتخت را از قزوین به [[اصفهان]] منتقل کرد. وی افزونبر بازپسگیری مناطق ازدسترفتهٔ ایران، تجارت داخلی و خارجی را گسترش داد.<ref>«شاه عباس»، ج۵، ذیل مدخل.</ref> دوران او را عصر شکوه سلسله صفوی دانستهاند.<ref>«رویکرد صفویان نسبت به مذهب در دوره شاه عباس اول صفوی»، ص۲۱.</ref> <br />
<br />
وی در پنجشنبه ۲۴ جمادیالآخر ۱۰۳۸ق در بلدهٔ اشرف (بهشهر امروزی در مازندران) درگذشت<ref>تاریخ جهان آرای عباسی، ص۲۲۰.</ref> و در [[امامزاده حبیب بن موسی]] در [[کاشان]] به خاک سپرده شد.<ref>تاریخ عالم آرای عباسی، ص۹.</ref><br />
<br />
=== تشیع ===<br />
برخی اقدامات شاه عباس از جمله سفرهای زیارتی و رسیدگی به مزار امامان(ع) را از نشانههای پایبندی او به مذهب [[شیعه|تشیع]] دانستهاند.<ref>زندگی شاه عباس اول، ص۱۵۹؛ «رویکرد صفویان نسبت به مذهب در دوره شاه عباس اول صفوی»، ص۲۱.</ref> شاه عباس همه ساله از روز نوزدهم تا بیست و هفتم [[ماه رمضان]] به مناسبت شهادت [[حضرت علی(ع)]] و در ده روز اول محرم مجالس روضهخوانی دایر میکرد و خود نیز در این جلسات شرکت میکرد.<ref>تاریخ صفویه، ص۳۰۵.</ref> او در نوشته و فرمانها خود را کَلْب (سگ) آستان یا کلب آستان ولایت مینامید.<ref>قصص الخاقانی، ص۱۶۱.</ref><br />
<br />
== وقفهای شاه عباس ==<br />
در عصر شاه عباس اول تحولی در نهاد [[وقف]] رخ داد.<ref>«رویکرد صفویان نسبت به مذهب در دوره شاه عباس اول صفوی»، ص۲۵.</ref> شاه عباس در سال ۱۰۱۶ق، کل املاک خاصه خود را به چهارده قسمت تقسیم و بر [[چهارده معصوم(ع)]] وقف نمود و پادشاهان بعد خود را به تولیت این موقوفات معین نمود.<ref>قصص الخاقانی، ص۱۸۶–۱۹۶؛ سیاست و اقتصاد عصر صفوی، ص۷۴.</ref> وی عایدات قسمتی از املاک خود را نیز برای مخارج زُوار و خدمتگزاران و طلاب علوم دینی وقف کرد. شاه عباس تمام بازارهای اطراف میدان نقش جهان و قسمتی از املاک و مستغلات خود را وقف مرقد [[پیامبر اسلام(ص)]] و [[آستان مقدس امام علی(ع)|حرم امام علی(ع)]] کرد.<ref>قصص الخاقانی، ص188-189</ref> او همچنین نیمی از حاصل اجاره این موقوفات را برای ارتزاق و کمک هزینه زندگی سادات بنی حسین ساکن در مدینه (به شرط اینکه کمک هزینه دیگری نداشته باشند و شیعه اثنی عشری باشند) کرد و نصف دیگر اجاره را وقت کمک هزینه زندگی ساکنان نجف اشرف کرد.<ref>قصص الخاقانی، ص190</ref> همچنین شاه عباس چندین مجموعه بزرگ نسخ خطی را وقف برخی از آستانهای مقدسه و مدارس حوزههای علمیه نموده است؛ از جملهٔ آنها وقف یک صد و بیست نسخه خطی کوچک و بزرگ به [[آستانه عبدالعظیم(ع)]] میباشد.<ref>«بررسی وضعیت نسخ وقفی شاه عباس به آستان عبدالعظیم حسنی (ع)»، ص۶۳.</ref><br />
<br />
== سفرهای زیارتی شاه عباس ==<br />
شاه عباس به زیارت اماکن مذهبی پایبندی داشت و بارها به قصد زیارت، از پایتخت خود، اصفهان، خارج شد.<ref>«شاهان صفوی و زیارت»، ص۱۳۸.</ref> وی سعی میکرد از زیارتهای مکرر و پرآوازه خود بهرهبرداری سیاسی، فرهنگی و اعتقادی کند.<ref>«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۵.</ref> او دیگران را نیز به زیارت تشویق میکرد.<ref>«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۵.</ref><br />
<br />
=== زیارت حرم امام رضا(ع) ===<br />
شاه عباس در دوران حکومت ۴۲ ساله خود، چندین بار به قصد سفر زیارتی به [[شهر مشهد]] رفت.<ref>تاریخ عبّاسی یا روزنامه ملّاجلال، ص۲۳۸ و ص۲۳۹؛ عالم آرای عبّاسی، ص۱۳۲۸.</ref> نخستین سفر زیارتی او در سال ۹۹۷ق به شهر مشهد، مقارن با آغاز سلطنت او بود.<ref>نقاوة الآثار، ص۳۱۳ و ص۳۱۴.</ref> ده سال پس از این سفر، در سال ۱۰۰۷ق، پس از یورش ازبکان، که ویرانی زیادی در خراسان و مشهد به بار آورده بود، به زیارت حرم امام رضا(ع) رفت.<ref>«شاهان صفوی و زیارت»، ص۱۳۹.</ref> شاه عباس در این سفر دستور ساخت خانههایی برای زائران، شربتخانه، و مطبخ را صادر و [[غازی سلطان تربتی]] را به عنوان متولّی [[آستان قدس رضوی]] تعیین کرد.<ref>تاریخ عبّاسی یا روزنامه ملّاجلال، ص۱۷۱ و ص۱۸۵.</ref> وی بار دیگر در اول صفر ۱۰۰۸ق، به قصد زیارت به خراسان رفت و در نزدیکی شهر مشهد، به احترام امام رضا(ع) از اسب پیاده شد و بقیه راه را پیاده رفت و مدت ۶۵ روز در مشهد بود و گفته شده هر شب و هر روز به دعا، زیارت و خدمت در حرم مشغول بود.<ref>عالم آرای عبّاسی، ص۹۶۲؛ تاریخ عبّاسی یا روزنامه ملّاجلال، ص۱۹۵.</ref><br />
<br />
==== سفر پیاده از اصفهان به مشهد ====<br />
در سال ۱۰۰۹ق، شاه عباس مشهورترین سفر زیارتی خود را انجام داد.<ref>«شاهان صفوی و زیارت»، ص۱۴۰.</ref> وی در این سفر، مسافت اصفهان تا شهر مشهد را در عرض ۲۸ روز، پیاده طی کرد.<ref>عالم آرای عبّاسی، ص۲۸۲ و ص۲۸۳.</ref> شاه عباس پس از رسیدن به مشهد، در ماههای [[رجب]]، [[شعبان]] و [[رمضان]] در این شهر ساکن شد و در مراسم مذهبی این ایام از جمله [[شبهای قدر]] در حرم رضوی حاضر گردید و در کنار شبزندهداری، امور مربوط به خدمه؛ مثل جارو کشیدن فرشها و خاموش کردن شمعها را برای نشان دادن اخلاص شخصاً انجام میداد.<ref>عالم آرای عبّاسی، ص۸۸۳ و ص۸۸۴؛ قصص الخاقانی، ص۱۸۳ و ص۱۸۴.</ref> <br />
<br />
==== زیارت حضرت معصومه(س) ====<br />
شاه عباس اول در سال ۱۰۱۶ق، که از سفر اردبیل بازمیگشت، به [[شهر قم]] رفت و سه روز به زیارت [[آستان حضرت معصومه(س)]] مشغول بود.<ref>تاریخ عبّاسی یا روزنامه ملّاجلال، ص۳۲۶، ۳۶۷، ۳۶۸؛ عالم آرای عبّاسی، ج۲، ص۸۲۲، ص۱۱۳۷ و ج۳، ص۱۵۲۰.</ref>[[پرونده:قبر شاه عباس.jpg|بندانگشتی|مقبره شاه عباس اول در [[امامزاده حبیب بن موسی]] در کاشان|356x356پیکسل]]<br />
==== محدودیت سفر حج و ترغیب ایرانیان به زیارت امام رضا(ع) ====<br />
گفته شده از آنجا که [[مکه]] و [[مدینه]] و مسیر سفر به آنها در قلمرو دولت عثمانی، دشمن اصلی صفویان، قرار داشت، شاه عباس تلاش میکرد به دلایل اقتصادی با ترویج زیارت امام رضا(ع) وضعیتی ایجاد کند که ایرانیان به جای رفتن به مکه و مدینه، روانه مشهد شوند و سرمایههای خود، بهویژه سکههای طلا را در داخل کشور هزینه کنند.<ref>«شاهان صفوی و زیارت»، ص۱۴۲.</ref> بنابر گزارشهایی شاه عباس اعلام کرد هر کس قصد [[حج|سفر حج]] دارد باید مبلغ هنگفتی را شخصاً به شاه پیشکش کند تا اجازه سفر به وی داده شود.<ref>سفرنامه کروسینسکی، ص۲۵.</ref><br />
== زیارت و بازسازی عتبات عالیات ==<br />
<br />
شاهعباس اول در سال ۱۰۳۲ قمری وارد عراق شد<ref>روضة الصفویه، ص۸۸۷؛ عالم آرای عبّاسی، ص۱۶۵۵–۱۶۵۸.</ref> و در تعظیم و تکریم عتبات بسیار کوشید.<ref>''بابک خرمالدین''، ص۳۲ و ۳۳. «شاهان صفوی و زیارت»، ص۱۳۷.</ref> او در مدت توقف در بغداد مرتب به زیارت مراقد [[کاظمین]] و [[سامرا]] میرفت و هدایای زیادی به خدمه و مجاورین و خود حرم تقدیم مینمود.<ref>عالم آرای عبّاسی، ص۱۶۶۷–۱۶۶۸.</ref> سپس به [[نجف]] رفت و نرسیده به حرم، از اسب پیاده شد و با پای پیاده به حرم رفت.<ref>''ذیل تاریخ عالمآرای عباسی''، ص۱۰۰۵؛ «جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۶.</ref> وی ده روز در آنجا توقف کرد<ref>''ذیل تاریخ عالمآرای عباسی''، ص۱۰۱۰.</ref> و به زیارت و دعا و جاروکشی حرم اشتغال داشت.<ref>عالم آرای عبّاسی، ص۱۶۶۷–۱۶۶۸.</ref> پس از اقامت ده روزه، به [[کربلا]] رفت و مسافت بین نجف تا کربلا را در گرمای هوا، پیاده طی کرد.<ref>روضة الصفویه، ص۸۸۸.</ref><br />
<br />
شاه عباس در نوروز سال ۱۰۳۳ق، بار دیگر به عراق سفر کرد و ـ به ترتیب ـ به زیارت کربلا، نجف و کاظمین رفت و سپس به دلیل مصادف بودن ایام سفر با [[ماه رجب]] و آگاه شدن از احادیثی درباره ثواب [[زیارت امام حسین(ع)]] در این ماه، دوباره به کربلا بازگشت و از این شهر به سامرا رفت و در این سفر هم مثل سفر قبلی، مبالغ هنگفتی را به عنوان صدقات، نذورات و هدایای گرانقیمتی به حرمهای ائمه اطهار(ع) اهدا کرد.<ref>عالم آرای عبّاسی، ج۳، ص۱۶۷۹–۱۶۸۰.</ref><br />
=== بازسازی عتبات ===<br />
با ورود شاهعباس اول به عراق بازسازی عتبات که از آغاز صفویه شروع شده بود سرعت گرفت. در طرح بازسازی [[حرم امام علی(ع)]] که توسط [[شیخ بهایی]] به انجام رسید، حرم در مرکز شهر قرار گرفت. اطراف حرم را رواقی به عرض دوازده [[ذراع]] و اطراف آن رواق، حجرههایی ساختند و درهای بسیار نفیس خاتمکاریشدهای بر آنها نصب کردند. قبه حرم تجدید بنا، و با کاشی زمردی منقوش و آراسته شد. چهار طرف داخل قبه را چهار ایوان شاهنشین قرار دادند، چهار ایوان حرم را با سنگ مرمر تزئین کردند و درِ چوبی قدیمی حرم را برداشتند و دری از نقره به جای آن گذاشتند.<ref>''لؤلؤ صدف فی التاریخ النجف''، ص۶۰ و ۶۱؛ «نجف در عصر شاهعباس اول»، ص۱۱۰.</ref> دو مناره بلند نیز سمت چپ و راست آن درب نقره در ایوان حرم بنا کردند.<ref>«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۷.</ref> همچنین دو حوضخانه جهت وضو گرفتن [[زائر|زائران]] و کاروانسرایی بزرگ نزدیک صحن؛ اما بیرون از آن جهت اقامت و استفاده زوار و نیز دارالشفا (درمانگاه) و مطبخ جهت آسایش زائران ساختند.<ref>''شهریار جادهها''، ص۱۲۶.</ref> همچنین شاه عباس دستور داد جواهرات زیادی از قبیل لعل، یاقوت، فیروزه و مقدار زیادی طلا برای صندوق [[آستان مقدس امام علی(ع)|آرامگاه حضرت علی(ع)]] به کار ببرند.<ref>قصص الخاقانی، ص۱۶۱.</ref><br />
<br />
شاهعباس اول همچنین دستور داد ضریحهای فولادی باشکوهی بسازند که بر روی هر یک از [[صندوق|صندوقهای]] ساختهشده زمان [[شاهاسماعیل اول]] در کربلا، کاظمین و سامرا قرار گیرد و نیز دستور تعمیر و کاشیکاری [[آستان مقدس امام حسین(ع)|حرم امام حسین(ع)]] را صادر کرد.<ref>''ذیل تاریخ عالمآرای عباسی''، ص۹۴.</ref><br />
<br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس}}<br />
<br />
== منابع ==<br />
{{منابع}}<br />
* '''بابک خرمالدین'''، نفیسی، سعید، تهران، ثالث، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''«بررسی وضعیت نسخ وقفی شاه عباس به آستان عبدالعظیم حسنی (ع)»'''، استادی، کاظم، فصلنامه مطالعات ایرانشناسی، شماره ۲۶، بهار ۱۴۰۴ش.<br />
* '''تاریخ جهان آرای عباسی'''، قزوینی، میرزا محمد طاهر وحید، مقدمه و تعلیقات سعید میر محمد صادق، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ۱۳۸۳ش.<br />
* '''تاریخ عبّاسی یا روزنامه ملّاجلال'''، منجّم یزدی، ملّاجلال، به کوشش سیفالله وحیدنیا، تهران، وحید، ۱۳۶۶ش.<br />
* '''تاریخ صفویه'''، تاجبخش، احمد، تهران، انتشارات نوید، ۱۳۷۲ش.<br />
* '''جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان'''، محمدی، رمضان، و محمدباقر خزائیلی، پژوهشکده حج و زیارت، بیتا.<br />
* '''ذیل تاریخ عالمآرای عباسی'''، ترکمان، اسکندر بیک، تصحیح سهیلی خوانساری، تهران، اسلامیه، ۱۳۷۱ش.<br />
* '''«رویکرد صفویان نسبت به مذهب در دوره شاه عباس اول صفوی»'''، قاسمزاده، افتخار؛ سلیمانی، میثم؛ محمد خشکناب، لیلا، آفاق علوم انسانی، شماره ۳۴، بهمن ۱۳۹۸ش.<br />
* '''روضة الصفویه'''، جنابذی، میرزا بیگ، تهران، بنیاد موقوفات دکتر افشار، ۱۳۷۸ش.<br />
* '''زندگی شاه عباس اول'''، لوئی بلان، لوسین، ترجمه ولیالله شادروان، تهران، ساطیر، ۱۳۷۵ش.<br />
* '''سفرنامه کروسینسکی، یادداشتهای کشیش لهستانی عصر صفوی'''، کروسینسکی، تادوزیودا، ترجمة عبدالرزاق مفتون دنبلی، مقدّمه و تصحیح مریم میراحمدی، تهران، توس، ۱۳۶۳ش.<br />
* '''سیاست و اقتصاد عصر صفوی'''، باستانی پاریزی، محمد ابراهیم، تهران، بنگاه مطبوعاتی صفی علیشاه، ۱۳۴۸ش.<br />
* '''«شاهان صفوی و زیارت»'''، ایزدی، حسین، شیعهشناسی، شماره ۳۹، پاییز ۱۳۹۱ش.<br />
* '''«شاه عباس»'''، حنیف، محمد، دائره المعارف بزرگ اسلامی، تهران، مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی، بیتا.<br />
* '''شهریار جادهها'''، سفرنامه ناصرالدین شاه به عتبات، تهران، سازمان اسناد ملی ایران، ۱۳۷۲ش.<br />
* '''عالم آرای عبّاسی'''، ترکمان، اسکندر بیک، تصحیح محمّداسماعیل رضوانی، تهران، دنیای کتاب، ۱۳۷۸ش.<br />
* '''قصص الخاقانی'''، شاملو، ولی قلی بن داود قلی، صحیح و پاورقی سیدحسن سادات ناصری، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۷۱ش.<br />
* '''لؤلؤ صدف فی التاریخ النجف'''، آقاسیدعبدالله، بیجا، مهربان، ۱۳۷۹ش.<br />
* '''«نجف در عصر شاهعباس اول»'''، کاظمی، مریم، نامه تاریخپژوهان، س۶، شماره۲۴، ۱۳۸۹ش.<br />
* '''نقاوة الآثار'''، افوشتهای نطنزی، محمّد بن هدایتالله، به اهتمام احسان اشراقی، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۸۳ش.<br />
{{پایان}}<br />
[[رده:افراد تاثیرگذار بر حرمین]]<br />
[[رده:حاکمان ایران]]</div>Salar2https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%B4%D8%A7%D9%87_%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3_%D8%A7%D9%88%D9%84&diff=69223شاه عباس اول2026-08-05T05:35:07Z<p>Salar2: /* وقفهای شاه عباس */</p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات حاکم<br />
| عنوان =<br />
| تصویر =شاه عباس صفوی.jpg<br />
| اندازه تصویر =<br />
| توضیح تصویر =نگارهای از شاه عباس اول اثر رضا عباسی<br />
| نام = شاه عباس اول<br />
| لقب =شاه عباس کبیر<br />
| تولد = ۹۷۸ق<br />
| مرگ = ۱۰۳۸ق<br />
| پدر =<br />
| مادر =<br />
| فرزندان =<br />
| همسر =<br />
| دین = اسلام ([[شیعه]])<br />
| محل دفن = [[امامزاده حبیب بن موسی]] در کاشان<br />
| سمت = پنجمین پادشاه سلسله صفویه<br />
| سلسله = [[صفویان|صفویه]]<br />
| گستره حکمرانی =<br />
| آغاز حکومت = ۹۹۶ق<br />
| پایان حکومت = ۱۰۳۸ق<br />
| همزمان با = [[حکومت عثمانی]]<br />
| مرکز حکومت = اصفهان<br />
| اقدامات مهم =<br />
| آثار برجا مانده =<br />
| پیش از =<br />
| پس از =<br />
}}<br />
'''شاه عباس اول''' (۹۷۸–۱۰۳۸ق)، پنجمین پادشاه [[صفویان|سلسلهٔ صفوی]]، که سفرهای زیارتی زیادی به [[شهر مشهد|مشهد]] و [[عتبات عالیات]] داشت. سفر پیاده او از [[اصفهان]] به مشهد برای زیارت [[امام رضا(ع)]] از مشهورترین سفرهای او است. وی همچنین املاک و اموال زیادی را وقف [[اهل بیت پیامبر|ائمه(ع)]] کرد. <br />
<br />
شاه عباس اول همچنین برای توسعه و مرمت حرمهای [[اهلبیت(ع)]] در [[عراق]] تلاش کرد. بیشترین کارهای عمرانی او در عتبات مربوط به نجف و [[آستان مقدس امام علی(ع)|آستان امام علی(ع)]] است. شاه عباس اول در [[امامزاده حبیب بن موسی]] در [[کاشان]] مدفون است.<br />
<br />
== معرفی ==<br />
شاه عباس اول، پنجمین پادشاه [[سلسله صفوی]]، در ۹۷۸ق در هرات متولد شد<ref>تاریخ عالم آرای عباسی، ج۲، ص۳۷۹.</ref> و در ۹۹۶ق بر پدر خود شورید و در [[قزوین]] بر تخت سلطنت تکیه زد.<ref>تاریخ عالم آرای عباسی، ج۲، ص۴۰۴.</ref> شاه عباس در نخستین سالهای سلطنت خود، پایتخت را از قزوین به [[اصفهان]] منتقل کرد. وی افزونبر بازپسگیری مناطق ازدسترفتهٔ ایران، تجارت داخلی و خارجی را گسترش داد.<ref>«شاه عباس»، ج۵، ذیل مدخل.</ref> دوران او را عصر شکوه سلسله صفوی دانستهاند.<ref>«رویکرد صفویان نسبت به مذهب در دوره شاه عباس اول صفوی»، ص۲۱.</ref> <br />
<br />
وی در پنجشنبه ۲۴ جمادیالآخر ۱۰۳۸ق در بلدهٔ اشرف (بهشهر امروزی در مازندران) درگذشت<ref>تاریخ جهان آرای عباسی، ص۲۲۰.</ref> و در [[امامزاده حبیب بن موسی]] در [[کاشان]] به خاک سپرده شد.<ref>تاریخ عالم آرای عباسی، ص۹.</ref><br />
<br />
=== تشیع ===<br />
برخی اقدامات شاه عباس از جمله سفرهای زیارتی و رسیدگی به مزار امامان(ع) را از نشانههای پایبندی او به مذهب [[شیعه|تشیع]] دانستهاند.<ref>زندگی شاه عباس اول، ص۱۵۹؛ «رویکرد صفویان نسبت به مذهب در دوره شاه عباس اول صفوی»، ص۲۱.</ref> شاه عباس همه ساله از روز نوزدهم تا بیست و هفتم [[ماه رمضان]] به مناسبت شهادت [[حضرت علی(ع)]] و در ده روز اول محرم مجالس روضهخوانی دایر میکرد و خود نیز در این جلسات شرکت میکرد.<ref>تاریخ صفویه، ص۳۰۵.</ref> او در نوشته و فرمانها خود را کَلْب (سگ) آستان یا کلب آستان ولایت مینامید.<ref>قصص الخاقانی، ص۱۶۱.</ref><br />
<br />
== وقفهای شاه عباس ==<br />
در عصر شاه عباس اول تحولی در نهاد [[وقف]] رخ داد.<ref>«رویکرد صفویان نسبت به مذهب در دوره شاه عباس اول صفوی»، ص۲۵.</ref> شاه عباس در سال ۱۰۱۶ق، کل املاک خاصه خود را به چهارده قسمت تقسیم و بر [[چهارده معصوم(ع)]] وقف نمود و پادشاهان بعد خود را به تولیت این موقوفات معین نمود.<ref>قصص الخاقانی، ص۱۸۶–۱۹۶؛ سیاست و اقتصاد عصر صفوی، ص۷۴.</ref> وی عایدات قسمتی از املاک خود را نیز برای مخارج زُوار و خدمتگزاران و طلاب علوم دینی وقف کرد. شاه عباس تمام بازارهای اطراف میدان نقش جهان و قسمتی از املاک و مستغلات خود را وقف مرقد [[پیامبر اسلام(ص)]] و [[آستان مقدس امام علی(ع)|حرم امام علی(ع)]] کرد.<ref>قصص الخاقانی، ص188-189</ref> او همچنین نیمی از حاصل اجاره این موقوفات را برای ارتزاق و کمک هزینه زندگی سادات بنی حسین ساکن در مدینه (به شرط اینکه کمک هزینه دیگری نداشته باشند و شیعه اثنی عشری باشند) کرد و نصف دیگر اجاره را وقت کمک هزینه زندگی ساکنان نجف اشرف کرد.<ref>قصص الخاقانی، ص190</ref> همچنین شاه عباس چندین مجموعه بزرگ نسخ خطی را وقف برخی از آستانهای مقدسه و مدارس حوزههای علمیه نموده است؛ از جملهٔ آنها وقف یک صد و بیست نسخه خطی کوچک و بزرگ به [[آستانه عبدالعظیم(ع)]] میباشد.<ref>«بررسی وضعیت نسخ وقفی شاه عباس به آستان عبدالعظیم حسنی (ع)»، ص۶۳.</ref><br />
<br />
== سفرهای زیارتی شاه عباس ==<br />
شاه عباس به زیارت اماکن مذهبی پایبندی داشت و بارها به قصد زیارت، از پایتخت خود، اصفهان، خارج شد.<ref>«شاهان صفوی و زیارت»، ص۱۳۸.</ref> وی سعی میکرد از زیارتهای مکرر و پرآوازه خود بهرهبرداری سیاسی، فرهنگی و اعتقادی کند.<ref>«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۵.</ref> او دیگران را نیز به زیارت تشویق میکرد.<ref>«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۵.</ref><br />
<br />
=== زیارت حرم امام رضا(ع) ===<br />
شاه عباس در دوران حکومت ۴۲ ساله خود، چندین بار به قصد سفر زیارتی به [[شهر مشهد]] رفت.<ref>تاریخ عبّاسی یا روزنامه ملّاجلال، ص۲۳۸ و ص۲۳۹؛ عالم آرای عبّاسی، ص۱۳۲۸.</ref> نخستین سفر زیارتی او در سال ۹۹۷ق به شهر مشهد، مقارن با آغاز سلطنت او بود.<ref>نقاوة الآثار، ص۳۱۳ و ص۳۱۴.</ref> ده سال پس از این سفر، در سال ۱۰۰۷ق، پس از یورش ازبکان، که ویرانی زیادی در خراسان و مشهد به بار آورده بود، به زیارت حرم امام رضا(ع) رفت.<ref>«شاهان صفوی و زیارت»، ص۱۳۹.</ref> شاه عباس در این سفر دستور ساخت خانههایی برای زائران، شربتخانه، و مطبخ را صادر و [[غازی سلطان تربتی]] را به عنوان متولّی [[آستان قدس رضوی]] تعیین کرد.<ref>تاریخ عبّاسی یا روزنامه ملّاجلال، ص۱۷۱ و ص۱۸۵.</ref> وی بار دیگر در اول صفر ۱۰۰۸ق، به قصد زیارت به خراسان رفت و در نزدیکی شهر مشهد، به احترام امام رضا(ع) از اسب پیاده شد و بقیه راه را پیاده رفت و مدت ۶۵ روز در مشهد بود و گفته شده هر شب و هر روز به دعا، زیارت و خدمت در حرم مشغول بود.<ref>عالم آرای عبّاسی، ص۹۶۲؛ تاریخ عبّاسی یا روزنامه ملّاجلال، ص۱۹۵.</ref><br />
<br />
==== سفر پیاده از اصفهان به مشهد ====<br />
در سال ۱۰۰۹ق، شاه عباس مشهورترین سفر زیارتی خود را انجام داد.<ref>«شاهان صفوی و زیارت»، ص۱۴۰.</ref> وی در این سفر، مسافت اصفهان تا شهر مشهد را در عرض ۲۸ روز، پیاده طی کرد.<ref>عالم آرای عبّاسی، ص۲۸۲ و ص۲۸۳.</ref> شاه عباس پس از رسیدن به مشهد، در ماههای [[رجب]]، [[شعبان]] و [[رمضان]] در این شهر ساکن شد و در مراسم مذهبی این ایام از جمله [[شبهای قدر]] در حرم رضوی حاضر گردید و در کنار شبزندهداری، امور مربوط به خدمه؛ مثل جارو کشیدن فرشها و خاموش کردن شمعها را برای نشان دادن اخلاص شخصاً انجام میداد.<ref>عالم آرای عبّاسی، ص۸۸۳ و ص۸۸۴؛ قصص الخاقانی، ص۱۸۳ و ص۱۸۴.</ref> <br />
<br />
==== زیارت حضرت معصومه(س) ====<br />
شاه عباس اول در سال ۱۰۱۶ق، که از سفر اردبیل بازمیگشت، به [[شهر قم]] رفت و سه روز به زیارت [[آستان حضرت معصومه(س)]] مشغول بود.<ref>تاریخ عبّاسی یا روزنامه ملّاجلال، ص۳۲۶، ۳۶۷، ۳۶۸؛ عالم آرای عبّاسی، ج۲، ص۸۲۲، ص۱۱۳۷ و ج۳، ص۱۵۲۰.</ref>[[پرونده:قبر شاه عباس.jpg|بندانگشتی|مقبره شاه عباس اول در [[امامزاده حبیب بن موسی]] در کاشان|356x356پیکسل]]<br />
==== ممنوعیت سفر حج و ترغیب ایرانیان به زیارت امام رضا(ع) ====<br />
گفته شده از آنجا که [[مکه]] و [[مدینه]] و مسیر سفر به آنها در قلمرو دولت عثمانی، دشمن اصلی صفویان، قرار داشت، شاه عباس تلاش میکرد به دلایل اقتصادی با ترویج زیارت امام رضا(ع) وضعیتی ایجاد کند که ایرانیان به جای رفتن به مکه و مدینه، روانه مشهد شوند و سرمایههای خود، بهویژه سکههای طلا را در داخل کشور هزینه کنند.<ref>«شاهان صفوی و زیارت»، ص۱۴۲.</ref> بنابر گزارشهایی شاه عباس اعلام کرد هر کس قصد [[حج|سفر حج]] دارد باید مبلغ هنگفتی را شخصاً به شاه پیشکش کند تا اجازه سفر به وی داده شود.<ref>سفرنامه کروسینسکی، ص۲۵.</ref><br />
== زیارت و بازسازی عتبات عالیات ==<br />
<br />
شاهعباس اول در سال ۱۰۳۲ قمری وارد عراق شد<ref>روضة الصفویه، ص۸۸۷؛ عالم آرای عبّاسی، ص۱۶۵۵–۱۶۵۸.</ref> و در تعظیم و تکریم عتبات بسیار کوشید.<ref>''بابک خرمالدین''، ص۳۲ و ۳۳. «شاهان صفوی و زیارت»، ص۱۳۷.</ref> او در مدت توقف در بغداد مرتب به زیارت مراقد [[کاظمین]] و [[سامرا]] میرفت و هدایای زیادی به خدمه و مجاورین و خود حرم تقدیم مینمود.<ref>عالم آرای عبّاسی، ص۱۶۶۷–۱۶۶۸.</ref> سپس به [[نجف]] رفت و نرسیده به حرم، از اسب پیاده شد و با پای پیاده به حرم رفت.<ref>''ذیل تاریخ عالمآرای عباسی''، ص۱۰۰۵؛ «جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۶.</ref> وی ده روز در آنجا توقف کرد<ref>''ذیل تاریخ عالمآرای عباسی''، ص۱۰۱۰.</ref> و به زیارت و دعا و جاروکشی حرم اشتغال داشت.<ref>عالم آرای عبّاسی، ص۱۶۶۷–۱۶۶۸.</ref> پس از اقامت ده روزه، به [[کربلا]] رفت و مسافت بین نجف تا کربلا را در گرمای هوا، پیاده طی کرد.<ref>روضة الصفویه، ص۸۸۸.</ref><br />
<br />
شاه عباس در نوروز سال ۱۰۳۳ق، بار دیگر به عراق سفر کرد و ـ به ترتیب ـ به زیارت کربلا، نجف و کاظمین رفت و سپس به دلیل مصادف بودن ایام سفر با [[ماه رجب]] و آگاه شدن از احادیثی درباره ثواب [[زیارت امام حسین(ع)]] در این ماه، دوباره به کربلا بازگشت و از این شهر به سامرا رفت و در این سفر هم مثل سفر قبلی، مبالغ هنگفتی را به عنوان صدقات، نذورات و هدایای گرانقیمتی به حرمهای ائمه اطهار(ع) اهدا کرد.<ref>عالم آرای عبّاسی، ج۳، ص۱۶۷۹–۱۶۸۰.</ref><br />
=== بازسازی عتبات ===<br />
با ورود شاهعباس اول به عراق بازسازی عتبات که از آغاز صفویه شروع شده بود سرعت گرفت. در طرح بازسازی [[حرم امام علی(ع)]] که توسط [[شیخ بهایی]] به انجام رسید، حرم در مرکز شهر قرار گرفت. اطراف حرم را رواقی به عرض دوازده [[ذراع]] و اطراف آن رواق، حجرههایی ساختند و درهای بسیار نفیس خاتمکاریشدهای بر آنها نصب کردند. قبه حرم تجدید بنا، و با کاشی زمردی منقوش و آراسته شد. چهار طرف داخل قبه را چهار ایوان شاهنشین قرار دادند، چهار ایوان حرم را با سنگ مرمر تزئین کردند و درِ چوبی قدیمی حرم را برداشتند و دری از نقره به جای آن گذاشتند.<ref>''لؤلؤ صدف فی التاریخ النجف''، ص۶۰ و ۶۱؛ «نجف در عصر شاهعباس اول»، ص۱۱۰.</ref> دو مناره بلند نیز سمت چپ و راست آن درب نقره در ایوان حرم بنا کردند.<ref>«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۷.</ref> همچنین دو حوضخانه جهت وضو گرفتن [[زائر|زائران]] و کاروانسرایی بزرگ نزدیک صحن؛ اما بیرون از آن جهت اقامت و استفاده زوار و نیز دارالشفا (درمانگاه) و مطبخ جهت آسایش زائران ساختند.<ref>''شهریار جادهها''، ص۱۲۶.</ref> همچنین شاه عباس دستور داد جواهرات زیادی از قبیل لعل، یاقوت، فیروزه و مقدار زیادی طلا برای صندوق [[آستان مقدس امام علی(ع)|آرامگاه حضرت علی(ع)]] به کار ببرند.<ref>قصص الخاقانی، ص۱۶۱.</ref><br />
<br />
شاهعباس اول همچنین دستور داد ضریحهای فولادی باشکوهی بسازند که بر روی هر یک از [[صندوق|صندوقهای]] ساختهشده زمان [[شاهاسماعیل اول]] در کربلا، کاظمین و سامرا قرار گیرد و نیز دستور تعمیر و کاشیکاری [[آستان مقدس امام حسین(ع)|حرم امام حسین(ع)]] را صادر کرد.<ref>''ذیل تاریخ عالمآرای عباسی''، ص۹۴.</ref><br />
<br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس}}<br />
<br />
== منابع ==<br />
{{منابع}}<br />
* '''بابک خرمالدین'''، نفیسی، سعید، تهران، ثالث، ۱۳۸۷ش.<br />
* '''«بررسی وضعیت نسخ وقفی شاه عباس به آستان عبدالعظیم حسنی (ع)»'''، استادی، کاظم، فصلنامه مطالعات ایرانشناسی، شماره ۲۶، بهار ۱۴۰۴ش.<br />
* '''تاریخ جهان آرای عباسی'''، قزوینی، میرزا محمد طاهر وحید، مقدمه و تعلیقات سعید میر محمد صادق، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ۱۳۸۳ش.<br />
* '''تاریخ عبّاسی یا روزنامه ملّاجلال'''، منجّم یزدی، ملّاجلال، به کوشش سیفالله وحیدنیا، تهران، وحید، ۱۳۶۶ش.<br />
* '''تاریخ صفویه'''، تاجبخش، احمد، تهران، انتشارات نوید، ۱۳۷۲ش.<br />
* '''جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان'''، محمدی، رمضان، و محمدباقر خزائیلی، پژوهشکده حج و زیارت، بیتا.<br />
* '''ذیل تاریخ عالمآرای عباسی'''، ترکمان، اسکندر بیک، تصحیح سهیلی خوانساری، تهران، اسلامیه، ۱۳۷۱ش.<br />
* '''«رویکرد صفویان نسبت به مذهب در دوره شاه عباس اول صفوی»'''، قاسمزاده، افتخار؛ سلیمانی، میثم؛ محمد خشکناب، لیلا، آفاق علوم انسانی، شماره ۳۴، بهمن ۱۳۹۸ش.<br />
* '''روضة الصفویه'''، جنابذی، میرزا بیگ، تهران، بنیاد موقوفات دکتر افشار، ۱۳۷۸ش.<br />
* '''زندگی شاه عباس اول'''، لوئی بلان، لوسین، ترجمه ولیالله شادروان، تهران، ساطیر، ۱۳۷۵ش.<br />
* '''سفرنامه کروسینسکی، یادداشتهای کشیش لهستانی عصر صفوی'''، کروسینسکی، تادوزیودا، ترجمة عبدالرزاق مفتون دنبلی، مقدّمه و تصحیح مریم میراحمدی، تهران، توس، ۱۳۶۳ش.<br />
* '''سیاست و اقتصاد عصر صفوی'''، باستانی پاریزی، محمد ابراهیم، تهران، بنگاه مطبوعاتی صفی علیشاه، ۱۳۴۸ش.<br />
* '''«شاهان صفوی و زیارت»'''، ایزدی، حسین، شیعهشناسی، شماره ۳۹، پاییز ۱۳۹۱ش.<br />
* '''«شاه عباس»'''، حنیف، محمد، دائره المعارف بزرگ اسلامی، تهران، مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی، بیتا.<br />
* '''شهریار جادهها'''، سفرنامه ناصرالدین شاه به عتبات، تهران، سازمان اسناد ملی ایران، ۱۳۷۲ش.<br />
* '''عالم آرای عبّاسی'''، ترکمان، اسکندر بیک، تصحیح محمّداسماعیل رضوانی، تهران، دنیای کتاب، ۱۳۷۸ش.<br />
* '''قصص الخاقانی'''، شاملو، ولی قلی بن داود قلی، صحیح و پاورقی سیدحسن سادات ناصری، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۷۱ش.<br />
* '''لؤلؤ صدف فی التاریخ النجف'''، آقاسیدعبدالله، بیجا، مهربان، ۱۳۷۹ش.<br />
* '''«نجف در عصر شاهعباس اول»'''، کاظمی، مریم، نامه تاریخپژوهان، س۶، شماره۲۴، ۱۳۸۹ش.<br />
* '''نقاوة الآثار'''، افوشتهای نطنزی، محمّد بن هدایتالله، به اهتمام احسان اشراقی، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۸۳ش.<br />
{{پایان}}<br />
[[رده:افراد تاثیرگذار بر حرمین]]<br />
[[رده:حاکمان ایران]]</div>Salar2https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B1_%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%85%D8%A7%D8%AA_%D8%A7%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%85&diff=69221اسرار محرمات احرام2026-08-05T04:53:31Z<p>Salar2: added Category:مقالههای تکمیلشده using HotCat</p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات اعمال<br />
| عنوان = اسرار محرمات احرام<br />
| تصویر = لباس احرام.jpg<br />
| توضیح تصویر = احرام و میقاتها<br />
| فیلم = محرمات احرام.mp4<br />
| توضیح فیلم = <br />
| دسته = مناسک حج<br />
| مربوط به آیین = [[عمره]] و [[حج]]<br />
| مکان = [[حرم مکی]]<br />
| زمان = <br />
| عمل قبلی = <br />
| عمل بعدی = <br />
| حکم = برای عمرهگزار و حجگزار واجب است<br />
| کفاره = <br />
| پیامد فقهی = حرام شدن برخی از اعمال<br />
| ثواب = <br />
| آداب وابسته = [[غسل]]؛ [[نیت]]؛[[تلبیه]]؛[[لباس احرام|پوشیدن لباس احرام]]؛<br />
| فلسفه و اسرار = <br />
| منشاء و تاریخچه = <br />
| مکانهای وابسته = <br />
| اشیای وابسته = <br />
| ذکرهای وابسته = <br />
| دعاهای وابسته = <br />
| مفاهیم فقهی وابسته = <br />
| احکام فقهی وابسته = [[محرمات احرام]]؛ مستحباب احرام؛ واجبات احرام<br />
| صفحه فتواهای مراجع = <br />
| جستارهای وابسته = [[میقات]]؛[[محرمات احرام]]<br />
}}'''اَسرار محرمات احرام''' حکمت و چرایی و کارکرد پرهیز از [[محرمات احرام]] است، یعنی اعمال مشخصی که فرد [[محرم (احرامگزار)|مُحرِم]] در [[حج]] و [[عمره|عُمره]] نباید انجام دهد وگرنه احرامش باطل خواهد شد. محرمات احرام 25 مورد است که برخی میان زن و مرد مشترک و برخی دیگر ویژه مردان یا [[حج بانوان|زنان]] است. <br />
<br />
پژوهشگران و منابع اسلامی، اسرار و کارکردهای محرمات احرام را در اصولی چون پیراستگی از تعلقات مادی و فخرفروشی، التزام به صلح و امنیت عمومی، تسلیم محض در برابر پروردگار، و تمرکز بر لذتهای معنوی خلاصه کردهاند؛ اموری که با نفی خودپرستی و برتریجویی، زمینه را برای دستیابی به تقوا و همبستگی جامعه اسلامی فراهم میسازد.<br />
<br />
== احرام ==<br />
{{اصلی|احرام}}احرام به معنای این است که [[حجگزار]] کارهایی که با اعمال [[حج]] و [[عمره|عُمره]] ناسازگار است، بر خود [[حرام]] میشمرَد.<ref>معجم الفاظ الفقه الجعفری، ص۳۳.</ref> نخستین عمل از اعمال [[عمره]] و [[حج]]، [[احرام]] است. انسان باید در یکی از [[میقات|میقاتها]]، مانند [[مسجد شجره (مدینه)|مسجد شجره]] و [[جحفه]] [[لباس احرام]] پوشیده، [[نیت احرام|نیت]] کرده و [[تلبیه|لبیک]] بگوید.<ref>تفسیر قرطبی، ج۶، ص۳۶؛ کشاف القناع، ج۲، ص۴۷۱.</ref> او با این اعمال، [[احرام|مُحرم]] میشود.<ref>المدونة الکبری، ج۱، ص۳۶۰؛ المقنعه، ص۴۳۱-۴۳۲.</ref><br />
{{احکام احرام عمودی}}<br />
<br />
== محرمات احرام ==<br />
{{اصلی|محرمات احرام}}مُحَرَّمات احرام، کارهایی است که انجام آنها پس از [[احرام|مُحرم]] شدن، تا زمان [[تحلل|بیرون آمدن از احرام]] بر انسان ممنوع و حرام است.<ref>تذکرة الفقهاء، ج۷، ص۲۶۲؛ مختلف الشیعه، ج۴، ص۶۹.</ref> این محرمات 25 مورد است که برخی میان زن و مرد مشترک، برخی ویژه مردان و برخی ویژه [[حج بانوان|زنان]] است.<ref>مستند الشیعه، ج۱۱، ص۳۳۸.</ref> اگر فردی که در حال احرام است یکی از این اعمال را آگاهانه انجام دهد، مرتکب حرام شده و باید [[کفاره]] دهد.<ref>السرائر، ج۱، ص۵۴۸؛ فقه الصادق، ج۹، ص۱۵۳.</ref><br />
<br />
== اسرار محرمات احرام ==<br />
گفته شده محرمات احرام، مانع تحقق اهداف و [[اسرار احرام]] هستند.<ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص136.</ref> [[آیه ۱۹۷ سوره بقره]]، ترک [[محرمات احرام|مُحَرَّمات احرام]] را نشانه تقوا برشمرده است. در حدیثی، سبب تشریع احرام، ورود [[حاجی|حاجیان]] به [[حرم مکی|حَرَم مکی]] بیان شده است.<ref>المحاسن، ج۲، ص۳۳۰؛ من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۱۹۵.</ref> <br />
<br />
==== امنیت ====<br />
گفتهاند که ترک برخی محرمات توسط فرد محرم، موجب امنیت برای هم نوعان و حیوانات و گیاهان است.<ref>نمادها و رمزوارههای حج، ص358</ref> از همین رو، [[فسوق]] که شامل دروغ، فحش و فخر فروشی است، باید ترک شود تا روح پرخاشگر، مغرور و حقگریز انسان اصلاح گردد و زمینهی رفع دشمنی و اختلاف میان مسلمانان و ایجاد اتحاد فراهم شود.<ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص137.</ref> همچنین [[جدال]] و برتریجویی لفظی در حج بیفایده و ناپسند است، زیرا حج محیط عبادت و همبستگی است، نه میدان پافشاری بر خواستههای نفسانی و ایجاد دشمنی؛ از اینرو برخی نویسندگان آن را از عوامل حرمتشکنی حرم، کعبه و صاحب بیت دانستهاند.<ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص139.</ref><br />
<br />
==== دوری از لذتهای مادی و خودپسندی ====<br />
دوری از غیر خدا از دیگر اهداف حج دانسته شده است. در همین مسیر، دوری از [[لذتهای جنسی]] نیز مطرح میشود، چون شهوات از خواستههای حیوانیاند و با اعمال ملکوتی حج سنخیت ندارند، در حالی که مُحرم در آغاز احرام متعهد شده است بدن خود را مانند اسماعیل تقدیم محبوب کند و به غیر خدا مشغول نشود.<ref name=":0">درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص141.</ref> <br />
<br />
افزون بر این، تصرف در بدن مانند [[ناخن گرفتن|گرفتن ناخن]]، [[ازاله مو]]، [[خون برون آوردن|بیرون آوردن خون از بدن]] و [[کشیدن دندان]] در مدت احرام حرام شمرده شده تا انسان از توجه افراطی به بدن خود فاصله بگیرد و از غفلت نسبت به امور اصلی رها شود.<ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص142.</ref><br />
<br />
همچنین هرگونه آرایش و [[زینت]] برای زن و [[پوشیدن لباس دوخته|لباس دوخته برای مردان]] در حج حرام است. حرمت این امور به معنای لزوم پیراستگی از زینتهای دنیایی و ایجاد آراستگی معنوی دانسته شده که با هدف ترک خود پرستی و خودبینی توسط [[حجگزار]] رعایت میشود.<ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص145.</ref><br />
<br />
==== پرهیز از آسایش طلبی ====<br />
پرهیز آقایان از [[پوشاندن سر]] و [[پوشاندن پا|روی پا]] و [[استظلال|قرار گرفتن زیر سایه]] و پرهیز بانوان از [[پوشاندن صورت]] به معنای سرسپردگی و تسلیم در برابر خدا دانسته شده که موجب دوری از فخر فروشی و امتیاز خواهی میشود. در سخنی از [[امام علی(ع)]] وجود چنین سختیهایی در حج باعث فراهم شدن زمینه های کمال برای انسان بیان شده است.<ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص143.</ref><br />
<br />
== مقالههای مرتبط ==<br />
<br />
* [[احرام]]<br />
* [[اسرار احرام]]<br />
* [[اسرار حج]]<br />
<br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس}}<br />
== منابع ==<br />
{{منابع}}<br />
*''' تفسیر قرطبی (الجامع لاحکام القرآن)''': القرطبی (ت. ۶۷۱ق)، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۵ق.<br />
*''' تذکرة الفقهاء''': العلامة الحلی (ت. ۷۲۶ق)، قم، آل البیت، ۱۴۱۴ق.<br />
*''' السرائر''': ابن ادریس (ت. ۵۹۸ق)، قم، نشر اسلامی، ۱۴۱۱ق.<br />
*'''درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج'''، کمیته اسرار و معارف معاونت امور روحانیون حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت، تهران، مشعر، 1389ش.<br />
*''' فقه الصادق(ع)''': سید محمد صادق روحانی، قم، دار الکتاب، ۱۴۱۳ق.<br />
*''' کشاف القناع''': منصور البهوتی (ت. ۱۰۵۱ق)، تحقیق محمد حسن، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۸ق.<br />
*''' معجم الفاظ الفقه الجعفری''': احمد فتحالله، الدمام، ۱۴۱۵ق.<br />
*''' المدونة الکبری''': مالک بن انس (ت. ۱۷۹ق)، مصر، مطبعة السعاده.<br />
*''' المقنعه''': المفید (ت. ۴۱۳ق)، قم، نشر اسلامی، ۱۴۱۰ق.<br />
*''' مختلف الشیعه''': العلامة الحلی (ت. ۷۲۶ق)، قم، النشر الاسلامی، ۱۴۱۲ق.<br />
*''' مستند الشیعه''': احمد النراقی (ت. ۱۲۴۵ق)، قم، آل البیت، ۱۴۱۵ق.<br />
*''' نمادها و رمزوارههای حج ( نشانه های الهی در سرزمین وحی ) ''': مجتبی شریفی، تهران، مشعر، بیتا.{{پایان}}{{محرمات احرام}}{{حج و عمره}}<br />
[[رده:اسرار حج]]<br />
[[رده:احرام]]<br />
[[رده:مقالههای تکمیلشده]]</div>Salar2https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B1_%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%85%D8%A7%D8%AA_%D8%A7%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%85&diff=69220اسرار محرمات احرام2026-08-05T04:47:01Z<p>Salar2: </p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات اعمال<br />
| عنوان = اسرار محرمات احرام<br />
| تصویر = لباس احرام.jpg<br />
| توضیح تصویر = احرام و میقاتها<br />
| فیلم = محرمات احرام.mp4<br />
| توضیح فیلم = <br />
| دسته = مناسک حج<br />
| مربوط به آیین = [[عمره]] و [[حج]]<br />
| مکان = [[حرم مکی]]<br />
| زمان = <br />
| عمل قبلی = <br />
| عمل بعدی = <br />
| حکم = برای عمرهگزار و حجگزار واجب است<br />
| کفاره = <br />
| پیامد فقهی = حرام شدن برخی از اعمال<br />
| ثواب = <br />
| آداب وابسته = [[غسل]]؛ [[نیت]]؛[[تلبیه]]؛[[لباس احرام|پوشیدن لباس احرام]]؛<br />
| فلسفه و اسرار = <br />
| منشاء و تاریخچه = <br />
| مکانهای وابسته = <br />
| اشیای وابسته = <br />
| ذکرهای وابسته = <br />
| دعاهای وابسته = <br />
| مفاهیم فقهی وابسته = <br />
| احکام فقهی وابسته = [[محرمات احرام]]؛ مستحباب احرام؛ واجبات احرام<br />
| صفحه فتواهای مراجع = <br />
| جستارهای وابسته = [[میقات]]؛[[محرمات احرام]]<br />
}}'''اَسرار محرمات احرام''' حکمت و چرایی و کارکرد پرهیز از [[محرمات احرام]] است، یعنی اعمال مشخصی که فرد [[محرم (احرامگزار)|مُحرِم]] در [[حج]] و [[عمره|عُمره]] نباید انجام دهد وگرنه احرامش باطل خواهد شد. محرمات احرام 25 مورد است که برخی میان زن و مرد مشترک و برخی دیگر ویژه مردان یا [[حج بانوان|زنان]] است. <br />
<br />
پژوهشگران و منابع اسلامی، اسرار و کارکردهای محرمات احرام را در اصولی چون پیراستگی از تعلقات مادی و فخرفروشی، التزام به صلح و امنیت عمومی، تسلیم محض در برابر پروردگار، و تمرکز بر لذتهای معنوی خلاصه کردهاند؛ اموری که با نفی خودپرستی و برتریجویی، زمینه را برای دستیابی به تقوا و همبستگی جامعه اسلامی فراهم میسازد.<br />
<br />
== احرام ==<br />
{{اصلی|احرام}}احرام به معنای این است که [[حجگزار]] کارهایی که با اعمال [[حج]] و [[عمره|عُمره]] ناسازگار است، بر خود [[حرام]] میشمرَد.<ref>معجم الفاظ الفقه الجعفری، ص۳۳.</ref> نخستین عمل از اعمال [[عمره]] و [[حج]]، [[احرام]] است. انسان باید در یکی از [[میقات|میقاتها]]، مانند [[مسجد شجره (مدینه)|مسجد شجره]] و [[جحفه]] [[لباس احرام]] پوشیده، [[نیت احرام|نیت]] کرده و [[تلبیه|لبیک]] بگوید.<ref>تفسیر قرطبی، ج۶، ص۳۶؛ کشاف القناع، ج۲، ص۴۷۱.</ref> او با این اعمال، [[احرام|مُحرم]] میشود.<ref>المدونة الکبری، ج۱، ص۳۶۰؛ المقنعه، ص۴۳۱-۴۳۲.</ref><br />
{{احکام احرام عمودی}}<br />
<br />
== محرمات احرام ==<br />
{{اصلی|محرمات احرام}}مُحَرَّمات احرام، کارهایی است که انجام آنها پس از [[احرام|مُحرم]] شدن، تا زمان [[تحلل|بیرون آمدن از احرام]] بر انسان ممنوع و حرام است.<ref>تذکرة الفقهاء، ج۷، ص۲۶۲؛ مختلف الشیعه، ج۴، ص۶۹.</ref> این محرمات 25 مورد است که برخی میان زن و مرد مشترک، برخی ویژه مردان و برخی ویژه [[حج بانوان|زنان]] است.<ref>مستند الشیعه، ج۱۱، ص۳۳۸.</ref> اگر فردی که در حال احرام است یکی از این اعمال را آگاهانه انجام دهد، مرتکب حرام شده و باید [[کفاره]] دهد.<ref>السرائر، ج۱، ص۵۴۸؛ فقه الصادق، ج۹، ص۱۵۳.</ref><br />
<br />
== اسرار محرمات احرام ==<br />
گفته شده محرمات احرام، مانع تحقق اهداف و [[اسرار احرام]] هستند.<ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص136.</ref> [[آیه ۱۹۷ سوره بقره]]، ترک [[محرمات احرام|مُحَرَّمات احرام]] را نشانه تقوا برشمرده است. در حدیثی، سبب تشریع احرام، ورود [[حاجی|حاجیان]] به [[حرم مکی|حَرَم مکی]] بیان شده است.<ref>المحاسن، ج۲، ص۳۳۰؛ من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۱۹۵.</ref> <br />
<br />
==== امنیت ====<br />
گفتهاند که ترک برخی محرمات توسط فرد محرم، موجب امنیت برای هم نوعان و حیوانات و گیاهان است.<ref>نمادها و رمزوارههای حج، ص358</ref> از همین رو، [[فسوق]] که شامل دروغ، فحش و فخر فروشی است، باید ترک شود تا روح پرخاشگر، مغرور و حقگریز انسان اصلاح گردد و زمینهی رفع دشمنی و اختلاف میان مسلمانان و ایجاد اتحاد فراهم شود.<ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص137.</ref> همچنین [[جدال]] و برتریجویی لفظی در حج بیفایده و ناپسند است، زیرا حج محیط عبادت و همبستگی است، نه میدان پافشاری بر خواستههای نفسانی و ایجاد دشمنی؛ از اینرو برخی نویسندگان آن را از عوامل حرمتشکنی حرم، کعبه و صاحب بیت دانستهاند.<ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص139.</ref><br />
<br />
==== دوری از لذتهای مادی و خودپسندی ====<br />
دوری از غیر خدا از دیگر اهداف حج دانسته شده است. در همین مسیر، دوری از [[لذتهای جنسی]] نیز مطرح میشود، چون شهوات از خواستههای حیوانیاند و با اعمال ملکوتی حج سنخیت ندارند، در حالی که مُحرم در آغاز احرام متعهد شده است بدن خود را مانند اسماعیل تقدیم محبوب کند و به غیر خدا مشغول نشود.<ref name=":0">درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص141.</ref> <br />
<br />
افزون بر این، تصرف در بدن مانند [[ناخن گرفتن|گرفتن ناخن]]، [[ازاله مو]]، [[خون برون آوردن|بیرون آوردن خون از بدن]] و [[کشیدن دندان]] در مدت احرام حرام شمرده شده تا انسان از توجه افراطی به بدن خود فاصله بگیرد و از غفلت نسبت به امور اصلی رها شود.<ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص142.</ref><br />
<br />
همچنین هرگونه آرایش و [[زینت]] برای زن و [[پوشیدن لباس دوخته|لباس دوخته برای مردان]] در حج حرام است. حرمت این امور به معنای لزوم پیراستگی از زینتهای دنیایی و ایجاد آراستگی معنوی دانسته شده که با هدف ترک خود پرستی و خودبینی توسط [[حجگزار]] رعایت میشود.<ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص145.</ref><br />
<br />
==== پرهیز از آسایش طلبی ====<br />
پرهیز آقایان از [[پوشاندن سر]] و [[پوشاندن پا|روی پا]] و [[استظلال|قرار گرفتن زیر سایه]] و پرهیز بانوان از [[پوشاندن صورت]] به معنای سرسپردگی و تسلیم در برابر خدا دانسته شده که موجب دوری از فخر فروشی و امتیاز خواهی میشود. در سخنی از [[امام علی(ع)]] وجود چنین سختیهایی در حج باعث فراهم شدن زمینه های کمال برای انسان بیان شده است.<ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص143.</ref><br />
<br />
== مقالههای مرتبط ==<br />
<br />
* [[احرام]]<br />
* [[اسرار احرام]]<br />
* [[اسرار حج]]<br />
<br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس}}<br />
== منابع ==<br />
{{منابع}}<br />
*''' تفسیر قرطبی (الجامع لاحکام القرآن)''': القرطبی (ت. ۶۷۱ق)، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۵ق.<br />
*''' تذکرة الفقهاء''': العلامة الحلی (ت. ۷۲۶ق)، قم، آل البیت، ۱۴۱۴ق.<br />
*''' السرائر''': ابن ادریس (ت. ۵۹۸ق)، قم، نشر اسلامی، ۱۴۱۱ق.<br />
*'''درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج'''، کمیته اسرار و معارف معاونت امور روحانیون حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت، تهران، مشعر، 1389ش.<br />
*''' فقه الصادق(ع)''': سید محمد صادق روحانی، قم، دار الکتاب، ۱۴۱۳ق.<br />
*''' کشاف القناع''': منصور البهوتی (ت. ۱۰۵۱ق)، تحقیق محمد حسن، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۸ق.<br />
*''' معجم الفاظ الفقه الجعفری''': احمد فتحالله، الدمام، ۱۴۱۵ق.<br />
*''' المدونة الکبری''': مالک بن انس (ت. ۱۷۹ق)، مصر، مطبعة السعاده.<br />
*''' المقنعه''': المفید (ت. ۴۱۳ق)، قم، نشر اسلامی، ۱۴۱۰ق.<br />
*''' مختلف الشیعه''': العلامة الحلی (ت. ۷۲۶ق)، قم، النشر الاسلامی، ۱۴۱۲ق.<br />
*''' مستند الشیعه''': احمد النراقی (ت. ۱۲۴۵ق)، قم، آل البیت، ۱۴۱۵ق.<br />
*''' نمادها و رمزوارههای حج ( نشانه های الهی در سرزمین وحی ) ''': مجتبی شریفی، تهران، مشعر، بیتا.{{پایان}}{{محرمات احرام}}{{حج و عمره}}<br />
[[رده:اسرار حج]]<br />
[[رده:احرام]]</div>Salar2https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B1_%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%85%D8%A7%D8%AA_%D8%A7%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%85&diff=69219اسرار محرمات احرام2026-08-05T04:09:14Z<p>Salar2: </p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات اعمال<br />
| عنوان = اسرار محرمات احرام<br />
| تصویر = لباس احرام.jpg<br />
| توضیح تصویر = احرام و میقاتها<br />
| فیلم = محرمات احرام.mp4<br />
| توضیح فیلم = <br />
| دسته = مناسک حج<br />
| مربوط به آیین = [[عمره]] و [[حج]]<br />
| مکان = [[حرم مکی]]<br />
| زمان = <br />
| عمل قبلی = <br />
| عمل بعدی = <br />
| حکم = برای عمرهگزار و حجگزار واجب است<br />
| کفاره = <br />
| پیامد فقهی = حرام شدن برخی از اعمال<br />
| ثواب = <br />
| آداب وابسته = [[غسل]]؛ [[نیت]]؛[[تلبیه]]؛[[لباس احرام|پوشیدن لباس احرام]]؛<br />
| فلسفه و اسرار = <br />
| منشاء و تاریخچه = <br />
| مکانهای وابسته = <br />
| اشیای وابسته = <br />
| ذکرهای وابسته = <br />
| دعاهای وابسته = <br />
| مفاهیم فقهی وابسته = <br />
| احکام فقهی وابسته = [[محرمات احرام]]؛ مستحباب احرام؛ واجبات احرام<br />
| صفحه فتواهای مراجع = <br />
| جستارهای وابسته = [[میقات]]؛[[محرمات احرام]]<br />
}}'''اَسرار محرمات احرام''' حکمت و چرایی و کارکرد پرهیز از [[محرمات احرام]] است، یعنی اعمال مشخصی که فرد [[محرم (احرامگزار)|مُحرِم]] در [[حج]] و [[عمره|عُمره]] نباید انجام دهد وگرنه احرامش باطل خواهد شد. محرمات احرام 25 مورد است که برخی میان زن و مرد مشترک و برخی دیگر ویژه مردان یا [[حج بانوان|زنان]] است. پرهیز از رفتارهای پرخاشگرانه و مغرورانه در حج موجب اتحاد [[حج گزاران|حجگزاران]] دانسته شده. هرگونه لذت شهوانی نیز با هدف توجه بیشتر به لذتهای معنوی در حج، حرام اعلام شده است.<br />
<br />
به نظر برخی محققان قرار گرفتن [[تصرف در بدن|تصرف بدن]] در کنار دیگر محرمات، بیانگر این است که انسان در لباس بندگی نباید بین حرام بزرگ و حرام به ظاهر کوچک فرق بگذارد. پرهیز از آسایش طلبی و آرایش موجب ترک فخرفروشی و خودبینی خواهد شد.<br />
<br />
== احرام ==<br />
{{اصلی|احرام}}احرام به معنای این است که [[حجگزار]] کارهایی که با اعمال [[حج]] و [[عمره|عُمره]] ناسازگار است، بر خود [[حرام]] میشمرَد.<ref>معجم الفاظ الفقه الجعفری، ص۳۳.</ref> نخستین عمل از اعمال [[عمره]] و [[حج]]، [[احرام]] است. انسان باید در یکی از [[میقات|میقاتها]]، مانند [[مسجد شجره (مدینه)|مسجد شجره]] و [[جحفه]] [[لباس احرام]] پوشیده، [[نیت احرام|نیت]] کرده و [[تلبیه|لبیک]] بگوید.<ref>تفسیر قرطبی، ج۶، ص۳۶؛ کشاف القناع، ج۲، ص۴۷۱.</ref> او با این اعمال، [[احرام|مُحرم]] میشود.<ref>المدونة الکبری، ج۱، ص۳۶۰؛ المقنعه، ص۴۳۱-۴۳۲.</ref><br />
{{احکام احرام عمودی}}<br />
<br />
== محرمات احرام ==<br />
{{اصلی|محرمات احرام}}مُحَرَّمات احرام، کارهایی است که انجام آنها پس از [[احرام|مُحرم]] شدن، تا زمان [[تحلل|بیرون آمدن از احرام]] بر انسان ممنوع و حرام است.<ref>تذکرة الفقهاء، ج۷، ص۲۶۲؛ مختلف الشیعه، ج۴، ص۶۹.</ref> این محرمات 25 مورد است که برخی میان زن و مرد مشترک، برخی ویژه مردان و برخی ویژه [[حج بانوان|زنان]] است.<ref>مستند الشیعه، ج۱۱، ص۳۳۸.</ref> اگر فردی که در حال احرام است یکی از این اعمال را آگاهانه انجام دهد، مرتکب حرام شده و باید [[کفاره]] دهد.<ref>السرائر، ج۱، ص۵۴۸؛ فقه الصادق، ج۹، ص۱۵۳.</ref><br />
<br />
== اسرار محرمات مشترک بین زن و مرد ==<br />
محرمات احرام، مانع تحقق اهداف و [[اسرار احرام]] هستند.<ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص136.</ref> [[آیه ۱۹۷ سوره بقره]]، ترک [[محرمات احرام|مُحَرَّمات احرام]] را نشانه تقوا برشمرده است. در حدیثی، سبب تشریع احرام، ورود [[حاجی|حاجیان]] به [[حرم مکی|حَرَم مکی]] بیان شده است.<ref>المحاسن، ج۲، ص۳۳۰؛ من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۱۹۵.</ref> گفتهاند که ترک برخی محرمات توسط فرد محرم، موجب امنیت برای هم نوعان و حیوانات و گیاهان است و به شخص محرم میآموزد که چگونه به آثار و نتایج اعمالی که به دیگران آزار میرساند پیببرد.<ref>نمادها و رمزوارههای حج، ص358</ref><br />
<br />
=== پرهیز از فسوق ===<br />
[[فسوق]] شامل دروغ، فحش و فخر فروشی میباشد. انجام این امور با [[اسرار حج|روح و اسرار حج]] که بر اساس تقوا، یادخدا و فروتنی بناشده سازگار نیست. انسانی که فسوق را انجام میدهد دارای روحی پرخاشگر، مغرور و حقگریز است. نتیجه پرهیز از این عمل حرام، رفع دشمنی و اختلاف میان مسلمانان و ایجاد اتحاد است.<ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص137.</ref><br />
<br />
=== پرهیز از جدال و برتریجویی لفظی ===<br />
محیط [[حج]] باید از بحثهای بیفایده خالی باشد زیرا حج محیط عبادت و همبستگی است. برخی نویسندگان [[جدال]] را به معنای پافشاری بر خواستههای نفسانی و مقدمه ایجاد دشمنی دانستهاند که باعث حرمتشکنی [[حرم مکی|حرم]]، [[کعبه]] و صاحب بیت میشود.<ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص139.</ref><br />
<br />
=== لذتهای شهوانی ===<br />
[[لذتهای جنسی|شهوات]]، خواستههای حیوانی هستند که بدون شباهت به اعمال ملکوتی حج بوده و به عنوان بیشترین عامل بهرهگیری از بدن انسان دانسته شدهاند. در حالی که [[محرم (احرامگزار)|مُحرم]] در گام نخست [[احرام]] متعهد شده که بدن خود را مانند [[اسماعیل (پیامبر)|اسماعیل]] تقدیم محبوب کند و به غیر خدا مشغول نشود.<ref name=":0" /> رعایت حرمت این عمل باعث توجه بیشتر به لذتهای معنوی میشود.<ref name=":0">درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص141.</ref><br />
<br />
=== تصرف در بدن ===<br />
[[ناخن گرفتن|گرفتن ناخن]]، [[ازاله مو]]، [[خون برون آوردن|خون آوردن بدن]] و [[کشیدن دندان]] در مدت احرام به عنوان تصرف در بدن حرام است. معنای این حرمت، دور کردن حاجی از عوامل خروج از احرام یعنی [[تقصیر]] است. به نظر برخی محققان قرار گرفتن تصرف بدن در کنار دیگر محرمات، بیانگر این است که انسان در لباس بندگی نباید بین حرام بزرگ و حرام به ظاهر کوچک فرق بگذارد. رعایت حرمت این عمل باعث کاهش توجه انسان به بدن خود و کاهش غفلت از امور اصلی میشود.<ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص142.</ref><br />
<br />
== اسرار محرمات ویژه زن و مرد ==<br />
<br />
=== آسایش طلبی ===<br />
پرهیز آقایان از [[پوشاندن سر]] و [[پوشاندن پا|روی پا]] و [[استظلال|قرار گرفتن زیر سایه]] و پرهیز بانوان از [[پوشاندن صورت]] به معنای سرسپردگی و تسلیم در برابر خدا دانسته شده که موجب دوری از فخر فروشی و امتیاز خواهی میشود. در سخنی از [[امام علی(ع)]] وجود چنین سختیهایی در حج باعث فراهم شدن زمینه های کمال برای انسان بیان شده.<ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص143.</ref><br />
<br />
=== آرایش ===<br />
هرگونه آرایش و [[زینت]] برای زن و [[پوشیدن لباس دوخته|لباس دوخته برای مردان]] در حج حرام است. حرمت این امور به معنای لزوم پیراستگی از زینتهای دنیایی و ایجاد آراستگی معنوی دانسته شده که با هدف ترک خود پرستی و خودبینی توسط [[حجگزار]] رعایت میشود.<ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص145.</ref><br />
<br />
== مقالههای مرتبط ==<br />
<br />
* [[احرام]]<br />
* [[اسرار احرام]]<br />
* [[اسرار حج]]<br />
<br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس}}<br />
== منابع ==<br />
{{منابع}}<br />
*''' تفسیر قرطبی (الجامع لاحکام القرآن)''': القرطبی (ت. ۶۷۱ق)، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۵ق.<br />
*''' تذکرة الفقهاء''': العلامة الحلی (ت. ۷۲۶ق)، قم، آل البیت، ۱۴۱۴ق.<br />
*''' السرائر''': ابن ادریس (ت. ۵۹۸ق)، قم، نشر اسلامی، ۱۴۱۱ق.<br />
*'''درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج'''، کمیته اسرار و معارف معاونت امور روحانیون حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت، تهران، مشعر، 1389ش.<br />
*''' فقه الصادق(ع)''': سید محمد صادق روحانی، قم، دار الکتاب، ۱۴۱۳ق.<br />
*''' کشاف القناع''': منصور البهوتی (ت. ۱۰۵۱ق)، تحقیق محمد حسن، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۸ق.<br />
*''' معجم الفاظ الفقه الجعفری''': احمد فتحالله، الدمام، ۱۴۱۵ق.<br />
*''' المدونة الکبری''': مالک بن انس (ت. ۱۷۹ق)، مصر، مطبعة السعاده.<br />
*''' المقنعه''': المفید (ت. ۴۱۳ق)، قم، نشر اسلامی، ۱۴۱۰ق.<br />
*''' مختلف الشیعه''': العلامة الحلی (ت. ۷۲۶ق)، قم، النشر الاسلامی، ۱۴۱۲ق.<br />
*''' مستند الشیعه''': احمد النراقی (ت. ۱۲۴۵ق)، قم، آل البیت، ۱۴۱۵ق.<br />
*''' نمادها و رمزوارههای حج ( نشانه های الهی در سرزمین وحی ) ''': مجتبی شریفی، تهران، مشعر، بیتا.{{پایان}}{{محرمات احرام}}{{حج و عمره}}<br />
[[رده:اسرار حج]]<br />
[[رده:احرام]]</div>Salar2https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%84%D8%A4%D9%84%D8%A4_%D9%88_%D9%85%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D9%86_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=69159لؤلؤ و مرجان (کتاب)2026-08-02T08:52:52Z<p>Salar2: </p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات کتاب<br />
| تصویر = لولو و مرجان تصویر جلد.png<br />
| عرض تصویر = <br />
| توضیح تصویر = تصویر صفحه اول چاپ سنگی کتاب<br />
| نویسنده = محدث نوری<br />
| برگرداننده = <br />
| به کوشش = <br />
| به تصحیح = <br />
| تاریخ نگارش = 1319 قمری<br />
| ویراستار = <br />
| موضوع = تحریفشناسی تاریخ عاشورا و روضهخوانی<br />
| سبک = <br />
| زبان = فارسی<br />
| تعداد جلد = 1<br />
| صفحه = <br />
| قطع = <br />
| ناشر = <br />
| وبسایت ناشر = <br />
| محل انتشارات = <br />
| تاریخ_نشر = <br />
| ترجمه به = <br />
| شمارگان = <br />
| شابک = <br />
| مجموعه = <br />
| نوع رسانه = <br />
| تصویرگر = <br />
| نسخه الکترونیکی = <br />
| ردهبندی کنگره = <br />
| ردهبندی دیویی = <br />
| سایر مشخصات = <br />
}}<br />
{{ناوبری عمودی اربعین}}<br />
'''لُؤلُؤ و مرجان در شرط اول و دوم منبر روضهخوان'''، کتابی از میرزا حسین نوری طبرسی معروف به محدث نوری (درگذشت 1320ق.) درباره پیششرطهای لازم برای روضهخوانی است. این کتاب به انتقاد بی پرده از برخی داستانها و روایات رایج در روضهخوانیهای [[امام حسین (ع)|امام حسین(ع)]] به عنوان یکی از نخستین نمونههای ادبیات تحریفپژوهی روایات عاشورا شناخته شده است. <br />
<br />
محتوای کتاب بر مبنای معرفی دو ویژگی اخلاقی که روضهخوان باید داشته باشد سامان یافته است: اخلاص و صدق. منظور از صدق دانستن و عمل کردن به روشهایی است که درستی و نادرستی یک خبر و روایت تاریخی را میتوان با آن تشخیص داد. <br />
<br />
نویسنده در این کتاب ضمن تاکید بر فضیلت سوگواری برای امام حسین(ع) نمونههایی از اخبار و گزارشهای غیرقابل اعتماد را که در مجالس روضه تعریف میشود، از نظر حدیثی و تاریخی مورد بررسی قرار داده و نقد کرده است. از جمله این روایتها بازگشت کاروان اهل بیت امام حسین(ع) از شام به [[کربلا]] و رسیدن ایشان به کربلا در نخستین [[اربعین]] شهادت امام حسین(ع) است. <br />
<br />
== نویسنده ==<br />
حسین بن محمدتقی نوری طبرسی (1254-1320ق.) معروف به میرزای نوری و حاجی نوری و محدث نوری است.<ref>کتابشناسی توصیفی- انتقادی پیرامون تحریف های عاشورا، ص 171</ref> او نویسنده کتاب مهم حدیثی مستدرک وسائل الشیعه است و در علم رجال و حدیث مهارت داشت. از آثار دیگر محدث نوری کتاب فصل الخطاب فی تحریف الکتاب است که در آن قران شامل آیاتی بوده است که نزد امامان(ع) است. <br />
<br />
گفته شده که محدث نوری به برپایی آیین سوگواری امام حسین(ع) اهتمام داشت و [[پیادهروی اربعین|پیادهروی دسته جمعی اربعین]] از نجف تا کربلا را دوباره زنده کرد.<ref>کتابشناسی توصیفی- انتقادی پیرامون تحریف های عاشورا، ص171</ref><br />
<br />
== اهمیت ==<br />
کتاب لولو و مرجان، از نخستین نمونههای تحریف پژوهی عزاداری امام حسین(ع) است و از این نظر مورد توجه قرار گرفته است. شهید مطهری این کتاب را ستوده است. <br />
<br />
== محتوای کتاب ==<br />
نویسنده کتاب را در پاسخ نامه یکی از علمای هندی نگاشته است که از نشر اکاذیب و مجعولات توسط ذاکرین و روضه خوانان آن دیار شکایت کرده است.<ref name=":0">لولو و مرجان، ص ۲</ref> <br />
محدث نوری که این اشکال را متوجه همه روضهخوانها، حتی در عتبات عالیات، میداند این کتاب را مینویسد تا دو شرط اصلی برای روضهخوان شدن را در آن بیان کند. این دو شرط یکی اخلاص است و دیگری صدق. او نام کتابش را لولو و مرجان در شرط پله اول و دوم منبر روضه خوانان گذاشته است.<ref name=":0" /><br />
<br />
==== فصل اول: اخلاص ====<br />
نویسنده در این فصل روضه خوانی را در دسته عبادتها قرار داده و شرط هر عبادت را اخلاص عمل برای حضرت باری تعالی میداند.<ref>لولو و مرجان، ص ۱۳</ref> و خطراتی را که ممکن است روضه خوان را در مهلکه هوای نفس بیاندازد برشمرده و درباره آنها هشدار داده است. او در این بخش در نهی ریاکاری در روضهخوانی که برخی آن را در ذکر مصائب امام حسین(ع) جایز دانستهاند<ref>لولو و مرجان، ص ۳۴</ref> و نهی کسانی که روضهخوانی را وسیله کسب معاش قرار دادهاند<ref>لولو و مرجان، ص ۱۵ -۲۱</ref> سخن گفته است.<br />
<br />
==== فصل دوم: صدق ====<br />
نویسنده در این بخش از کتاب اولا در نکوهش دروغ با تکیه بر متون دینی به تفصیل سخن گفته است. و سپس به تفصیل به بررسی اقسام دروغ پرداخته است. بعد از آن بر سر مراد از صدق در نقل اخبار و قصص میآید که به گفته او سرمایه اصلی شغل روضه خوانی است.<br />
<br />
===== چه خبری را میتوان نقل کرد؟ =====<br />
تکلیف کسی که خبر و روایتی را نقل میکند این است که خبر را از شخص ثقه نقل کند. یعنی کسی که به راستگویی او و دوریاش از دروغ اطمینان داشته باشد. در این صورت حتی اگر خبر غلط باشد، نقل کننده عذر شرعی دارد. اما اگر در هنگام نقل خبر، سهلانگاری و مسامحه کند و فرق میان ثقه و غیر ثقه نگذارد و از هر کس هر چه شنیده و از کتاب هر مولفی هر چه دیده نقل کند و آن خبر دروغ باشد، عذری ندارد و دروغگو محسوب میشود و در گناه شریک است و نمیتواند بگوید که نمیدانستم دروغ است چرا که تکلیف او این بوده که از هر کس نقل نکند.<ref>لولو و مرجان، ص ۱۳۳</ref><br />
<br />
علاوه بر این فردی که قصد نقل روایت و خبری را دارد باید تحقیق کند که خبری که ثقهای نقل کرده آیا معارضی دارد یا نه در صورت وجود اخبار مخالف و معارض باید مستنند نقل خود را بگوید و به مخالفت سایرین با آن خبر تصریح کند و خبر را به نحو جزم بیان نکند <ref>لولو و مرجان ص ۱۳۶</ref><br />
<br />
نویسنده همچنین تاکید میکند که تنها بر اساس وثاقت نویسنده یک کتاب نباید به نقل او اعتماد کرد. چون ممکن است که کتاب را در اوایل عمر نوشته باشد و هنوز به مقام تمییز دادن روایت صحیح و ناصحیح نرسیده باشد.<ref>لولو و مرجان، ص ۱۵۵-۱۵۶</ref><br />
<br />
== نمونههایی از اخبار نامعتبر در کتاب لولو و مرجان ==<br />
نویسنده در جای جای کتاب خود نمونههایی از روایات و گزارشها و روضههای غیر قابل اعتماد و نادرست را نقل کرده و بررسی کرده است. <br />
<br />
===== روایتی از ارشاد شیخ مفید =====<br />
از جمله درباره روایتی در ارشاد [[شیخ مفید]] که بر اساس آن [[امام علی(ع)]] با کثرت جنگها و شجاعت و دلیری هیچ زخمی بر نداشت. شیخ مفید این را همچون معجزه ای نقل کرده اما محدث نوری با ذکر مثالهای متعدد از روایاتی که حاکی از زخمی شدن امام در جنگ های مختلف بخصوص [[غزوه احد|احد]] است این روایت ارشاد را غیر قابل قبول میداند و آن را تاویل میکند. <ref>لولو و مرجان ص ۱۴۲</ref><br />
<br />
====گزارش بازگشت اهل بیت از شام به کربلا در اربعین====<br />
نمونه دیگر رجوع اهل بیت از شام به کربلا در [[اربعین]] (چهل روز پس از) واقعه کربلا است<br />
محدث نوری در این مثال گزارش [[لهوف]] را نقد و بررسی کرده که بر اساس آن کاروان اهل بیت امام حسین(ع) در بازگشت از شام به کربلا رفته و در روز اربعین همزمان با [[جابر بن عبدالله انصاری]] به محل دفن شهدای کربلا رسیدند.<br />
نویسنده با استدلال به اینکه این روایت، مخالفانی دارد و اینکه در منابع معتبر تاریخی نقل نشده و همچنین با بررسی راه حرکت کاروان و اینکه طی این مسافت در چهل روز ممکن نیست، این خبر را قابل قبول ندانسته است <ref>لولو و مرجان، ص۱۴۴-۱۵۵</ref><br />
<br />
قاضی طباطبایی در کتاب تحقیق درباره اولین اربعین سید الشهداء به تفصیل دلایل محدث نوری در بی اعتباری روایت بازگشت کاروان اسرا به کربلا در اولین اربعین امام حسین را طرح و رد کرده و به آنها پاسخ داده است.<br />
<br />
==== نمونههایی از روضههای دروغ ====<br />
نویسنده همچنین در بخشی از کتاب خود هشت نمونه از روضههای دورغ را یادآوری کرده است <ref>لولو و مرجان، ص ۱۶۷-۱۷۲</ref><br />
<br />
== چاپها ==<br />
این کتاب که در سال 1319 نوشته شده است. بارها با عناوین مختلف به چاپ رسیده است. از جمله در سال 1379 با تحقیق و تعلیق مصطفی درایتی با عنوان چشماندازی به تحریفات عاشورا به چاپ رسید.<ref>معرفی کتاب «لؤلؤ و مرجان: در شرط پله اول و دوم منبر روضه خوانان»، ص69</ref><br />
<br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع==<br />
* لولو و مرجان، حسین نوری طبرسی، تحقیق حسین استاد ولی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۷۹<br />
* محمد آلاندوزلی. ۱۳۸۱. کتابشناسی توصیفی- انتقادی پیرامون تحریف های عاشورا<br />
* محمد سمیعی. ۱۳۷۹. معرفی کتاب «لؤلؤ و مرجان: در شرط پله اول و دوم منبر روضه خوانان»<br />
<br />
[[رده:کتابهای قرن چهاردهم قمری]]<br />
[[رده:کتابهای پژوهشی درباره زیارت اربعین]]<br />
[[رده:مقالههای تکمیلشده]]</div>Salar2https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%84%D8%A4%D9%84%D8%A4_%D9%88_%D9%85%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D9%86_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=69139لؤلؤ و مرجان (کتاب)2026-08-02T08:32:55Z<p>Salar2: </p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات کتاب<br />
| تصویر = لولو و مرجان تصویر جلد.png<br />
| عرض تصویر = <br />
| توضیح تصویر = تصویر صفحه اول چاپ سنگی کتاب<br />
| نویسنده = محدث نوری<br />
| برگرداننده = <br />
| به کوشش = <br />
| به تصحیح = <br />
| تاریخ نگارش = 1319 قمری<br />
| ویراستار = <br />
| موضوع = تحریفشناسی تاریخ عاشورا و روضهخوانی<br />
| سبک = <br />
| زبان = فارسی<br />
| تعداد جلد = 1<br />
| صفحه = <br />
| قطع = <br />
| ناشر = <br />
| وبسایت ناشر = <br />
| محل انتشارات = <br />
| تاریخ_نشر = <br />
| ترجمه به = <br />
| شمارگان = <br />
| شابک = <br />
| مجموعه = <br />
| نوع رسانه = <br />
| تصویرگر = <br />
| نسخه الکترونیکی = <br />
| ردهبندی کنگره = <br />
| ردهبندی دیویی = <br />
| سایر مشخصات = <br />
}}<br />
{{ناوبری عمودی اربعین}}<br />
'''لُؤلُؤ و مرجان در شرط اول و دوم منبر روضهخوان'''، کتابی از میرزا حسین نوری طبرسی معروف به محدث نوری (درگذشت 1320ق.) درباره پیششرطهای لازم برای روضهخوانی است. این کتاب به انتقاد بی پرده از برخی داستانها و روایات رایج در روضه [[امام حسین (ع)|امام حسین(ع)]] به عنوان یکی از نخستین نمونههای ادبیات تحریفپژوهی روایات عاشورا شناخته شده است. <br />
<br />
محتوای کتاب بر مبنای معرفی دو ویژگی اخلاقی که روضهخوان باید داشته باشد سامان یافته است: اخلاص و صدق. منظور از صدق دانستن و عمل کردن به روشهایی است که درستی و نادرستی یک خبر و روایت تاریخی را میتوان با آن تشخیص داد. <br />
<br />
نویسنده در این کتاب ضمن تاکید بر فضیلت سوگواری برای امام حسین(ع) نمونههایی از اخبار و گزارشهای غیرقابل اعتماد را که در مجالس روضه تعریف میشود، از نظر حدیثی و تاریخی مورد بررسی قرار داده و نقد کرده است. از جمله این روایتها بازگشت کاروان اهل بیت امام حسین(ع) از شام به [[کربلا]] و رسیدن ایشان به کربلا در نخستین [[اربعین]] شهادت امام حسین(ع) است. <br />
<br />
== نویسنده ==<br />
حسین بن محمدتقی نوری طبرسی (1254-1320ق.) معروف به میرزای نوری و حاجی نوری و محدث نوری است.<ref>کتابشناسی توصیفی- انتقادی پیرامون تحریف های عاشورا، ص 171</ref> او نویسنده کتاب مهم حدیثی مستدرک وسائل الشیعه است و در علم رجال و حدیث مهارت داشت. از آثار دیگر محدث نوری کتاب فصل الخطاب فی تحریف الکتاب است که در آن قران شامل آیاتی بوده است که نزد امامان(ع) است. <br />
<br />
گفته شده که محدث نوری به برپایی آیین سوگواری امام حسین(ع) اهتمام داشت و [[پیادهروی اربعین|پیادهروی دسته جمعی اربعین]] از نجف تا کربلا را دوباره زنده کرد.<ref>کتابشناسی توصیفی- انتقادی پیرامون تحریف های عاشورا، ص171</ref><br />
<br />
== محتوای کتاب ==<br />
نویسنده کتاب را در پاسخ نامه یکی از علمای هندی نگاشته است که از نشر اکاذیب و مجعولات توسط ذاکرین و روضه خوانان آن دیار شکایت کرده است.<ref name=":0">لولو و مرجان، ص ۲</ref> <br />
محدث نوری که این اشکال را متوجه همه روضهخوانها، حتی در عتبات عالیات، میداند این کتاب را مینویسد تا دو شرط اصلی برای روضهخوان شدن را در آن بیان کند. این دو شرط یکی اخلاص است و دیگری صدق. او نام کتابش را لولو و مرجان در شرط پله اول و دوم منبر روضه خوانان گذاشته است.<ref name=":0" /><br />
<br />
==== فصل اول: اخلاص ====<br />
نویسنده در این فصل روضه خوانی را در دسته عبادتها قرار داده و شرط هر عبادت را اخلاص عمل برای حضرت باری تعالی میداند.<ref>لولو و مرجان، ص ۱۳</ref> و خطراتی را که ممکن است روضه خوان را در مهلکه هوای نفس بیاندازد برشمرده و درباره آنها هشدار داده است. او در این بخش در نهی ریاکاری در روضهخوانی که برخی آن را در ذکر مصائب امام حسین(ع) جایز دانستهاند<ref>لولو و مرجان، ص ۳۴</ref> و نهی کسانی که روضهخوانی را وسیله کسب معاش قرار دادهاند<ref>لولو و مرجان، ص ۱۵ -۲۱</ref> سخن گفته است.<br />
<br />
==== فصل دوم: صدق ====<br />
نویسنده در این بخش از کتاب اولا در نکوهش دروغ با تکیه بر متون دینی به تفصیل سخن گفته است. و سپس به تفصیل به بررسی اقسام دروغ پرداخته است. بعد از آن بر سر مراد از صدق در نقل اخبار و قصص میآید که به گفته او سرمایه اصلی شغل روضه خوانی است.<br />
<br />
===== چه خبری را میتوان نقل کرد؟ =====<br />
تکلیف کسی که خبر و روایتی را نقل میکند این است که خبر را از شخص ثقه نقل کند. یعنی کسی که به راستگویی او و دوریاش از دروغ اطمینان داشته باشد. در این صورت حتی اگر خبر غلط باشد، نقل کننده عذر شرعی دارد. اما اگر در هنگام نقل خبر، سهلانگاری و مسامحه کند و فرق میان ثقه و غیر ثقه نگذارد و از هر کس هر چه شنیده و از کتاب هر مولفی هر چه دیده نقل کند و آن خبر دروغ باشد، عذری ندارد و دروغگو محسوب میشود و در گناه شریک است و نمیتواند بگوید که نمیدانستم دروغ است چرا که تکلیف او این بوده که از هر کس نقل نکند.<ref>لولو و مرجان، ص ۱۳۳</ref><br />
<br />
علاوه بر این فردی که قصد نقل روایت و خبری را دارد باید تحقیق کند که خبری که ثقهای نقل کرده آیا معارضی دارد یا نه در صورت وجود اخبار مخالف و معارض باید مستنند نقل خود را بگوید و به مخالفت سایرین با آن خبر تصریح کند و خبر را به نحو جزم بیان نکند <ref>لولو و مرجان ص ۱۳۶</ref><br />
<br />
نویسنده همچنین تاکید میکند که تنها بر اساس وثاقت نویسنده یک کتاب نباید به نقل او اعتماد کرد. چون ممکن است که کتاب را در اوایل عمر نوشته باشد و هنوز به مقام تمییز دادن روایت صحیح و ناصحیح نرسیده باشد.<ref>لولو و مرجان، ص ۱۵۵-۱۵۶</ref><br />
<br />
== نمونههایی از اخبار نامعتبر در کتاب لولو و مرجان ==<br />
نویسنده در جای جای کتاب خود نمونههایی از روایات و گزارشها و روضههای غیر قابل اعتماد و نادرست را نقل کرده و بررسی کرده است. <br />
<br />
===== روایتی از ارشاد شیخ مفید =====<br />
از جمله درباره روایتی در ارشاد [[شیخ مفید]] که بر اساس آن [[امام علی(ع)]] با کثرت جنگها و شجاعت و دلیری هیچ زخمی بر نداشت. شیخ مفید این را همچون معجزه ای نقل کرده اما محدث نوری با ذکر مثالهای متعدد از روایاتی که حاکی از زخمی شدن امام در جنگ های مختلف بخصوص [[غزوه احد|احد]] است این روایت ارشاد را غیر قابل قبول میداند و آن را تاویل میکند. <ref>لولو و مرجان ص ۱۴۲</ref><br />
<br />
====گزارش بازگشت اهل بیت از شام به کربلا در اربعین====<br />
نمونه دیگر رجوع اهل بیت از شام به کربلا در [[اربعین]] (چهل روز پس از) واقعه کربلا است<br />
محدث نوری در این مثال گزارش [[لهوف]] را نقد و بررسی کرده که بر اساس آن کاروان اهل بیت امام حسین(ع) در بازگشت از شام به کربلا رفته و در روز اربعین همزمان با [[جابر بن عبدالله انصاری]] به محل دفن شهدای کربلا رسیدند.<br />
نویسنده با استدلال به اینکه این روایت، مخالفانی دارد و اینکه در منابع معتبر تاریخی نقل نشده و همچنین با بررسی راه حرکت کاروان و اینکه طی این مسافت در چهل روز ممکن نیست، این خبر را قابل قبول ندانسته است <ref>لولو و مرجان، ص۱۴۴-۱۵۵</ref><br />
<br />
==== نمونههایی از روضههای دروغ ====<br />
نویسنده همچنین در بخشی از کتاب خود هشت نمونه از روضههای دورغ را یادآوری کرده است <ref>لولو و مرجان، ص ۱۶۷-۱۷۲</ref><br />
<br />
== چاپها ==<br />
این کتاب که در سال 1319 نوشته شده است. بارها با عناوین مختلف به چاپ رسیده است. از جمله در سال 1379 با تحقیق و تعلیق مصطفی درایتی با عنوان چشماندازی به تحریفات عاشورا به چاپ رسید.<ref>معرفی کتاب «لؤلؤ و مرجان: در شرط پله اول و دوم منبر روضه خوانان»، ص69</ref><br />
<br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع==<br />
* لولو و مرجان، حسین نوری طبرسی، تحقیق حسین استاد ولی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۷۹<br />
* محمد آلاندوزلی. ۱۳۸۱. کتابشناسی توصیفی- انتقادی پیرامون تحریف های عاشورا<br />
* محمد سمیعی. ۱۳۷۹. معرفی کتاب «لؤلؤ و مرجان: در شرط پله اول و دوم منبر روضه خوانان»<br />
<br />
[[رده:کتابهای قرن چهاردهم قمری]]<br />
[[رده:کتابهای پژوهشی درباره زیارت اربعین]]<br />
[[رده:مقالههای تکمیلشده]]</div>Salar2https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%84%D8%A4%D9%84%D8%A4_%D9%88_%D9%85%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D9%86_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=69138لؤلؤ و مرجان (کتاب)2026-08-02T08:32:23Z<p>Salar2: </p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات کتاب<br />
| تصویر = لولو و مرجان تصویر جلد.png<br />
| عرض تصویر = <br />
| توضیح تصویر = تصویر صفحه اول چاپ سنگی کتاب<br />
| نویسنده = محدث نوری<br />
| برگرداننده = <br />
| به کوشش = <br />
| به تصحیح = <br />
| تاریخ نگارش = 1319 قمری<br />
| ویراستار = <br />
| موضوع = تحریفشناسی تاریخ عاشورا و روضهخوانی<br />
| سبک = <br />
| زبان = فارسی<br />
| تعداد جلد = 1<br />
| صفحه = <br />
| قطع = <br />
| ناشر = <br />
| وبسایت ناشر = <br />
| محل انتشارات = <br />
| تاریخ_نشر = <br />
| ترجمه به = <br />
| شمارگان = <br />
| شابک = <br />
| مجموعه = <br />
| نوع رسانه = <br />
| تصویرگر = <br />
| نسخه الکترونیکی = <br />
| ردهبندی کنگره = <br />
| ردهبندی دیویی = <br />
| سایر مشخصات = <br />
}}<br />
{{ناوبری عمودی اربعین}}<br />
'''لُؤلُؤ و مرجان'''، کتابی از میرزا حسین نوری طبرسی معروف به محدث نوری (درگذشت 1320ق.) درباره پیششرطهای لازم برای روضهخوانی است. این کتاب به انتقاد بی پرده از برخی داستانها و روایات رایج در روضه [[امام حسین (ع)|امام حسین(ع)]] به عنوان یکی از نخستین نمونههای ادبیات تحریفپژوهی روایات عاشورا شناخته شده است. <br />
<br />
محتوای کتاب بر مبنای معرفی دو ویژگی اخلاقی که روضهخوان باید داشته باشد سامان یافته است: اخلاص و صدق. منظور از صدق دانستن و عمل کردن به روشهایی است که درستی و نادرستی یک خبر و روایت تاریخی را میتوان با آن تشخیص داد. <br />
<br />
نویسنده در این کتاب ضمن تاکید بر فضیلت سوگواری برای امام حسین(ع) نمونههایی از اخبار و گزارشهای غیرقابل اعتماد را که در مجالس روضه تعریف میشود، از نظر حدیثی و تاریخی مورد بررسی قرار داده و نقد کرده است. از جمله این روایتها بازگشت کاروان اهل بیت امام حسین(ع) از شام به [[کربلا]] و رسیدن ایشان به کربلا در نخستین [[اربعین]] شهادت امام حسین(ع) است. <br />
<br />
== نویسنده ==<br />
حسین بن محمدتقی نوری طبرسی (1254-1320ق.) معروف به میرزای نوری و حاجی نوری و محدث نوری است.<ref>کتابشناسی توصیفی- انتقادی پیرامون تحریف های عاشورا، ص 171</ref> او نویسنده کتاب مهم حدیثی مستدرک وسائل الشیعه است و در علم رجال و حدیث مهارت داشت. از آثار دیگر محدث نوری کتاب فصل الخطاب فی تحریف الکتاب است که در آن قران شامل آیاتی بوده است که نزد امامان(ع) است. <br />
<br />
گفته شده که محدث نوری به برپایی آیین سوگواری امام حسین(ع) اهتمام داشت و [[پیادهروی اربعین|پیادهروی دسته جمعی اربعین]] از نجف تا کربلا را دوباره زنده کرد.<ref>کتابشناسی توصیفی- انتقادی پیرامون تحریف های عاشورا، ص171</ref><br />
<br />
== محتوای کتاب ==<br />
نویسنده کتاب را در پاسخ نامه یکی از علمای هندی نگاشته است که از نشر اکاذیب و مجعولات توسط ذاکرین و روضه خوانان آن دیار شکایت کرده است.<ref name=":0">لولو و مرجان، ص ۲</ref> <br />
محدث نوری که این اشکال را متوجه همه روضهخوانها، حتی در عتبات عالیات، میداند این کتاب را مینویسد تا دو شرط اصلی برای روضهخوان شدن را در آن بیان کند. این دو شرط یکی اخلاص است و دیگری صدق. او نام کتابش را لولو و مرجان در شرط پله اول و دوم منبر روضه خوانان گذاشته است.<ref name=":0" /><br />
<br />
==== فصل اول: اخلاص ====<br />
نویسنده در این فصل روضه خوانی را در دسته عبادتها قرار داده و شرط هر عبادت را اخلاص عمل برای حضرت باری تعالی میداند.<ref>لولو و مرجان، ص ۱۳</ref> و خطراتی را که ممکن است روضه خوان را در مهلکه هوای نفس بیاندازد برشمرده و درباره آنها هشدار داده است. او در این بخش در نهی ریاکاری در روضهخوانی که برخی آن را در ذکر مصائب امام حسین(ع) جایز دانستهاند<ref>لولو و مرجان، ص ۳۴</ref> و نهی کسانی که روضهخوانی را وسیله کسب معاش قرار دادهاند<ref>لولو و مرجان، ص ۱۵ -۲۱</ref> سخن گفته است.<br />
<br />
==== فصل دوم: صدق ====<br />
نویسنده در این بخش از کتاب اولا در نکوهش دروغ با تکیه بر متون دینی به تفصیل سخن گفته است. و سپس به تفصیل به بررسی اقسام دروغ پرداخته است. بعد از آن بر سر مراد از صدق در نقل اخبار و قصص میآید که به گفته او سرمایه اصلی شغل روضه خوانی است.<br />
<br />
===== چه خبری را میتوان نقل کرد؟ =====<br />
تکلیف کسی که خبر و روایتی را نقل میکند این است که خبر را از شخص ثقه نقل کند. یعنی کسی که به راستگویی او و دوریاش از دروغ اطمینان داشته باشد. در این صورت حتی اگر خبر غلط باشد، نقل کننده عذر شرعی دارد. اما اگر در هنگام نقل خبر، سهلانگاری و مسامحه کند و فرق میان ثقه و غیر ثقه نگذارد و از هر کس هر چه شنیده و از کتاب هر مولفی هر چه دیده نقل کند و آن خبر دروغ باشد، عذری ندارد و دروغگو محسوب میشود و در گناه شریک است و نمیتواند بگوید که نمیدانستم دروغ است چرا که تکلیف او این بوده که از هر کس نقل نکند.<ref>لولو و مرجان، ص ۱۳۳</ref><br />
<br />
علاوه بر این فردی که قصد نقل روایت و خبری را دارد باید تحقیق کند که خبری که ثقهای نقل کرده آیا معارضی دارد یا نه در صورت وجود اخبار مخالف و معارض باید مستنند نقل خود را بگوید و به مخالفت سایرین با آن خبر تصریح کند و خبر را به نحو جزم بیان نکند <ref>لولو و مرجان ص ۱۳۶</ref><br />
<br />
نویسنده همچنین تاکید میکند که تنها بر اساس وثاقت نویسنده یک کتاب نباید به نقل او اعتماد کرد. چون ممکن است که کتاب را در اوایل عمر نوشته باشد و هنوز به مقام تمییز دادن روایت صحیح و ناصحیح نرسیده باشد.<ref>لولو و مرجان، ص ۱۵۵-۱۵۶</ref><br />
<br />
== نمونههایی از اخبار نامعتبر در کتاب لولو و مرجان ==<br />
نویسنده در جای جای کتاب خود نمونههایی از روایات و گزارشها و روضههای غیر قابل اعتماد و نادرست را نقل کرده و بررسی کرده است. <br />
<br />
===== روایتی از ارشاد شیخ مفید =====<br />
از جمله درباره روایتی در ارشاد [[شیخ مفید]] که بر اساس آن [[امام علی(ع)]] با کثرت جنگها و شجاعت و دلیری هیچ زخمی بر نداشت. شیخ مفید این را همچون معجزه ای نقل کرده اما محدث نوری با ذکر مثالهای متعدد از روایاتی که حاکی از زخمی شدن امام در جنگ های مختلف بخصوص [[غزوه احد|احد]] است این روایت ارشاد را غیر قابل قبول میداند و آن را تاویل میکند. <ref>لولو و مرجان ص ۱۴۲</ref><br />
<br />
====گزارش بازگشت اهل بیت از شام به کربلا در اربعین====<br />
نمونه دیگر رجوع اهل بیت از شام به کربلا در [[اربعین]] (چهل روز پس از) واقعه کربلا است<br />
محدث نوری در این مثال گزارش [[لهوف]] را نقد و بررسی کرده که بر اساس آن کاروان اهل بیت امام حسین(ع) در بازگشت از شام به کربلا رفته و در روز اربعین همزمان با [[جابر بن عبدالله انصاری]] به محل دفن شهدای کربلا رسیدند.<br />
نویسنده با استدلال به اینکه این روایت، مخالفانی دارد و اینکه در منابع معتبر تاریخی نقل نشده و همچنین با بررسی راه حرکت کاروان و اینکه طی این مسافت در چهل روز ممکن نیست، این خبر را قابل قبول ندانسته است <ref>لولو و مرجان، ص۱۴۴-۱۵۵</ref><br />
<br />
==== نمونههایی از روضههای دروغ ====<br />
نویسنده همچنین در بخشی از کتاب خود هشت نمونه از روضههای دورغ را یادآوری کرده است <ref>لولو و مرجان، ص ۱۶۷-۱۷۲</ref><br />
<br />
== چاپها ==<br />
این کتاب که در سال 1319 نوشته شده است. بارها با عناوین مختلف به چاپ رسیده است. از جمله در سال 1379 با تحقیق و تعلیق مصطفی درایتی با عنوان چشماندازی به تحریفات عاشورا به چاپ رسید.<ref>معرفی کتاب «لؤلؤ و مرجان: در شرط پله اول و دوم منبر روضه خوانان»، ص69</ref><br />
<br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع==<br />
* لولو و مرجان، حسین نوری طبرسی، تحقیق حسین استاد ولی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۷۹<br />
* محمد آلاندوزلی. ۱۳۸۱. کتابشناسی توصیفی- انتقادی پیرامون تحریف های عاشورا<br />
* محمد سمیعی. ۱۳۷۹. معرفی کتاب «لؤلؤ و مرجان: در شرط پله اول و دوم منبر روضه خوانان»<br />
<br />
[[رده:کتابهای قرن چهاردهم قمری]]<br />
[[رده:کتابهای پژوهشی درباره زیارت اربعین]]<br />
[[رده:مقالههای تکمیلشده]]</div>Salar2https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%84%D8%A4%D9%84%D8%A4_%D9%88_%D9%85%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D9%86_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=69137لؤلؤ و مرجان (کتاب)2026-08-02T08:31:26Z<p>Salar2: </p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات کتاب<br />
| تصویر = لولو و مرجان تصویر جلد.png<br />
| عرض تصویر = <br />
| توضیح تصویر = تصویر صفحه اول چاپ سنگی کتاب<br />
| نویسنده = محدث نوری<br />
| برگرداننده = <br />
| به کوشش = <br />
| به تصحیح = <br />
| تاریخ نگارش = 1319 قمری<br />
| ویراستار = <br />
| موضوع = تحریفشناسی تاریخ عاشورا و روضهخوانی<br />
| سبک = <br />
| زبان = فارسی<br />
| تعداد جلد = 1<br />
| صفحه = <br />
| قطع = <br />
| ناشر = <br />
| وبسایت ناشر = <br />
| محل انتشارات = <br />
| تاریخ_نشر = <br />
| ترجمه به = <br />
| شمارگان = <br />
| شابک = <br />
| مجموعه = <br />
| نوع رسانه = <br />
| تصویرگر = <br />
| نسخه الکترونیکی = <br />
| ردهبندی کنگره = <br />
| ردهبندی دیویی = <br />
| سایر مشخصات = <br />
}}<br />
{{ناوبری عمودی اربعین}}<br />
'''لولو و مرجان'''، کتابی از میرزا حسین نوری طبرسی معروف به محدث نوری (درگذشت 1320ق.) درباره پیششرطهای لازم برای روضهخوانی است. این کتاب به انتقاد بی پرده از برخی داستانها و روایات رایج در روضه [[امام حسین (ع)|امام حسین(ع)]] به عنوان یکی از نخستین نمونههای ادبیات تحریفپژوهی روایات عاشورا شناخته شده است. <br />
<br />
محتوای کتاب بر مبنای معرفی دو ویژگی اخلاقی که روضهخوان باید داشته باشد سامان یافته است: اخلاص و صدق. منظور از صدق دانستن و عمل کردن به روشهایی است که درستی و نادرستی یک خبر و روایت تاریخی را میتوان با آن تشخیص داد. <br />
<br />
نویسنده در این کتاب ضمن تاکید بر فضیلت سوگواری برای امام حسین(ع) نمونههایی از اخبار و گزارشهای غیرقابل اعتماد را که در مجالس روضه تعریف میشود، از نظر حدیثی و تاریخی مورد بررسی قرار داده و نقد کرده است. از جمله این روایتها بازگشت کاروان اهل بیت امام حسین(ع) از شام به [[کربلا]] و رسیدن ایشان به کربلا در نخستین [[اربعین]] شهادت امام حسین(ع) است. <br />
<br />
== نویسنده ==<br />
حسین بن محمدتقی نوری طبرسی (1254-1320ق.) معروف به میرزای نوری و حاجی نوری و محدث نوری است.<ref>کتابشناسی توصیفی- انتقادی پیرامون تحریف های عاشورا، ص 171</ref> او نویسنده کتاب مهم حدیثی مستدرک وسائل الشیعه است و در علم رجال و حدیث مهارت داشت. از آثار دیگر محدث نوری کتاب فصل الخطاب فی تحریف الکتاب است که در آن قران شامل آیاتی بوده است که نزد امامان(ع) است. <br />
<br />
گفته شده که محدث نوری به برپایی آیین سوگواری امام حسین(ع) اهتمام داشت و [[پیادهروی اربعین|پیادهروی دسته جمعی اربعین]] از نجف تا کربلا را دوباره زنده کرد.<ref>کتابشناسی توصیفی- انتقادی پیرامون تحریف های عاشورا، ص171</ref><br />
<br />
== محتوای کتاب ==<br />
نویسنده کتاب را در پاسخ نامه یکی از علمای هندی نگاشته است که از نشر اکاذیب و مجعولات توسط ذاکرین و روضه خوانان آن دیار شکایت کرده است.<ref name=":0">لولو و مرجان، ص ۲</ref> <br />
محدث نوری که این اشکال را متوجه همه روضهخوانها، حتی در عتبات عالیات، میداند این کتاب را مینویسد تا دو شرط اصلی برای روضهخوان شدن را در آن بیان کند. این دو شرط یکی اخلاص است و دیگری صدق. او نام کتابش را لولو و مرجان در شرط پله اول و دوم منبر روضه خوانان گذاشته است.<ref name=":0" /><br />
<br />
==== فصل اول: اخلاص ====<br />
نویسنده در این فصل روضه خوانی را در دسته عبادتها قرار داده و شرط هر عبادت را اخلاص عمل برای حضرت باری تعالی میداند.<ref>لولو و مرجان، ص ۱۳</ref> و خطراتی را که ممکن است روضه خوان را در مهلکه هوای نفس بیاندازد برشمرده و درباره آنها هشدار داده است. او در این بخش در نهی ریاکاری در روضهخوانی که برخی آن را در ذکر مصائب امام حسین(ع) جایز دانستهاند<ref>لولو و مرجان، ص ۳۴</ref> و نهی کسانی که روضهخوانی را وسیله کسب معاش قرار دادهاند<ref>لولو و مرجان، ص ۱۵ -۲۱</ref> سخن گفته است.<br />
<br />
==== فصل دوم: صدق ====<br />
نویسنده در این بخش از کتاب اولا در نکوهش دروغ با تکیه بر متون دینی به تفصیل سخن گفته است. و سپس به تفصیل به بررسی اقسام دروغ پرداخته است. بعد از آن بر سر مراد از صدق در نقل اخبار و قصص میآید که به گفته او سرمایه اصلی شغل روضه خوانی است.<br />
<br />
===== چه خبری را میتوان نقل کرد؟ =====<br />
تکلیف کسی که خبر و روایتی را نقل میکند این است که خبر را از شخص ثقه نقل کند. یعنی کسی که به راستگویی او و دوریاش از دروغ اطمینان داشته باشد. در این صورت حتی اگر خبر غلط باشد، نقل کننده عذر شرعی دارد. اما اگر در هنگام نقل خبر، سهلانگاری و مسامحه کند و فرق میان ثقه و غیر ثقه نگذارد و از هر کس هر چه شنیده و از کتاب هر مولفی هر چه دیده نقل کند و آن خبر دروغ باشد، عذری ندارد و دروغگو محسوب میشود و در گناه شریک است و نمیتواند بگوید که نمیدانستم دروغ است چرا که تکلیف او این بوده که از هر کس نقل نکند.<ref>لولو و مرجان، ص ۱۳۳</ref><br />
<br />
علاوه بر این فردی که قصد نقل روایت و خبری را دارد باید تحقیق کند که خبری که ثقهای نقل کرده آیا معارضی دارد یا نه در صورت وجود اخبار مخالف و معارض باید مستنند نقل خود را بگوید و به مخالفت سایرین با آن خبر تصریح کند و خبر را به نحو جزم بیان نکند <ref>لولو و مرجان ص ۱۳۶</ref><br />
<br />
نویسنده همچنین تاکید میکند که تنها بر اساس وثاقت نویسنده یک کتاب نباید به نقل او اعتماد کرد. چون ممکن است که کتاب را در اوایل عمر نوشته باشد و هنوز به مقام تمییز دادن روایت صحیح و ناصحیح نرسیده باشد.<ref>لولو و مرجان، ص ۱۵۵-۱۵۶</ref><br />
<br />
== نمونههایی از اخبار نامعتبر در کتاب لولو و مرجان ==<br />
نویسنده در جای جای کتاب خود نمونههایی از روایات و گزارشها و روضههای غیر قابل اعتماد و نادرست را نقل کرده و بررسی کرده است. <br />
<br />
===== روایتی از ارشاد شیخ مفید =====<br />
از جمله درباره روایتی در ارشاد [[شیخ مفید]] که بر اساس آن [[امام علی(ع)]] با کثرت جنگها و شجاعت و دلیری هیچ زخمی بر نداشت. شیخ مفید این را همچون معجزه ای نقل کرده اما محدث نوری با ذکر مثالهای متعدد از روایاتی که حاکی از زخمی شدن امام در جنگ های مختلف بخصوص [[غزوه احد|احد]] است این روایت ارشاد را غیر قابل قبول میداند و آن را تاویل میکند. <ref>لولو و مرجان ص ۱۴۲</ref><br />
<br />
====گزارش بازگشت اهل بیت از شام به کربلا در اربعین====<br />
نمونه دیگر رجوع اهل بیت از شام به کربلا در [[اربعین]] (چهل روز پس از) واقعه کربلا است<br />
محدث نوری در این مثال گزارش [[لهوف]] را نقد و بررسی کرده که بر اساس آن کاروان اهل بیت امام حسین(ع) در بازگشت از شام به کربلا رفته و در روز اربعین همزمان با [[جابر بن عبدالله انصاری]] به محل دفن شهدای کربلا رسیدند.<br />
نویسنده با استدلال به اینکه این روایت، مخالفانی دارد و اینکه در منابع معتبر تاریخی نقل نشده و همچنین با بررسی راه حرکت کاروان و اینکه طی این مسافت در چهل روز ممکن نیست، این خبر را قابل قبول ندانسته است <ref>لولو و مرجان، ص۱۴۴-۱۵۵</ref><br />
<br />
==== نمونههایی از روضههای دروغ ====<br />
نویسنده همچنین در بخشی از کتاب خود هشت نمونه از روضههای دورغ را یادآوری کرده است <ref>لولو و مرجان، ص ۱۶۷-۱۷۲</ref><br />
<br />
== چاپها ==<br />
این کتاب که در سال 1319 نوشته شده است. بارها با عناوین مختلف به چاپ رسیده است. از جمله در سال 1379 با تحقیق و تعلیق مصطفی درایتی با عنوان چشماندازی به تحریفات عاشورا به چاپ رسید.<ref>معرفی کتاب «لؤلؤ و مرجان: در شرط پله اول و دوم منبر روضه خوانان»، ص69</ref><br />
<br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع==<br />
* لولو و مرجان، حسین نوری طبرسی، تحقیق حسین استاد ولی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۷۹<br />
* محمد آلاندوزلی. ۱۳۸۱. کتابشناسی توصیفی- انتقادی پیرامون تحریف های عاشورا<br />
* محمد سمیعی. ۱۳۷۹. معرفی کتاب «لؤلؤ و مرجان: در شرط پله اول و دوم منبر روضه خوانان»<br />
<br />
[[رده:کتابهای قرن چهاردهم قمری]]<br />
[[رده:کتابهای پژوهشی درباره زیارت اربعین]]<br />
[[رده:مقالههای تکمیلشده]]</div>Salar2https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%84%D8%A4%D9%84%D8%A4_%D9%88_%D9%85%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D9%86_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=69136لؤلؤ و مرجان (کتاب)2026-08-02T08:28:29Z<p>Salar2: </p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات کتاب<br />
| تصویر = لولو و مرجان تصویر جلد.png<br />
| عرض تصویر = <br />
| توضیح تصویر = تصویر صفحه اول چاپ سنگی کتاب<br />
| نویسنده = محدث نوری<br />
| برگرداننده = <br />
| به کوشش = <br />
| به تصحیح = <br />
| تاریخ نگارش = 1319 قمری<br />
| ویراستار = <br />
| موضوع = تحریفشناسی تاریخ عاشورا و روضهخوانی<br />
| سبک = <br />
| زبان = فارسی<br />
| تعداد جلد = 1<br />
| صفحه = <br />
| قطع = <br />
| ناشر = <br />
| وبسایت ناشر = <br />
| محل انتشارات = <br />
| تاریخ_نشر = <br />
| ترجمه به = <br />
| شمارگان = <br />
| شابک = <br />
| مجموعه = <br />
| نوع رسانه = <br />
| تصویرگر = <br />
| نسخه الکترونیکی = <br />
| ردهبندی کنگره = <br />
| ردهبندی دیویی = <br />
| سایر مشخصات = <br />
}}<br />
{{ناوبری عمودی اربعین}}<br />
'''لولو و مرجان'''، کتابی از میرزا حسین نوری طبرسی معروف به محدث نوری (درگذشت 1320ق.) درباره پیششرطهای لازم برای روضهخوانی. این کتاب به انتقاد بی پرده از برخی داستانها و روایات رایج در روضه [[امام حسین (ع)|امام حسین(ع)]] شهرت یافته است. <br />
<br />
محتوای کتاب بر مبنای معرفی دو ویژگی اخلاقی که روضهخوان باید داشته باشد سامان یافته است: اخلاص و صدق. منظور از صدق دانستن و عمل کردن به روشهایی است که درستی و نادرستی یک خبر و روایت تاریخی را میتوان با آن تشخیص داد. <br />
<br />
نویسنده در این کتاب نمونههایی از اخبار و گزارشهای غیرقابل اعتماد را که در مجالس روضه تعریف میشود، از نظر حدیثی و تاریخی مورد بررسی قرار داده و نقد کرده است. از جمله این روایتها بازگشت کاروان اهل بیت امام حسین(ع) از شام به [[کربلا]] و رسیدن ایشان به کربلا در نخستین [[اربعین]] شهادت امام حسین(ع) است. <br />
<br />
== نویسنده ==<br />
حسین بن محمدتقی نوری طبرسی (1254-1320ق.) معروف به میرزای نوری و حاجی نوری و محدث نوری است.<ref>کتابشناسی توصیفی- انتقادی پیرامون تحریف های عاشورا، ص 171</ref> او نویسنده کتاب مهم حدیثی مستدرک وسائل الشیعه است و در علم رجال و حدیث مهارت داشت. از آثار دیگر محدث نوری کتاب فصل الخطاب فی تحریف الکتاب است که در آن قران شامل آیاتی بوده است که نزد امامان(ع) است. <br />
<br />
گفته شده که محدث نوری به برپایی آیین سوگواری امام حسین(ع) اهتمام داشت و [[پیادهروی اربعین|پیادهروی دسته جمعی اربعین]] از نجف تا کربلا را دوباره زنده کرد.<ref>کتابشناسی توصیفی- انتقادی پیرامون تحریف های عاشورا، ص171</ref><br />
<br />
==دو شرط لازم برای روضه خوان==<br />
نویسنده کتاب را در پاسخ نامه یکی از علمای هندی نگاشته است که از نشر اکاذیب و مجعولات توسط ذاکرین و روضه خوانان آن دیار شکایت کرده است.<ref name=":0">لولو و مرجان، ص ۲</ref> <br />
محدث نوری که این اشکال را متوجه همه روضهخوانها، حتی در عتبات عالیات، میداند این کتاب را مینویسد تا دو شرط اصلی برای روضهخوان شدن را در آن بیان کند. این دو شرط یکی اخلاص است و دیگری صدق. او نام کتابش را لولو و مرجان در شرط پله اول و دوم منبر روضه خوانان گذاشته است.<ref name=":0" /> <br />
==فصل اول: اخلاص==<br />
نویسنده در این فصل روضه خوانی را در دسته عبادتها قرار داده و شرط هر عبادت را اخلاص عمل برای حضرت باری تعالی میداند.<ref>لولو و مرجان، ص ۱۳</ref> و خطراتی را که ممکن است روضه خوان را در مهلکه هوای نفس بیاندازد برشمرده و درباره آنها هشدار داده است. او در این بخش در نهی ریاکاری در روضهخوانی که برخی آن را در ذکر مصائب امام حسین(ع) جایز دانستهاند<ref>لولو و مرجان، ص ۳۴</ref> و نهی کسانی که روضهخوانی را وسیله کسب معاش قرار دادهاند<ref>لولو و مرجان، ص ۱۵ -۲۱</ref> سخن گفته است.<br />
==فصل دوم: صدق==<br />
نویسنده در این بخش از کتاب اولا در نکوهش دروغ با تکیه بر متون دینی به تفصیل سخن گفته است. و سپس به تفصیل به بررسی اقسام دروغ پرداخته است. بعد از آن بر سر مراد از صدق در نقل اخبار و قصص میآید که به گفته او سرمایه اصلی شغل روضه خوانی است.<br />
===چه خبری را میتوان نقل کرد؟===<br />
تکلیف کسی که خبر و روایتی را نقل میکند این است که خبر را از شخص ثقه نقل کند. یعنی کسی که به راستگویی او و دوریاش از دروغ اطمینان داشته باشد. در این صورت حتی اگر خبر غلط باشد، نقل کننده عذر شرعی دارد. اما اگر در هنگام نقل خبر، سهلانگاری و مسامحه کند و فرق میان ثقه و غیر ثقه نگذارد و از هر کس هر چه شنیده و از کتاب هر مولفی هر چه دیده نقل کند و آن خبر دروغ باشد، عذری ندارد و دروغگو محسوب میشود و در گناه شریک است و نمیتواند بگوید که نمیدانستم دروغ است چرا که تکلیف او این بوده که از هر کس نقل نکند.<ref>لولو و مرجان، ص ۱۳۳</ref><br />
<br />
علاوه بر این فردی که قصد نقل روایت و خبری را دارد باید تحقیق کند که خبری که ثقهای نقل کرده آیا معارضی دارد یا نه در صورت وجود اخبار مخالف و معارض باید مستنند نقل خود را بگوید و به مخالفت سایرین با آن خبر تصریح کند و خبر را به نحو جزم بیان نکند <ref>لولو و مرجان ص ۱۳۶</ref><br />
<br />
نویسنده همچنین تاکید میکند که تنها بر اساس وثاقت نویسنده یک کتاب نباید به نقل او اعتماد کرد. چون ممکن است که کتاب را در اوایل عمر نوشته باشد و هنوز به مقام تمییز دادن روایت صحیح و ناصحیح نرسیده باشد.<ref>لولو و مرجان، ص ۱۵۵-۱۵۶</ref><br />
<br />
== نمونههایی از اخبار نامعتبر ==<br />
نویسنده در جای جای کتاب خود نمونههایی از روایات و گزارشها و روضههای غیر قابل اعتماد و نادرست را نقل کرده و بررسی کرده است. <br />
<br />
===== روایتی از ارشاد شیخ مفید =====<br />
از جمله درباره روایتی در ارشاد [[شیخ مفید]] که بر اساس آن [[امام علی(ع)]] با کثرت جنگها و شجاعت و دلیری هیچ زخمی بر نداشت. شیخ مفید این را همچون معجزه ای نقل کرده اما محدث نوری با ذکر مثالهای متعدد از روایاتی که حاکی از زخمی شدن امام در جنگ های مختلف بخصوص [[غزوه احد|احد]] است این روایت ارشاد را غیر قابل قبول میداند و آن را تاویل میکند. <ref>لولو و مرجان ص ۱۴۲</ref><br />
<br />
====گزارش بازگشت اهل بیت از شام به کربلا در اربعین====<br />
نمونه دیگر رجوع اهل بیت از شام به کربلا در [[اربعین]] (چهل روز پس از) واقعه کربلا است<br />
محدث نوری در این مثال گزارش [[لهوف]] را نقد و بررسی کرده که بر اساس آن کاروان اهل بیت امام حسین(ع) در بازگشت از شام به کربلا رفته و در روز اربعین همزمان با [[جابر بن عبدالله انصاری]] به محل دفن شهدای کربلا رسیدند.<br />
نویسنده با استدلال به اینکه این روایت، مخالفانی دارد و اینکه در منابع معتبر تاریخی نقل نشده و همچنین با بررسی راه حرکت کاروان و اینکه طی این مسافت در چهل روز ممکن نیست، این خبر را قابل قبول ندانسته است <ref>لولو و مرجان، ص۱۴۴-۱۵۵</ref><br />
<br />
==== نمونههایی از روضههای دروغ ====<br />
نویسنده همچنین در بخشی از کتاب خود هشت نمونه از روضههای دورغ را یادآوری کرده است <ref>لولو و مرجان، ص ۱۶۷-۱۷۲</ref><br />
<br />
== چاپها ==<br />
این کتاب که در سال 1319 نوشته شده است. بارها با عناوین مختلف به چاپ رسیده است. از جمله در سال 1379 با تحقیق و تعلیق مصطفی درایتی با عنوان چشماندازی به تحریفات عاشورا به چاپ رسید.<ref>معرفی کتاب «لؤلؤ و مرجان: در شرط پله اول و دوم منبر روضه خوانان»، ص69</ref><br />
<br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع==<br />
* لولو و مرجان، حسین نوری طبرسی، تحقیق حسین استاد ولی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۷۹<br />
* محمد آلاندوزلی. ۱۳۸۱. کتابشناسی توصیفی- انتقادی پیرامون تحریف های عاشورا<br />
* محمد سمیعی. ۱۳۷۹. معرفی کتاب «لؤلؤ و مرجان: در شرط پله اول و دوم منبر روضه خوانان»<br />
<br />
[[رده:کتابهای قرن چهاردهم قمری]]<br />
[[رده:کتابهای پژوهشی درباره زیارت اربعین]]<br />
[[رده:مقالههای تکمیلشده]]</div>Salar2https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%84%D9%88%D9%84%D9%88_%D9%88_%D9%85%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D9%86_%D8%AA%D8%B5%D9%88%DB%8C%D8%B1_%D8%AC%D9%84%D8%AF.png&diff=69135پرونده:لولو و مرجان تصویر جلد.png2026-08-02T08:23:46Z<p>Salar2: </p>
<hr />
<div></div>Salar2https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%84%D8%A4%D9%84%D8%A4_%D9%88_%D9%85%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D9%86_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=69134لؤلؤ و مرجان (کتاب)2026-08-02T08:03:19Z<p>Salar2: /* چاپها */</p>
<hr />
<div>{{ناوبری عمودی اربعین}}<br />
'''لولو و مرجان'''، کتابی از میرزا حسین نوری طبرسی معروف به محدث نوری (درگذشت 1320ق.) درباره پیششرطهای لازم برای روضهخوانی. این کتاب به انتقاد بی پرده از برخی داستانها و روایات رایج در روضه [[امام حسین (ع)|امام حسین(ع)]] شهرت یافته است. <br />
<br />
محتوای کتاب بر مبنای معرفی دو ویژگی اخلاقی که روضهخوان باید داشته باشد سامان یافته است: اخلاص و صدق. منظور از صدق دانستن و عمل کردن به روشهایی است که درستی و نادرستی یک خبر و روایت تاریخی را میتوان با آن تشخیص داد. <br />
<br />
نویسنده در این کتاب نمونههایی از اخبار و گزارشهای غیرقابل اعتماد را که در مجالس روضه تعریف میشود، از نظر حدیثی و تاریخی مورد بررسی قرار داده و نقد کرده است. از جمله این روایتها بازگشت کاروان اهل بیت امام حسین(ع) از شام به [[کربلا]] و رسیدن ایشان به کربلا در نخستین [[اربعین]] شهادت امام حسین(ع) است. <br />
<br />
== نویسنده ==<br />
حسین بن محمدتقی نوری طبرسی (1254-1320ق.) معروف به میرزای نوری و حاجی نوری و محدث نوری است.<ref>کتابشناسی توصیفی- انتقادی پیرامون تحریف های عاشورا، ص 171</ref> او نویسنده کتاب مهم حدیثی مستدرک وسائل الشیعه است و در علم رجال و حدیث مهارت داشت. از آثار دیگر محدث نوری کتاب فصل الخطاب فی تحریف الکتاب است که در آن قران شامل آیاتی بوده است که نزد امامان(ع) است. <br />
<br />
گفته شده که محدث نوری به برپایی آیین سوگواری امام حسین(ع) اهتمام داشت و [[پیادهروی اربعین|پیادهروی دسته جمعی اربعین]] از نجف تا کربلا را دوباره زنده کرد.<ref>کتابشناسی توصیفی- انتقادی پیرامون تحریف های عاشورا، ص171</ref><br />
<br />
==دو شرط لازم برای روضه خوان==<br />
نویسنده کتاب را در پاسخ نامه یکی از علمای هندی نگاشته است که از نشر اکاذیب و مجعولات توسط ذاکرین و روضه خوانان آن دیار شکایت کرده است.<ref name=":0">لولو و مرجان، ص ۲</ref> <br />
محدث نوری که این اشکال را متوجه همه روضهخوانها، حتی در عتبات عالیات، میداند این کتاب را مینویسد تا دو شرط اصلی برای روضهخوان شدن را در آن بیان کند. این دو شرط یکی اخلاص است و دیگری صدق. او نام کتابش را لولو و مرجان در شرط پله اول و دوم منبر روضه خوانان گذاشته است.<ref name=":0" /> <br />
==فصل اول: اخلاص==<br />
نویسنده در این فصل روضه خوانی را در دسته عبادتها قرار داده و شرط هر عبادت را اخلاص عمل برای حضرت باری تعالی میداند.<ref>لولو و مرجان، ص ۱۳</ref> و خطراتی را که ممکن است روضه خوان را در مهلکه هوای نفس بیاندازد برشمرده و درباره آنها هشدار داده است. او در این بخش در نهی ریاکاری در روضهخوانی که برخی آن را در ذکر مصائب امام حسین(ع) جایز دانستهاند<ref>لولو و مرجان، ص ۳۴</ref> و نهی کسانی که روضهخوانی را وسیله کسب معاش قرار دادهاند<ref>لولو و مرجان، ص ۱۵ -۲۱</ref> سخن گفته است.<br />
==فصل دوم: صدق==<br />
نویسنده در این بخش از کتاب اولا در نکوهش دروغ با تکیه بر متون دینی به تفصیل سخن گفته است. و سپس به تفصیل به بررسی اقسام دروغ پرداخته است. بعد از آن بر سر مراد از صدق در نقل اخبار و قصص میآید که به گفته او سرمایه اصلی شغل روضه خوانی است.<br />
===چه خبری را میتوان نقل کرد؟===<br />
تکلیف کسی که خبر و روایتی را نقل میکند این است که خبر را از شخص ثقه نقل کند. یعنی کسی که به راستگویی او و دوریاش از دروغ اطمینان داشته باشد. در این صورت حتی اگر خبر غلط باشد، نقل کننده عذر شرعی دارد. اما اگر در هنگام نقل خبر، سهلانگاری و مسامحه کند و فرق میان ثقه و غیر ثقه نگذارد و از هر کس هر چه شنیده و از کتاب هر مولفی هر چه دیده نقل کند و آن خبر دروغ باشد، عذری ندارد و دروغگو محسوب میشود و در گناه شریک است و نمیتواند بگوید که نمیدانستم دروغ است چرا که تکلیف او این بوده که از هر کس نقل نکند.<ref>لولو و مرجان، ص ۱۳۳</ref><br />
<br />
علاوه بر این فردی که قصد نقل روایت و خبری را دارد باید تحقیق کند که خبری که ثقهای نقل کرده آیا معارضی دارد یا نه در صورت وجود اخبار مخالف و معارض باید مستنند نقل خود را بگوید و به مخالفت سایرین با آن خبر تصریح کند و خبر را به نحو جزم بیان نکند <ref>لولو و مرجان ص ۱۳۶</ref><br />
<br />
نویسنده همچنین تاکید میکند که تنها بر اساس وثاقت نویسنده یک کتاب نباید به نقل او اعتماد کرد. چون ممکن است که کتاب را در اوایل عمر نوشته باشد و هنوز به مقام تمییز دادن روایت صحیح و ناصحیح نرسیده باشد.<ref>لولو و مرجان، ص ۱۵۵-۱۵۶</ref><br />
<br />
== نمونههایی از اخبار نامعتبر ==<br />
نویسنده در جای جای کتاب خود نمونههایی از روایات و گزارشها و روضههای غیر قابل اعتماد و نادرست را نقل کرده و بررسی کرده است. <br />
<br />
===== روایتی از ارشاد شیخ مفید =====<br />
از جمله درباره روایتی در ارشاد [[شیخ مفید]] که بر اساس آن [[امام علی(ع)]] با کثرت جنگها و شجاعت و دلیری هیچ زخمی بر نداشت. شیخ مفید این را همچون معجزه ای نقل کرده اما محدث نوری با ذکر مثالهای متعدد از روایاتی که حاکی از زخمی شدن امام در جنگ های مختلف بخصوص [[غزوه احد|احد]] است این روایت ارشاد را غیر قابل قبول میداند و آن را تاویل میکند. <ref>لولو و مرجان ص ۱۴۲</ref><br />
<br />
====گزارش بازگشت اهل بیت از شام به کربلا در اربعین====<br />
نمونه دیگر رجوع اهل بیت از شام به کربلا در [[اربعین]] (چهل روز پس از) واقعه کربلا است<br />
محدث نوری در این مثال گزارش [[لهوف]] را نقد و بررسی کرده که بر اساس آن کاروان اهل بیت امام حسین(ع) در بازگشت از شام به کربلا رفته و در روز اربعین همزمان با [[جابر بن عبدالله انصاری]] به محل دفن شهدای کربلا رسیدند.<br />
نویسنده با استدلال به اینکه این روایت، مخالفانی دارد و اینکه در منابع معتبر تاریخی نقل نشده و همچنین با بررسی راه حرکت کاروان و اینکه طی این مسافت در چهل روز ممکن نیست، این خبر را قابل قبول ندانسته است <ref>لولو و مرجان، ص۱۴۴-۱۵۵</ref><br />
<br />
==== نمونههایی از روضههای دروغ ====<br />
نویسنده همچنین در بخشی از کتاب خود هشت نمونه از روضههای دورغ را یادآوری کرده است <ref>لولو و مرجان، ص ۱۶۷-۱۷۲</ref><br />
<br />
== چاپها ==<br />
این کتاب بارها با عناوین مختلف به چاپ رسیده است. از جمله در سال 1379 با تحقیق و تعلیق مصطفی درایتی با عنوان چشماندازی به تحریفات عاشورا به چاپ رسید.<ref>معرفی کتاب «لؤلؤ و مرجان: در شرط پله اول و دوم منبر روضه خوانان»، ص69</ref><br />
<br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع==<br />
* لولو و مرجان، حسین نوری طبرسی، تحقیق حسین استاد ولی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۷۹<br />
* محمد آلاندوزلی. ۱۳۸۱. کتابشناسی توصیفی- انتقادی پیرامون تحریف های عاشورا<br />
* محمد سمیعی. ۱۳۷۹. معرفی کتاب «لؤلؤ و مرجان: در شرط پله اول و دوم منبر روضه خوانان»<br />
<br />
[[رده:کتابهای قرن چهاردهم قمری]]<br />
[[رده:کتابهای پژوهشی درباره زیارت اربعین]]<br />
[[رده:مقالههای تکمیلشده]]</div>Salar2https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%84%D8%A4%D9%84%D8%A4_%D9%88_%D9%85%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D9%86_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=69133لؤلؤ و مرجان (کتاب)2026-08-02T07:59:11Z<p>Salar2: /* منابع */</p>
<hr />
<div>{{ناوبری عمودی اربعین}}<br />
'''لولو و مرجان'''، کتابی از میرزا حسین نوری طبرسی معروف به محدث نوری (درگذشت 1320ق.) درباره پیششرطهای لازم برای روضهخوانی. این کتاب به انتقاد بی پرده از برخی داستانها و روایات رایج در روضه [[امام حسین (ع)|امام حسین(ع)]] شهرت یافته است. <br />
<br />
محتوای کتاب بر مبنای معرفی دو ویژگی اخلاقی که روضهخوان باید داشته باشد سامان یافته است: اخلاص و صدق. منظور از صدق دانستن و عمل کردن به روشهایی است که درستی و نادرستی یک خبر و روایت تاریخی را میتوان با آن تشخیص داد. <br />
<br />
نویسنده در این کتاب نمونههایی از اخبار و گزارشهای غیرقابل اعتماد را که در مجالس روضه تعریف میشود، از نظر حدیثی و تاریخی مورد بررسی قرار داده و نقد کرده است. از جمله این روایتها بازگشت کاروان اهل بیت امام حسین(ع) از شام به [[کربلا]] و رسیدن ایشان به کربلا در نخستین [[اربعین]] شهادت امام حسین(ع) است. <br />
<br />
== نویسنده ==<br />
حسین بن محمدتقی نوری طبرسی (1254-1320ق.) معروف به میرزای نوری و حاجی نوری و محدث نوری است.<ref>کتابشناسی توصیفی- انتقادی پیرامون تحریف های عاشورا، ص 171</ref> او نویسنده کتاب مهم حدیثی مستدرک وسائل الشیعه است و در علم رجال و حدیث مهارت داشت. از آثار دیگر محدث نوری کتاب فصل الخطاب فی تحریف الکتاب است که در آن قران شامل آیاتی بوده است که نزد امامان(ع) است. <br />
<br />
گفته شده که محدث نوری به برپایی آیین سوگواری امام حسین(ع) اهتمام داشت و [[پیادهروی اربعین|پیادهروی دسته جمعی اربعین]] از نجف تا کربلا را دوباره زنده کرد.<ref>کتابشناسی توصیفی- انتقادی پیرامون تحریف های عاشورا، ص171</ref><br />
<br />
==دو شرط لازم برای روضه خوان==<br />
نویسنده کتاب را در پاسخ نامه یکی از علمای هندی نگاشته است که از نشر اکاذیب و مجعولات توسط ذاکرین و روضه خوانان آن دیار شکایت کرده است.<ref name=":0">لولو و مرجان، ص ۲</ref> <br />
محدث نوری که این اشکال را متوجه همه روضهخوانها، حتی در عتبات عالیات، میداند این کتاب را مینویسد تا دو شرط اصلی برای روضهخوان شدن را در آن بیان کند. این دو شرط یکی اخلاص است و دیگری صدق. او نام کتابش را لولو و مرجان در شرط پله اول و دوم منبر روضه خوانان گذاشته است.<ref name=":0" /> <br />
==فصل اول: اخلاص==<br />
نویسنده در این فصل روضه خوانی را در دسته عبادتها قرار داده و شرط هر عبادت را اخلاص عمل برای حضرت باری تعالی میداند.<ref>لولو و مرجان، ص ۱۳</ref> و خطراتی را که ممکن است روضه خوان را در مهلکه هوای نفس بیاندازد برشمرده و درباره آنها هشدار داده است. او در این بخش در نهی ریاکاری در روضهخوانی که برخی آن را در ذکر مصائب امام حسین(ع) جایز دانستهاند<ref>لولو و مرجان، ص ۳۴</ref> و نهی کسانی که روضهخوانی را وسیله کسب معاش قرار دادهاند<ref>لولو و مرجان، ص ۱۵ -۲۱</ref> سخن گفته است.<br />
==فصل دوم: صدق==<br />
نویسنده در این بخش از کتاب اولا در نکوهش دروغ با تکیه بر متون دینی به تفصیل سخن گفته است. و سپس به تفصیل به بررسی اقسام دروغ پرداخته است. بعد از آن بر سر مراد از صدق در نقل اخبار و قصص میآید که به گفته او سرمایه اصلی شغل روضه خوانی است.<br />
===چه خبری را میتوان نقل کرد؟===<br />
تکلیف کسی که خبر و روایتی را نقل میکند این است که خبر را از شخص ثقه نقل کند. یعنی کسی که به راستگویی او و دوریاش از دروغ اطمینان داشته باشد. در این صورت حتی اگر خبر غلط باشد، نقل کننده عذر شرعی دارد. اما اگر در هنگام نقل خبر، سهلانگاری و مسامحه کند و فرق میان ثقه و غیر ثقه نگذارد و از هر کس هر چه شنیده و از کتاب هر مولفی هر چه دیده نقل کند و آن خبر دروغ باشد، عذری ندارد و دروغگو محسوب میشود و در گناه شریک است و نمیتواند بگوید که نمیدانستم دروغ است چرا که تکلیف او این بوده که از هر کس نقل نکند.<ref>لولو و مرجان، ص ۱۳۳</ref><br />
<br />
علاوه بر این فردی که قصد نقل روایت و خبری را دارد باید تحقیق کند که خبری که ثقهای نقل کرده آیا معارضی دارد یا نه در صورت وجود اخبار مخالف و معارض باید مستنند نقل خود را بگوید و به مخالفت سایرین با آن خبر تصریح کند و خبر را به نحو جزم بیان نکند <ref>لولو و مرجان ص ۱۳۶</ref><br />
<br />
نویسنده همچنین تاکید میکند که تنها بر اساس وثاقت نویسنده یک کتاب نباید به نقل او اعتماد کرد. چون ممکن است که کتاب را در اوایل عمر نوشته باشد و هنوز به مقام تمییز دادن روایت صحیح و ناصحیح نرسیده باشد.<ref>لولو و مرجان، ص ۱۵۵-۱۵۶</ref><br />
<br />
== نمونههایی از اخبار نامعتبر ==<br />
نویسنده در جای جای کتاب خود نمونههایی از روایات و گزارشها و روضههای غیر قابل اعتماد و نادرست را نقل کرده و بررسی کرده است. <br />
<br />
===== روایتی از ارشاد شیخ مفید =====<br />
از جمله درباره روایتی در ارشاد [[شیخ مفید]] که بر اساس آن [[امام علی(ع)]] با کثرت جنگها و شجاعت و دلیری هیچ زخمی بر نداشت. شیخ مفید این را همچون معجزه ای نقل کرده اما محدث نوری با ذکر مثالهای متعدد از روایاتی که حاکی از زخمی شدن امام در جنگ های مختلف بخصوص [[غزوه احد|احد]] است این روایت ارشاد را غیر قابل قبول میداند و آن را تاویل میکند. <ref>لولو و مرجان ص ۱۴۲</ref><br />
<br />
====گزارش بازگشت اهل بیت از شام به کربلا در اربعین====<br />
نمونه دیگر رجوع اهل بیت از شام به کربلا در [[اربعین]] (چهل روز پس از) واقعه کربلا است<br />
محدث نوری در این مثال گزارش [[لهوف]] را نقد و بررسی کرده که بر اساس آن کاروان اهل بیت امام حسین(ع) در بازگشت از شام به کربلا رفته و در روز اربعین همزمان با [[جابر بن عبدالله انصاری]] به محل دفن شهدای کربلا رسیدند.<br />
نویسنده با استدلال به اینکه این روایت، مخالفانی دارد و اینکه در منابع معتبر تاریخی نقل نشده و همچنین با بررسی راه حرکت کاروان و اینکه طی این مسافت در چهل روز ممکن نیست، این خبر را قابل قبول ندانسته است <ref>لولو و مرجان، ص۱۴۴-۱۵۵</ref><br />
<br />
==== نمونههایی از روضههای دروغ ====<br />
نویسنده همچنین در بخشی از کتاب خود هشت نمونه از روضههای دورغ را یادآوری کرده است <ref>لولو و مرجان، ص ۱۶۷-۱۷۲</ref><br />
<br />
== چاپها ==<br />
این کتاب بارها با عناوین مختلف به چاپ رسیده است<br />
<br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع==<br />
* لولو و مرجان، حسین نوری طبرسی، تحقیق حسین استاد ولی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۷۹<br />
* محمد آلاندوزلی. ۱۳۸۱. کتابشناسی توصیفی- انتقادی پیرامون تحریف های عاشورا<br />
<br />
[[رده:کتابهای قرن چهاردهم قمری]]<br />
[[رده:کتابهای پژوهشی درباره زیارت اربعین]]<br />
[[رده:مقالههای تکمیلشده]]</div>Salar2https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%84%D8%A4%D9%84%D8%A4_%D9%88_%D9%85%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D9%86_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=69132لؤلؤ و مرجان (کتاب)2026-08-02T07:56:25Z<p>Salar2: /* نویسنده */</p>
<hr />
<div>{{ناوبری عمودی اربعین}}<br />
'''لولو و مرجان'''، کتابی از میرزا حسین نوری طبرسی معروف به محدث نوری (درگذشت 1320ق.) درباره پیششرطهای لازم برای روضهخوانی. این کتاب به انتقاد بی پرده از برخی داستانها و روایات رایج در روضه [[امام حسین (ع)|امام حسین(ع)]] شهرت یافته است. <br />
<br />
محتوای کتاب بر مبنای معرفی دو ویژگی اخلاقی که روضهخوان باید داشته باشد سامان یافته است: اخلاص و صدق. منظور از صدق دانستن و عمل کردن به روشهایی است که درستی و نادرستی یک خبر و روایت تاریخی را میتوان با آن تشخیص داد. <br />
<br />
نویسنده در این کتاب نمونههایی از اخبار و گزارشهای غیرقابل اعتماد را که در مجالس روضه تعریف میشود، از نظر حدیثی و تاریخی مورد بررسی قرار داده و نقد کرده است. از جمله این روایتها بازگشت کاروان اهل بیت امام حسین(ع) از شام به [[کربلا]] و رسیدن ایشان به کربلا در نخستین [[اربعین]] شهادت امام حسین(ع) است. <br />
<br />
== نویسنده ==<br />
حسین بن محمدتقی نوری طبرسی (1254-1320ق.) معروف به میرزای نوری و حاجی نوری و محدث نوری است.<ref>کتابشناسی توصیفی- انتقادی پیرامون تحریف های عاشورا، ص 171</ref> او نویسنده کتاب مهم حدیثی مستدرک وسائل الشیعه است و در علم رجال و حدیث مهارت داشت. از آثار دیگر محدث نوری کتاب فصل الخطاب فی تحریف الکتاب است که در آن قران شامل آیاتی بوده است که نزد امامان(ع) است. <br />
<br />
گفته شده که محدث نوری به برپایی آیین سوگواری امام حسین(ع) اهتمام داشت و [[پیادهروی اربعین|پیادهروی دسته جمعی اربعین]] از نجف تا کربلا را دوباره زنده کرد.<ref>کتابشناسی توصیفی- انتقادی پیرامون تحریف های عاشورا، ص171</ref><br />
<br />
==دو شرط لازم برای روضه خوان==<br />
نویسنده کتاب را در پاسخ نامه یکی از علمای هندی نگاشته است که از نشر اکاذیب و مجعولات توسط ذاکرین و روضه خوانان آن دیار شکایت کرده است.<ref name=":0">لولو و مرجان، ص ۲</ref> <br />
محدث نوری که این اشکال را متوجه همه روضهخوانها، حتی در عتبات عالیات، میداند این کتاب را مینویسد تا دو شرط اصلی برای روضهخوان شدن را در آن بیان کند. این دو شرط یکی اخلاص است و دیگری صدق. او نام کتابش را لولو و مرجان در شرط پله اول و دوم منبر روضه خوانان گذاشته است.<ref name=":0" /> <br />
==فصل اول: اخلاص==<br />
نویسنده در این فصل روضه خوانی را در دسته عبادتها قرار داده و شرط هر عبادت را اخلاص عمل برای حضرت باری تعالی میداند.<ref>لولو و مرجان، ص ۱۳</ref> و خطراتی را که ممکن است روضه خوان را در مهلکه هوای نفس بیاندازد برشمرده و درباره آنها هشدار داده است. او در این بخش در نهی ریاکاری در روضهخوانی که برخی آن را در ذکر مصائب امام حسین(ع) جایز دانستهاند<ref>لولو و مرجان، ص ۳۴</ref> و نهی کسانی که روضهخوانی را وسیله کسب معاش قرار دادهاند<ref>لولو و مرجان، ص ۱۵ -۲۱</ref> سخن گفته است.<br />
==فصل دوم: صدق==<br />
نویسنده در این بخش از کتاب اولا در نکوهش دروغ با تکیه بر متون دینی به تفصیل سخن گفته است. و سپس به تفصیل به بررسی اقسام دروغ پرداخته است. بعد از آن بر سر مراد از صدق در نقل اخبار و قصص میآید که به گفته او سرمایه اصلی شغل روضه خوانی است.<br />
===چه خبری را میتوان نقل کرد؟===<br />
تکلیف کسی که خبر و روایتی را نقل میکند این است که خبر را از شخص ثقه نقل کند. یعنی کسی که به راستگویی او و دوریاش از دروغ اطمینان داشته باشد. در این صورت حتی اگر خبر غلط باشد، نقل کننده عذر شرعی دارد. اما اگر در هنگام نقل خبر، سهلانگاری و مسامحه کند و فرق میان ثقه و غیر ثقه نگذارد و از هر کس هر چه شنیده و از کتاب هر مولفی هر چه دیده نقل کند و آن خبر دروغ باشد، عذری ندارد و دروغگو محسوب میشود و در گناه شریک است و نمیتواند بگوید که نمیدانستم دروغ است چرا که تکلیف او این بوده که از هر کس نقل نکند.<ref>لولو و مرجان، ص ۱۳۳</ref><br />
<br />
علاوه بر این فردی که قصد نقل روایت و خبری را دارد باید تحقیق کند که خبری که ثقهای نقل کرده آیا معارضی دارد یا نه در صورت وجود اخبار مخالف و معارض باید مستنند نقل خود را بگوید و به مخالفت سایرین با آن خبر تصریح کند و خبر را به نحو جزم بیان نکند <ref>لولو و مرجان ص ۱۳۶</ref><br />
<br />
نویسنده همچنین تاکید میکند که تنها بر اساس وثاقت نویسنده یک کتاب نباید به نقل او اعتماد کرد. چون ممکن است که کتاب را در اوایل عمر نوشته باشد و هنوز به مقام تمییز دادن روایت صحیح و ناصحیح نرسیده باشد.<ref>لولو و مرجان، ص ۱۵۵-۱۵۶</ref><br />
<br />
== نمونههایی از اخبار نامعتبر ==<br />
نویسنده در جای جای کتاب خود نمونههایی از روایات و گزارشها و روضههای غیر قابل اعتماد و نادرست را نقل کرده و بررسی کرده است. <br />
<br />
===== روایتی از ارشاد شیخ مفید =====<br />
از جمله درباره روایتی در ارشاد [[شیخ مفید]] که بر اساس آن [[امام علی(ع)]] با کثرت جنگها و شجاعت و دلیری هیچ زخمی بر نداشت. شیخ مفید این را همچون معجزه ای نقل کرده اما محدث نوری با ذکر مثالهای متعدد از روایاتی که حاکی از زخمی شدن امام در جنگ های مختلف بخصوص [[غزوه احد|احد]] است این روایت ارشاد را غیر قابل قبول میداند و آن را تاویل میکند. <ref>لولو و مرجان ص ۱۴۲</ref><br />
<br />
====گزارش بازگشت اهل بیت از شام به کربلا در اربعین====<br />
نمونه دیگر رجوع اهل بیت از شام به کربلا در [[اربعین]] (چهل روز پس از) واقعه کربلا است<br />
محدث نوری در این مثال گزارش [[لهوف]] را نقد و بررسی کرده که بر اساس آن کاروان اهل بیت امام حسین(ع) در بازگشت از شام به کربلا رفته و در روز اربعین همزمان با [[جابر بن عبدالله انصاری]] به محل دفن شهدای کربلا رسیدند.<br />
نویسنده با استدلال به اینکه این روایت، مخالفانی دارد و اینکه در منابع معتبر تاریخی نقل نشده و همچنین با بررسی راه حرکت کاروان و اینکه طی این مسافت در چهل روز ممکن نیست، این خبر را قابل قبول ندانسته است <ref>لولو و مرجان، ص۱۴۴-۱۵۵</ref><br />
<br />
==== نمونههایی از روضههای دروغ ====<br />
نویسنده همچنین در بخشی از کتاب خود هشت نمونه از روضههای دورغ را یادآوری کرده است <ref>لولو و مرجان، ص ۱۶۷-۱۷۲</ref><br />
<br />
== چاپها ==<br />
این کتاب بارها با عناوین مختلف به چاپ رسیده است<br />
<br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع==<br />
لولو و مرجان، حسین نوری طبرسی، تحقیق حسین استاد ولی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۷۹<br />
<br />
[[رده:کتابهای قرن چهاردهم قمری]]<br />
[[رده:کتابهای پژوهشی درباره زیارت اربعین]]<br />
[[رده:مقالههای تکمیلشده]]</div>Salar2https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%84%D8%A4%D9%84%D8%A4_%D9%88_%D9%85%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D9%86_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=69131لؤلؤ و مرجان (کتاب)2026-08-02T07:37:42Z<p>Salar2: </p>
<hr />
<div>{{ناوبری عمودی اربعین}}<br />
'''لولو و مرجان'''، کتابی از میرزا حسین نوری طبرسی معروف به محدث نوری (درگذشت 1320ق.) درباره پیششرطهای لازم برای روضهخوانی. این کتاب به انتقاد بی پرده از برخی داستانها و روایات رایج در روضه [[امام حسین (ع)|امام حسین(ع)]] شهرت یافته است. <br />
<br />
محتوای کتاب بر مبنای معرفی دو ویژگی اخلاقی که روضهخوان باید داشته باشد سامان یافته است: اخلاص و صدق. منظور از صدق دانستن و عمل کردن به روشهایی است که درستی و نادرستی یک خبر و روایت تاریخی را میتوان با آن تشخیص داد. <br />
<br />
نویسنده در این کتاب نمونههایی از اخبار و گزارشهای غیرقابل اعتماد را که در مجالس روضه تعریف میشود، از نظر حدیثی و تاریخی مورد بررسی قرار داده و نقد کرده است. از جمله این روایتها بازگشت کاروان اهل بیت امام حسین(ع) از شام به [[کربلا]] و رسیدن ایشان به کربلا در نخستین [[اربعین]] شهادت امام حسین(ع) است. <br />
<br />
== نویسنده ==<br />
حسین بن محمدتقی نوری طبرسی (1254-1320ق.) معروف به میرزای نوری و حاجی نوری و محدث نوری است.<ref>کتابشناسی توصیفی- انتقادی پیرامون تحریف های عاشورا، ص 171</ref> او نویسنده کتاب مهم حدیثی مستدرک وسائل الشیعه است و در علم رجال و حدیث مهارت داشت. <br />
<br />
گفته شده که محدث نوری رسم [[پیادهروی اربعین|پیادهروی دسته جمعی اربعین]] از نجف تا کربلا را پس از اینکه فراموش شده بود دوباره زنده کرد.<ref>کتابشناسی توصیفی- انتقادی پیرامون تحریف های عاشورا، ص171</ref><br />
<br />
==دو شرط لازم برای روضه خوان==<br />
نویسنده کتاب را در پاسخ نامه یکی از علمای هندی نگاشته است که از نشر اکاذیب و مجعولات توسط ذاکرین و روضه خوانان آن دیار شکایت کرده است.<ref name=":0">لولو و مرجان، ص ۲</ref> <br />
محدث نوری که این اشکال را متوجه همه روضهخوانها، حتی در عتبات عالیات، میداند این کتاب را مینویسد تا دو شرط اصلی برای روضهخوان شدن را در آن بیان کند. این دو شرط یکی اخلاص است و دیگری صدق. او نام کتابش را لولو و مرجان در شرط پله اول و دوم منبر روضه خوانان گذاشته است.<ref name=":0" /> <br />
==فصل اول: اخلاص==<br />
نویسنده در این فصل روضه خوانی را در دسته عبادتها قرار داده و شرط هر عبادت را اخلاص عمل برای حضرت باری تعالی میداند.<ref>لولو و مرجان، ص ۱۳</ref> و خطراتی را که ممکن است روضه خوان را در مهلکه هوای نفس بیاندازد برشمرده و درباره آنها هشدار داده است. او در این بخش در نهی ریاکاری در روضهخوانی که برخی آن را در ذکر مصائب امام حسین(ع) جایز دانستهاند<ref>لولو و مرجان، ص ۳۴</ref> و نهی کسانی که روضهخوانی را وسیله کسب معاش قرار دادهاند<ref>لولو و مرجان، ص ۱۵ -۲۱</ref> سخن گفته است.<br />
==فصل دوم: صدق==<br />
نویسنده در این بخش از کتاب اولا در نکوهش دروغ با تکیه بر متون دینی به تفصیل سخن گفته است. و سپس به تفصیل به بررسی اقسام دروغ پرداخته است. بعد از آن بر سر مراد از صدق در نقل اخبار و قصص میآید که به گفته او سرمایه اصلی شغل روضه خوانی است.<br />
===چه خبری را میتوان نقل کرد؟===<br />
تکلیف کسی که خبر و روایتی را نقل میکند این است که خبر را از شخص ثقه نقل کند. یعنی کسی که به راستگویی او و دوریاش از دروغ اطمینان داشته باشد. در این صورت حتی اگر خبر غلط باشد، نقل کننده عذر شرعی دارد. اما اگر در هنگام نقل خبر، سهلانگاری و مسامحه کند و فرق میان ثقه و غیر ثقه نگذارد و از هر کس هر چه شنیده و از کتاب هر مولفی هر چه دیده نقل کند و آن خبر دروغ باشد، عذری ندارد و دروغگو محسوب میشود و در گناه شریک است و نمیتواند بگوید که نمیدانستم دروغ است چرا که تکلیف او این بوده که از هر کس نقل نکند.<ref>لولو و مرجان، ص ۱۳۳</ref><br />
<br />
علاوه بر این فردی که قصد نقل روایت و خبری را دارد باید تحقیق کند که خبری که ثقهای نقل کرده آیا معارضی دارد یا نه در صورت وجود اخبار مخالف و معارض باید مستنند نقل خود را بگوید و به مخالفت سایرین با آن خبر تصریح کند و خبر را به نحو جزم بیان نکند <ref>لولو و مرجان ص ۱۳۶</ref><br />
<br />
نویسنده همچنین تاکید میکند که تنها بر اساس وثاقت نویسنده یک کتاب نباید به نقل او اعتماد کرد. چون ممکن است که کتاب را در اوایل عمر نوشته باشد و هنوز به مقام تمییز دادن روایت صحیح و ناصحیح نرسیده باشد.<ref>لولو و مرجان، ص ۱۵۵-۱۵۶</ref><br />
<br />
== نمونههایی از اخبار نامعتبر ==<br />
نویسنده در جای جای کتاب خود نمونههایی از روایات و گزارشها و روضههای غیر قابل اعتماد و نادرست را نقل کرده و بررسی کرده است. <br />
<br />
===== روایتی از ارشاد شیخ مفید =====<br />
از جمله درباره روایتی در ارشاد [[شیخ مفید]] که بر اساس آن [[امام علی(ع)]] با کثرت جنگها و شجاعت و دلیری هیچ زخمی بر نداشت. شیخ مفید این را همچون معجزه ای نقل کرده اما محدث نوری با ذکر مثالهای متعدد از روایاتی که حاکی از زخمی شدن امام در جنگ های مختلف بخصوص [[غزوه احد|احد]] است این روایت ارشاد را غیر قابل قبول میداند و آن را تاویل میکند. <ref>لولو و مرجان ص ۱۴۲</ref><br />
<br />
====گزارش بازگشت اهل بیت از شام به کربلا در اربعین====<br />
نمونه دیگر رجوع اهل بیت از شام به کربلا در [[اربعین]] (چهل روز پس از) واقعه کربلا است<br />
محدث نوری در این مثال گزارش [[لهوف]] را نقد و بررسی کرده که بر اساس آن کاروان اهل بیت امام حسین(ع) در بازگشت از شام به کربلا رفته و در روز اربعین همزمان با [[جابر بن عبدالله انصاری]] به محل دفن شهدای کربلا رسیدند.<br />
نویسنده با استدلال به اینکه این روایت، مخالفانی دارد و اینکه در منابع معتبر تاریخی نقل نشده و همچنین با بررسی راه حرکت کاروان و اینکه طی این مسافت در چهل روز ممکن نیست، این خبر را قابل قبول ندانسته است <ref>لولو و مرجان، ص۱۴۴-۱۵۵</ref><br />
<br />
==== نمونههایی از روضههای دروغ ====<br />
نویسنده همچنین در بخشی از کتاب خود هشت نمونه از روضههای دورغ را یادآوری کرده است <ref>لولو و مرجان، ص ۱۶۷-۱۷۲</ref><br />
<br />
== چاپها ==<br />
این کتاب بارها با عناوین مختلف به چاپ رسیده است<br />
<br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع==<br />
لولو و مرجان، حسین نوری طبرسی، تحقیق حسین استاد ولی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۷۹<br />
<br />
[[رده:کتابهای قرن چهاردهم قمری]]<br />
[[رده:کتابهای پژوهشی درباره زیارت اربعین]]<br />
[[رده:مقالههای تکمیلشده]]</div>Salar2https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%84%D8%A4%D9%84%D8%A4_%D9%88_%D9%85%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D9%86_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=69130لؤلؤ و مرجان (کتاب)2026-08-02T06:52:41Z<p>Salar2: </p>
<hr />
<div>{{ناوبری عمودی اربعین}}<br />
'''لولو و مرجان'''، کتابی از میرزا حسین نوری طبرسی معروف به محدث نوری (درگذشت 1320ق.) درباره پیششرطهای لازم برای روضهخوانی. این کتاب به انتقاد بی پرده از برخی داستانها و روایات رایج در روضه [[امام حسین (ع)|امام حسین(ع)]] شهرت یافته است. <br />
<br />
محتوای کتاب بر مبنای معرفی دو ویژگی اخلاقی که روضهخوان باید داشته باشد سامان یافته است: اخلاص و صدق. منظور از صدق دانستن و عمل کردن به روشهایی است که درستی و نادرستی یک خبر و روایت تاریخی را میتوان با آن تشخیص داد. <br />
<br />
نویسنده در این کتاب نمونههایی از اخبار و گزارشهای غیرقابل اعتماد را که در مجالس روضه تعریف میشود، از نظر حدیثی و تاریخی مورد بررسی قرار داده و نقد کرده است. از جمله این روایتها بازگشت کاروان اهل بیت امام حسین(ع) از شام به [[کربلا]] و رسیدن ایشان به کربلا در نخستین [[اربعین]] شهادت امام حسین(ع) است. <br />
==دو شرط لازم برای روضه خوان==<br />
نویسنده کتاب را در پاسخ نامه یکی از علمای هندی نگاشته است که از نشر اکاذیب و مجعولات توسط ذاکرین و روضه خوانان آن دیار شکایت کرده است.<ref name=":0">لولو و مرجان، ص ۲</ref> <br />
محدث نوری که این اشکال را متوجه همه روضهخوانها، حتی در عتبات عالیات، میداند این کتاب را مینویسد تا دو شرط اصلی برای روضهخوان شدن را در آن بیان کند. این دو شرط یکی اخلاص است و دیگری صدق. او نام کتابش را لولو و مرجان در شرط پله اول و دوم منبر روضه خوانان گذاشته است.<ref name=":0" /> <br />
==فصل اول: اخلاص==<br />
نویسنده در این فصل روضه خوانی را در دسته عبادتها قرار داده و شرط هر عبادت را اخلاص عمل برای حضرت باری تعالی میداند.<ref>لولو و مرجان، ص ۱۳</ref> و خطراتی را که ممکن است روضه خوان را در مهلکه هوای نفس بیاندازد برشمرده و درباره آنها هشدار داده است. او در این بخش در نهی ریاکاری در روضهخوانی که برخی آن را در ذکر مصائب امام حسین(ع) جایز دانستهاند<ref>لولو و مرجان، ص ۳۴</ref> و نهی کسانی که روضهخوانی را وسیله کسب معاش قرار دادهاند<ref>لولو و مرجان، ص ۱۵ -۲۱</ref> سخن گفته است.<br />
==فصل دوم: صدق==<br />
نویسنده در این بخش از کتاب اولا در نکوهش دروغ با تکیه بر متون دینی به تفصیل سخن گفته است. و سپس به تفصیل به بررسی اقسام دروغ پرداخته است. بعد از آن بر سر مراد از صدق در نقل اخبار و قصص میآید که به گفته او سرمایه اصلی شغل روضه خوانی است.<br />
===چه خبری را میتوان نقل کرد؟===<br />
تکلیف کسی که خبر و روایتی را نقل میکند این است که خبر را از شخص ثقه نقل کند. یعنی کسی که به راستگویی او و دوریاش از دروغ اطمینان داشته باشد. در این صورت حتی اگر خبر غلط باشد، نقل کننده عذر شرعی دارد. اما اگر در هنگام نقل خبر، سهلانگاری و مسامحه کند و فرق میان ثقه و غیر ثقه نگذارد و از هر کس هر چه شنیده و از کتاب هر مولفی هر چه دیده نقل کند و آن خبر دروغ باشد، عذری ندارد و دروغگو محسوب میشود و در گناه شریک است و نمیتواند بگوید که نمیدانستم دروغ است چرا که تکلیف او این بوده که از هر کس نقل نکند.<ref>لولو و مرجان، ص ۱۳۳</ref><br />
<br />
علاوه بر این فردی که قصد نقل روایت و خبری را دارد باید تحقیق کند که خبری که ثقهای نقل کرده آیا معارضی دارد یا نه در صورت وجود اخبار مخالف و معارض باید مستنند نقل خود را بگوید و به مخالفت سایرین با آن خبر تصریح کند و خبر را به نحو جزم بیان نکند <ref>لولو و مرجان ص ۱۳۶</ref><br />
<br />
نویسنده همچنین تاکید میکند که تنها بر اساس وثاقت نویسنده یک کتاب نباید به نقل او اعتماد کرد. چون ممکن است که کتاب را در اوایل عمر نوشته باشد و هنوز به مقام تمییز دادن روایت صحیح و ناصحیح نرسیده باشد.<ref>لولو و مرجان، ص ۱۵۵-۱۵۶</ref><br />
<br />
== نمونههایی از اخبار نامعتبر ==<br />
نویسنده در جای جای کتاب خود نمونههایی از روایات و گزارشها و روضههای غیر قابل اعتماد و نادرست را نقل کرده و بررسی کرده است. <br />
<br />
===== روایتی از ارشاد شیخ مفید =====<br />
از جمله درباره روایتی در ارشاد [[شیخ مفید]] که بر اساس آن [[امام علی(ع)]] با کثرت جنگها و شجاعت و دلیری هیچ زخمی بر نداشت. شیخ مفید این را همچون معجزه ای نقل کرده اما محدث نوری با ذکر مثالهای متعدد از روایاتی که حاکی از زخمی شدن امام در جنگ های مختلف بخصوص [[غزوه احد|احد]] است این روایت ارشاد را غیر قابل قبول میداند و آن را تاویل میکند. <ref>لولو و مرجان ص ۱۴۲</ref><br />
<br />
====گزارش بازگشت اهل بیت از شام به کربلا در اربعین====<br />
نمونه دیگر رجوع اهل بیت از شام به کربلا در [[اربعین]] (چهل روز پس از) واقعه کربلا است<br />
محدث نوری در این مثال گزارش [[لهوف]] را نقد و بررسی کرده که بر اساس آن کاروان اهل بیت امام حسین(ع) در بازگشت از شام به کربلا رفته و در روز اربعین همزمان با [[جابر بن عبدالله انصاری]] به محل دفن شهدای کربلا رسیدند.<br />
نویسنده با استدلال به اینکه این روایت، مخالفانی دارد و اینکه در منابع معتبر تاریخی نقل نشده و همچنین با بررسی راه حرکت کاروان و اینکه طی این مسافت در چهل روز ممکن نیست، این خبر را قابل قبول ندانسته است <ref>لولو و مرجان، ص۱۴۴-۱۵۵</ref><br />
<br />
==== نمونههایی از روضههای دروغ ====<br />
نویسنده همچنین در بخشی از کتاب خود هشت نمونه از روضههای دورغ را یادآوری کرده است <ref>لولو و مرجان، ص ۱۶۷-۱۷۲</ref><br />
<br />
== چاپها ==<br />
این کتاب بارها با عناوین مختلف به چاپ رسیده است<br />
<br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع==<br />
لولو و مرجان، حسین نوری طبرسی، تحقیق حسین استاد ولی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۷۹<br />
<br />
[[رده:کتابهای قرن چهاردهم قمری]]<br />
[[رده:کتابهای پژوهشی درباره زیارت اربعین]]<br />
[[رده:مقالههای تکمیلشده]]</div>Salar2https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B1_%D9%82%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C&diff=69102اسرار قربانی2026-08-01T06:54:47Z<p>Salar2: </p>
<hr />
<div><br />
'''اسرار قُربانی''' حقایق و حکمتهای پنهانِ ذبح چهارپایان توسط [[حجگزاران]] در سرزمین [[منا]] است. [[قربانی]] یکی از [[اعمال واجب حج]] و از [[شعائر الهی]] است که با هدف تقرب به خداوند انجام میشود. در آموزههای اسلامی، این عمل تنها ذبح حیوان نیست، بلکه نمادی از بندگی و تسلیم در برابر فرمان الهی است. در منابع اسلامی قربانی را جلوهای از تقرب به خدا، تزکیه نفس، احیای سنت ابراهیمی و گسترش همدلی و عدالت اجتماعی در جامعه اسلامی دانستهاند. <br />
<br />
از مهمترین اسرار و حکمتهای قربانی را آمرزش گناهان، تقویت [[تقوا]]، پیروی از سنت [[حضرت ابراهیم(ع)]]، مبارزه با هوای نفس و ذبح صفات حیوانی برشمردهاند. برخی برآنند حاجی با قربانی، آمادگی خود را برای فدا کردن خواستههای نفسانی در راه خدا نشان میدهد و روح بندگی را در خود تقویت میکند.<br />
<br />
قربانی همچنین شکرگزاری نعمتهای الهی، یاد خدا و حمایت از نیازمندان را به همراه دارد؛ ازاینرو در قرآن بر [[اطعام]] فقرا از گوشت قربانی تأکید شده است. در روایات نیز تقسیم گوشت قربانی میان خانواده، نیازمندان و دیگران از مستحبات این عمل شمرده شده است.<br />
<br />
== قربانی ==<br />
{{اصلی|قربانی}}قُربانی ذبح گوسفند یا گاو، یا نحر شتر و از اعمال واجب [[حج]] است.<ref>شرائع الاسلام، ج۱، ص۲۶۰ ؛ منتهی المطلب، ج۱۱، ص۱۸۳ ؛ جواهرالکلام،ج۱۹،ص۱۳۶؛ البدائع،ج۵، ص۶۹، المجموع،ج۸، ص۳۹۸، المغنی، ج۱۱، ص۹۶، ۱۱۸؛ صحیح مسلم، ج۲، ص۹۵۵ ؛ وسائل الشیعه، ج۱۰، باب ۱۰ از ابواب ذبح، ح۱ و ۲ و۵.</ref> واژه «قربان» به معنای نزدیک شدن است، قربانی نیز که از همین ریشه است، موجب قرب و نزدیکی انسان به خدا میشود.<ref>مقاییس اللغه، ج۵، ص۸۰.</ref> به فتوای فقیهان [[شیعه]]، مکان قربانی [[منا]]<ref>تذکره الفقهاء ، ج۸، ص۲۵۲ ؛ ریاض المسائل، ج۶، ص۴۰۰ ؛ جواهرالکلام، ج۱۹، ص۱۲۰ ؛ وسائل الشیعه، ج۱۰، باب ۲۸ از ابواب ذبح، ح۲ ؛ باب ۴ از ابواب ذبح، ح۱ و ۵و۶ و ۷.</ref> و زمان آن روز [[عید قربان]] است.<ref>مدارک الاحکام، ج۸، ص۲۷ ؛ مستندالشیعه، ج۱۲، ص۲۹۹؛ جواهرالکلام، ج۱۹، ص۲۲۳.</ref> بیشتر فقیهان [[اهلسنت]] زمان قربانی را روزهای دهم، یازدهم و دوازدهم ذیحجه دانستهاند.<ref>الموسوعه الفقهیه الکویتیه، ج۴۲، ص۲۴۹.</ref>همه مذاهب اسلامی برای حیوان قربانی شرایطی مانند پیر و لاغر نبودن را ذکر کردهاند.<ref>شرائع الاسلام، ج۱، ص۲۶۰ ؛ جواهرالکلام، ج۱۹، ص۱۳۹؛ سنن الترمذی،ج۴، ص۸۷ .</ref> بر اساس منابع روایی شیعه، قربانی نباید ناقص باشد.<ref>مستندالشیعه، ج۱۲، ص۳۰۷ ؛ جواهرالکلام،ج۱۹، ص۱۳۶-۱۳۸ ؛ الحدائق الناضره ج۱۷، ص۸۸-۹۱.</ref> <br />
<br />
به فتوای بیشتر فقیهان شیعه، مستحب است حاجی گوشت قربانی را سه قسمت کند؛ بخشی را هدیه کند، بخش دیگر را [[صدقه]] دهد و قدری را بخورد.<ref>النهایه، ص۲۶۱ ؛ ریاض المسائل، ج۶، ص۴۲۸ ؛ جواهرالکلام، ج۱۹، ص۱۵۷ ؛ علل الشرائع، ج۲، ص۴۳۸.</ref> در مقابل، به نظر فقیهان [[مذهب شافعی|شافعی]]، خوردن گوشت قربانیِ واجب جایز نیست.<ref>مُغْنِی الْمُحْتَاج، ج۱، ص۵۳۱.</ref> ذبح شتر در درجه نخست و گاو در درجه دوم، از مستحبات قربانی است.<ref>وسائل الشیعه، ج۱۰، باب ۱۰ از ابواب ذبح، ح۵.</ref> همچنین فربه بودن حیوان<ref>وسائل الشیعه، ج۱۰، باب ۱۳ از ابواب ذبح.</ref>، و ذبح پس از طلوع آفتاب روز [[عید قربان]]، از مستحبات قربانی است.<ref>مسالک الافهام،ج۲، ص۳۱۸ ؛ جواهرالکلام، ج۱۹، ص۲۱۹؛ سنن الترمذی، ج۳، ص۲۴۱.</ref> در [[آیه ۳۶ سوره حج]]، سفارش شده از گوشت قربانی مستمندان قانع و فقیر [[اطعام در حج|اطعام]] شوند.<ref name=":1">حج، آیه ۳۶.</ref><br />
<br />
=== اهمیت قربانی ===<br />
بر اساس حدیثی از [[امام علی(ع)]]، اگر مردم به فواید قربانی آگاه بودند، حتی با قرض گرفتن قربانی میکردند.<ref>علل الشرائع، ج 2، ص 440.</ref> بر اساس [[قرآن]]، خداوند قربانی را از شعائر و نشانههای الهی<ref>مائده، آیه ۲ ؛ حج آیه ۳۶.</ref> معرفی کرده و وسیله قیام<ref>مصباح المنیر، ریشه قوم.</ref> و برپا بودن مردم شمرده است.<ref>تفسیر کبیر، ج۱۲، ص۱۰۰ ؛ تفسیر المیزان، ج۶، ص۱۴۲ ؛ تفسیر نمونه، ج۵، ص۹۰.</ref> <br />
<br />
== فلسفه قربانی ==<br />
منابع مکتوب [[شیعه]]، حکمتها و حقیقتهای باطنی برای عمل [[قربانی]] بیان کردهاند که حکایت از علت تشریع، اهداف و نتایج باطنی این عمل دارد.<br />
<br />
=== بخشش گناهان و تقرب به خداوند ===<br />
بنابر روایتی از [[امام سجاد(ع)]]: «هر گاه حاجی حیوان را ذبح کند از آتش جهنم نجات مییابد.»<ref>المحاسن، ج1، ص67.</ref> بر اساس روایتی، [[امام صادق(ع)]] در پاسخ به فلسفه قربانی، اولین قطره خون قربانی را باعث بخشیده شدن گناهان صاحب قربانی دانسته است و قربانی را وسیلهای برای آزمودن تقوای او شمرده است.<ref>بحارالانوار، ج۹۶، ص۲۹۶ـ۲۹۸.</ref> قرآن نیز قربانی کردن را نشانه تقوا دانسته است.<ref>حج، آیه ۳۷.</ref> در حدیثی نقل شده که خداوند قربانی کردن را دوست دارد<ref>وسائل الشیعه، ج16، ص374.</ref> بر اساس آیات قرآن، قربانی کردن باعث تقرب به خداوند،<ref>سوره مائده، آیه 27 .</ref> تعظیم شعائر و ایجاد [[تقوا]] در [[حجگزار]] است.<ref>سوره حج ، آیه 36 .</ref> <br />
<br />
=== همراهی با ابراهیم(ع) ===<br />
قربانی در روز [[عید قربان]] را نوعی پیروی از سنت [[حضرت ابراهیم(ع)]] دانستهاند<ref>مستدرک الوسائل، ج1 ، ص168.</ref>، که با تسلیم دربرابر امر خدا، اقدام به ذبح فرزندش [[حضرت اسماعیل(ع)|اسماعیل]] کرد و خدا ذبح عظیمی را فدای او کرد.<ref>صافات، آیه ۱۰۷.</ref> براساس برداشت برخی محققان از آیات قرآن، هدف از انجام عمل [[قربانی]] توسط [[حاجیان]]، طلب فضل و خشنودی پروردگارشان است <ref>سوره مائده، آیه 2.</ref> و عمل قربانی در هر امتی با هدف یادکردن نام خدا و تسلیم دربرابر خداوند<ref>سوره حج ، آیه 34 .</ref>، [[تشریع]] شده است.<ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 228.</ref><br />
<br />
=== ذبح مقام حیوانی و کشتن هوای نفسانی ===<br />
برخی بر اساس روایات اسلامی، حقیقت قربانی کردن در روز عید را کشتن ذات حیوانی و هوا و هوس در وجود انسان دانستهاند.<ref name=":0">اسرار و معارف حج: با الهام از سخنان حکیم متاله آیت الله سید ابو الحسن رفیعی قزوینی، ص 40 و 41 .</ref><ref>معراج السعاده، ص71 ؛ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 229.</ref> [[امام صادق(ع)]] به حجگزاران توصیه میکند که هنگام قربانی کردن، گلوی هوای نفس و طمع را قطع کنند.<ref>مصباح الشریعه، ص92 .</ref> <br />
<br />
فقیهان مذاهب اسلامی به تصریح [[آیه ۱۹۶ سوره بقره]] برآنند که اگر کسی از قربانی کردن ناتوان شد، باید به جای آن، سه روز پیاپی در حج و هفت روز پس از بازگشت از حج، [[روزه]] بگیرد.<ref>.الحدائق الناضره، ج۱۷، ص۱۱۷ ؛ جواهرالکلام، ج۱۹، ص۱۲۶؛ الفقه علی المذاهب الخمسه، ج۱، ص۴۰۰؛ مستندالشیعه، ج۱۲، ص۳۴۳.</ref> گفته شده که این حکم فقهی برای آن است که «اگر حاجی قدرت محو کردن جنبه حیوانیت خود را با قربانی ندارد، پس دست کم با روزه گرفتن مقام حیوانی را تضعیف و ناتوان کند.»<ref name=":0" /><br />
<br />
=== شکر خدا و یاد خداوند ===<br />
به اشاره قرآن، آیین قربانیِ چهارپایان{{یادداشت|اشاره اصلی آیه فقط به گوشت شتر است اما محققان اسرار حج، آنرا سرایت دادهاند به به گوسنفد و گاو ، به معنای هر چهارپایی که برای حج قربانی میشود. منبع: درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 230.}} در حج قرار داده شد و آنها رام انسان شدند تا برای قربانی و طعام در اختیار انسان باشند به امید اینکه انسان شکر خدا را به جا بیاورد.<ref name=":1" /> بر این اساس نویسندگان [[اسرار حج]] بر این باورند که قربانی به عنوان شکر نعمتهای الهی به خصوص توفیق انجام [[حج]] از سوی [[حجگزار]] انجام میشود.<ref>از میقات تا عرفات ، ص130 و 131 ؛ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 234.</ref> آیهای از قرآن نیز قربانی کردن را عامل یاد خدا به جهت یادآوری نعمت چهارپایان دانسته است<ref>لقمان ، آیه 28 .</ref> و گفته شده همه نعمتهای الهی باید برای انسان عامل یاد خدا باشد.<ref>جرعه ای از صهبای حج ، ص228.</ref><br />
<br />
=== بهره مندی نیازمندان ===<br />
براساس روایتی، خداوند قربانی را مقرر و واجب کرده تا بینوایان و مسکینان از گوشتشان استفاده کنند و سیر شوند. روایت دیگری فلسفه [[قربانی]] را از این جهت بیان کرده که از این طریق گشایشی در امور اقتصادی بی نوایان فراهم گردد.<ref>علل الشرایع، ص ۴۳۷ .</ref> قرآن نیز توصیه به [[اطعام]] فقرا از گوشت قربانی کرده است.<ref>سوره حج ، آیه 36 .</ref> روش [[امام سجاد (ع)]] و [[امام باقر (ع)]] در قربانی، بخشش یک سوم از آن به همسایگان و یک سوم به بینوایان بود و ثلثی را نیز برای خانواد خود باقی میگذاشتند.<ref>وسائل الشيعه، باب 4 ، ج ۱۶، ص 374، ح12.</ref><br />
<br />
== مقالههای مرتبط ==<br />
<br />
* [[عید قربان]]<br />
* [[اسرار حج]]<br />
<br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس}}<br />
<br />
== منابع ==<br />
{{منابع}}<br />
*'''اسرار و معارف حج: با الهام از سخنان حکیم متاله آیت الله سید ابو الحسن رفیعی قزوینی'''، محمد امین پورامینی، قم، بشیر اندیشه، 1383ش.<br />
* '''از میقات تا عرفات'''، محسن قمی، قم، نشر معارف، 1391ش.<br />
*'''بحار الانوار الجامعه لدرر اخبار الائمه الاطهار'''، محمد باقر المجلسی (۱۰۳۷-۱۱۱۰ق)، تصحیح محمد باقر بهبودی و سید ابراهیم میانجی و سید محمد مهدی موسوی خرسان، بیروت، داراحیاء التراث العربی و موسسه الوفاء، ۱۴۰۳ق.<br />
* '''بدائع الصنائع (الفقهالحنبلی)'''، الکاشانی، علاءالدین بن مسعود، المصادر الفقهیه، بیروت، چاپ اول، ۱۴۲۲ق.<br />
*'''تذکرة الفقهاء'''، العلامة الحلی (م.۷۲۶ق)، قم، آل البیت، ۱۴۱۴ق.<br />
*'''تفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)'''، محمد بن عمر فخر رازی، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، چهارم، ۱۴۱۳ق.<br />
*'''تفسیر نمونه'''، ناصر مکارم شیرازی و دیگران، دار الکتب الاسلامیة، ۱۳۶۹ش.<br />
* '''جرعه ای از صهبای حج'''، عبدالله جوادی آملی، تهران، مشعر، 1386ش.<br />
*'''جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام'''، نجفی، صاحب الجواهر، محمد حسن، ۴۳ جلد، بیروت - لبنان، دار إحیاء التراث العربی، هفتم، ۱۴۰۴ق.<br />
*'''حدائق الناضره'''، یوسف بن احمد آل عصفور بحرانی (م.۱۱۸۶ق)، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۰۵ق.<br />
*'''ریاض المسائل'''، سید علی الطباطبائی (م.۱۲۳۱ق)، قم، النشر الاسلامی، ۱۴۱۲ق.<br />
*'''درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج'''، کمیته اسرار و معارف معاونت امور روحانیون حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت، تهران، مشعر، 1389ش.<br />
* '''صحیح مسلم''': مسلم (م. 261ق.)، بیروت، دار الفکر، بیتا.<br />
* '''سنن ترمذی'''، محمد بن عیسی ترمذی، به کوشش عبدالوهاب عبداللطیف، بیروت، دار الفکر، ١4٠٢ق.<br />
* '''شرائع الاسلام فی مسائل الحلال والحرام'''، محقق حلّی، نجم الدین جعفر بن حسن، تهران، منشورات الأعلمی، ۱۳۸۹ق.<br />
* '''الفقه علی المذاهب الخمسه'''، المغنیه، محمدجواد، قم، مؤسسة دارالکتاب الاسلامی، چاپ اول، ۱۴۲۲ق.<br />
*'''منتهی المطلب فی تحقیق المذهب'''، حلّی، علامه، حسن بن یوسف بن مطهر اسدی، ۱۵ جلد، مشهد - ایران، مجمع البحوث الإسلامیة، ۱۴۱۲ق.<br />
*'''المجموع شرح المهذب'''، أبو زکریا محیی الدین یحیی بن شرف النووی (م ۶۷۶ ق)، دار الفکر.<br />
* '''المغنی'''، عبدالله بن قدامه (م.۶۲۰ق)، بیروت، دار الکتب العلمیه، بیتا.<br />
* '''معجم مقاییس اللغه''': احمد بن فارس (م.۳۹۵ق.)، بهکوشش عبدالسلام، قم، دفتر تبلیغات، ۱۴۰۴ق.<br />
*'''مدارک الاحکام'''، سید محمد بن علی الموسوی العاملی (م.۱۰۰۹ق)، قم، آل البیت، ۱۴۱۰ق.<br />
*'''مستند الشیعه'''، احمد النراقی (م.۱۲۴۵ق)، قم، آل البیت، ۱۴۱۵ق.<br />
*'''موسوعه الفقهیه الکویتیه'''، وزارت اوقاف کویت، دوله الکویت وزارت الاوقاف و الشئون الاسلامیه، کویت، 1414ه ق.<br />
* '''علل الشرائع'''، ابن بابویه، محمد بن علی، النجف، المکتبه الحیدریه ، 1385ق/ 1966م .<br />
*'''مغنی المحتاج الی معرفه معانی الفاظ المنهاج'''، محمد بن احمد الشربینی(م.۹۷۷ق)، تحقیق شیخ علی عاشور، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۳۷۷ق.<br />
*'''مسالک الافهام الی تنقیح شرائع الاسلام'''، زین الدین بن علی، شهید ثانی (۹۱۱-۹۶۶ق)، قم، انتشارات معارف اسلامی، ۱۴۱۶ق.<br />
*'''المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی'''، احمد بن محمد المقری الفیومی (م.۷۷۰ق)، دارالفکر.<br />
*'''المیزان فی تفسیر القرآن'''، سید محمدحسین طباطبایی، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، بیتا.<br />
*'''المحاسن'''، احمد بن محمد بن خالد البرقی (م.۲۷۴ق)، به کوشش سید جلال الدین محدث ارموی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۲۶ش.<br />
* '''مستدرک الوسائل'''، حسین نوری طبرسی، بیروت، مؤسسة آل البیت علیهم السلام لاحیاء التراث، 1408-1429ق/ 1987-2008 میلادی.<br />
*'''مصباح الشریعه'''، المنسوب امام جعفر الصادق(ع) ( -148ق.)، بیروت، الاعلمی1400ق.<br />
*'''معراج السعاده'''، احمد بن محمدمهدی النراقی (۱۱۸۵۱۲۴۵ق)، قم، انتشارات هجرت، چاپ دهم، ۱۳۸۳ش.<br />
* '''وسائل الشیعه (تفصیل وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه)''': محمد بن الحسن الحر العاملی (م. ۱۱۰۴ق)، الحر العاملی (م. ۱۱۰۴ق)، قم، آل البیت، ۱۴۱۴ق.<br />
*'''النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوی'''، طوسی، ابو جعفر، محمد بن حسن، در یک جلد، بیروت - لبنان، دار الکتاب العربی، دوم، ۱۴۰۰ق.{{پایان}}{{حج و عمره}}<br />
[[رده:اسرار حج]]</div>Salar2https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D8%A8_%D8%AA%D9%87%D8%AC%D8%AF&diff=69101محراب تهجد2026-08-01T06:30:50Z<p>Salar2: </p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات بنا<br />
| عنوان = محراب تهجد<br />
| تصویر = محراب تهجد1.jpeg<br />
| اندازه تصویر = <br />
| پیوند تصویر = <br />
| توضیح تصویر = تصویر محراب تهجد پیش از اینکه پوشانده شود<br />
| نامهای دیگر = <br />
| مکان = مسجدالنبی<br />
| کاربری = <br />
| بزرگداشت نزد = <br />
| وابسته به دین/مذهب = <br />
| باورها = <br />
| آیینها = <br />
| احکام = <br />
| زیارت کنندگان = <br />
| بازدیدکنندگان = <br />
| زمان پایهگذاری = <br />
| بنیانگذار = <br />
| رویدادها = <br />
| بازسازیها = در دورههای متعدد<br />
| بازسازی کنندگان = قایتبای مملوکی/عبدالمجید عثمانی<br />
| بخشهای از میان رفته = <br />
| ویژگیهای تاریخی = نماز خواندن پیامبر در محل این محراب<br />
| متولیان = <br />
| مساحت = <br />
| طول = <br />
| عرض = <br />
| ارتفاع = <br />
| وضعیت بنا = قبل از سال 1353ه.ق برچیده شده<br />
| گنجایش = <br />
| امکانات = <br />
| بخشهای بنا = <br />
| معمار = <br />
| سبک = <br />
| ویژگیها = <br />
| گنبدها = <br />
| منارهها = <br />
| درها = <br />
| رواقها = <br />
| صحنها = <br />
| ایوانها = <br />
| گرداننده = <br />
| نهاد وابسته = <br />
| نهاد نگهدارنده = <br />
| مدیر = <br />
| روحانی = <br />
| نهادهای زیر مجموعه = <br />
| ثبت در = <br />
| شماره ثبت = <br />
| تاریخ ثبت = <br />
| وبگاه = <br />
| عرض جغرافیایی = <br />
| طول جغرافیایی = <br />
}}<br />
<br />
'''محراب تَهَجُّد'''، یکی از [[محرابهای مسجدالنبی]] است که در انتهای دیوار شمالیِ [[ضریح رسول الله|ضریح پیامبر]] قرار دارد اما امروزه در معرض دید زائران نیست و جلوی آن پوشیده شده است. این [[محراب]] در مکانی ساخته شده بود که [[حضرت محمد (ص)|پیامبر]] برخی شبها [[نماز شب]] را در آنجا اقامه میکرد.<br />
<br />
محراب تهجد در کنار [[ستون تهجد]]، که مکان نماز شبهای پیامبر -به غیر از ماه رمضان- بود، بنا شد. [[ابن نجار]] (578/643ق) به محراب تهجد در کنار ستون تهجد اشاره کرده است و [[علی بن عبدالله سمهودی|سمهودی]] (844/911ق) نیز به دو نوبت بازسازی این محراب قبل و بعد از [[آتشسوزی در مسجدالنبی|آتشسوزی مسجدالنبی]] پرداخته است. همچنین این محراب در دوره سلطان عبدالمجید عثمانی نیز بازسازی شد. <br />
<br />
==مکان و نام==<br />
این محراب خارج دیوار شمالی [[حجره رسولالله|حجره شریفه]]، کنار [[ستون تهجد]]، مقابل [[دکه اغوات]]، قرار داشت.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 302-303</ref> به نقل از منابع، پیامبر کنار یکی از [[ستونهای مسجدالنبی]] که بعد از درِ خانه [[امام علی(ع)|امیر مؤمنان]] قرار داشت، حصیری را پهن میکرد و روی آن به [[تهجّد]] و نماز شب میایستاد.<ref>المعالم الاثیره، ص43</ref> [[امام علی(ع)|علی (ع)]] نیز نماز شب را همین جا میخواند.<ref>نک: الدره الثمینه، ص۱۲۵؛ موسوعه مکه المکرمه، ج۲، ص۴۲۰.</ref> در سدههای بعد، کنار این ستون که موسوم به [[ستون تهجد]] بود، محرابی با همین نام ساخته شد.<ref>المعالم الاثیره، ص 43</ref><ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=پرونده:وفاء_الوفاء_سمهودی_ج۲.pdf&page=189 وفاءالوفا، ج2، ص 189]</ref><br />
<br />
[[ابن نجّار]] (578/643ق) و [[محمد بن احمد مطری|مطری]](671/741ق) از این محل به «نمازگاه شبانه پیامبر» یاد کرده است. همچنین [[علی بن عبدالله سمهودی|سمهودی]] محراب تهجد را محل خواندن نماز شب پیامبر غیر از [[ماه رمضان]] عنوان کردهاست.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=پرونده:وفاء_الوفاء_سمهودی_ج۲.pdf&page=189 وفاءالوفا، ج2، ص 189]</ref><br />
<br />
==بازسازی محراب تهجد==<br />
ابن نجار(578/643ق)، به محرابی در محل نماز شب خواندن پیامبر، کنار [[ستون تهجد]] اشاره کرده است. سمهودی (844/911ق) نیز به بازسازی این محراب در دوره [[سلطان قایتبای|سلطان قایتبای مملوکی]] (888ق/1483م) پرداخته است.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=پرونده:وفاء_الوفاء_سمهودی_ج۲.pdf&page=189 وفاءالوفا،ج2، 189]</ref> در دوره قایتبای این محراب به دست خواجه شمسی بن زمن، بازسازی شد و بالای این محراب تاریخ بنا بر لوحی مرمرین نگاشته شد. اما پس از [[آتشسوزی در مسجدالنبی|آتش سوزی در مسجدالنبی]] و از بین رفتن ستون و محراب تهجد، بار دیگر این محراب بازسازی شد و این بار تصمیم گرفته شد تا پایههایی مستحکمتر برای ستون تهجد ساخته شود و از همین روی محراب جدید در پایه ستون تهجد جانمایی شد.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=پرونده:وفاء_الوفاء_سمهودی_ج۲.pdf&page=190 وفاءالوفا، ج2، ص 190]</ref> این محراب باکاشیهای طلاکاری شده تزیین شد و آیات مرتبط با تهجد در آن نقش بسته شد.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 302-303</ref> <br />
<br />
در دوره سلطان [[عبدالمجید عثمانی]]( 1271ق/1854م) نیز این محراب بازسازی شد.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص302-303</ref> <ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=پرونده:مرآة_الحرمین_ابراهیم_رفعت_پاشا_ج1.pdf&page=470 مرآة الحرمین ابراهیم رفعت پاشا، ص470] </ref>محراب تهجد در این زمان از یک قطعه سنگ تراشیده و به ستون تهجد متصل شد. سپس کتیبهٔ اصلی محراب بهصورت برجسته بر روی آن بازاجرا شد. از نوشتههای روی این کتیبه میتوان به این آیه اشاره کرد: {{آیه|و من اللیل فتهجد به نافله لک عسی أن یبعثک ربک مقاما محمودا}} (پارهای از شب را به نماز بیدار باش که برای تو افزون بر نمازهای واجب است. باشد که خداوند تو را به مقام پسندیده ([[شفاعت]]) مبعوث گرداند) اشاره کرد.<ref>المسجد الشریف النبوی، 303</ref>[[پرونده:محراب تهجد2.jpeg|423x423px|thumb|محراب تهجد2]]در دوره حکومت عثمانی، هیچ یک از نمازهای مسجدالنبی در این مکان خوانده نمیشود و تنها به عنوان مکان نمازگزاردن [[حضرت محمد (ص)|پیامبر]] مورد احترام بود.<ref>المسجد الشریف النبوی، ص 303</ref> <br />
<br />
==وضعیت کنونی==<br />
پیش از سال 1353ق/1934م محراب تهجد دیگر در معرض دید نیست. علت پنهان کردن آن را توجه بیش از حد زائران به این محراب ذکر کردهاند.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 303</ref> گفته شده که این محراب امروزه وجود دارد اما مانعی جلوی آن قرارداده شده، تا مردم آن را نبینند. <ref>المعالم الاثیره، ص 43</ref><br />
<br />
<br />
==جستارهای وابسته==<br />
*[[ستون تهجد]]<br />
*[[محرابهای مسجدالنبی]]<br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
<br />
==منابع==<br />
{{منابع}}<br />
*'''الدره الثمینه فی اخبار المدینه'''، محمد بن محمود النجار (م.۶۴۳ق.)، به کوشش صلاح الدین، مرکز بحوث و دراسات المدینه، ۱۴۲۷ق. <br />
<br />
*'''المسجد النبوی الشریف فی العصر العثمانی 923-1344ه «دراسه معماریه حضاریه»'''، الدکتور محمد هزاع الشهری، دارالقاهره، 2003م.<br />
<br />
*'''المعالم الاثیره'''، محمد محمد حسن شراب، بیروت، دار الکتاب العربی، ۱۳۸۷ق.<br />
<br />
* '''مرآة الحرمین او الرحلات الحجازیه'''، رفعت پاشا ابراهیم (م بعد 1353 ق)، قاهره، المکتبة الثقافة الدینیه، بیتا.<br />
<br />
*'''موسوعه مکه المکرمه و المدینه المنوره'''، احمد زکی یمانی، مصر، مؤسسه الفرقان، ۱۴۲۸ق.<br />
<br />
*'''وفاء الوفاء'''، السمهودی (م.۹۱۱ق.)، به کوشش السامرائی، مؤسسه الفرقان، ۱۴۲۴ق.<br />
<br />
[[رده:محرابهای مسجدالنبی]]</div>Salar2https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D8%A8_%D8%AA%D9%87%D8%AC%D8%AF&diff=69100محراب تهجد2026-08-01T06:30:13Z<p>Salar2: </p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات بنا<br />
| عنوان = محراب تهجد<br />
| تصویر = محراب تهجد1.jpeg<br />
| اندازه تصویر = <br />
| پیوند تصویر = <br />
| توضیح تصویر = تصویر محراب تهجد پیش از اینکه پوشانده شود<br />
| نامهای دیگر = <br />
| مکان = مسجدالنبی<br />
| کاربری = <br />
| بزرگداشت نزد = <br />
| وابسته به دین/مذهب = <br />
| باورها = <br />
| آیینها = <br />
| احکام = <br />
| زیارت کنندگان = <br />
| بازدیدکنندگان = <br />
| زمان پایهگذاری = <br />
| بنیانگذار = <br />
| رویدادها = <br />
| بازسازیها = در دورههای متعدد<br />
| بازسازی کنندگان = قایتبای مملوکی/عبدالمجید عثمانی<br />
| بخشهای از میان رفته = <br />
| ویژگیهای تاریخی = نماز خواندن پیامبر در محل این محراب<br />
| متولیان = <br />
| مساحت = <br />
| طول = <br />
| عرض = <br />
| ارتفاع = <br />
| وضعیت بنا = قبل از سال 1353ه.ق برچیده شده<br />
| گنجایش = <br />
| امکانات = <br />
| بخشهای بنا = <br />
| معمار = <br />
| سبک = <br />
| ویژگیها = <br />
| گنبدها = <br />
| منارهها = <br />
| درها = <br />
| رواقها = <br />
| صحنها = <br />
| ایوانها = <br />
| گرداننده = <br />
| نهاد وابسته = <br />
| نهاد نگهدارنده = <br />
| مدیر = <br />
| روحانی = <br />
| نهادهای زیر مجموعه = <br />
| ثبت در = <br />
| شماره ثبت = <br />
| تاریخ ثبت = <br />
| وبگاه = <br />
| عرض جغرافیایی = <br />
| طول جغرافیایی = <br />
}}<br />
<br />
'''محراب تَهَجُّد'''، یکی از [[محرابهای مسجدالنبی]] است که در انتهای دیوار شمالیِ [[ضریح رسول الله|ضریح پیامبر]] قرار دارد اما امروزه در معرض دید زائران نیست و جلوی آن پوشیده شده است. این [[محراب]] در مکانی ساخته شده بود که [[حضرت محمد (ص)|پیامبر]] برخی شبها [[نماز شب]] را در آنجا اقامه میکرد.<br />
<br />
محراب تهجد در کنار ستون تهجد، که مکان نماز شبهای پیامبر -به غیر از ماه رمضان- بود، بنا شد. [[ابن نجار]] (578/643ق) به محراب تهجد در کنار ستون تهجد اشاره کرده است و [[علی بن عبدالله سمهودی|سمهودی]] (844/911ق) نیز به دو نوبت بازسازی این محراب قبل و بعد از [[آتشسوزی در مسجدالنبی|آتشسوزی مسجدالنبی]] پرداخته است. همچنین این محراب در دوره سلطان عبدالمجید عثمانی نیز بازسازی شد. <br />
<br />
==مکان و نام==<br />
این محراب خارج دیوار شمالی [[حجره رسولالله|حجره شریفه]]، کنار [[ستون تهجد]]، مقابل [[دکه اغوات]]، قرار داشت.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 302-303</ref> به نقل از منابع، پیامبر کنار یکی از [[ستونهای مسجدالنبی]] که بعد از درِ خانه [[امام علی(ع)|امیر مؤمنان]] قرار داشت، حصیری را پهن میکرد و روی آن به [[تهجّد]] و نماز شب میایستاد.<ref>المعالم الاثیره، ص43</ref> [[امام علی(ع)|علی (ع)]] نیز نماز شب را همین جا میخواند.<ref>نک: الدره الثمینه، ص۱۲۵؛ موسوعه مکه المکرمه، ج۲، ص۴۲۰.</ref> در سدههای بعد، کنار این ستون که موسوم به [[ستون تهجد]] بود، محرابی با همین نام ساخته شد.<ref>المعالم الاثیره، ص 43</ref><ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=پرونده:وفاء_الوفاء_سمهودی_ج۲.pdf&page=189 وفاءالوفا، ج2، ص 189]</ref><br />
<br />
[[ابن نجّار]] (578/643ق) و [[محمد بن احمد مطری|مطری]](671/741ق) از این محل به «نمازگاه شبانه پیامبر» یاد کرده است. همچنین [[علی بن عبدالله سمهودی|سمهودی]] محراب تهجد را محل خواندن نماز شب پیامبر غیر از [[ماه رمضان]] عنوان کردهاست.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=پرونده:وفاء_الوفاء_سمهودی_ج۲.pdf&page=189 وفاءالوفا، ج2، ص 189]</ref><br />
<br />
==بازسازی محراب تهجد==<br />
ابن نجار(578/643ق)، به محرابی در محل نماز شب خواندن پیامبر، کنار [[ستون تهجد]] اشاره کرده است. سمهودی (844/911ق) نیز به بازسازی این محراب در دوره [[سلطان قایتبای|سلطان قایتبای مملوکی]] (888ق/1483م) پرداخته است.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=پرونده:وفاء_الوفاء_سمهودی_ج۲.pdf&page=189 وفاءالوفا،ج2، 189]</ref> در دوره قایتبای این محراب به دست خواجه شمسی بن زمن، بازسازی شد و بالای این محراب تاریخ بنا بر لوحی مرمرین نگاشته شد. اما پس از [[آتشسوزی در مسجدالنبی|آتش سوزی در مسجدالنبی]] و از بین رفتن ستون و محراب تهجد، بار دیگر این محراب بازسازی شد و این بار تصمیم گرفته شد تا پایههایی مستحکمتر برای ستون تهجد ساخته شود و از همین روی محراب جدید در پایه ستون تهجد جانمایی شد.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=پرونده:وفاء_الوفاء_سمهودی_ج۲.pdf&page=190 وفاءالوفا، ج2، ص 190]</ref> این محراب باکاشیهای طلاکاری شده تزیین شد و آیات مرتبط با تهجد در آن نقش بسته شد.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 302-303</ref> <br />
<br />
در دوره سلطان [[عبدالمجید عثمانی]]( 1271ق/1854م) نیز این محراب بازسازی شد.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص302-303</ref> <ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=پرونده:مرآة_الحرمین_ابراهیم_رفعت_پاشا_ج1.pdf&page=470 مرآة الحرمین ابراهیم رفعت پاشا، ص470] </ref>محراب تهجد در این زمان از یک قطعه سنگ تراشیده و به ستون تهجد متصل شد. سپس کتیبهٔ اصلی محراب بهصورت برجسته بر روی آن بازاجرا شد. از نوشتههای روی این کتیبه میتوان به این آیه اشاره کرد: {{آیه|و من اللیل فتهجد به نافله لک عسی أن یبعثک ربک مقاما محمودا}} (پارهای از شب را به نماز بیدار باش که برای تو افزون بر نمازهای واجب است. باشد که خداوند تو را به مقام پسندیده ([[شفاعت]]) مبعوث گرداند) اشاره کرد.<ref>المسجد الشریف النبوی، 303</ref>[[پرونده:محراب تهجد2.jpeg|423x423px|thumb|محراب تهجد2]]در دوره حکومت عثمانی، هیچ یک از نمازهای مسجدالنبی در این مکان خوانده نمیشود و تنها به عنوان مکان نمازگزاردن [[حضرت محمد (ص)|پیامبر]] مورد احترام بود.<ref>المسجد الشریف النبوی، ص 303</ref> <br />
<br />
==وضعیت کنونی==<br />
پیش از سال 1353ق/1934م محراب تهجد دیگر در معرض دید نیست. علت پنهان کردن آن را توجه بیش از حد زائران به این محراب ذکر کردهاند.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 303</ref> گفته شده که این محراب امروزه وجود دارد اما مانعی جلوی آن قرارداده شده، تا مردم آن را نبینند. <ref>المعالم الاثیره، ص 43</ref><br />
<br />
<br />
==جستارهای وابسته==<br />
*[[ستون تهجد]]<br />
*[[محرابهای مسجدالنبی]]<br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
<br />
==منابع==<br />
{{منابع}}<br />
*'''الدره الثمینه فی اخبار المدینه'''، محمد بن محمود النجار (م.۶۴۳ق.)، به کوشش صلاح الدین، مرکز بحوث و دراسات المدینه، ۱۴۲۷ق. <br />
<br />
*'''المسجد النبوی الشریف فی العصر العثمانی 923-1344ه «دراسه معماریه حضاریه»'''، الدکتور محمد هزاع الشهری، دارالقاهره، 2003م.<br />
<br />
*'''المعالم الاثیره'''، محمد محمد حسن شراب، بیروت، دار الکتاب العربی، ۱۳۸۷ق.<br />
<br />
* '''مرآة الحرمین او الرحلات الحجازیه'''، رفعت پاشا ابراهیم (م بعد 1353 ق)، قاهره، المکتبة الثقافة الدینیه، بیتا.<br />
<br />
*'''موسوعه مکه المکرمه و المدینه المنوره'''، احمد زکی یمانی، مصر، مؤسسه الفرقان، ۱۴۲۸ق.<br />
<br />
*'''وفاء الوفاء'''، السمهودی (م.۹۱۱ق.)، به کوشش السامرائی، مؤسسه الفرقان، ۱۴۲۴ق.<br />
<br />
[[رده:محرابهای مسجدالنبی]]</div>Salar2https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D8%A8_%D8%AA%D9%87%D8%AC%D8%AF&diff=69099محراب تهجد2026-08-01T06:29:32Z<p>Salar2: /* مکان و نام */</p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات بنا<br />
| عنوان = محراب تهجد<br />
| تصویر = محراب تهجد1.jpeg<br />
| اندازه تصویر = <br />
| پیوند تصویر = <br />
| توضیح تصویر = تصویر محراب تهجد پیش از اینکه پوشانده شود<br />
| نامهای دیگر = <br />
| مکان = مسجدالنبی<br />
| کاربری = <br />
| بزرگداشت نزد = <br />
| وابسته به دین/مذهب = <br />
| باورها = <br />
| آیینها = <br />
| احکام = <br />
| زیارت کنندگان = <br />
| بازدیدکنندگان = <br />
| زمان پایهگذاری = <br />
| بنیانگذار = <br />
| رویدادها = <br />
| بازسازیها = در دورههای متعدد<br />
| بازسازی کنندگان = قایتبای مملوکی/عبدالمجید عثمانی<br />
| بخشهای از میان رفته = <br />
| ویژگیهای تاریخی = نماز خواندن پیامبر در محل این محراب<br />
| متولیان = <br />
| مساحت = <br />
| طول = <br />
| عرض = <br />
| ارتفاع = <br />
| وضعیت بنا = قبل از سال 1353ه.ق برچیده شده<br />
| گنجایش = <br />
| امکانات = <br />
| بخشهای بنا = <br />
| معمار = <br />
| سبک = <br />
| ویژگیها = <br />
| گنبدها = <br />
| منارهها = <br />
| درها = <br />
| رواقها = <br />
| صحنها = <br />
| ایوانها = <br />
| گرداننده = <br />
| نهاد وابسته = <br />
| نهاد نگهدارنده = <br />
| مدیر = <br />
| روحانی = <br />
| نهادهای زیر مجموعه = <br />
| ثبت در = <br />
| شماره ثبت = <br />
| تاریخ ثبت = <br />
| وبگاه = <br />
| عرض جغرافیایی = <br />
| طول جغرافیایی = <br />
}}<br />
<br />
'''محراب تهجد'''، یکی از [[محرابهای مسجدالنبی]] است که در انتهای دیوار شمالیِ [[ضریح رسول الله|ضریح پیامبر]] قرار دارد اما امروزه در معرض دید زائران نیست و جلوی آن پوشیده شده است. این [[محراب]] در مکانی ساخته شده بود که [[حضرت محمد (ص)|پیامبر]] برخی شبها [[نماز شب]] را در آنجا اقامه میکرد.<br />
<br />
محراب تهجد در کنار ستون تهجد، که مکان نماز شبهای پیامبر -به غیر از ماه رمضان- بود، بنا شد. [[ابن نجار]] (578/643ق) به محراب تهجد در کنار ستون تهجد اشاره کرده است و [[علی بن عبدالله سمهودی|سمهودی]] (844/911ق) نیز به دو نوبت بازسازی این محراب قبل و بعد از [[آتشسوزی در مسجدالنبی|آتشسوزی مسجدالنبی]] پرداخته است. همچنین این محراب در دوره سلطان عبدالمجید عثمانی نیز بازسازی شد. <br />
<br />
==مکان و نام==<br />
این محراب خارج دیوار شمالی [[حجره رسولالله|حجره شریفه]]، کنار [[ستون تهجد]]، مقابل [[دکه اغوات]]، قرار داشت.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 302-303</ref> به نقل از منابع، پیامبر کنار یکی از [[ستونهای مسجدالنبی]] که بعد از درِ خانه [[امام علی(ع)|امیر مؤمنان]] قرار داشت، حصیری را پهن میکرد و روی آن به [[تهجّد]] و نماز شب میایستاد.<ref>المعالم الاثیره، ص43</ref> [[امام علی(ع)|علی (ع)]] نیز نماز شب را همین جا میخواند.<ref>نک: الدره الثمینه، ص۱۲۵؛ موسوعه مکه المکرمه، ج۲، ص۴۲۰.</ref> در سدههای بعد، کنار این ستون که موسوم به [[ستون تهجد]] بود، محرابی با همین نام ساخته شد.<ref>المعالم الاثیره، ص 43</ref><ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=پرونده:وفاء_الوفاء_سمهودی_ج۲.pdf&page=189 وفاءالوفا، ج2، ص 189]</ref><br />
<br />
[[ابن نجّار]] (578/643ق) و [[محمد بن احمد مطری|مطری]](671/741ق) از این محل به «نمازگاه شبانه پیامبر» یاد کرده است. همچنین [[علی بن عبدالله سمهودی|سمهودی]] محراب تهجد را محل خواندن نماز شب پیامبر غیر از [[ماه رمضان]] عنوان کردهاست.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=پرونده:وفاء_الوفاء_سمهودی_ج۲.pdf&page=189 وفاءالوفا، ج2، ص 189]</ref><br />
<br />
==بازسازی محراب تهجد==<br />
ابن نجار(578/643ق)، به محرابی در محل نماز شب خواندن پیامبر، کنار [[ستون تهجد]] اشاره کرده است. سمهودی (844/911ق) نیز به بازسازی این محراب در دوره [[سلطان قایتبای|سلطان قایتبای مملوکی]] (888ق/1483م) پرداخته است.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=پرونده:وفاء_الوفاء_سمهودی_ج۲.pdf&page=189 وفاءالوفا،ج2، 189]</ref> در دوره قایتبای این محراب به دست خواجه شمسی بن زمن، بازسازی شد و بالای این محراب تاریخ بنا بر لوحی مرمرین نگاشته شد. اما پس از [[آتشسوزی در مسجدالنبی|آتش سوزی در مسجدالنبی]] و از بین رفتن ستون و محراب تهجد، بار دیگر این محراب بازسازی شد و این بار تصمیم گرفته شد تا پایههایی مستحکمتر برای ستون تهجد ساخته شود و از همین روی محراب جدید در پایه ستون تهجد جانمایی شد.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=پرونده:وفاء_الوفاء_سمهودی_ج۲.pdf&page=190 وفاءالوفا، ج2، ص 190]</ref> این محراب باکاشیهای طلاکاری شده تزیین شد و آیات مرتبط با تهجد در آن نقش بسته شد.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 302-303</ref> <br />
<br />
در دوره سلطان [[عبدالمجید عثمانی]]( 1271ق/1854م) نیز این محراب بازسازی شد.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص302-303</ref> <ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=پرونده:مرآة_الحرمین_ابراهیم_رفعت_پاشا_ج1.pdf&page=470 مرآة الحرمین ابراهیم رفعت پاشا، ص470] </ref>محراب تهجد در این زمان از یک قطعه سنگ تراشیده و به ستون تهجد متصل شد. سپس کتیبهٔ اصلی محراب بهصورت برجسته بر روی آن بازاجرا شد. از نوشتههای روی این کتیبه میتوان به این آیه اشاره کرد: {{آیه|و من اللیل فتهجد به نافله لک عسی أن یبعثک ربک مقاما محمودا}} (پارهای از شب را به نماز بیدار باش که برای تو افزون بر نمازهای واجب است. باشد که خداوند تو را به مقام پسندیده ([[شفاعت]]) مبعوث گرداند) اشاره کرد.<ref>المسجد الشریف النبوی، 303</ref>[[پرونده:محراب تهجد2.jpeg|423x423px|thumb|محراب تهجد2]]در دوره حکومت عثمانی، هیچ یک از نمازهای مسجدالنبی در این مکان خوانده نمیشود و تنها به عنوان مکان نمازگزاردن [[حضرت محمد (ص)|پیامبر]] مورد احترام بود.<ref>المسجد الشریف النبوی، ص 303</ref> <br />
<br />
==وضعیت کنونی==<br />
پیش از سال 1353ق/1934م محراب تهجد دیگر در معرض دید نیست. علت پنهان کردن آن را توجه بیش از حد زائران به این محراب ذکر کردهاند.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 303</ref> گفته شده که این محراب امروزه وجود دارد اما مانعی جلوی آن قرارداده شده، تا مردم آن را نبینند. <ref>المعالم الاثیره، ص 43</ref><br />
<br />
<br />
==جستارهای وابسته==<br />
*[[ستون تهجد]]<br />
*[[محرابهای مسجدالنبی]]<br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
<br />
==منابع==<br />
{{منابع}}<br />
*'''الدره الثمینه فی اخبار المدینه'''، محمد بن محمود النجار (م.۶۴۳ق.)، به کوشش صلاح الدین، مرکز بحوث و دراسات المدینه، ۱۴۲۷ق. <br />
<br />
*'''المسجد النبوی الشریف فی العصر العثمانی 923-1344ه «دراسه معماریه حضاریه»'''، الدکتور محمد هزاع الشهری، دارالقاهره، 2003م.<br />
<br />
*'''المعالم الاثیره'''، محمد محمد حسن شراب، بیروت، دار الکتاب العربی، ۱۳۸۷ق.<br />
<br />
* '''مرآة الحرمین او الرحلات الحجازیه'''، رفعت پاشا ابراهیم (م بعد 1353 ق)، قاهره، المکتبة الثقافة الدینیه، بیتا.<br />
<br />
*'''موسوعه مکه المکرمه و المدینه المنوره'''، احمد زکی یمانی، مصر، مؤسسه الفرقان، ۱۴۲۸ق.<br />
<br />
*'''وفاء الوفاء'''، السمهودی (م.۹۱۱ق.)، به کوشش السامرائی، مؤسسه الفرقان، ۱۴۲۴ق.<br />
<br />
[[رده:محرابهای مسجدالنبی]]</div>Salar2https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D8%A8_%D8%AA%D9%87%D8%AC%D8%AF&diff=69098محراب تهجد2026-08-01T06:28:31Z<p>Salar2: added Category:محرابهای مسجدالنبی using HotCat</p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات بنا<br />
| عنوان = محراب تهجد<br />
| تصویر = محراب تهجد1.jpeg<br />
| اندازه تصویر = <br />
| پیوند تصویر = <br />
| توضیح تصویر = تصویر محراب تهجد پیش از اینکه پوشانده شود<br />
| نامهای دیگر = <br />
| مکان = مسجدالنبی<br />
| کاربری = <br />
| بزرگداشت نزد = <br />
| وابسته به دین/مذهب = <br />
| باورها = <br />
| آیینها = <br />
| احکام = <br />
| زیارت کنندگان = <br />
| بازدیدکنندگان = <br />
| زمان پایهگذاری = <br />
| بنیانگذار = <br />
| رویدادها = <br />
| بازسازیها = در دورههای متعدد<br />
| بازسازی کنندگان = قایتبای مملوکی/عبدالمجید عثمانی<br />
| بخشهای از میان رفته = <br />
| ویژگیهای تاریخی = نماز خواندن پیامبر در محل این محراب<br />
| متولیان = <br />
| مساحت = <br />
| طول = <br />
| عرض = <br />
| ارتفاع = <br />
| وضعیت بنا = قبل از سال 1353ه.ق برچیده شده<br />
| گنجایش = <br />
| امکانات = <br />
| بخشهای بنا = <br />
| معمار = <br />
| سبک = <br />
| ویژگیها = <br />
| گنبدها = <br />
| منارهها = <br />
| درها = <br />
| رواقها = <br />
| صحنها = <br />
| ایوانها = <br />
| گرداننده = <br />
| نهاد وابسته = <br />
| نهاد نگهدارنده = <br />
| مدیر = <br />
| روحانی = <br />
| نهادهای زیر مجموعه = <br />
| ثبت در = <br />
| شماره ثبت = <br />
| تاریخ ثبت = <br />
| وبگاه = <br />
| عرض جغرافیایی = <br />
| طول جغرافیایی = <br />
}}<br />
<br />
'''محراب تهجد'''، یکی از [[محرابهای مسجدالنبی]] است که در انتهای دیوار شمالیِ [[ضریح رسول الله|ضریح پیامبر]] قرار دارد اما امروزه در معرض دید زائران نیست و جلوی آن پوشیده شده است. این [[محراب]] در مکانی ساخته شده بود که [[حضرت محمد (ص)|پیامبر]] برخی شبها [[نماز شب]] را در آنجا اقامه میکرد.<br />
<br />
محراب تهجد در کنار ستون تهجد، که مکان نماز شبهای پیامبر -به غیر از ماه رمضان- بود، بنا شد. [[ابن نجار]] (578/643ق) به محراب تهجد در کنار ستون تهجد اشاره کرده است و [[علی بن عبدالله سمهودی|سمهودی]] (844/911ق) نیز به دو نوبت بازسازی این محراب قبل و بعد از [[آتشسوزی در مسجدالنبی|آتشسوزی مسجدالنبی]] پرداخته است. همچنین این محراب در دوره سلطان عبدالمجید عثمانی نیز بازسازی شد. <br />
<br />
==مکان و نام==<br />
این محراب خارج دیوار شمالی [[حجره رسولالله|حجره شریفه]]، کنار [[ستون تهجد]]، مقابل [[دکه اغوات]]، قرار داشت.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 302-303</ref> به نقل از منابع، پیامبر کنار یکی از [[ستونهای مسجدالنبی]] که بعد از درِ خانه [[امام علی(ع)|امیر مؤمنان]] قرار داشت، حصیری را پهن میکرد و روی آن به [[تهجّد]] و نماز شب میایستاد.<ref>المعالم الاثیره، ص43</ref> [[امام علی(ع)|علی (ع)]] نیز نماز شب را همین جا میخواند.<ref>نک: الدره الثمینه، ص۱۲۵؛ موسوعه مکه المکرمه، ج۲، ص۴۲۰.</ref> در سدههای بعد، کنار این ستون که موسوم به [[ستون تهجد]] بود، محرابی با همین نام ساخته شد.<ref>المعالم الاثیره، ص 43</ref><ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=پرونده:وفاء_الوفاء_سمهودی_ج۲.pdf&page=189 وفاءالوفا، ج2، ص 189]</ref><br />
<br />
[[ابن نجّار]] (578/643ق) و [[محمد بن احمد مطری|مطری]](671/741ق) از این محل به «مصلّی النّبی صلّی الله علیه و آله باللّیل: نمازگاه شبانه پیامبر» یاد کرده است. همچنین [[علی بن عبدالله سمهودی|سمهودی]] محراب تهجد را محل خواندن نماز شب پیامبر غیر از [[ماه رمضان]] عنوان کردهاست.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=پرونده:وفاء_الوفاء_سمهودی_ج۲.pdf&page=189 وفاءالوفا، ج2، ص 189]</ref><br />
<br />
==بازسازی محراب تهجد==<br />
ابن نجار(578/643ق)، به محرابی در محل نماز شب خواندن پیامبر، کنار [[ستون تهجد]] اشاره کرده است. سمهودی (844/911ق) نیز به بازسازی این محراب در دوره [[سلطان قایتبای|سلطان قایتبای مملوکی]] (888ق/1483م) پرداخته است.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=پرونده:وفاء_الوفاء_سمهودی_ج۲.pdf&page=189 وفاءالوفا،ج2، 189]</ref> در دوره قایتبای این محراب به دست خواجه شمسی بن زمن، بازسازی شد و بالای این محراب تاریخ بنا بر لوحی مرمرین نگاشته شد. اما پس از [[آتشسوزی در مسجدالنبی|آتش سوزی در مسجدالنبی]] و از بین رفتن ستون و محراب تهجد، بار دیگر این محراب بازسازی شد و این بار تصمیم گرفته شد تا پایههایی مستحکمتر برای ستون تهجد ساخته شود و از همین روی محراب جدید در پایه ستون تهجد جانمایی شد.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=پرونده:وفاء_الوفاء_سمهودی_ج۲.pdf&page=190 وفاءالوفا، ج2، ص 190]</ref> این محراب باکاشیهای طلاکاری شده تزیین شد و آیات مرتبط با تهجد در آن نقش بسته شد.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 302-303</ref> <br />
<br />
در دوره سلطان [[عبدالمجید عثمانی]]( 1271ق/1854م) نیز این محراب بازسازی شد.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص302-303</ref> <ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=پرونده:مرآة_الحرمین_ابراهیم_رفعت_پاشا_ج1.pdf&page=470 مرآة الحرمین ابراهیم رفعت پاشا، ص470] </ref>محراب تهجد در این زمان از یک قطعه سنگ تراشیده و به ستون تهجد متصل شد. سپس کتیبهٔ اصلی محراب بهصورت برجسته بر روی آن بازاجرا شد. از نوشتههای روی این کتیبه میتوان به این آیه اشاره کرد: {{آیه|و من اللیل فتهجد به نافله لک عسی أن یبعثک ربک مقاما محمودا}} (پارهای از شب را به نماز بیدار باش که برای تو افزون بر نمازهای واجب است. باشد که خداوند تو را به مقام پسندیده ([[شفاعت]]) مبعوث گرداند) اشاره کرد.<ref>المسجد الشریف النبوی، 303</ref>[[پرونده:محراب تهجد2.jpeg|423x423px|thumb|محراب تهجد2]]در دوره حکومت عثمانی، هیچ یک از نمازهای مسجدالنبی در این مکان خوانده نمیشود و تنها به عنوان مکان نمازگزاردن [[حضرت محمد (ص)|پیامبر]] مورد احترام بود.<ref>المسجد الشریف النبوی، ص 303</ref> <br />
<br />
==وضعیت کنونی==<br />
پیش از سال 1353ق/1934م محراب تهجد دیگر در معرض دید نیست. علت پنهان کردن آن را توجه بیش از حد زائران به این محراب ذکر کردهاند.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 303</ref> گفته شده که این محراب امروزه وجود دارد اما مانعی جلوی آن قرارداده شده، تا مردم آن را نبینند. <ref>المعالم الاثیره، ص 43</ref><br />
<br />
<br />
==جستارهای وابسته==<br />
*[[ستون تهجد]]<br />
*[[محرابهای مسجدالنبی]]<br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
<br />
==منابع==<br />
{{منابع}}<br />
*'''الدره الثمینه فی اخبار المدینه'''، محمد بن محمود النجار (م.۶۴۳ق.)، به کوشش صلاح الدین، مرکز بحوث و دراسات المدینه، ۱۴۲۷ق. <br />
<br />
*'''المسجد النبوی الشریف فی العصر العثمانی 923-1344ه «دراسه معماریه حضاریه»'''، الدکتور محمد هزاع الشهری، دارالقاهره، 2003م.<br />
<br />
*'''المعالم الاثیره'''، محمد محمد حسن شراب، بیروت، دار الکتاب العربی، ۱۳۸۷ق.<br />
<br />
* '''مرآة الحرمین او الرحلات الحجازیه'''، رفعت پاشا ابراهیم (م بعد 1353 ق)، قاهره، المکتبة الثقافة الدینیه، بیتا.<br />
<br />
*'''موسوعه مکه المکرمه و المدینه المنوره'''، احمد زکی یمانی، مصر، مؤسسه الفرقان، ۱۴۲۸ق.<br />
<br />
*'''وفاء الوفاء'''، السمهودی (م.۹۱۱ق.)، به کوشش السامرائی، مؤسسه الفرقان، ۱۴۲۴ق.<br />
<br />
[[رده:محرابهای مسجدالنبی]]</div>Salar2https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D8%A8_%D8%AA%D9%87%D8%AC%D8%AF&diff=69097محراب تهجد2026-08-01T06:07:24Z<p>Salar2: /* بازسازی محراب تهجد */ اصلاح نشانی وب</p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات بنا<br />
| عنوان = محراب تهجد<br />
| تصویر = محراب تهجد1.jpeg<br />
| اندازه تصویر = <br />
| پیوند تصویر = <br />
| توضیح تصویر = تصویر محراب تهجد پیش از اینکه پوشانده شود<br />
| نامهای دیگر = <br />
| مکان = مسجدالنبی<br />
| کاربری = <br />
| بزرگداشت نزد = <br />
| وابسته به دین/مذهب = <br />
| باورها = <br />
| آیینها = <br />
| احکام = <br />
| زیارت کنندگان = <br />
| بازدیدکنندگان = <br />
| زمان پایهگذاری = <br />
| بنیانگذار = <br />
| رویدادها = <br />
| بازسازیها = در دورههای متعدد<br />
| بازسازی کنندگان = قایتبای مملوکی/عبدالمجید عثمانی<br />
| بخشهای از میان رفته = <br />
| ویژگیهای تاریخی = نماز خواندن پیامبر در محل این محراب<br />
| متولیان = <br />
| مساحت = <br />
| طول = <br />
| عرض = <br />
| ارتفاع = <br />
| وضعیت بنا = قبل از سال 1353ه.ق برچیده شده<br />
| گنجایش = <br />
| امکانات = <br />
| بخشهای بنا = <br />
| معمار = <br />
| سبک = <br />
| ویژگیها = <br />
| گنبدها = <br />
| منارهها = <br />
| درها = <br />
| رواقها = <br />
| صحنها = <br />
| ایوانها = <br />
| گرداننده = <br />
| نهاد وابسته = <br />
| نهاد نگهدارنده = <br />
| مدیر = <br />
| روحانی = <br />
| نهادهای زیر مجموعه = <br />
| ثبت در = <br />
| شماره ثبت = <br />
| تاریخ ثبت = <br />
| وبگاه = <br />
| عرض جغرافیایی = <br />
| طول جغرافیایی = <br />
}}<br />
<br />
'''محراب تهجد'''، یکی از [[محرابهای مسجدالنبی]] است که در انتهای دیوار شمالیِ [[ضریح رسول الله|ضریح پیامبر]] قرار دارد اما امروزه در معرض دید زائران نیست و جلوی آن پوشیده شده است. این [[محراب]] در مکانی ساخته شده بود که [[حضرت محمد (ص)|پیامبر]] برخی شبها [[نماز شب]] را در آنجا اقامه میکرد.<br />
<br />
محراب تهجد در کنار ستون تهجد، که مکان نماز شبهای پیامبر -به غیر از ماه رمضان- بود، بنا شد. [[ابن نجار]] (578/643ق) به محراب تهجد در کنار ستون تهجد اشاره کرده است و [[علی بن عبدالله سمهودی|سمهودی]] (844/911ق) نیز به دو نوبت بازسازی این محراب قبل و بعد از [[آتشسوزی در مسجدالنبی|آتشسوزی مسجدالنبی]] پرداخته است. همچنین این محراب در دوره سلطان عبدالمجید عثمانی نیز بازسازی شد. <br />
<br />
==مکان و نام==<br />
این محراب خارج دیوار شمالی [[حجره رسولالله|حجره شریفه]]، کنار [[ستون تهجد]]، مقابل [[دکه اغوات]]، قرار داشت.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 302-303</ref> به نقل از منابع، پیامبر کنار یکی از [[ستونهای مسجدالنبی]] که بعد از درِ خانه [[امام علی(ع)|امیر مؤمنان]] قرار داشت، حصیری را پهن میکرد و روی آن به [[تهجّد]] و نماز شب میایستاد.<ref>المعالم الاثیره، ص43</ref> [[امام علی(ع)|علی (ع)]] نیز نماز شب را همین جا میخواند.<ref>نک: الدره الثمینه، ص۱۲۵؛ موسوعه مکه المکرمه، ج۲، ص۴۲۰.</ref> در سدههای بعد، کنار این ستون که موسوم به [[ستون تهجد]] بود، محرابی با همین نام ساخته شد.<ref>المعالم الاثیره، ص 43</ref><ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=پرونده:وفاء_الوفاء_سمهودی_ج۲.pdf&page=189 وفاءالوفا، ج2، ص 189]</ref><br />
<br />
[[ابن نجّار]] (578/643ق) و [[محمد بن احمد مطری|مطری]](671/741ق) از این محل به «مصلّی النّبی صلّی الله علیه و آله باللّیل: نمازگاه شبانه پیامبر» یاد کرده است. همچنین [[علی بن عبدالله سمهودی|سمهودی]] محراب تهجد را محل خواندن نماز شب پیامبر غیر از [[ماه رمضان]] عنوان کردهاست.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=پرونده:وفاء_الوفاء_سمهودی_ج۲.pdf&page=189 وفاءالوفا، ج2، ص 189]</ref><br />
<br />
==بازسازی محراب تهجد==<br />
ابن نجار(578/643ق)، به محرابی در محل نماز شب خواندن پیامبر، کنار [[ستون تهجد]] اشاره کرده است. سمهودی (844/911ق) نیز به بازسازی این محراب در دوره [[سلطان قایتبای|سلطان قایتبای مملوکی]] (888ق/1483م) پرداخته است.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=پرونده:وفاء_الوفاء_سمهودی_ج۲.pdf&page=189 وفاءالوفا،ج2، 189]</ref> در دوره قایتبای این محراب به دست خواجه شمسی بن زمن، بازسازی شد و بالای این محراب تاریخ بنا بر لوحی مرمرین نگاشته شد. اما پس از [[آتشسوزی در مسجدالنبی|آتش سوزی در مسجدالنبی]] و از بین رفتن ستون و محراب تهجد، بار دیگر این محراب بازسازی شد و این بار تصمیم گرفته شد تا پایههایی مستحکمتر برای ستون تهجد ساخته شود و از همین روی محراب جدید در پایه ستون تهجد جانمایی شد.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=پرونده:وفاء_الوفاء_سمهودی_ج۲.pdf&page=190 وفاءالوفا، ج2، ص 190]</ref> این محراب باکاشیهای طلاکاری شده تزیین شد و آیات مرتبط با تهجد در آن نقش بسته شد.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 302-303</ref> <br />
<br />
در دوره سلطان [[عبدالمجید عثمانی]]( 1271ق/1854م) نیز این محراب بازسازی شد.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص302-303</ref> <ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=پرونده:مرآة_الحرمین_ابراهیم_رفعت_پاشا_ج1.pdf&page=470 مرآة الحرمین ابراهیم رفعت پاشا، ص470] </ref>محراب تهجد در این زمان از یک قطعه سنگ تراشیده و به ستون تهجد متصل شد. سپس کتیبهٔ اصلی محراب بهصورت برجسته بر روی آن بازاجرا شد. از نوشتههای روی این کتیبه میتوان به این آیه اشاره کرد: {{آیه|و من اللیل فتهجد به نافله لک عسی أن یبعثک ربک مقاما محمودا}} (پارهای از شب را به نماز بیدار باش که برای تو افزون بر نمازهای واجب است. باشد که خداوند تو را به مقام پسندیده ([[شفاعت]]) مبعوث گرداند) اشاره کرد.<ref>المسجد الشریف النبوی، 303</ref>[[پرونده:محراب تهجد2.jpeg|423x423px|thumb|محراب تهجد2]]در دوره حکومت عثمانی، هیچ یک از نمازهای مسجدالنبی در این مکان خوانده نمیشود و تنها به عنوان مکان نمازگزاردن [[حضرت محمد (ص)|پیامبر]] مورد احترام بود.<ref>المسجد الشریف النبوی، ص 303</ref> <br />
<br />
==وضعیت کنونی==<br />
پیش از سال 1353ق/1934م محراب تهجد دیگر در معرض دید نیست. علت پنهان کردن آن را توجه بیش از حد زائران به این محراب ذکر کردهاند.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 303</ref> گفته شده که این محراب امروزه وجود دارد اما مانعی جلوی آن قرارداده شده، تا مردم آن را نبینند. <ref>المعالم الاثیره، ص 43</ref><br />
<br />
<br />
==جستارهای وابسته==<br />
*[[ستون تهجد]]<br />
*[[محرابهای مسجدالنبی]]<br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
<br />
==منابع==<br />
{{منابع}}<br />
*'''الدره الثمینه فی اخبار المدینه'''، محمد بن محمود النجار (م.۶۴۳ق.)، به کوشش صلاح الدین، مرکز بحوث و دراسات المدینه، ۱۴۲۷ق. <br />
<br />
*'''المسجد النبوی الشریف فی العصر العثمانی 923-1344ه «دراسه معماریه حضاریه»'''، الدکتور محمد هزاع الشهری، دارالقاهره، 2003م.<br />
<br />
*'''المعالم الاثیره'''، محمد محمد حسن شراب، بیروت، دار الکتاب العربی، ۱۳۸۷ق.<br />
<br />
* '''مرآة الحرمین او الرحلات الحجازیه'''، رفعت پاشا ابراهیم (م بعد 1353 ق)، قاهره، المکتبة الثقافة الدینیه، بیتا.<br />
<br />
*'''موسوعه مکه المکرمه و المدینه المنوره'''، احمد زکی یمانی، مصر، مؤسسه الفرقان، ۱۴۲۸ق.<br />
<br />
*'''وفاء الوفاء'''، السمهودی (م.۹۱۱ق.)، به کوشش السامرائی، مؤسسه الفرقان، ۱۴۲۴ق.</div>Salar2https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D8%A8_%D8%AA%D9%87%D8%AC%D8%AF&diff=69096محراب تهجد2026-08-01T06:06:20Z<p>Salar2: /* بازسازی محراب تهجد */</p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات بنا<br />
| عنوان = محراب تهجد<br />
| تصویر = محراب تهجد1.jpeg<br />
| اندازه تصویر = <br />
| پیوند تصویر = <br />
| توضیح تصویر = تصویر محراب تهجد پیش از اینکه پوشانده شود<br />
| نامهای دیگر = <br />
| مکان = مسجدالنبی<br />
| کاربری = <br />
| بزرگداشت نزد = <br />
| وابسته به دین/مذهب = <br />
| باورها = <br />
| آیینها = <br />
| احکام = <br />
| زیارت کنندگان = <br />
| بازدیدکنندگان = <br />
| زمان پایهگذاری = <br />
| بنیانگذار = <br />
| رویدادها = <br />
| بازسازیها = در دورههای متعدد<br />
| بازسازی کنندگان = قایتبای مملوکی/عبدالمجید عثمانی<br />
| بخشهای از میان رفته = <br />
| ویژگیهای تاریخی = نماز خواندن پیامبر در محل این محراب<br />
| متولیان = <br />
| مساحت = <br />
| طول = <br />
| عرض = <br />
| ارتفاع = <br />
| وضعیت بنا = قبل از سال 1353ه.ق برچیده شده<br />
| گنجایش = <br />
| امکانات = <br />
| بخشهای بنا = <br />
| معمار = <br />
| سبک = <br />
| ویژگیها = <br />
| گنبدها = <br />
| منارهها = <br />
| درها = <br />
| رواقها = <br />
| صحنها = <br />
| ایوانها = <br />
| گرداننده = <br />
| نهاد وابسته = <br />
| نهاد نگهدارنده = <br />
| مدیر = <br />
| روحانی = <br />
| نهادهای زیر مجموعه = <br />
| ثبت در = <br />
| شماره ثبت = <br />
| تاریخ ثبت = <br />
| وبگاه = <br />
| عرض جغرافیایی = <br />
| طول جغرافیایی = <br />
}}<br />
<br />
'''محراب تهجد'''، یکی از [[محرابهای مسجدالنبی]] است که در انتهای دیوار شمالیِ [[ضریح رسول الله|ضریح پیامبر]] قرار دارد اما امروزه در معرض دید زائران نیست و جلوی آن پوشیده شده است. این [[محراب]] در مکانی ساخته شده بود که [[حضرت محمد (ص)|پیامبر]] برخی شبها [[نماز شب]] را در آنجا اقامه میکرد.<br />
<br />
محراب تهجد در کنار ستون تهجد، که مکان نماز شبهای پیامبر -به غیر از ماه رمضان- بود، بنا شد. [[ابن نجار]] (578/643ق) به محراب تهجد در کنار ستون تهجد اشاره کرده است و [[علی بن عبدالله سمهودی|سمهودی]] (844/911ق) نیز به دو نوبت بازسازی این محراب قبل و بعد از [[آتشسوزی در مسجدالنبی|آتشسوزی مسجدالنبی]] پرداخته است. همچنین این محراب در دوره سلطان عبدالمجید عثمانی نیز بازسازی شد. <br />
<br />
==مکان و نام==<br />
این محراب خارج دیوار شمالی [[حجره رسولالله|حجره شریفه]]، کنار [[ستون تهجد]]، مقابل [[دکه اغوات]]، قرار داشت.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 302-303</ref> به نقل از منابع، پیامبر کنار یکی از [[ستونهای مسجدالنبی]] که بعد از درِ خانه [[امام علی(ع)|امیر مؤمنان]] قرار داشت، حصیری را پهن میکرد و روی آن به [[تهجّد]] و نماز شب میایستاد.<ref>المعالم الاثیره، ص43</ref> [[امام علی(ع)|علی (ع)]] نیز نماز شب را همین جا میخواند.<ref>نک: الدره الثمینه، ص۱۲۵؛ موسوعه مکه المکرمه، ج۲، ص۴۲۰.</ref> در سدههای بعد، کنار این ستون که موسوم به [[ستون تهجد]] بود، محرابی با همین نام ساخته شد.<ref>المعالم الاثیره، ص 43</ref><ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%B3%D9%85%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B2.pdf&page=189 وفاءالوفا، ج2، ص 189]</ref><br />
<br />
[[ابن نجّار]] (578/643ق) و [[محمد بن احمد مطری|مطری]](671/741ق) از این محل به «مصلّی النّبی صلّی الله علیه و آله باللّیل: نمازگاه شبانه پیامبر» یاد کرده است. همچنین [[علی بن عبدالله سمهودی|سمهودی]] محراب تهجد را محل خواندن نماز شب پیامبر غیر از [[ماه رمضان]] عنوان کردهاست.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%B3%D9%85%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B2.pdf&page=189 وفاءالوفا، ج2، ص 189]</ref><br />
<br />
==بازسازی محراب تهجد==<br />
ابن نجار(578/643ق)، به محرابی در محل نماز شب خواندن پیامبر، کنار [[ستون تهجد]] اشاره کرده است. سمهودی (844/911ق) نیز به بازسازی این محراب در دوره [[سلطان قایتبای|سلطان قایتبای مملوکی]] (888ق/1483م) پرداخته است.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%B3%D9%85%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B2.pdf&page=189 وفاءالوفا،ج2، 189]</ref> در دوره قایتبای این محراب به دست خواجه شمسی بن زمن، بازسازی شد و بالای این محراب تاریخ بنا بر لوحی مرمرین نگاشته شد. اما پس از [[آتشسوزی در مسجدالنبی|آتش سوزی در مسجدالنبی]] و از بین رفتن ستون و محراب تهجد، بار دیگر این محراب بازسازی شد و این بار تصمیم گرفته شد تا پایههایی مستحکمتر برای ستون تهجد ساخته شود و از همین روی محراب جدید در پایه ستون تهجد جانمایی شد.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%B3%D9%85%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B2.pdf&page=190 وفاءالوفا، ج2، ص 190]</ref> این محراب باکاشیهای طلاکاری شده تزیین شد و آیات مرتبط با تهجد در آن نقش بسته شد.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 302-303</ref> <br />
<br />
در دوره سلطان [[عبدالمجید عثمانی]]( 1271ق/1854م) نیز این محراب بازسازی شد.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص302-303</ref> <ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%85%D8%B1%D8%A2%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D9%85%DB%8C%D9%86_%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%DB%8C%D9%85_%D8%B1%D9%81%D8%B9%D8%AA_%D9%BE%D8%A7%D8%B4%D8%A7_%D8%AC1.pdf&page=470 مرآة الحرمین ابراهیم رفعت پاشا، ص470] </ref>محراب تهجد در این زمان از یک قطعه سنگ تراشیده و به ستون تهجد متصل شد. سپس کتیبهٔ اصلی محراب بهصورت برجسته بر روی آن بازاجرا شد. از نوشتههای روی این کتیبه میتوان به این آیه اشاره کرد: {{آیه|و من اللیل فتهجد به نافله لک عسی أن یبعثک ربک مقاما محمودا<br />
}} (پارهای از شب را به نماز بیدار باش که برای تو افزون بر نمازهای واجب است. باشد که خداوند تو را به مقام پسندیده ([[شفاعت]]) مبعوث گرداند) اشاره کرد.<ref>المسجد الشریف النبوی، 303</ref>[[پرونده:محراب تهجد2.jpeg|423x423px|thumb|محراب تهجد2]]در دوره حکومت عثمانی، هیچ یک از نمازهای مسجدالنبی در این مکان خوانده نمیشود و تنها به عنوان مکان نمازگزاردن [[حضرت محمد (ص)|پیامبر]] مورد احترام بود.<ref>المسجد الشریف النبوی، ص 303</ref> <br />
<br />
==وضعیت کنونی==<br />
پیش از سال 1353ق/1934م محراب تهجد دیگر در معرض دید نیست. علت پنهان کردن آن را توجه بیش از حد زائران به این محراب ذکر کردهاند.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 303</ref> گفته شده که این محراب امروزه وجود دارد اما مانعی جلوی آن قرارداده شده، تا مردم آن را نبینند. <ref>المعالم الاثیره، ص 43</ref><br />
<br />
<br />
==جستارهای وابسته==<br />
*[[ستون تهجد]]<br />
*[[محرابهای مسجدالنبی]]<br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
<br />
==منابع==<br />
{{منابع}}<br />
*'''الدره الثمینه فی اخبار المدینه'''، محمد بن محمود النجار (م.۶۴۳ق.)، به کوشش صلاح الدین، مرکز بحوث و دراسات المدینه، ۱۴۲۷ق. <br />
<br />
*'''المسجد النبوی الشریف فی العصر العثمانی 923-1344ه «دراسه معماریه حضاریه»'''، الدکتور محمد هزاع الشهری، دارالقاهره، 2003م.<br />
<br />
*'''المعالم الاثیره'''، محمد محمد حسن شراب، بیروت، دار الکتاب العربی، ۱۳۸۷ق.<br />
<br />
* '''مرآة الحرمین او الرحلات الحجازیه'''، رفعت پاشا ابراهیم (م بعد 1353 ق)، قاهره، المکتبة الثقافة الدینیه، بیتا.<br />
<br />
*'''موسوعه مکه المکرمه و المدینه المنوره'''، احمد زکی یمانی، مصر، مؤسسه الفرقان، ۱۴۲۸ق.<br />
<br />
*'''وفاء الوفاء'''، السمهودی (م.۹۱۱ق.)، به کوشش السامرائی، مؤسسه الفرقان، ۱۴۲۴ق.</div>Salar2https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D8%A8%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%DB%8C&diff=69095محرابهای مسجدالنبی2026-08-01T05:57:14Z<p>Salar2: اصلاح نشانی وب</p>
<hr />
<div>'''محرابهای مسجدالنبی'''، مجموعه محرابهای موجود در [[مسجد النبی|مسجدالنبی]] در [[مدینه|مدینه منوره]] است. این محرابها شامل [[محراب پیامبر]]، [[محراب سلیمانی]]، [[محراب عثمانی]]، [[محراب تهجد]]، [[محراب بیت فاطمه]] و [[محراب اغوات]] (شیخ الحرم) است. <br />
<br />
محراب پیامبر در محل نمازگزاردن پیامبر قرارگرفتهاست. این محراب در دوره [[بازسازی مسجدالنبی (قایتبای)|قایتبای]] ساخته شد و در دوره آل سعود نیز پابرجا است. محراب عثمانی توسط [[بازسازی مسجد النبی (عثمان بن عفان)|عثمان]] خلیفه سوم در دیوار جنوبی ساخته شد. در دوره قایتبای [[گنبد]]<nowiki/>ی بر بالای آن ایجاد شد. محراب سلیمانی یا محراب حنفی برای پیروان [[مذهب حنفی]] ساخته شد و در بازسازی [[بازسازی مسجدالنبی (سلیمان قانونی)|سلطان سلیمان]] به محراب سلیمانی شهرت یافت. محراب تهجد، خارج دیوار شمالی [[حجره شریفه]] قرارداشت. [[پیامبر]] در این مکان به نیایش شبانه میپرداخت. محراب دکه اغوات در زمان سلطان [[بازسازی مسجدالنبی (عبدالمجید اول)|عبدالمجید اول]] شکل گرفت و در در سال 1319 قمری محل نماز تراویح شیخ الحرم بوده، این مکان اکنون در قسمت زنان قراردارد. <br />
<br />
==محراب پیامبر==<br />
{{اصلی|محراب پیامبر}}<br />
<br />
[[پرونده:محراب پیامبر.jpg|File.png|270px|thumb|left|محراب پیامبر]]<br />
در زمان پیامبر چیزی به شکل محراب وجود نداشت.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=پرونده%3Aعمارة_و_توسعة_المسجد_النبوی_الشریف_عبر_التاریخ.pdf&page=53 عمارة و توسعة المسجد النبوی الشریف عبر التاریخ، ص ۵۳]</ref> در بازسازی مسجد توسط [[عمر بن عبدالعزیز|عمربن عبدالعزیز]]، در مکان مصلی پیامبر، محرابی ایجاد شد.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 300</ref> در دوره [[بازسازی مسجدالنبی (ممالیک بحری)|بیبرس]] محراب مجوفی (توخالی) در این مکان ساخته شد<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=پرونده%3Aعمارة_المسجد_النبوى_منذ_إنشائه_حتى_نهاية_العصر_المملوكى.pdf&page=211 عماره المسجدالنبوی، ص 227]</ref> و در دوره [[بازسازی مسجدالنبی (قایتبای)|قایتبای]] بازسازی شد.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=پرونده%3Aالمدينه_المنوره_تطورها_العمراني.pdf&page=85 المدینه المنوره، ص 85]</ref> محرابی که هماکنون وجود دارد از دوره قایتبای برجای مانده است.<br />
<br />
==محراب عثمانی==<br />
{{اصلی|محراب عثمانی}}<br />
<br />
[[پرونده:محراب عثمان.jpeg|File.png|270px|thumb|left|محراب عثمانی]]<br />
در دوره [[بازسازی مسجد النبی (عثمان بن عفان)|عثمان]]، مسجدالنبی بازسازی شد. در اثر این بازسازی و گسترش مساحت مسجد، دیوار قبله پیشتر رفت. عثمان محرابی در دیوار جنوبی ایجاد و مقصورهای اطراف آن کشید.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=پرونده%3Aالمدينه_المنوره_تطورها_العمراني.pdf&page=65 المدینه المنوره، ص 65]</ref> محراب دیوار جنوبی در دورههای بعد نیز به محراب عثمانی موسوم شد. در دوره [[بازسازی مسجدالنبی (قایتبای)|قایتبای]] [[گنبد]]<nowiki/>ی بالای این محراب ایجاد شد.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=پرونده%3Aوفاء_الوفاء_سمهودی_ج۲.pdf&page=421 وفاءالوفا، ج2، ص 421]</ref><br />
<br />
==محراب سلیمانی==<br />
{{اصلی|محراب سلیمانی}}<br />
[[پرونده:محراب سلیمانی۲.JPG|File.png|270px|thumb|left|محراب سلیمانی]]<br />
محراب سلیمانی یا محراب حنفیه، برای نمازگزاردن پیروان [[مذهب حنفی]] ایجاد شد. این محراب ابتدا در زمان [[بازسازی مسجدالنبی (ممالیک برجی)|اشرف اینال]] و توسط شیخ طوغان در سمت چپ [[منبر پیامبر|منبر]] ایجاد شد.<ref>التحفله اللطیفه، ج1، ص 474</ref> سپس در زمان [[بازسازی مسجدالنبی (سلیمان قانونی)|سلطان سلیمان قانونی]] بازسازی شد و به محراب سلیمانی شهرت یافت.<ref>مرآه الحرمین، ج1، ص 470، [https://wikihaj.com/index.php?title=پرونده%3Aالمدينه_المنوره_تطورها_العمراني.pdf&page=88 المدینه المنوره، ص 88]</ref><br />
<br />
==محراب تهجد==<br />
{{اصلی|محراب تهجد}}<br />
[[پرونده:محراب تهجد1.jpeg|File.png|270px|thumb|left|محراب تهجد1]]<br />
[[پرونده:محراب تهجد2.jpeg|File.png|270px|thumb|left|محراب تهجد2]]<br />
{{اصلی|محراب تهجد}}<br />
این محراب خارج دیوار شمالی [[حجره شریفه]]، کنار ستون مقابل [[دکه اغوات]]، قرار داشت. محراب تهجد محل نیایش شبانه پیامبر، غیر از ماه رمضان بود. این محراب در دوره [[بازسازی مسجدالنبی (قایتبای)|قایتبای]] با کاشیهای طلاکاری شده تزیین شد و آیات مرتبط با تهجد در آن نقش بسته شد. این محراب قبل از سال 1353 قمری برداشته شد.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 302-303</ref> <br />
<br />
==محراب بیت فاطمه==<br />
{{اصلی|محراب فاطمه}}<br />
[[پرونده:محراب فاطمه.jpeg|File.png|270px|thumb|left|محراب فاطمه]]<br />
<br />
محراب فاطمه سمت جنوبی محراب تهجد، داخل حجره شریفه قرار دارد.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=پرونده%3Aعمارة_و_توسعة_المسجد_النبوی_الشریف_عبر_التاریخ.pdf&page=61 عمارة و توسعه المسجد النبوی، ص 61]</ref>این محراب کوتاهتر از محراب پیامبر و محراب سلیمانی بود. در کتیبههایی که از [[بازسازی مسجدالنبی (عبدالمجید اول)|دوره عبدالمجید]] برجای مانده و به تفصیل توسط ابراهیم عیاشی نقل شده، اطراف این محراب نوشته شده: «معرس علی بفاطمه» و همچنین در محراب دیگری که مقابل محراب فاطمه قرار داشت، این محراب «محراب بیت فاطمه» نامیده شده است. در دوره [[سلسله عثمانی|عثمانی]] نماز جماعت و یا [[اعتکاف]] مفرده نیز در مکان محراب فاطمه انجام نمیشد.<ref>المسجد النبوه الشریف، ص 304</ref><br />
<br />
==محراب اغوات (شیخ الحرم)==<br />
این محراب پشت جایگاه (دکه) اغوات<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=پرونده%3Aعمارة_و_توسعة_المسجد_النبوی_الشریف_عبر_التاریخ.pdf&page=61 عمارة و توسعه المسجد النبوی، ص 61]</ref>، در طرف جنوبی [[رواق]] شرقی کنار [[باب النساء|باب النسا]] قرارداشت.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 304</ref> محراب [[اغوات]] در دوره [[بازسازی مسجدالنبی (عبدالمجید اول)|عبدالمجید اول]] عثمانی احداث شد.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=پرونده%3Aعمارة_و_توسعة_المسجد_النبوی_الشریف_عبر_التاریخ.pdf&page=61 عمارة و توسعه المسجد النبوی، ص 61]</ref> در حدود سال 1319قمری [[شیخ الحرم]] [[تراویح|نماز تراویح]] را در این مکان اقامه می کرد. این [[محراب]] در حال حاضر در قسمتی که مختص نماز زنان است قرار دارد.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 304</ref><br />
==جستارهای وابسته==<br />
* [[مسجدالنبی]]<br />
* [[بازسازی مسجدالنبی]]<br />
* [[محراب عثمانی]]<br />
* [[محراب پیامبر]]<br />
* [[محراب سلیمانی]]<br />
<br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
<br />
==منابع==<br />
{{منابع}}<br />
<br />
* '''التحفة اللطیفه فی تاریخ المدینة الشریفه'''، سخاوی شمسالدین (م 902 هـ)، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1414. <br />
<br />
* '''المسجد النبوی الشریف'''، فی العصر العثمانی 923-1344ه، محمد هزاع الشهری، قاهره، دارالقاهره، 2003<br />
<br />
* '''عمارة و توسعة المسجد النبوی الشریف عبر التاریخ'''، ناجی محمد حسن عبدالقادر الانصاری، نادی المدینه المنوره الادبی، ۱۹۹۶م.<br />
<br />
* '''عماره المسجد النبوی منذ انشائه حتی نهایه العصر المملوکی'''، محمد هزاع الشهری، قاهره، مکتبه القاهره للکتاب، 2001<br />
<br />
* '''مدینه منوره، تحولات عمرانی و میراث معماری'''، صالح لمعی مصطفی، ترجمه صدیقه وسمقی، تهران، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، 1372<br />
<br />
* '''مرآة الحرمین او الرحلات الحجازیه'''، رفعت پاشا ابراهیم (م بعد 1353 ق)، قاهره، المکتبة الثقافة الدینیه، بیتا.<br />
<br />
* '''وفاءالوفا باخبار دارالمصطفی'''،علی بن عبدالله سمهودی، تحقیق قاسم السامرائی، ج2، موسسه الفرقان للتراث الاسلامی، 1422ه.ق -2001<br />
<br />
[[رده:محرابهای مسجدالنبی]]</div>Salar2https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D8%A8_%D8%AA%D9%87%D8%AC%D8%AF&diff=69094محراب تهجد2026-08-01T05:56:32Z<p>Salar2: /* بازسازی محراب تهجد */</p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات بنا<br />
| عنوان = محراب تهجد<br />
| تصویر = محراب تهجد1.jpeg<br />
| اندازه تصویر = <br />
| پیوند تصویر = <br />
| توضیح تصویر = تصویر محراب تهجد پیش از اینکه پوشانده شود<br />
| نامهای دیگر = <br />
| مکان = مسجدالنبی<br />
| کاربری = <br />
| بزرگداشت نزد = <br />
| وابسته به دین/مذهب = <br />
| باورها = <br />
| آیینها = <br />
| احکام = <br />
| زیارت کنندگان = <br />
| بازدیدکنندگان = <br />
| زمان پایهگذاری = <br />
| بنیانگذار = <br />
| رویدادها = <br />
| بازسازیها = در دورههای متعدد<br />
| بازسازی کنندگان = قایتبای مملوکی/عبدالمجید عثمانی<br />
| بخشهای از میان رفته = <br />
| ویژگیهای تاریخی = نماز خواندن پیامبر در محل این محراب<br />
| متولیان = <br />
| مساحت = <br />
| طول = <br />
| عرض = <br />
| ارتفاع = <br />
| وضعیت بنا = قبل از سال 1353ه.ق برچیده شده<br />
| گنجایش = <br />
| امکانات = <br />
| بخشهای بنا = <br />
| معمار = <br />
| سبک = <br />
| ویژگیها = <br />
| گنبدها = <br />
| منارهها = <br />
| درها = <br />
| رواقها = <br />
| صحنها = <br />
| ایوانها = <br />
| گرداننده = <br />
| نهاد وابسته = <br />
| نهاد نگهدارنده = <br />
| مدیر = <br />
| روحانی = <br />
| نهادهای زیر مجموعه = <br />
| ثبت در = <br />
| شماره ثبت = <br />
| تاریخ ثبت = <br />
| وبگاه = <br />
| عرض جغرافیایی = <br />
| طول جغرافیایی = <br />
}}<br />
<br />
'''محراب تهجد'''، یکی از [[محرابهای مسجدالنبی]] است که در انتهای دیوار شمالیِ [[ضریح رسول الله|ضریح پیامبر]] قرار دارد اما امروزه در معرض دید زائران نیست و جلوی آن پوشیده شده است. این [[محراب]] در مکانی ساخته شده بود که [[حضرت محمد (ص)|پیامبر]] برخی شبها [[نماز شب]] را در آنجا اقامه میکرد.<br />
<br />
محراب تهجد در کنار ستون تهجد، که مکان نماز شبهای پیامبر -به غیر از ماه رمضان- بود، بنا شد. [[ابن نجار]] (578/643ق) به محراب تهجد در کنار ستون تهجد اشاره کرده است و [[علی بن عبدالله سمهودی|سمهودی]] (844/911ق) نیز به دو نوبت بازسازی این محراب قبل و بعد از [[آتشسوزی در مسجدالنبی|آتشسوزی مسجدالنبی]] پرداخته است. همچنین این محراب در دوره سلطان عبدالمجید عثمانی نیز بازسازی شد. <br />
<br />
==مکان و نام==<br />
این محراب خارج دیوار شمالی [[حجره رسولالله|حجره شریفه]]، کنار [[ستون تهجد]]، مقابل [[دکه اغوات]]، قرار داشت.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 302-303</ref> به نقل از منابع، پیامبر کنار یکی از [[ستونهای مسجدالنبی]] که بعد از درِ خانه [[امام علی(ع)|امیر مؤمنان]] قرار داشت، حصیری را پهن میکرد و روی آن به [[تهجّد]] و نماز شب میایستاد.<ref>المعالم الاثیره، ص43</ref> [[امام علی(ع)|علی (ع)]] نیز نماز شب را همین جا میخواند.<ref>نک: الدره الثمینه، ص۱۲۵؛ موسوعه مکه المکرمه، ج۲، ص۴۲۰.</ref> در سدههای بعد، کنار این ستون که موسوم به [[ستون تهجد]] بود، محرابی با همین نام ساخته شد.<ref>المعالم الاثیره، ص 43</ref><ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%B3%D9%85%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B2.pdf&page=189 وفاءالوفا، ج2، ص 189]</ref><br />
<br />
[[ابن نجّار]] (578/643ق) و [[محمد بن احمد مطری|مطری]](671/741ق) از این محل به «مصلّی النّبی صلّی الله علیه و آله باللّیل: نمازگاه شبانه پیامبر» یاد کرده است. همچنین [[علی بن عبدالله سمهودی|سمهودی]] محراب تهجد را محل خواندن نماز شب پیامبر غیر از [[ماه رمضان]] عنوان کردهاست.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%B3%D9%85%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B2.pdf&page=189 وفاءالوفا، ج2، ص 189]</ref><br />
<br />
==بازسازی محراب تهجد==<br />
ابن نجار(578/643ق)، به محرابی در محل نماز شب خواندن پیامبر، کنار [[ستون تهجد]] اشاره کرده است. سمهودی (844/911ق) نیز به بازسازی این محراب در دوره [[سلطان قایتبای|سلطان قایتبای مملوکی]] (888ق/1483م) پرداخته است.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%B3%D9%85%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B2.pdf&page=189 وفاءالوفا،ج2، 189]</ref> در دوره قایتبای این محراب به دست خواجه شمسی بن زمن، بازسازی شد و بالای این محراب تاریخ بنا بر لوحی مرمرین نگاشته شد. اما پس از [[آتشسوزی در مسجدالنبی|آتش سوزی در مسجدالنبی]] و از بین رفتن ستون و محراب تهجد، بار دیگر این محراب بازسازی شد و این بار تصمیم گرفته شد تا پایههایی مستحکمتر برای ستون تهجد ساخته شود و از همین روی محراب جدید در پایه ستون تهجد جانمایی شد.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%B3%D9%85%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B2.pdf&page=190 وفاءالوفا، ج2، ص 190]</ref> این محراب باکاشیهای طلاکاری شده تزیین شد و آیات مرتبط با تهجد در آن نقش بسته شد.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 302-303</ref> <br />
<br />
در دوره سلطان [[عبدالمجید عثمانی]]( 1271ق/1854م) نیز این محراب بازسازی شد.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص302-303</ref> <ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%85%D8%B1%D8%A2%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D9%85%DB%8C%D9%86_%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%DB%8C%D9%85_%D8%B1%D9%81%D8%B9%D8%AA_%D9%BE%D8%A7%D8%B4%D8%A7_%D8%AC1.pdf&page=470 مرآة الحرمین ابراهیم رفعت پاشا، ص470] </ref>محراب تهجد در این زمان از یک قطعه سنگ تراشیده و به ستون تهجد متصل شد. سپس کتیبهٔ اصلی محراب بهصورت برجسته بر روی آن بازاجرا شد. از نوشتههای روی این کتیبه میتوان به آیه« و من اللیل فتهجد به نافله لک عسی أن یبعثک ربک مقاما محمودا» (پارهای از شب را به نماز بیدار باش که برای تو افزون بر نمازهای واجب است. باشد که خداوند تو را به مقام پسندیده ([[شفاعت]]) مبعوث گرداند) اشاره کرد.<ref>المسجد الشریف النبوی، 303</ref>[[پرونده:محراب تهجد2.jpeg|423x423px|thumb|محراب تهجد2]]در دوره حکومت عثمانی، هیچ یک از نمازهای مسجدالنبی در این مکان خوانده نمیشود و تنها به عنوان مکان نمازگزاردن [[حضرت محمد (ص)|پیامبر]] مورد احترام بود.<ref>المسجد الشریف النبوی، ص 303</ref> <br />
<br />
==وضعیت کنونی==<br />
پیش از سال 1353ق/1934م محراب تهجد دیگر در معرض دید نیست. علت پنهان کردن آن را توجه بیش از حد زائران به این محراب ذکر کردهاند.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 303</ref> گفته شده که این محراب امروزه وجود دارد اما مانعی جلوی آن قرارداده شده، تا مردم آن را نبینند. <ref>المعالم الاثیره، ص 43</ref><br />
<br />
<br />
==جستارهای وابسته==<br />
*[[ستون تهجد]]<br />
*[[محرابهای مسجدالنبی]]<br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
<br />
==منابع==<br />
{{منابع}}<br />
*'''الدره الثمینه فی اخبار المدینه'''، محمد بن محمود النجار (م.۶۴۳ق.)، به کوشش صلاح الدین، مرکز بحوث و دراسات المدینه، ۱۴۲۷ق. <br />
<br />
*'''المسجد النبوی الشریف فی العصر العثمانی 923-1344ه «دراسه معماریه حضاریه»'''، الدکتور محمد هزاع الشهری، دارالقاهره، 2003م.<br />
<br />
*'''المعالم الاثیره'''، محمد محمد حسن شراب، بیروت، دار الکتاب العربی، ۱۳۸۷ق.<br />
<br />
* '''مرآة الحرمین او الرحلات الحجازیه'''، رفعت پاشا ابراهیم (م بعد 1353 ق)، قاهره، المکتبة الثقافة الدینیه، بیتا.<br />
<br />
*'''موسوعه مکه المکرمه و المدینه المنوره'''، احمد زکی یمانی، مصر، مؤسسه الفرقان، ۱۴۲۸ق.<br />
<br />
*'''وفاء الوفاء'''، السمهودی (م.۹۱۱ق.)، به کوشش السامرائی، مؤسسه الفرقان، ۱۴۲۴ق.</div>Salar2https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D8%A8_%D8%AA%D9%87%D8%AC%D8%AF&diff=69093محراب تهجد2026-08-01T05:53:55Z<p>Salar2: </p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات بنا<br />
| عنوان = محراب تهجد<br />
| تصویر = محراب تهجد1.jpeg<br />
| اندازه تصویر = <br />
| پیوند تصویر = <br />
| توضیح تصویر = تصویر محراب تهجد پیش از اینکه پوشانده شود<br />
| نامهای دیگر = <br />
| مکان = مسجدالنبی<br />
| کاربری = <br />
| بزرگداشت نزد = <br />
| وابسته به دین/مذهب = <br />
| باورها = <br />
| آیینها = <br />
| احکام = <br />
| زیارت کنندگان = <br />
| بازدیدکنندگان = <br />
| زمان پایهگذاری = <br />
| بنیانگذار = <br />
| رویدادها = <br />
| بازسازیها = در دورههای متعدد<br />
| بازسازی کنندگان = قایتبای مملوکی/عبدالمجید عثمانی<br />
| بخشهای از میان رفته = <br />
| ویژگیهای تاریخی = نماز خواندن پیامبر در محل این محراب<br />
| متولیان = <br />
| مساحت = <br />
| طول = <br />
| عرض = <br />
| ارتفاع = <br />
| وضعیت بنا = قبل از سال 1353ه.ق برچیده شده<br />
| گنجایش = <br />
| امکانات = <br />
| بخشهای بنا = <br />
| معمار = <br />
| سبک = <br />
| ویژگیها = <br />
| گنبدها = <br />
| منارهها = <br />
| درها = <br />
| رواقها = <br />
| صحنها = <br />
| ایوانها = <br />
| گرداننده = <br />
| نهاد وابسته = <br />
| نهاد نگهدارنده = <br />
| مدیر = <br />
| روحانی = <br />
| نهادهای زیر مجموعه = <br />
| ثبت در = <br />
| شماره ثبت = <br />
| تاریخ ثبت = <br />
| وبگاه = <br />
| عرض جغرافیایی = <br />
| طول جغرافیایی = <br />
}}<br />
<br />
'''محراب تهجد'''، یکی از [[محرابهای مسجدالنبی]] است که در انتهای دیوار شمالیِ [[ضریح رسول الله|ضریح پیامبر]] قرار دارد اما امروزه در معرض دید زائران نیست و جلوی آن پوشیده شده است. این [[محراب]] در مکانی ساخته شده بود که [[حضرت محمد (ص)|پیامبر]] برخی شبها [[نماز شب]] را در آنجا اقامه میکرد.<br />
<br />
محراب تهجد در کنار ستون تهجد، که مکان نماز شبهای پیامبر -به غیر از ماه رمضان- بود، بنا شد. [[ابن نجار]] (578/643ق) به محراب تهجد در کنار ستون تهجد اشاره کرده است و [[علی بن عبدالله سمهودی|سمهودی]] (844/911ق) نیز به دو نوبت بازسازی این محراب قبل و بعد از [[آتشسوزی در مسجدالنبی|آتشسوزی مسجدالنبی]] پرداخته است. همچنین این محراب در دوره سلطان عبدالمجید عثمانی نیز بازسازی شد. <br />
<br />
==مکان و نام==<br />
این محراب خارج دیوار شمالی [[حجره رسولالله|حجره شریفه]]، کنار [[ستون تهجد]]، مقابل [[دکه اغوات]]، قرار داشت.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 302-303</ref> به نقل از منابع، پیامبر کنار یکی از [[ستونهای مسجدالنبی]] که بعد از درِ خانه [[امام علی(ع)|امیر مؤمنان]] قرار داشت، حصیری را پهن میکرد و روی آن به [[تهجّد]] و نماز شب میایستاد.<ref>المعالم الاثیره، ص43</ref> [[امام علی(ع)|علی (ع)]] نیز نماز شب را همین جا میخواند.<ref>نک: الدره الثمینه، ص۱۲۵؛ موسوعه مکه المکرمه، ج۲، ص۴۲۰.</ref> در سدههای بعد، کنار این ستون که موسوم به [[ستون تهجد]] بود، محرابی با همین نام ساخته شد.<ref>المعالم الاثیره، ص 43</ref><ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%B3%D9%85%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B2.pdf&page=189 وفاءالوفا، ج2، ص 189]</ref><br />
<br />
[[ابن نجّار]] (578/643ق) و [[محمد بن احمد مطری|مطری]](671/741ق) از این محل به «مصلّی النّبی صلّی الله علیه و آله باللّیل: نمازگاه شبانه پیامبر» یاد کرده است. همچنین [[علی بن عبدالله سمهودی|سمهودی]] محراب تهجد را محل خواندن نماز شب پیامبر غیر از [[ماه رمضان]] عنوان کردهاست.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%B3%D9%85%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B2.pdf&page=189 وفاءالوفا، ج2، ص 189]</ref><br />
<br />
==بازسازی محراب تهجد==<br />
ابن نجار(578/643ق)، به محرابی در محل نماز شب خواندن پیامبر، کنار [[ستون تهجد]] اشاره کرده است. سمهودی (844/911ق) نیز به بازسازی این محراب در دوره [[سلطان قایتبای|سلطان قایتبای مملوکی]] (888ق/1483م) پرداخته است.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%B3%D9%85%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B2.pdf&page=189 وفاءالوفا،ج2، 189]</ref> در دوره قایتبای این محراب به دست خواجه شمسی بن زمن، بازسازی شد و بالای این محراب تاریخ بنا بر لوحی مرمرین نگاشته شد. اما پس از [[آتشسوزی در مسجدالنبی|آتش سوزی در مسجدالنبی]] و از بین رفتن ستون و محراب تهجد، بار دیگر این محراب بازسازی شد و این بار تصمیم گرفته شد تا پایههایی مستحکمتر برای ستون تهجد ساخته شود و از همین روی محراب جدید در پایه ستون تهجد جانمایی شد.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%B3%D9%85%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B2.pdf&page=190 وفاءالوفا، ج2، ص 190]</ref> این محراب باکاشیهای طلاکاری شده تزیین شد و آیات مرتبط با تهجد در آن نقش بسته شد.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 302-303</ref> <br />
<br />
در دوره سلطان [[عبدالمجید عثمانی]]( 1271ق/1854م) نیز این محراب بازسازی شد.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص302-303</ref> <ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%85%D8%B1%D8%A2%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D9%85%DB%8C%D9%86_%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%DB%8C%D9%85_%D8%B1%D9%81%D8%B9%D8%AA_%D9%BE%D8%A7%D8%B4%D8%A7_%D8%AC1.pdf&page=470 مرآة الحرمین ابراهیم رفعت پاشا، ص470] </ref>محراب تهجد در این زمان از یک قطعه سنگ تراشیده و به ستون تهجد متصل شد. سپس کتیبهٔ اصلی محراب بهصورت برجسته بر روی آن بازاجرا شد. از نوشتههای روی این کتبه میتوان به آیه« و من اللیل فتهجد به نافله لک عسی أن یبعثک ربک مقاما محمودا» (پارهای از شب را به نماز بیدار باش که برای تو افزون بر نمازهای واجب است. باشد که خداوند تو را به مقام پسندیده ([[شفاعت]]) مبعوث گرداند) اشاره کرد.<ref>المسجد الشریف النبوی، 303</ref>[[پرونده:محراب تهجد2.jpeg|423x423px|thumb|محراب تهجد2]]اما محراب تهجد در سراسر دوران [[دوره عثمانی|عثمانی]] هیچ نقشی در سازماندهی نماز — که توسط پیروان چهار مذهب فقهی در اوقات گوناگون در داخل [[مسجدالنبی]] اقامه میشد — ایفا نکرد و تنها به عنوان مکان نمازگزاردن [[حضرت محمد (ص)|پیامبر]] مورد احترام بود.<ref>المسجد الشریف النبوی، ص 303</ref> <br />
<br />
==وضعیت کنونی==<br />
پیش از سال 1353ق/1934م محراب تهجد دیگر در معرض دید نیست. علت پنهان کردن آن را توجه بیش از حد زائران به این محراب ذکر کردهاند.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 303</ref> گفته شده که این محراب امروزه وجود دارد اما مانعی جلوی آن قرارداده شده، تا مردم آن را نبینند. <ref>المعالم الاثیره، ص 43</ref><br />
<br />
<br />
==جستارهای وابسته==<br />
*[[ستون تهجد]]<br />
*[[محرابهای مسجدالنبی]]<br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
<br />
==منابع==<br />
{{منابع}}<br />
*'''الدره الثمینه فی اخبار المدینه'''، محمد بن محمود النجار (م.۶۴۳ق.)، به کوشش صلاح الدین، مرکز بحوث و دراسات المدینه، ۱۴۲۷ق. <br />
<br />
*'''المسجد النبوی الشریف فی العصر العثمانی 923-1344ه «دراسه معماریه حضاریه»'''، الدکتور محمد هزاع الشهری، دارالقاهره، 2003م.<br />
<br />
*'''المعالم الاثیره'''، محمد محمد حسن شراب، بیروت، دار الکتاب العربی، ۱۳۸۷ق.<br />
<br />
* '''مرآة الحرمین او الرحلات الحجازیه'''، رفعت پاشا ابراهیم (م بعد 1353 ق)، قاهره، المکتبة الثقافة الدینیه، بیتا.<br />
<br />
*'''موسوعه مکه المکرمه و المدینه المنوره'''، احمد زکی یمانی، مصر، مؤسسه الفرقان، ۱۴۲۸ق.<br />
<br />
*'''وفاء الوفاء'''، السمهودی (م.۹۱۱ق.)، به کوشش السامرائی، مؤسسه الفرقان، ۱۴۲۴ق.</div>Salar2https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D8%A8_%D8%AA%D9%87%D8%AC%D8%AF&diff=69092محراب تهجد2026-08-01T05:52:08Z<p>Salar2: </p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات بنا<br />
| عنوان = محراب تهجد<br />
| تصویر = محراب تهجد1.jpeg<br />
| اندازه تصویر = <br />
| پیوند تصویر = <br />
| توضیح تصویر = <br />
| نامهای دیگر = <br />
| مکان = مسجدالنبی<br />
| کاربری = <br />
| بزرگداشت نزد = <br />
| وابسته به دین/مذهب = <br />
| باورها = <br />
| آیینها = <br />
| احکام = <br />
| زیارت کنندگان = <br />
| بازدیدکنندگان = <br />
| زمان پایهگذاری = <br />
| بنیانگذار = <br />
| رویدادها = <br />
| بازسازیها = <br />
| بازسازی کنندگان = قایتبای مملوکی/عبدالمجید عثمانی<br />
| بخشهای از میان رفته = <br />
| ویژگیهای تاریخی = <br />
| متولیان = <br />
| مساحت = <br />
| طول = <br />
| عرض = <br />
| ارتفاع = <br />
| وضعیت بنا = قبل از سال 1353ه.ق برچیده شده<br />
| گنجایش = <br />
| امکانات = <br />
| بخشهای بنا = <br />
| معمار = <br />
| سبک = <br />
| ویژگیها = <br />
| گنبدها = <br />
| منارهها = <br />
| درها = <br />
| رواقها = <br />
| صحنها = <br />
| ایوانها = <br />
| گرداننده = <br />
| نهاد وابسته = <br />
| نهاد نگهدارنده = <br />
| مدیر = <br />
| روحانی = <br />
| نهادهای زیر مجموعه = <br />
| ثبت در = <br />
| شماره ثبت = <br />
| تاریخ ثبت = <br />
| وبگاه = <br />
| عرض جغرافیایی = <br />
| طول جغرافیایی = <br />
}}<br />
<br />
'''محراب تهجد'''، یکی از [[محرابهای مسجدالنبی]] است که در انتهای دیوار شمالیِ [[ضریح رسول الله|ضریح پیامبر]] قرار دارد اما امروزه در معرض دید زائران نیست و جلوی آن پوشیده شده است. این [[محراب]] در مکانی ساخته شده بود که [[حضرت محمد (ص)|پیامبر]] برخی شبها [[نماز شب]] را در آنجا اقامه میکرد.<br />
<br />
محراب تهجد در کنار ستون تهجد، که مکان نماز شبهای پیامبر -به غیر از ماه رمضان- بود، بنا شد. [[ابن نجار]] (578/643ق) به محراب تهجد در کنار ستون تهجد اشاره کرده است و [[علی بن عبدالله سمهودی|سمهودی]] (844/911ق) نیز به دو نوبت بازسازی این محراب قبل و بعد از [[آتشسوزی در مسجدالنبی|آتشسوزی مسجدالنبی]] پرداخته است. همچنین این محراب در دوره سلطان عبدالمجید عثمانی نیز بازسازی شد. <br />
<br />
==مکان و نام==<br />
این محراب خارج دیوار شمالی [[حجره رسولالله|حجره شریفه]]، کنار [[ستون تهجد]]، مقابل [[دکه اغوات]]، قرار داشت.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 302-303</ref> به نقل از منابع، پیامبر کنار یکی از [[ستونهای مسجدالنبی]] که بعد از درِ خانه [[امام علی(ع)|امیر مؤمنان]] قرار داشت، حصیری را پهن میکرد و روی آن به [[تهجّد]] و نماز شب میایستاد.<ref>المعالم الاثیره، ص43</ref> [[امام علی(ع)|علی (ع)]] نیز نماز شب را همین جا میخواند.<ref>نک: الدره الثمینه، ص۱۲۵؛ موسوعه مکه المکرمه، ج۲، ص۴۲۰.</ref> در سدههای بعد، کنار این ستون که موسوم به [[ستون تهجد]] بود، محرابی با همین نام ساخته شد.<ref>المعالم الاثیره، ص 43</ref><ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%B3%D9%85%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B2.pdf&page=189 وفاءالوفا، ج2، ص 189]</ref><br />
<br />
[[ابن نجّار]] (578/643ق) و [[محمد بن احمد مطری|مطری]](671/741ق) از این محل به «مصلّی النّبی صلّی الله علیه و آله باللّیل: نمازگاه شبانه پیامبر» یاد کرده است. همچنین [[علی بن عبدالله سمهودی|سمهودی]] محراب تهجد را محل خواندن نماز شب پیامبر غیر از [[ماه رمضان]] عنوان کردهاست.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%B3%D9%85%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B2.pdf&page=189 وفاءالوفا، ج2، ص 189]</ref><br />
<br />
==بازسازی محراب تهجد==<br />
ابن نجار(578/643ق)، به محرابی در محل نماز شب خواندن پیامبر، کنار [[ستون تهجد]] اشاره کرده است. سمهودی (844/911ق) نیز به بازسازی این محراب در دوره [[سلطان قایتبای|سلطان قایتبای مملوکی]] (888ق/1483م) پرداخته است.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%B3%D9%85%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B2.pdf&page=189 وفاءالوفا،ج2، 189]</ref> در دوره قایتبای این محراب به دست خواجه شمسی بن زمن، بازسازی شد و بالای این محراب تاریخ بنا بر لوحی مرمرین نگاشته شد. اما پس از [[آتشسوزی در مسجدالنبی|آتش سوزی در مسجدالنبی]] و از بین رفتن ستون و محراب تهجد، بار دیگر این محراب بازسازی شد و این بار تصمیم گرفته شد تا پایههایی مستحکمتر برای ستون تهجد ساخته شود و از همین روی محراب جدید در پایه ستون تهجد جانمایی شد.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%B3%D9%85%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B2.pdf&page=190 وفاءالوفا، ج2، ص 190]</ref> این محراب باکاشیهای طلاکاری شده تزیین شد و آیات مرتبط با تهجد در آن نقش بسته شد.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 302-303</ref> <br />
<br />
در دوره سلطان [[عبدالمجید عثمانی]]( 1271ق/1854م) نیز این محراب بازسازی شد.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص302-303</ref> <ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%85%D8%B1%D8%A2%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D9%85%DB%8C%D9%86_%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%DB%8C%D9%85_%D8%B1%D9%81%D8%B9%D8%AA_%D9%BE%D8%A7%D8%B4%D8%A7_%D8%AC1.pdf&page=470 مرآة الحرمین ابراهیم رفعت پاشا، ص470] </ref>محراب تهجد در این زمان از یک قطعه سنگ تراشیده و به ستون تهجد متصل شد. سپس کتیبهٔ اصلی محراب بهصورت برجسته بر روی آن بازاجرا شد. از نوشتههای روی این کتبه میتوان به آیه« و من اللیل فتهجد به نافله لک عسی أن یبعثک ربک مقاما محمودا» (پارهای از شب را به نماز بیدار باش که برای تو افزون بر نمازهای واجب است. باشد که خداوند تو را به مقام پسندیده ([[شفاعت]]) مبعوث گرداند) اشاره کرد.<ref>المسجد الشریف النبوی، 303</ref>[[پرونده:محراب تهجد2.jpeg|423x423px|thumb|محراب تهجد2]]اما محراب تهجد در سراسر دوران [[دوره عثمانی|عثمانی]] هیچ نقشی در سازماندهی نماز — که توسط پیروان چهار مذهب فقهی در اوقات گوناگون در داخل [[مسجدالنبی]] اقامه میشد — ایفا نکرد و تنها به عنوان مکان نمازگزاردن [[حضرت محمد (ص)|پیامبر]] مورد احترام بود.<ref>المسجد الشریف النبوی، ص 303</ref> <br />
<br />
==وضعیت کنونی==<br />
پیش از سال 1353ق/1934م محراب تهجد دیگر در معرض دید نیست. علت پنهان کردن آن را توجه بیش از حد زائران به این محراب ذکر کردهاند.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 303</ref> گفته شده که این محراب امروزه وجود دارد اما مانعی جلوی آن قرارداده شده، تا مردم آن را نبینند. <ref>المعالم الاثیره، ص 43</ref><br />
<br />
<br />
==جستارهای وابسته==<br />
*[[ستون تهجد]]<br />
*[[محرابهای مسجدالنبی]]<br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
<br />
==منابع==<br />
{{منابع}}<br />
*'''الدره الثمینه فی اخبار المدینه'''، محمد بن محمود النجار (م.۶۴۳ق.)، به کوشش صلاح الدین، مرکز بحوث و دراسات المدینه، ۱۴۲۷ق. <br />
<br />
*'''المسجد النبوی الشریف فی العصر العثمانی 923-1344ه «دراسه معماریه حضاریه»'''، الدکتور محمد هزاع الشهری، دارالقاهره، 2003م.<br />
<br />
*'''المعالم الاثیره'''، محمد محمد حسن شراب، بیروت، دار الکتاب العربی، ۱۳۸۷ق.<br />
<br />
* '''مرآة الحرمین او الرحلات الحجازیه'''، رفعت پاشا ابراهیم (م بعد 1353 ق)، قاهره، المکتبة الثقافة الدینیه، بیتا.<br />
<br />
*'''موسوعه مکه المکرمه و المدینه المنوره'''، احمد زکی یمانی، مصر، مؤسسه الفرقان، ۱۴۲۸ق.<br />
<br />
*'''وفاء الوفاء'''، السمهودی (م.۹۱۱ق.)، به کوشش السامرائی، مؤسسه الفرقان، ۱۴۲۴ق.</div>Salar2https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D8%A8_%D8%AA%D9%87%D8%AC%D8%AF&diff=69091محراب تهجد2026-08-01T05:51:28Z<p>Salar2: </p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات بنا<br />
| عنوان = محراب تهجد<br />
| تصویر = محراب تهجد1.jpeg<br />
| اندازه تصویر = <br />
| پیوند تصویر = <br />
| توضیح تصویر = <br />
| نامهای دیگر = <br />
| مکان = مسجدالنبی<br />
| کاربری = <br />
| بزرگداشت نزد = <br />
| وابسته به دین/مذهب = <br />
| باورها = <br />
| آیینها = <br />
| احکام = <br />
| زیارت کنندگان = <br />
| بازدیدکنندگان = <br />
| زمان پایهگذاری = <br />
| بنیانگذار = <br />
| رویدادها = <br />
| بازسازیها = <br />
| بازسازی کنندگان = قایتبای مملوکی/عبدالمجید عثمانی<br />
| بخشهای از میان رفته = <br />
| ویژگیهای تاریخی = <br />
| متولیان = <br />
| مساحت = <br />
| طول = <br />
| عرض = <br />
| ارتفاع = <br />
| وضعیت بنا = قبل از سال 1353ه.ق برچیده شده<br />
| گنجایش = <br />
| امکانات = <br />
| بخشهای بنا = <br />
| معمار = <br />
| سبک = <br />
| ویژگیها = <br />
| گنبدها = <br />
| منارهها = <br />
| درها = <br />
| رواقها = <br />
| صحنها = <br />
| ایوانها = <br />
| گرداننده = <br />
| نهاد وابسته = <br />
| نهاد نگهدارنده = <br />
| مدیر = <br />
| روحانی = <br />
| نهادهای زیر مجموعه = <br />
| ثبت در = <br />
| شماره ثبت = <br />
| تاریخ ثبت = <br />
| وبگاه = <br />
| عرض جغرافیایی = <br />
| طول جغرافیایی = <br />
}}<br />
<br />
'''محراب تهجد'''، یکی از [[محرابهای مسجدالنبی]] است که در انتهای دیوار شمالیِ [[ضریح رسول الله|ضریح پیامبر]] قرار دارد اما امروزه در معرض دید زائران نیست و جلوی آن پوشیده شده است. این [[محراب]] در مکانی ساخته شده بود که [[حضرت محمد (ص)|پیامبر]] برخی شبها [[نماز شب]] را در آنجا اقامه میکرد.<br />
<br />
محراب تهجد در کنار ستون تهجد، که مکان نماز شبهای پیامبر -به غیر از ماه رمضان- بود، بنا شد. [[ابن نجار]] (578/643ق) به محراب تهجد در کنار ستون تهجد اشاره کرده است و [[علی بن عبدالله سمهودی|سمهودی]] (844/911ق) نیز به دو نوبت بازسازی این محراب قبل و بعد از [[آتشسوزی در مسجدالنبی|آتشسوزی مسجدالنبی]] پرداخته است. همچنین این محراب در دوره سلطان عبدالمجید عثمانی نیز بازسازی شد. <br />
<br />
==مکان و نام==<br />
این محراب خارج دیوار شمالی [[حجره رسولالله|حجره شریفه]]، کنار [[ستون تهجد]]، مقابل [[دکه اغوات]]، قرار داشت.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 302-303</ref> به نقل از منابع، پیامبر کنار یکی از [[ستونهای مسجدالنبی]] که بعد از درِ خانه [[امام علی(ع)|امیر مؤمنان]] قرار داشت، حصیری را پهن میکرد و روی آن به [[تهجّد]] و نماز شب میایستاد.<ref>المعالم الاثیره، ص43</ref> [[امام علی(ع)|علی (ع)]] نیز نماز شب را همین جا میخواند.<ref>نک: الدره الثمینه، ص۱۲۵؛ موسوعه مکه المکرمه، ج۲، ص۴۲۰.</ref> در سدههای بعد، کنار این ستون که موسوم به [[ستون تهجد]] بود، محرابی با همین نام ساخته شد.<ref>المعالم الاثیره، ص 43</ref><ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%B3%D9%85%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B2.pdf&page=189 وفاءالوفا، ج2، ص 189]</ref><br />
<br />
[[ابن نجّار]] (578/643ق) و [[محمد بن احمد مطری|مطری]](671/741ق) از این محل به «مصلّی النّبی صلّی الله علیه و آله باللّیل: نمازگاه شبانه پیامبر» یاد کرده است. همچنین [[علی بن عبدالله سمهودی|سمهودی]] محراب تهجد را محل خواندن نماز شب پیامبر غیر از [[ماه رمضان]] عنوان کردهاست.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%B3%D9%85%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B2.pdf&page=189 وفاءالوفا، ج2، ص 189]</ref><br />
<br />
==بازسازی محراب تهجد==<br />
ابن نجار(578/643ق)، به محرابی در محل نماز شب خواندن پیامبر، کنار [[ستون تهجد]] اشاره کرده است. سمهودی (844/911ق) نیز به بازسازی این محراب در دوره [[سلطان قایتبای|سلطان قایتبای مملوکی]] (888ق/1483م) پرداخته است.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%B3%D9%85%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B2.pdf&page=189 وفاءالوفا،ج2، 189]</ref> در دوره قایتبای این محراب به دست خواجه شمسی بن زمن، بازسازی شد و بالای این محراب تاریخ بنا بر لوحی مرمرین نگاشته شد. اما پس از [[آتشسوزی در مسجدالنبی|آتش سوزی در مسجدالنبی]] و از بین رفتن ستون و محراب تهجد، بار دیگر این محراب بازسازی شد و این بار تصمیم گرفته شد تا پایههایی مستحکمتر برای ستون تهجد ساخته شود و از همین روی محراب جدید در پایه ستون تهجد جانمایی شد.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%B3%D9%85%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B2.pdf&page=190 وفاءالوفا، ج2، ص 190]</ref> این محراب باکاشیهای طلاکاری شده تزیین شد و آیات مرتبط با تهجد در آن نقش بسته شد.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 302-303</ref> <br />
<br />
در دوره سلطان [[عبدالمجید عثمانی]]( 1271ق/1854م) نیز این محراب بازسازی شد.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص302-303</ref> <ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%85%D8%B1%D8%A2%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D9%85%DB%8C%D9%86_%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%DB%8C%D9%85_%D8%B1%D9%81%D8%B9%D8%AA_%D9%BE%D8%A7%D8%B4%D8%A7_%D8%AC1.pdf&page=470 مرآة الحرمین ابراهیم رفعت پاشا، ص470] </ref>محراب تهجد در این زمان از یک قطعه سنگ تراشیده و به ستون تهجد متصل شد. سپس کتیبهٔ اصلی محراب بهصورت برجسته بر روی آن بازاجرا شد. از نوشتههای روی این کتبه میتوان به آیه« و من اللیل فتهجد به نافله لک عسی أن یبعثک ربک مقاما محمودا» (پارهای از شب را به نماز بیدار باش که برای تو افزون بر نمازهای واجب است. باشد که خداوند تو را به مقام پسندیده ([[شفاعت]]) مبعوث گرداند) اشاره کرد.<ref>المسجد الشریف النبوی، 303</ref>[[پرونده:محراب تهجد2.jpeg|423x423px|thumb|محراب تهجد2]]اما محراب تهجد در سراسر دوران [[دوره عثمانی|عثمانی]] هیچ نقشی در سازماندهی نماز — که توسط پیروان چهار مذهب فقهی در اوقات گوناگون در داخل [[مسجدالنبی]] اقامه میشد — ایفا نکرد و تنها به عنوان مکان نمازگزاردن [[حضرت محمد (ص)|پیامبر]] مورد احترام بود.<ref>المسجد الشریف النبوی، ص 303</ref> <br />
<br />
==وضعیت کنونی==<br />
پیش از سال 1353ق/1934م محراب تهجد دیگر در معرض دید نیست. علت پنهان کردن آن را توجه بیش از حد زائران به این محراب ذکر کردهاند.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 303</ref> گفته شده که این محراب امروزه وجود دارد اما مانعی جلوی آن قرارداده شده، تا مردم آن را نبینند. <ref>المعالم الاثیره، ص 43</ref><br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
==جستارهای وابسته==<br />
*[[مسجد النبی|مسجدالنبی]]<br />
*[[بازسازی مسجدالنبی]]<br />
*[[ستون تهجد]]<br />
*[[محرابهای مسجدالنبی]]<br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
<br />
==منابع==<br />
{{منابع}}<br />
*'''الدره الثمینه فی اخبار المدینه'''، محمد بن محمود النجار (م.۶۴۳ق.)، به کوشش صلاح الدین، مرکز بحوث و دراسات المدینه، ۱۴۲۷ق. <br />
<br />
*'''المسجد النبوی الشریف فی العصر العثمانی 923-1344ه «دراسه معماریه حضاریه»'''، الدکتور محمد هزاع الشهری، دارالقاهره، 2003م.<br />
<br />
*'''المعالم الاثیره'''، محمد محمد حسن شراب، بیروت، دار الکتاب العربی، ۱۳۸۷ق.<br />
<br />
* '''مرآة الحرمین او الرحلات الحجازیه'''، رفعت پاشا ابراهیم (م بعد 1353 ق)، قاهره، المکتبة الثقافة الدینیه، بیتا.<br />
<br />
*'''موسوعه مکه المکرمه و المدینه المنوره'''، احمد زکی یمانی، مصر، مؤسسه الفرقان، ۱۴۲۸ق.<br />
<br />
*'''وفاء الوفاء'''، السمهودی (م.۹۱۱ق.)، به کوشش السامرائی، مؤسسه الفرقان، ۱۴۲۴ق.</div>Salar2https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D8%A8_%D8%AA%D9%87%D8%AC%D8%AF&diff=69090محراب تهجد2026-08-01T05:19:30Z<p>Salar2: /* محل محراب */</p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات بنا<br />
| عنوان = محراب تهجد<br />
| تصویر = محراب تهجد1.jpeg<br />
| اندازه تصویر = <br />
| پیوند تصویر = <br />
| توضیح تصویر = <br />
| نامهای دیگر = <br />
| مکان = مسجدالنبی<br />
| کاربری = <br />
| بزرگداشت نزد = <br />
| وابسته به دین/مذهب = <br />
| باورها = <br />
| آیینها = <br />
| احکام = <br />
| زیارت کنندگان = <br />
| بازدیدکنندگان = <br />
| زمان پایهگذاری = <br />
| بنیانگذار = <br />
| رویدادها = <br />
| بازسازیها = <br />
| بازسازی کنندگان = قایتبای مملوکی/عبدالمجید عثمانی<br />
| بخشهای از میان رفته = <br />
| ویژگیهای تاریخی = <br />
| متولیان = <br />
| مساحت = <br />
| طول = <br />
| عرض = <br />
| ارتفاع = <br />
| وضعیت بنا = قبل از سال 1353ه.ق برچیده شده<br />
| گنجایش = <br />
| امکانات = <br />
| بخشهای بنا = <br />
| معمار = <br />
| سبک = <br />
| ویژگیها = <br />
| گنبدها = <br />
| منارهها = <br />
| درها = <br />
| رواقها = <br />
| صحنها = <br />
| ایوانها = <br />
| گرداننده = <br />
| نهاد وابسته = <br />
| نهاد نگهدارنده = <br />
| مدیر = <br />
| روحانی = <br />
| نهادهای زیر مجموعه = <br />
| ثبت در = <br />
| شماره ثبت = <br />
| تاریخ ثبت = <br />
| وبگاه = <br />
| عرض جغرافیایی = <br />
| طول جغرافیایی = <br />
}}<br />
<br />
'''محراب تهجد'''، یکی از [[محرابهای مسجدالنبی]] است که در انتهای دیوار شمالیِ [[ضریح رسول الله|ضریح پیامبر]] قرار دارد اما امروزه در معرض دید زائران نیست و جلوی آن پوشیده شده است. این [[محراب]] در مکانی ساخته شده بود که [[حضرت محمد (ص)|پیامبر]] برخی شبها [[نماز شب]] را در آنجا اقامه میکرد.<br />
<br />
محراب تهجد در کنار ستون تهجد، که مکان نماز شبهای پیامبر -به غیر از ماه رمضان- بود، بنا شد. [[ابن نجار]] (578/643ق) به محراب تهجد در کنار ستون تهجد اشاره کرده است و [[علی بن عبدالله سمهودی|سمهودی]] (844/911ق) نیز به دو نوبت بازسازی این محراب قبل و بعد از [[آتشسوزی در مسجدالنبی|آتشسوزی مسجدالنبی]] پرداخته است. همچنین این محراب در دوره سلطان عبدالمجید عثمانی نیز بازسازی شد. <br />
<br />
==مکان و نام==<br />
این محراب خارج دیوار شمالی [[حجره رسولالله|حجره شریفه]]، کنار [[ستون تهجد]]، مقابل [[دکه اغوات]]، قرار داشت.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 302-303</ref> به نقل از منابع، پیامبر کنار یکی از [[ستونهای مسجدالنبی]] که بعد از درِ خانه [[امام علی(ع)|امیر مؤمنان]] قرار داشت، حصیری را پهن میکرد و روی آن به [[تهجّد]] و نماز شب میایستاد.<ref>المعالم الاثیره، ص43</ref> [[امام علی(ع)|علی (ع)]] نیز نماز شب را همین جا میخواند.<ref>نک: الدره الثمینه، ص۱۲۵؛ موسوعه مکه المکرمه، ج۲، ص۴۲۰.</ref> در سدههای بعد، کنار این ستون که موسوم به [[ستون تهجد]] بود، محرابی با همین نام ساخته شد.<ref>المعالم الاثیره، ص 43</ref><ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%B3%D9%85%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B2.pdf&page=189 وفاءالوفا، ج2، ص 189]</ref><br />
<br />
[[ابن نجّار]] (578/643ق) و [[محمد بن احمد مطری|مطری]](671/741ق) از این محل به «مصلّی النّبی صلّی الله علیه و آله باللّیل: نمازگاه شبانه پیامبر» یاد کرده است. همچنین [[علی بن عبدالله سمهودی|سمهودی]] محراب تهجد را محل خواندن نماز شب پیامبر غیر از [[ماه رمضان]] عنوان کردهاست.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%B3%D9%85%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B2.pdf&page=189 وفاءالوفا، ج2، ص 189]</ref><br />
<br />
==بازسازی محراب تهجد==<br />
ابن نجار(578/643ق)، به محرابی در محل نماز شب خواندن پیامبر، کنار [[ستون تهجد]] اشاره کرده است. سمهودی (844/911ق) نیز به بازسازی این محراب در دوره [[سلطان قایتبای|سلطان قایتبای مملوکی]] (888ق/1483م) پرداخته است.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%B3%D9%85%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B2.pdf&page=189 وفاءالوفا،ج2، 189]</ref> در دوره قایتبای این محراب به دست خواجه شمسی بن زمن، بازسازی شد و بالای این محراب تاریخ بنا بر لوحی مرمرین نگاشته شد. اما پس از [[آتشسوزی در مسجدالنبی|آتش سوزی در مسجدالنبی]] و از بین رفتن ستون و محراب تهجد، بار دیگر این محراب بازسازی شد و این بار تصمیم گرفته شد تا پایههایی مستحکمتر برای ستون تهجد ساخته شود و از همین روی محراب جدید در پایه ستون تهجد جانمایی شد.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%B3%D9%85%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B2.pdf&page=190 وفاءالوفا، ج2، ص 190]</ref> این محراب باکاشیهای طلاکاری شده تزیین شد و آیات مرتبط با تهجد در آن نقش بسته شد.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 302-303</ref> <br />
<br />
در دوره سلطان [[عبدالمجید عثمانی]]( 1271ق/1854م) نیز این محراب بازسازی شد.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص302-303</ref> <ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%85%D8%B1%D8%A2%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D9%85%DB%8C%D9%86_%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%DB%8C%D9%85_%D8%B1%D9%81%D8%B9%D8%AA_%D9%BE%D8%A7%D8%B4%D8%A7_%D8%AC1.pdf&page=470 مرآة الحرمین ابراهیم رفعت پاشا، ص470] </ref>محراب تهجد در این زمان از یک قطعه سنگ تراشیده و به ستون تهجد متصل شد. سپس کتیبهٔ اصلی محراب بهصورت برجسته بر روی آن بازاجرا شد. از نوشتههای روی این کتبه میتوان به آیه« و من اللیل فتهجد به نافله لک عسی أن یبعثک ربک مقاما محمودا» (پارهای از شب را به نماز بیدار باش که برای تو افزون بر نمازهای واجب است. باشد که خداوند تو را به مقام پسندیده ([[شفاعت]]) مبعوث گرداند) اشاره کرد.<ref>المسجد الشریف النبوی، 303</ref> <br />
<br />
اما محراب تهجد در سراسر دوران [[دوره عثمانی|عثمانی]] هیچ نقشی در سازماندهی نماز — که توسط پیروان چهار مذهب فقهی در اوقات گوناگون در داخل [[مسجدالنبی]] اقامه میشد — ایفا نکرد و تنها به عنوان مکان نمازگزاردن [[حضرت محمد (ص)|پیامبر]] مورد احترام بود.<ref>المسجد الشریف النبوی، ص 303</ref> <br />
<br />
==وضعیت کنونی==<br />
[[پرونده:محراب تهجد2.jpeg|File.png|270px|thumb|left|محراب تهجد2]]<br />
<br />
پیش از سال 1353ق/1934م محراب تهجد دیگر در معرض دید نیست. علت پنهان کردن آن را توجه بیش از حد زائران به این محراب ذکر کردهاند.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 303</ref> گفته شده که این محراب امروزه وجود دارد اما مانعی جلوی آن قرارداده شده، تا مردم آن را نبینند. <ref>المعالم الاثیره، ص 43</ref><br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
==جستارهای وابسته==<br />
*[[مسجد النبی|مسجدالنبی]]<br />
*[[بازسازی مسجدالنبی]]<br />
*[[ستون تهجد]]<br />
*[[محرابهای مسجدالنبی]]<br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
<br />
==منابع==<br />
{{منابع}}<br />
*'''الدره الثمینه فی اخبار المدینه'''، محمد بن محمود النجار (م.۶۴۳ق.)، به کوشش صلاح الدین، مرکز بحوث و دراسات المدینه، ۱۴۲۷ق. <br />
<br />
*'''المسجد النبوی الشریف فی العصر العثمانی 923-1344ه «دراسه معماریه حضاریه»'''، الدکتور محمد هزاع الشهری، دارالقاهره، 2003م.<br />
<br />
*'''المعالم الاثیره'''، محمد محمد حسن شراب، بیروت، دار الکتاب العربی، ۱۳۸۷ق.<br />
<br />
* '''مرآة الحرمین او الرحلات الحجازیه'''، رفعت پاشا ابراهیم (م بعد 1353 ق)، قاهره، المکتبة الثقافة الدینیه، بیتا.<br />
<br />
*'''موسوعه مکه المکرمه و المدینه المنوره'''، احمد زکی یمانی، مصر، مؤسسه الفرقان، ۱۴۲۸ق.<br />
<br />
*'''وفاء الوفاء'''، السمهودی (م.۹۱۱ق.)، به کوشش السامرائی، مؤسسه الفرقان، ۱۴۲۴ق.</div>Salar2https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D8%A8_%D8%AA%D9%87%D8%AC%D8%AF&diff=69089محراب تهجد2026-08-01T05:15:07Z<p>Salar2: </p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات بنا<br />
| عنوان = محراب تهجد<br />
| تصویر = محراب تهجد1.jpeg<br />
| اندازه تصویر = <br />
| پیوند تصویر = <br />
| توضیح تصویر = <br />
| نامهای دیگر = <br />
| مکان = مسجدالنبی<br />
| کاربری = <br />
| بزرگداشت نزد = <br />
| وابسته به دین/مذهب = <br />
| باورها = <br />
| آیینها = <br />
| احکام = <br />
| زیارت کنندگان = <br />
| بازدیدکنندگان = <br />
| زمان پایهگذاری = <br />
| بنیانگذار = <br />
| رویدادها = <br />
| بازسازیها = <br />
| بازسازی کنندگان = قایتبای مملوکی/عبدالمجید عثمانی<br />
| بخشهای از میان رفته = <br />
| ویژگیهای تاریخی = <br />
| متولیان = <br />
| مساحت = <br />
| طول = <br />
| عرض = <br />
| ارتفاع = <br />
| وضعیت بنا = قبل از سال 1353ه.ق برچیده شده<br />
| گنجایش = <br />
| امکانات = <br />
| بخشهای بنا = <br />
| معمار = <br />
| سبک = <br />
| ویژگیها = <br />
| گنبدها = <br />
| منارهها = <br />
| درها = <br />
| رواقها = <br />
| صحنها = <br />
| ایوانها = <br />
| گرداننده = <br />
| نهاد وابسته = <br />
| نهاد نگهدارنده = <br />
| مدیر = <br />
| روحانی = <br />
| نهادهای زیر مجموعه = <br />
| ثبت در = <br />
| شماره ثبت = <br />
| تاریخ ثبت = <br />
| وبگاه = <br />
| عرض جغرافیایی = <br />
| طول جغرافیایی = <br />
}}<br />
<br />
'''محراب تهجد'''، یکی از [[محرابهای مسجدالنبی]] است که در انتهای دیوار شمالیِ [[ضریح رسول الله|ضریح پیامبر]] قرار دارد اما امروزه در معرض دید زائران نیست و جلوی آن پوشیده شده است. این [[محراب]] در مکانی ساخته شده بود که [[حضرت محمد (ص)|پیامبر]] برخی شبها [[نماز شب]] را در آنجا اقامه میکرد.<br />
<br />
محراب تهجد در کنار ستون تهجد، که مکان نماز شبهای پیامبر -به غیر از ماه رمضان- بود، بنا شد. [[ابن نجار]] (578/643ق) به محراب تهجد در کنار ستون تهجد اشاره کرده است و [[علی بن عبدالله سمهودی|سمهودی]] (844/911ق) نیز به دو نوبت بازسازی این محراب قبل و بعد از [[آتشسوزی در مسجدالنبی|آتشسوزی مسجدالنبی]] پرداخته است. همچنین این محراب در دوره سلطان عبدالمجید عثمانی نیز بازسازی شد. <br />
<br />
==محل محراب==<br />
این محراب خارج دیوار شمالی [[حجره رسولالله|حجره شریفه]]، کنار [[ستون تهجد]]، مقابل [[دکه اغوات]]، قرار داشت.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 302-303</ref><br />
<br />
==علت نامگذاری==<br />
به نقل از منابع، پیامبر کنار یکی از [[ستونهای مسجدالنبی]] که بعد از درِ خانه [[امام علی(ع)|امیر مؤمنان]] قرار داشت، حصیری را پهن میکرد و روی آن به [[تهجّد]] و نماز شب میایستاد.<ref>المعالم الاثیره، ص43</ref> [[امام علی(ع)|علی (ع)]] نیز نماز شب را همین جا میخواند.<ref>نک: الدره الثمینه، ص۱۲۵؛ موسوعه مکه المکرمه، ج۲، ص۴۲۰.</ref> در سدههای بعد، کنار این ستون که موسوم به [[ستون تهجد]] بود، محرابی با همین نام ساخته شد.<ref>المعالم الاثیره، ص 43</ref><ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%B3%D9%85%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B2.pdf&page=189 وفاءالوفا، ج2، ص 189]</ref><br />
<br />
[[ابن نجّار]] (578/643ق) و [[محمد بن احمد مطری|مطری]](671/741ق) از این محل به «مصلّی النّبی صلّی الله علیه و آله باللّیل: نمازگاه شبانه پیامبر» یاد کردهاند. همچنین [[علی بن عبدالله سمهودی|سمهودی]] محراب تهجد را محل خواندن نماز شب پیامبر غیر از [[ماه رمضان]] عنوان کردهاست.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%B3%D9%85%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B2.pdf&page=189 وفاءالوفا، ج2، ص 189]</ref><br />
<br />
==بازسازی محراب تهجد==<br />
ابن نجار(578/643ق)، به محرابی در محل نماز شب خواندن پیامبر، کنار [[ستون تهجد]] اشاره کرده است. سمهودی(844/911ق) نیز به بازسازی این محراب در دوره [[سلطان قایتبای|سلطان قایتبای مملوکی]](888ق/1483م) پرداخته است.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%B3%D9%85%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B2.pdf&page=189 وفاءالوفا،ج2، 189]</ref> در دوره قایتبای این محراب به دست خواجه شمسی بن زمن، بازسازی شد و بالای این محراب تاریخ بنا بر لوحی مرمرین نگاشته شد. اما پس از [[آتشسوزی در مسجدالنبی|آتش سوزی در مسجدالنبی]] و از بین رفتن ستون و محراب تهجد، بار دیگر این محراب بازسازی شد و این بار تصمیم گرفته شد تا پایههایی مستحکمتر برای ستون تهجد ساخته شود و از همین روی محراب جدید در پایه ستون تهجد جانمایی شد.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%B3%D9%85%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B2.pdf&page=190 وفاءالوفا، ج2، ص 190]</ref> این محراب باکاشیهای طلاکاری شده تزیین شد و آیات مرتبط با تهجد در آن نقش بسته شد.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 302-303</ref> همچنین در دوره سلطان [[عبدالمجید عثمانی]]( 1271ق/1854م) نیز این محراب بازسازی شد.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص302-303</ref> <ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%85%D8%B1%D8%A2%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D9%85%DB%8C%D9%86_%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%DB%8C%D9%85_%D8%B1%D9%81%D8%B9%D8%AA_%D9%BE%D8%A7%D8%B4%D8%A7_%D8%AC1.pdf&page=470 مرآة الحرمین ابراهیم رفعت پاشا، ص470] </ref>محراب تهجد در این زمان از یک قطعه سنگ تراشیده و به ستون تهجد متصل شد.سپس کتیبهٔ اصلی محراب بهصورت برجسته بر روی آن بازاجرا شد. از نوشتههای روی این کتبه میتوان به آیه« و من اللیل فتهجد به نافله لک عسی أن یبعثک ربک مقاما محمودا» (پارهای از شب را به نماز بیدار باش که برای تو افزون بر نمازهای واجب است. باشد که خداوند تو را به مقام پسندیده ([[شفاعت]]) مبعوث گرداند) اشاره کرد.<ref>المسجد الشریف النبوی، 303</ref> <br />
<br />
اما محراب تهجد در سراسر دوران [[دوره عثمانی|عثمانی]] هیچ نقشی در سازماندهی نماز — که توسط پیروان چهار مذهب فقهی در اوقات گوناگون در داخل [[مسجدالنبی]] اقامه میشد — ایفا نکرد و تنها به عنوان مکان نمازگزاردن [[حضرت محمد (ص)|پیامبر]] مورد احترام بود.<ref>المسجد الشریف النبوی، ص 303</ref> <br />
<br />
==وضعیت کنونی==<br />
[[پرونده:محراب تهجد2.jpeg|File.png|270px|thumb|left|محراب تهجد2]]<br />
<br />
پیش از سال 1353ق/1934م محراب تهجد دیگر در معرض دید مسلمانان قرار ندارد. علت این اتفاق به نقل از محمد هزاع الشهری، از مورخین معاصر، توجه بیش از حد مسلمانان به این محراب ذکر شدهاست.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 303</ref><br />
<br />
همچنین بنا به نقلی این محراب امروزه وجود دارد اما مانعی جلوی آن قرارداده شده، تا مردم آن را نبینند. <ref>المعالم الاثیره، ص 43</ref><br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
==جستارهای وابسته==<br />
*[[مسجد النبی|مسجدالنبی]]<br />
*[[بازسازی مسجدالنبی]]<br />
*[[ستون تهجد]]<br />
*[[محرابهای مسجدالنبی]]<br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
<br />
==منابع==<br />
{{منابع}}<br />
*'''الدره الثمینه فی اخبار المدینه'''، محمد بن محمود النجار (م.۶۴۳ق.)، به کوشش صلاح الدین، مرکز بحوث و دراسات المدینه، ۱۴۲۷ق. <br />
<br />
*'''المسجد النبوی الشریف فی العصر العثمانی 923-1344ه «دراسه معماریه حضاریه»'''، الدکتور محمد هزاع الشهری، دارالقاهره، 2003م.<br />
<br />
*'''المعالم الاثیره'''، محمد محمد حسن شراب، بیروت، دار الکتاب العربی، ۱۳۸۷ق.<br />
<br />
* '''مرآة الحرمین او الرحلات الحجازیه'''، رفعت پاشا ابراهیم (م بعد 1353 ق)، قاهره، المکتبة الثقافة الدینیه، بیتا.<br />
<br />
*'''موسوعه مکه المکرمه و المدینه المنوره'''، احمد زکی یمانی، مصر، مؤسسه الفرقان، ۱۴۲۸ق.<br />
<br />
*'''وفاء الوفاء'''، السمهودی (م.۹۱۱ق.)، به کوشش السامرائی، مؤسسه الفرقان، ۱۴۲۴ق.</div>Salar2https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D8%A8_%D8%AA%D9%87%D8%AC%D8%AF&diff=69088محراب تهجد2026-08-01T05:14:42Z<p>Salar2: </p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات بنا<br />
| عنوان = محراب تهجد<br />
| تصویر = محراب تهجد1.jpeg<br />
| اندازه تصویر = <br />
| پیوند تصویر = <br />
| توضیح تصویر = <br />
| نامهای دیگر = <br />
| مکان = مسجدالنبی<br />
| کاربری = <br />
| بزرگداشت نزد = <br />
| وابسته به دین/مذهب = <br />
| باورها = <br />
| آیینها = <br />
| احکام = <br />
| زیارت کنندگان = <br />
| بازدیدکنندگان = <br />
| زمان پایهگذاری = <br />
| بنیانگذار = <br />
| رویدادها = <br />
| بازسازیها = <br />
| بازسازی کنندگان = قایتبای مملوکی/عبدالمجید عثمانی<br />
| بخشهای از میان رفته = <br />
| ویژگیهای تاریخی = <br />
| متولیان = <br />
| مساحت = <br />
| طول = <br />
| عرض = <br />
| ارتفاع = <br />
| وضعیت بنا = قبل از سال 1353ه.ق برچیده شده<br />
| گنجایش = <br />
| امکانات = <br />
| بخشهای بنا = <br />
| معمار = <br />
| سبک = <br />
| ویژگیها = <br />
| گنبدها = <br />
| منارهها = <br />
| درها = <br />
| رواقها = <br />
| صحنها = <br />
| ایوانها = <br />
| گرداننده = <br />
| نهاد وابسته = <br />
| نهاد نگهدارنده = <br />
| مدیر = <br />
| روحانی = <br />
| نهادهای زیر مجموعه = <br />
| ثبت در = <br />
| شماره ثبت = <br />
| تاریخ ثبت = <br />
| وبگاه = <br />
| عرض جغرافیایی = <br />
| طول جغرافیایی = <br />
}}<br />
<br />
'''محراب تهجد'''، یکی از [[محرابهای مسجدالنبی]] است که در انتهای دیوار شمالیِ [[ضریح رسول الله|ضریح پیامبر]] قرار دارد اما امروزه در معرض دید زائران نیست و جلوی آن پوشیده شده است. این [[محراب]] در مکانی ساخته شده بود که [[حضرت محمد (ص)|پیامبر]] برخی شبها [[نماز شب]] را در آنجا اقامه میکرد.<br />
<br />
محراب تهجد در کنار ستون تهجد، که مکان نماز شبهای پیامبر -به غیر از ماه رمضان- بود، بنا شد. [[ابن نجار]] (578/643ق) به محراب تهجد در کنار ستون تهجد اشاره کرده است و [[علی بن عبدالله سمهودی|سمهودی]] (844/911ق) نیز به دو نوبت بازسازی این محراب قبل و بعد از [[آتشسوزی در مسجدالنبی|آتشسوزی مسجدالنبی]] پرداخته است. همچنین این محراب در دوره سلطان عبدالمجید عثمانی نیز بازسازی شد. <br />
<br />
<br />
<br />
<br />
==محل محراب==<br />
این محراب خارج دیوار شمالی [[حجره رسولالله|حجره شریفه]]، کنار [[ستون تهجد]]، مقابل [[دکه اغوات]]، قرار داشت.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 302-303</ref><br />
<br />
==علت نامگذاری==<br />
به نقل از منابع، پیامبر کنار یکی از [[ستونهای مسجدالنبی]] که بعد از درِ خانه [[امام علی(ع)|امیر مؤمنان]] قرار داشت، حصیری را پهن میکرد و روی آن به [[تهجّد]] و نماز شب میایستاد.<ref>المعالم الاثیره، ص43</ref> [[امام علی(ع)|علی (ع)]] نیز نماز شب را همین جا میخواند.<ref>نک: الدره الثمینه، ص۱۲۵؛ موسوعه مکه المکرمه، ج۲، ص۴۲۰.</ref> در سدههای بعد، کنار این ستون که موسوم به [[ستون تهجد]] بود، محرابی با همین نام ساخته شد.<ref>المعالم الاثیره، ص 43</ref><ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%B3%D9%85%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B2.pdf&page=189 وفاءالوفا، ج2، ص 189]</ref><br />
<br />
[[ابن نجّار]] (578/643ق) و [[محمد بن احمد مطری|مطری]](671/741ق) از این محل به «مصلّی النّبی صلّی الله علیه و آله باللّیل: نمازگاه شبانه پیامبر» یاد کردهاند. همچنین [[علی بن عبدالله سمهودی|سمهودی]] محراب تهجد را محل خواندن نماز شب پیامبر غیر از [[ماه رمضان]] عنوان کردهاست.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%B3%D9%85%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B2.pdf&page=189 وفاءالوفا، ج2، ص 189]</ref><br />
<br />
==بازسازی محراب تهجد==<br />
ابن نجار(578/643ق)، به محرابی در محل نماز شب خواندن پیامبر، کنار [[ستون تهجد]] اشاره کرده است. سمهودی(844/911ق) نیز به بازسازی این محراب در دوره [[سلطان قایتبای|سلطان قایتبای مملوکی]](888ق/1483م) پرداخته است.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%B3%D9%85%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B2.pdf&page=189 وفاءالوفا،ج2، 189]</ref> در دوره قایتبای این محراب به دست خواجه شمسی بن زمن، بازسازی شد و بالای این محراب تاریخ بنا بر لوحی مرمرین نگاشته شد. اما پس از [[آتشسوزی در مسجدالنبی|آتش سوزی در مسجدالنبی]] و از بین رفتن ستون و محراب تهجد، بار دیگر این محراب بازسازی شد و این بار تصمیم گرفته شد تا پایههایی مستحکمتر برای ستون تهجد ساخته شود و از همین روی محراب جدید در پایه ستون تهجد جانمایی شد.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%B3%D9%85%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B2.pdf&page=190 وفاءالوفا، ج2، ص 190]</ref> این محراب باکاشیهای طلاکاری شده تزیین شد و آیات مرتبط با تهجد در آن نقش بسته شد.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 302-303</ref> همچنین در دوره سلطان [[عبدالمجید عثمانی]]( 1271ق/1854م) نیز این محراب بازسازی شد.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص302-303</ref> <ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%85%D8%B1%D8%A2%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D9%85%DB%8C%D9%86_%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%DB%8C%D9%85_%D8%B1%D9%81%D8%B9%D8%AA_%D9%BE%D8%A7%D8%B4%D8%A7_%D8%AC1.pdf&page=470 مرآة الحرمین ابراهیم رفعت پاشا، ص470] </ref>محراب تهجد در این زمان از یک قطعه سنگ تراشیده و به ستون تهجد متصل شد.سپس کتیبهٔ اصلی محراب بهصورت برجسته بر روی آن بازاجرا شد. از نوشتههای روی این کتبه میتوان به آیه« و من اللیل فتهجد به نافله لک عسی أن یبعثک ربک مقاما محمودا» (پارهای از شب را به نماز بیدار باش که برای تو افزون بر نمازهای واجب است. باشد که خداوند تو را به مقام پسندیده ([[شفاعت]]) مبعوث گرداند) اشاره کرد.<ref>المسجد الشریف النبوی، 303</ref> <br />
<br />
اما محراب تهجد در سراسر دوران [[دوره عثمانی|عثمانی]] هیچ نقشی در سازماندهی نماز — که توسط پیروان چهار مذهب فقهی در اوقات گوناگون در داخل [[مسجدالنبی]] اقامه میشد — ایفا نکرد و تنها به عنوان مکان نمازگزاردن [[حضرت محمد (ص)|پیامبر]] مورد احترام بود.<ref>المسجد الشریف النبوی، ص 303</ref> <br />
<br />
==وضعیت کنونی==<br />
[[پرونده:محراب تهجد2.jpeg|File.png|270px|thumb|left|محراب تهجد2]]<br />
<br />
پیش از سال 1353ق/1934م محراب تهجد دیگر در معرض دید مسلمانان قرار ندارد. علت این اتفاق به نقل از محمد هزاع الشهری، از مورخین معاصر، توجه بیش از حد مسلمانان به این محراب ذکر شدهاست.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 303</ref><br />
<br />
همچنین بنا به نقلی این محراب امروزه وجود دارد اما مانعی جلوی آن قرارداده شده، تا مردم آن را نبینند. <ref>المعالم الاثیره، ص 43</ref><br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
==جستارهای وابسته==<br />
*[[مسجد النبی|مسجدالنبی]]<br />
*[[بازسازی مسجدالنبی]]<br />
*[[ستون تهجد]]<br />
*[[محرابهای مسجدالنبی]]<br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
<br />
==منابع==<br />
{{منابع}}<br />
*'''الدره الثمینه فی اخبار المدینه'''، محمد بن محمود النجار (م.۶۴۳ق.)، به کوشش صلاح الدین، مرکز بحوث و دراسات المدینه، ۱۴۲۷ق. <br />
<br />
*'''المسجد النبوی الشریف فی العصر العثمانی 923-1344ه «دراسه معماریه حضاریه»'''، الدکتور محمد هزاع الشهری، دارالقاهره، 2003م.<br />
<br />
*'''المعالم الاثیره'''، محمد محمد حسن شراب، بیروت، دار الکتاب العربی، ۱۳۸۷ق.<br />
<br />
* '''مرآة الحرمین او الرحلات الحجازیه'''، رفعت پاشا ابراهیم (م بعد 1353 ق)، قاهره، المکتبة الثقافة الدینیه، بیتا.<br />
<br />
*'''موسوعه مکه المکرمه و المدینه المنوره'''، احمد زکی یمانی، مصر، مؤسسه الفرقان، ۱۴۲۸ق.<br />
<br />
*'''وفاء الوفاء'''، السمهودی (م.۹۱۱ق.)، به کوشش السامرائی، مؤسسه الفرقان، ۱۴۲۴ق.</div>Salar2https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D8%A8%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%DB%8C&diff=69038محرابهای مسجدالنبی2026-07-26T06:40:09Z<p>Salar2: </p>
<hr />
<div>'''محرابهای مسجدالنبی'''، مجموعه محرابهای موجود در [[مسجد النبی|مسجدالنبی]] در [[مدینه|مدینه منوره]] است. این محرابها شامل [[محراب پیامبر]]، [[محراب سلیمانی]]، [[محراب عثمانی]]، [[محراب تهجد]]، [[محراب بیت فاطمه]] و [[محراب اغوات]] (شیخ الحرم) است. <br />
<br />
محراب پیامبر واقع در مصلی پیامبر است. این محراب در دوره [[بازسازی مسجدالنبی (قایتبای)|قایتبای]] ساخته شد و در دوره آل سعود نیز پابرجا است. محراب عثمانی توسط [[بازسازی مسجد النبی (عثمان بن عفان)|عثمان]] خلیفه سوم در دیوار جنوبی ساخته شد. در دوره قایتبای [[گنبد]]<nowiki/>ی بر بالای آن ایجاد شد. محراب سلیمانی یا محراب حنفی برای پیروان [[مذهب حنفی]] ساخته شد و در بازسازی [[بازسازی مسجدالنبی (سلیمان قانونی)|سلطان سلیمان]] به محراب سلیمانی شهرت یافت. محراب تهجد، خارج دیوار شمالی [[حجره شریفه]] قرارداشت. [[پیامبر]] در این مکان به نیایش شبانه میپرداخت. محراب دکه اغوات در زمان سلطان [[بازسازی مسجدالنبی (عبدالمجید اول)|عبدالمجید اول]] شکل گرفت و در در سال 1319 قمری محل نماز تراویح شیخ الحرم بوده، این مکان اکنون در قسمت زنان قراردارد. <br />
<br />
==محراب پیامبر==<br />
{{اصلی|محراب پیامبر}}<br />
<br />
[[پرونده:محراب پیامبر.jpg|File.png|270px|thumb|left|محراب پیامبر]]<br />
در زمان پیامبر چیزی به شکل محراب وجود نداشت.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A9_%D9%88_%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D9%81_%D8%B9%D8%A8%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE.pdf&page=53 عمارة و توسعة المسجد النبوی الشریف عبر التاریخ، ص ۵۳]</ref> در بازسازی مسجد توسط [[عمر بن عبدالعزیز|عمربن عبدالعزیز]]، در مکان مصلی پیامبر، محرابی ایجاد شد.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 300</ref> در دوره [[بازسازی مسجدالنبی (ممالیک بحری)|بیبرس]] محراب مجوفی (توخالی) در این مکان ساخته شد<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%D9%89_%D9%85%D9%86%D8%B0_%D8%A5%D9%86%D8%B4%D8%A7%D8%A6%D9%87_%D8%AD%D8%AA%D9%89_%D9%86%D9%87%D8%A7%D9%8A%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B5%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%85%D9%84%D9%88%D9%83%D9%89.pdf&page=211 عماره المسجدالنبوی، ص 227]</ref> و در دوره [[بازسازی مسجدالنبی (قایتبای)|قایتبای]] بازسازی شد.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86%D9%87_%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%AA%D8%B7%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%8A.pdf&page=85 المدینه المنوره، ص 85]</ref> محرابی که هماکنون وجود دارد از دوره قایتبای برجای مانده است.<br />
<br />
==محراب عثمانی==<br />
{{اصلی|محراب عثمانی}}<br />
<br />
[[پرونده:محراب عثمان.jpeg|File.png|270px|thumb|left|محراب عثمانی]]<br />
در دوره [[بازسازی مسجد النبی (عثمان بن عفان)|عثمان]]، مسجدالنبی بازسازی شد. در اثر این بازسازی و گسترش مساحت مسجد، دیوار قبله پیشتر رفت. عثمان محرابی در دیوار جنوبی ایجاد و مقصورهای اطراف آن کشید.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86%D9%87_%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%AA%D8%B7%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%8A.pdf&page=65 المدینه المنوره، ص 65]</ref> محراب دیوار جنوبی در دورههای بعد نیز به محراب عثمانی موسوم شد. در دوره [[بازسازی مسجدالنبی (قایتبای)|قایتبای]] [[گنبد]]<nowiki/>ی بالای این محراب ایجاد شد.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%B3%D9%85%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B2.pdf&page=421 وفاءالوفا، ج2، ص 421]</ref><br />
<br />
==محراب سلیمانی==<br />
{{اصلی|محراب سلیمانی}}<br />
[[پرونده:محراب سلیمانی۲.JPG|File.png|270px|thumb|left|محراب سلیمانی]]<br />
محراب سلیمانی یا محراب حنفیه، برای نمازگزاردن پیروان [[مذهب حنفی]] ایجاد شد. این محراب ابتدا در زمان [[بازسازی مسجدالنبی (ممالیک برجی)|اشرف اینال]] و توسط شیخ طوغان در سمت چپ [[منبر پیامبر|منبر]] ایجاد شد.<ref>التحفله اللطیفه، ج1، ص 474</ref> سپس در زمان [[بازسازی مسجدالنبی (سلیمان قانونی)|سلطان سلیمان قانونی]] بازسازی شد و به محراب سلیمانی شهرت یافت.<ref>مرآه الحرمین، ج1، ص 470، [https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86%D9%87_%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%AA%D8%B7%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%8A.pdf&page=88 المدینه المنوره، ص 88]</ref><br />
<br />
==محراب تهجد==<br />
[[پرونده:محراب تهجد1.jpeg|File.png|270px|thumb|left|محراب تهجد1]]<br />
[[پرونده:محراب تهجد2.jpeg|File.png|270px|thumb|left|محراب تهجد2]]<br />
{{اصلی|محراب تهجد}}<br />
این محراب خارج دیوار شمالی [[حجره شریفه]]، کنار ستون مقابل [[دکه اغوات]]، قرار داشت. محراب تهجد محل نیایش شبانه پیامبر، غیر از ماه رمضان بود. این محراب در دوره [[بازسازی مسجدالنبی (قایتبای)|قایتبای]] با کاشیهای طلاکاری شده تزیین شد و آیات مرتبط با تهجد در آن نقش بسته شد. این محراب قبل از سال 1353 قمری برداشته شد.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 302-303</ref> <br />
<br />
==محراب بیت فاطمه==<br />
{{اصلی|محراب فاطمه}}<br />
[[پرونده:محراب فاطمه.jpeg|File.png|270px|thumb|left|محراب فاطمه]]<br />
<br />
محراب فاطمه سمت جنوبی محراب تهجد، داخل حجره شریفه قرار دارد.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A9_%D9%88_%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D9%81_%D8%B9%D8%A8%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE.pdf&page=61 عمارة و توسعه المسجد النبوی، ص 61]</ref>این محراب کوتاهتر از محراب پیامبر و محراب سلیمانی بود. در کتیبههایی که از [[بازسازی مسجدالنبی (عبدالمجید اول)|دوره عبدالمجید]] برجای مانده و به تفصیل توسط ابراهیم عیاشی نقل شده، اطراف این محراب نوشته شده: «معرس علی بفاطمه» و همچنین در محراب دیگری که مقابل محراب فاطمه قرار داشت، این محراب «محراب بیت فاطمه» نامیده شده است. در دوره [[سلسله عثمانی|عثمانی]] نماز جماعت و یا [[اعتکاف]] مفرده نیز در مکان محراب فاطمه انجام نمیشد.<ref>المسجد النبوه الشریف، ص 304</ref><br />
<br />
==محراب اغوات (شیخ الحرم)==<br />
این محراب پشت جایگاه (دکه) اغوات<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A9_%D9%88_%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D9%81_%D8%B9%D8%A8%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE.pdf&page=61 عمارة و توسعه المسجد النبوی، ص 61]</ref>، در طرف جنوبی [[رواق]] شرقی کنار [[باب النساء|باب النسا]] قرارداشت.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 304</ref> محراب [[اغوات]] در دوره [[بازسازی مسجدالنبی (عبدالمجید اول)|عبدالمجید اول]] عثمانی احداث شد.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A9_%D9%88_%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D9%81_%D8%B9%D8%A8%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE.pdf&page=61 عمارة و توسعه المسجد النبوی، ص 61]</ref> در حدود سال 1319قمری [[شیخ الحرم]] [[تراویح|نماز تراویح]] را در این مکان اقامه می کرد. این [[محراب]] در حال حاضر در قسمتی که مختص نماز زنان است قرار دارد.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 304</ref><br />
==جستارهای وابسته==<br />
* [[مسجدالنبی]]<br />
* [[بازسازی مسجدالنبی]]<br />
* [[محراب عثمانی]]<br />
* [[محراب پیامبر]]<br />
* [[محراب سلیمانی]]<br />
<br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
<br />
==منابع==<br />
{{منابع}}<br />
<br />
* '''التحفة اللطیفه فی تاریخ المدینة الشریفه'''، سخاوی شمسالدین (م 902 هـ)، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1414. <br />
<br />
* '''المسجد النبوی الشریف'''، فی العصر العثمانی 923-1344ه، محمد هزاع الشهری، قاهره، دارالقاهره، 2003<br />
<br />
* '''عمارة و توسعة المسجد النبوی الشریف عبر التاریخ'''، ناجی محمد حسن عبدالقادر الانصاری، نادی المدینه المنوره الادبی، ۱۹۹۶م.<br />
<br />
* '''عماره المسجد النبوی منذ انشائه حتی نهایه العصر المملوکی'''، محمد هزاع الشهری، قاهره، مکتبه القاهره للکتاب، 2001<br />
<br />
* '''مدینه منوره، تحولات عمرانی و میراث معماری'''، صالح لمعی مصطفی، ترجمه صدیقه وسمقی، تهران، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، 1372<br />
<br />
* '''مرآة الحرمین او الرحلات الحجازیه'''، رفعت پاشا ابراهیم (م بعد 1353 ق)، قاهره، المکتبة الثقافة الدینیه، بیتا.<br />
<br />
* '''وفاءالوفا باخبار دارالمصطفی'''،علی بن عبدالله سمهودی، تحقیق قاسم السامرائی، ج2، موسسه الفرقان للتراث الاسلامی، 1422ه.ق -2001<br />
<br />
[[رده:محرابهای مسجدالنبی]]</div>Salar2https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%DB%8C&diff=69037مسجد النبی2026-07-26T06:34:05Z<p>Salar2: /* بخشهای داخلی */</p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات بنا<br />
| عنوان = <br />
| تصویر = <br />
| اندازه تصویر = <br />
| پیوند تصویر = <br />
| توضیح تصویر = <br />
| نامهای دیگر =<br />
| مکان = [[مدینه]]<br />
| کاربری = <br />
| بزرگداشت نزد = مسلمانان<br />
| وابسته به دین/مذهب = [[اسلام]]<br />
| باورها = <br />
| آیینها = <br />
| احکام = <br />
| زیارت کنندگان = مسلمانان<br />
| بازدیدکنندگان = <br />
| زمان پایهگذاری = صدر اسلام<br />
| بنیانگذار = [[پیامبر(ص)]]<br />
| رویدادها = <br />
| بازسازیها = [[بازسازی مسجدالنبی (عمر بن خطاب)]] • [[بازسازی مسجد النبی (عثمان بن عفان)]] • [[بازسازی مسجدالنبی (مهدی عباسی)]] • [[بازسازی مسجدالنبی (دوره عثمانی)]] • [[بازسازی مسجدالنبی (ملک عبدالعزیز)]] • [[بازسازی مسجدالنبی (ملک فهد)]]<br />
| بازسازی کنندگان = <br />
| بخشهای از میان رفته = مناره سلیمانیه • مناره مجیدیه<br />
| ویژگیهای تاریخی = <br />
| متولیان = <br />
| مساحت = <br />
| طول = <br />
| عرض = <br />
| ارتفاع = <br />
| وضعیت بنا = <br />
| گنجایش = <br />
| امکانات = <br />
| بخشهای بنا = [[روضة النبی]] • [[حجره رسولالله|حجره]] • [[قبر پیامبر|مرقد پیامبر(ص)]] • [[خانه فاطمه]] • [[صحن]]<br />
| معمار = <br />
| سبک = <br />
| ویژگیها = <br />
| گنبدها = [[گنبد مسجدالنبی|گنبد سبز]]<br />
| منارهها = ده مناره از جمله مناره رئیسیه و بابالسلام<br />
| درها = <br />
| رواقها = <br />
| صحنها = <br />
| ایوانها = <br />
| گرداننده = <br />
| نهاد وابسته = <br />
| نهاد نگهدارنده = وکالة الرئاسة العامة لشؤون المسجد النبوی<br />
| مدیر = <br />
| روحانی = <br />
| نهادهای زیر مجموعه = <br />
| ثبت در = <br />
| شماره ثبت = <br />
| تاریخ ثبت = <br />
| وبگاه = https://wmn.gov.sa/<br />
| عرض جغرافیایی = 24.46778293822227<br />
| طول جغرافیایی = 39.6111223308998<br />
}}<br />
<br />
'''مسجد النبی'''، شریفترین مسجد پس از [[مسجدالحرام]] نزد [[اسلام|مسلمانان]] است که در [[عربستان]] و شهر [[مدینه]] قرار دارد و توسط [[پیامبر اسلام|پیامبر اسلام(ص)]] بنا شده است.<br />
<br />
مهمترین بخشهای این مسجد، [[قبر پیامبر|مرقد پیامبر(ص)]]، [[روضةالنبی|روضه]]، [[محراب پیامبر|محراب پیامبر(ص)]] و [[صفه]] است. برخی از ستونهای این مسجد یادآور واقعهای تاریخی یا دینی است و به نامهایی مانند [[ستون حنانه|حنانه]]، [[ستون توبه|توبه]] و [[ستون تهجد|تهجد]] شهرت یافتهاند.<br />
<br />
== جایگاه ==<br />
نزد مسلمانان شریفترین و والاترین مسجد، پس از [[مسجد الحرام|مسجدالحرام]]، مسجد پیامبر خدا(ص) است که در شهر [[مدینه]] قرار دارد. از پیامبر نقل شده است که نماز در مسجد من بهتر از هزار نماز در دیگر مساجد است.<ref>الکافی، ج ۴، ص ۵۵۶؛ کتاب من لایحضره الفقیه، ج ١، ص ٢٢٨</ref><br />
<br />
== تاریخ بنا ==<br />
{{بیشتر|ساخت مسجدالنبی (دوران پیامبر)}}<br />
مسجدالنبی بعد از [[هجرت|هجرت پیامبر به مدینه]] ساخته شد. ساختن مسجد سبب شد تا جمعیت زیادی از مهاجران و حتی ساکنان محلات دیگر، در اطراف مسجد خانههایی بنا کنند. به دنبال این امر بود که شهر در اطراف مسجد شکل گرفت.<br />
<br />
مسجد رسولخدا(ص) در نخستین بنای خود، مساحتی شامل هفتاد ذراع [۳۵ متر] در شصت ذراع [۳۰ متر] بوده که در حدود ۱۰۵۰ متر مربع میشود. مسجد نخست، با دیوارهای خشتی و گِلی و پایههایی از تنه درختان خرما بنا گردید. سقف مسجد هم با شاخههای درخت خرما پوشانده شد.<br />
<br />
در آغاز، قبله مسجد به سمت شمال و جهت بیتالمقدس بود. پس از [[تغییر قبله]]، بخش مسقّف مسجد به جنوب منتقل شده و [[صفه|صفّه]] به شمال مسجد انتقال یافت.<br />
<br />
در سال هفتم هجرت، رسول خدا(ص) بر طول و عرض مسجد افزود و مساحت آن به ۲۴۷۵ متر مربع رسید. در این توسعه، شکل مسجد به صورت مربع درآمد. <br />
<br />
===== توسعه مسجد در سال هفدهم هجری =====<br />
{{اصلی|بازسازی مسجدالنبی (عمر بن خطاب)}}<br />
با گسترش فتوحات، جمعیت مسلمان افزایش مییافت و در این میان، مدینه به عنوان مرکز خلافت، جمعیت بیشتری را به خود جذب میکرد. خلیفه دوم (خلافت از ۱۳ تا ۲۳ ه.) تصمیم گرفت تا خانههای اطراف را بخرد و آنها را ضمیمه مسجد سازد.<br />
<br />
===== توسعه مسجد در سال ۲۹ هجری =====<br />
{{اصلی|بازسازی مسجد النبی (عثمان بن عفان)}}<br />
عثمان وسعت مسجد را نسبت به زمان خلیفه دوم زیادتر کرد، بهطوری که به ۴۰۷۱ متر مربع رسید. این افزایش نیز در پی درخواست مردم بود که مجبور بودند برای نماز جمعه خارج از مسجد بنشینند. در برابر، شماری از مردم که خانههایشان در این افزایش تخریب میشد، با توسعه مسجد مخالف بودند. دلیل دیگر مخالفت مردم آن بود که احساس میکردند عثمان با روحیهای که دارد، مسجد را از حالت سادگی نخست درمیآورد و از سنگهای تراشیده در بنای آن استفاده میکند.<br />
<br />
===== توسعه مسجد در زمان مهدی عباسی =====<br />
{{اصلی|بازسازی مسجدالنبی (مهدی عباسی)}}<br />
بنیعباس در سال ۱۳۲ بر مسند خلافت نشستند. گفته شده که سفّاح ومنصور، اولین و دومین خلیفه عباسی، قصد توسعه مسجد را داشتند، اما فرصت این کار را نیافتند. به ویژه منصور، از مردم مدینه که به رهبری نفس زکیّه از نوادگان امام حسن(ع) در شورشی سخت بر ضدّ او شرکت کرده بودند، دل خوشی نداشت.<br />
<br />
مهدی فرزند منصور، در مسجدالحرام و مسجدالنبی(ص)، بناهای جدیدی ساخت که پیش از این درباره مسجدالحرام از آن سخن گفتیم. وی در سال ۱۵۸ سفری به مدینه کرد و تصمیم گرفت تا مسجد رسول خدا(ص) را بازسازی کند و بر مساحت آن بیفزاید. اقدام عملی او در این باره، از سال ۱۶۱ یا ۱۶۲ آغاز گردید.<br />
<br />
مجموعه مساحتی که مهدی به مسجد افزود، شامل ۲۴۵۰ متر میشد. <br />
<br />
===== تلاش عثمانیها =====<br />
{{اصلی|بازسازی مسجدالنبی (دوره عثمانی)}}<br />
مرحله بعدی بازسازیِ مسجد، در روزگار عثمانیها و در قرن دهم هجری صورت گرفت. سلطان سلیمان عثمانی در سال ۹۳۸ در بازسازی مسجدالنبی(ص) کوششهایی کرد اما اقدام اساسی در سال ۱۲۶۵ قمری به دست سلطان عبدالحمید اول (۱۲۷۷م) آغاز گردید و در طی سیزده سال مسجد به شکلی استوار و در عین حال زیبا بازسازی شد. این بازسازی، قویترین و محکمترین ساختمانی بود که مسجد به خود دید. پس از آن در روزگار سلاطین بعد از وی نیز، مرتب کار مرمت و اصلاح در مسجد ادامه داشته است که گزارش آن را مورخان هر دوره نوشتهاند.<br />
<br />
===== توسعه مسجد در سلطنت عبدالعزیز سعودی =====<br />
{{اصلی|بازسازی مسجدالنبی (ملک عبدالعزیز)}}<br />
تا سال ۱۳۷۰ قمری که از سوی ملک عبدالعزیز تلاش جدیدی برای بازسازی مسجد آغاز شد، اقدامی برای تعمیرات اساسی در مسجد نشده بود. در این سال، عبدالعزیز سعودی کار را آغاز کرد و زیرنظر عدهای از مهندسان طرحهایی را برای توسعه مسجد آماده ساخت. در سال ۱۳۷۳ قمری کار به طور رسمی شروع شد. مجموع مساحت مسجد پس از این بازسازی به ۱۶۳۲۷ متر مربع رسید.<br />
<br />
===== توسعه مسجد در سلطنت فهد بن عبدالعزیز =====<br />
{{اصلی|بازسازی مسجدالنبی (ملک فهد)}}<br />
آخرین مرحله توسعه مسجد را ملک فهد آغاز کرد. وی از سال ۱۴۰۲ هجری قمری سلطنت خود را آغاز کرد و تلاش زیادی را برای چاپ قرآن و توسعه مسجدالحرام و مسجدالنبی(ص) و نیز برخی از مساجد متبرک مانند قبا، قبلتین، میقات و جمعه به کار برد. این حرکت برای بازسازی مساجد هنوز ادامه دارد؛ به طوری که در سالهای اخیر، مسجد مباهله نیز بازسازی شده و در مکه مسجد الاجابه، مسجد الجن، مسجد شجره و مسجد الرایه در حال تجدید بناست یا تجدید شده است.<br />
<br />
== بخشهای داخلی ==<br />
<br />
===== روضه شریف =====<br />
{{اصلی|روضه شریفه}}<br />
قسمتی از مسجدالنّبی(ص) که در ناحیه جنوبِ شرقی (رو به سوی قبله) مسجد قرار دارد، و حدّ فاصل میان منبر و قبر پیامبر(ص) است، به نام «روضه مطهّره» و «روضه شریفه» شناخته میشود. در روایتی از پیامبر این بخش از مسجد بخشی از بهشت دانسته شده است. <br />
<br />
===== حجره و مرقد پیامبر(ص) =====<br />
{{اصلی|حجره رسولالله|قبر رسول الله}}<br />
حجره پیامبر(ص) اتاقی چسبیده به مسجد بود که محل زندگی آن حضرت و عایشه بود. پیامبر در این خانه وفات کرد و در همانجا به خاک سپرده شد. بعدا پیکر ابوبکر و عمر نیز پس از مرگ در همان مکان مدفون شدند.<br />
<br />
===== منبر =====<br />
یکی از مکانهای مقدسِ مسجد، محل منبر رسول خدا(ص) است. پیامبر خدا(ص)، در آغاز با تکیه بر درخت خرمایی خطبه میخواند. در سال هفتم هجرت بود که منبری چوبین ساختند. این منبرِ سه پلهای تا زمان حکومت معاویه مورد استفاده بود. بعدا شش پلّه بر همان منبر ساخته شد که مجموعاً نُه پلّه شد. این منبر بر اثر گذشت زمان از میان رفت و قسمتی از آن در قرن ششم به عنوان تبرّک مورد استفاده قرار میگرفت.<br />
<br />
===== محراب پیامبر(ص) =====<br />
{{اصلی|محراب پیامبر}}<br />
محراب در محلی ساخته شده که رسول خدا(ص) در آنجا نماز میگزارد. با توجه به منابع لغت باید گفت:«محراب» به معنای صدر و بالای مجلس است [محراب المسجد صدره و اشْرَفُ موضعٍ فیه] و از نظر سابقه دینی، مربوط به محرابهایی است که در کلیساها و کنیسهها بوده است، چنان که در قرآن درباره زکریا و مریم هم بکار رفته است.<ref>آل عمران، ٣٧</ref><br />
<br />
=== دیگر محرابها ===<br />
{{اصلی|محرابهای مسجدالنبی}}<br />
علاوه بر [[محراب پیامبر]]، چندین محراب دیگر نیز در مسجدالنبی وجود دارد. [[محراب عثمانی]] که منسوب به [[عثمان بن عفان|عثمان]] خلیفه سوم است و در دیوار جنوبی مسجد واقع شده است<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A9_%D9%88_%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D9%81_%D8%B9%D8%A8%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE.pdf&page=89 عمارة و توسعه المسجد النبوی الشریف عبرالتاریخ، ص 89]</ref>. [[محراب سلیمانی]] منسوب به [[بازسازی مسجدالنبی (سلیمان قانونی)|سلطان سلیمان]] عثمانی که به [[محراب سلیمانی|محراب حنفی]] نیز معروف است. این محراب در سمت مغرب محراب رسول خدا(ص) قرار دارد.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%85%D8%B1%D8%A2%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D9%85%DB%8C%D9%86_%D8%AC%DB%B3-%DB%B4.pdf&page=609 موسوعه مرآه الحرمین ،ج 4 ص 609] ؛ اتحاف المؤمنین ، ص 82 ؛مدینه شناسی ،ج 1 ص168 .</ref> [[محراب تهجّد]] نیز، در انتهای دیوار شمالیِ ضریح پیامبر(ص) قرار دارد که رسولخدا(ص) در برخی از شبها نماز شب را در آنجا اقامه میکردند.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 302-303</ref> علاوه بر این محرابی هم در پشت «[[دکه اغوات|دکّة الآغوات]]» وجود داشته است.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A9_%D9%88_%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D9%81_%D8%B9%D8%A8%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE.pdf&page=61 عمارة و توسعه المسجد النبوی، ص 61]</ref><br />
<br />
=== حدیقة الزهراء ===<br />
{{اصلی|حدیقة الزهراء}}<br />
در گذشته، در زاویه شرقی حیاتِ اول مسجد، چندین درخت نخل بوده است. ابنجبیر در قرن ششم هجری از پانزده عدد نخل در صحن مسجد یاد کرده است. بعدها یک درخت سدر و نیز درختی به نام حمره در کنار نخلها کاشته شده است. گویا بعدها به دلیل نزدیکی آن به محراب تهجّد و خانه حضرت زهرا(س) آن را «حدیقةالزهراء» مینامیدهاند. تصویر این درختان در نگارههای قدیمی برجای مانده است.<ref>آثار اسلامی مکه و مدینه، ص 230-232</ref><br />
<br />
=== صُفّه ===<br />
سکویی در مسجدالنبی بود که مسلمانان بیخانه، مهاجر و غریب صدر [[اسلام]]، آنجا میخوابیدند و برای [[نماز]] به مسجد میآمدند. اکنون در ضلع شمالی مسجد النبی(ص) و بیرون از ضریح [[حضرت محمد(ص)]] قرار داشته و [[زائر|زائران]] برای نشستن و تلاوت [[قرآن]] از آن استفاده میکنند.<ref name=":0">فرهنگامه زیارت، فصلنامه فرهنگ زیارت، شماره ۱۴، ص28؛ فرهنگ فارسی عمید، ذیل واژه صفه.</ref><br />
<br />
== گنبد ==<br />
{{اصلی|گنبد مسجدالنبی}}<br />
در زمان [[بازسازی مسجدالنبی (ممالیک بحری)|سيف الدين قلاوون]] (678-689) به سال 678 قمری برای اولین بار بر مقبره نبوی [[گنبد]] قرار گرفت. از این گنبد با نام [[قبه البیضاء]] نیز یاد شده است. این گنبد، همان گنبد اصلی [[مسجد النبی|مسجدالنبی]] است که در دورههای بعد تکامل یافتهاست.<ref>عماره المسجد النبوی، ص 237</ref>در بازسازی دوره [[بازسازی مسجدالنبی (قایتبای)|قایتبای]]، در 881قمری بهجای سقف چوبی، گنبد داخلی ساخته شد<ref>مدینه منوره، ص 103</ref>بعدا در زمان قایتبای گنبد بزرگی موازی [[حجره شریفه]]، ساخته شد. این گنبد از آجر ساخته و جایگزین [[قبه الزرقاء]] شد.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%B3%D9%85%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B2.pdf&page=421 وفاءالوفا، ج2،ص 421]</ref>در زمان [[بازسازی مسجدالنبی (محمود دوم عثمانی)|محمود دوم عثمانی]]، گنبد جدیدی از سرب بنا شد و به رنگ سبز نقاشی شد. این کار در سال 1228 قمری انجام گرفت <ref>تعمیر و توسعه مسجد شریف نبوی در طول تاریخ، ص 155</ref><ref>مدینه منوره، ص 113</ref><br />
<br />
== منارهها ==<br />
{{اصلی|منارههای مسجدالنبی}}<br />
نخستین منارههای مسجدالنبی در زمان خلافت [[ولید بن عبدالملک]] و به دست [[عمر بن عبدالعزیز]]، والی مدینه، در چهار گوشه مسجد ساخته شد: جنوب شرقی، شمال شرقی، جنوب غربی و شمال غربی. این منارهها تا [[آتشسوزی اول در مسجدالنبی|آتشسوزی سال ۶۵۴ق]] برپا بودند. پس از آن، در دوره ممالیک، نخست مناره جنوب شرقی (رئیسیه) و سپس مناره شمال شرقی (سنجاریه) در فاصله ۶۵۴ تا ۷۰۶ق بازسازی شدند؛ همچنین مناره شمال غربی (خشبیه) و مناره جنوب غربی (بابالسلام) نیز در دوره [[محمد بن قلاوون]] ساخته شدند. در دوره [[عثمانی]]، سلطان [[سلیمان قانونی]] مناره شمال شرقی را بازسازی کرد که سلیمانیه نام گرفت، و سلطان عبدالمجید اول نیز مناره شمال غربی را از نو ساخت که به مجیدیه مشهور شد. در دوره [[آل سعود|سعودی]]، ملک عبدالعزیز مناره بابالرحمه را تخریب کرد و به جای منارههای سلیمانیه و مجیدیه، منارههای جدیدی ساخت. در دوره ملک فهد نیز مسجدالنبی دارای ۱۰ مناره بود.<br />
<br />
== ستونها ==<br />
{{اصلی|ستونهای مسجدالنبی}}<br />
سقف مسجد بر ستونهایی قرار داشت که، علاوه بر نگهداری از سقف، مورد استفاده رسول خدا(ص) و اصحاب نیز بود. از هر ستونی خاطره ویژهای باقی مانده که سبب شده است تا جنبه تبرّک و تقدّس به خود گیرد و با گرفتن نامهای خاص، در تاریخ جاودان بماند. هربار که مسجد بازسازی میشد، محل این ستونها تغییری نمیکرد، جز اینکه ستونهای قدیمی جای خود را به ستونهای جدید میداد. طبعاً با توسعه مسجد، ستونهای جدیدی نیز اضافه میشد؛ به طوری که اکنون مسجد نزدیک به ۲۱۰۴ ستون دارد.<br />
<br />
ستونهایی که در محل قدیمی مسجد، در قسمت جنوبی آن قرار داشته، اکنون با رنگ متفاوت از بقیه ستونها متمایز میشود. همانگونه که اشاره شد، هر یک از این ستونها یادگار خاطره ویژهای است که درباره برخی از آنها توضیحاتی میآوریم:<br />
<br />
=== ستون حَرَس ===<br />
{{اصلی|ستون حرس}}<br />
یکی از ستونهای متبرّک مسجد، ستون حرس یا محرّس است. نامگذاری آن به حرس، از آنروست که امام علی(ع) در کنار این ستون مینشستند و از پیامبر(ص) نگاهبانی میکردند. نوشتهاند که پس از نزول آیه ( وَ اللّٰهُ یَعْصِمُکَ مِنَ النّٰاسِ ... )<ref>مائده: ۶٧</ref> دیگر امام به نگاهبانی از رسولخدا(ص) نپرداخت؛ چرا که خداوند خود حفاظت از جان رسول خدا(ص) را عهدهدار شد.<br />
<br />
موسی بن سلمه میگوید: از جعفر بن عبدالله بن حسین پرسیدم که فضیلت استوانه علیبن ابی طالب(ع) چیست؟ او گفت: «اِنَّ هذا الْمُحرّس کانَ عَلیّ بن أبی طالب یَجْلِسُ فی صَفْحَتها الَّتی تَلِی الْقَبْر مِمّا یَلی باب رَسُول الله (ص) یَحْرُسُ النَّبی»<ref>وفاء الوفا، ج ٢، ص ۴۴٨</ref> اینجا ستون محرس است که علی بن ابیطالب در کنار آن در سمتی که فعلا به طرف قبر است، مینشست و از آن حضرت حراست میکرد.<br />
<br />
همچنین نوشتهاند که این ستون، محل اقامه نماز امام علی(ع) بوده است.<br />
<br />
=== ستون توبه ===<br />
{{اصلی|ستون توبه}}<br />
به روایت ابن اسحاق و دیگر منابع کهن،<ref>السیرة النبویه، ابن هشام، ج ١، ص ۴٣٢، ۵۴۴</ref> ستون توبه یادآور خاطرهای است درباره یکی از اصحاب رسول خدا(ص) به نام بشیر بن عبدالمنذر انصاری مشهور به ابولبابه. زمانی که در سال پنجم هجرت، احزاب مشرک به مدینه یورش آوردند و در شمال مدینه با خندق روبرو شدند، به فکر اتحاد با یهودیان بنیقریظه افتادند که در قسمت جنوبی مدینه ساکن بودند و میتوانستند با گشودن دروازههایشان، احزاب را به مدینه راه دهند. یهود بنیقریظه با رسول خدا(ص) پیمان داشتند و به رغم این پیمان، با مشرکان همراهی کردند. پس از خاتمه حمله احزاب، رسول خدا(ص) به سراغ بنیقریظه رفت و آنان را در حصار گرفت.<br />
<br />
ابولبابه از طرف رسول خدا(ص) نزد بنیقریظه رفت تا با آنان سخن بگوید. وی از روی بیتوجهی به اشاره، به آنان گفت: چون نقض عهد کردهاند، مرگ در انتظار آنهاست. این سخن میتوانست بنیقریظه را به دفاعی سخت در برابر مسلمانان وادار کند. ابولبابه که خود متوجه خطای خویش شده بود، از قلعه بنیقریظه خارج شد و مستقیم به سوی مسجد رفت و خود را به یکی از ستونها بست و شروع به گریه و زاری کرد و نماز خواند.<br />
<br />
=== ستون وفود ===<br />
{{اصلی|ستون وفود}}<br />
یکی از کارهای جاری رسول خدا(ص) ، ملاقات با سران قبایل برای آشنا ساختن آنان با اسلام و یا مذاکرات سیاسی بود. آن حضرت محلی را در مسجد به این امر اختصاص داده بود و همیشه در همان مکان، هیأتها را به حضور میپذیرفت. محلاینملاقاتها در کنار ستونی از ستونهای مسجد بود که بعدها به نام «اسطوانةالوفود» معروف شد و اکنون نیز همین نام را دارد. «وفد» به معنای هیأت نمایندگی و «وفود» جمع آن است. بنا به گفته منابع، به این ستون «مجلسالقلاده» نیز میگفتند، زیرا بزرگان صحابه در کنار آن نشسته و به گفتگو میپرداختند، و این بخاطر شرافت کسانی بود که در آنجا حاضر میشدند.<ref>تحقیق النصره، ص ۶٠، التعریف، ۶١</ref><br />
<br />
=== ستون سریر ===<br />
{{اصلی|ستون سریر}}<br />
یکی دیگر از ستونهای مسجد، محلی بود که رسول خدا(ص) ایام اعتکاف را در آنجا بسر میبرد. اصحاب در آنجا برگهایی از درخت خرما پهن میکردند تا رسول خدا(ص) روی آن استراحت کند. این محل در کنار اسطوانةالسریر قرار داشته، به عنوان جایی که تختخواب رسول خدا(ص) بوده، شناخته شده است. «سریر» به معنای تخت است.<br />
<br />
=== ستون قرعه، عایشه، مهاجرین ===<br />
{{اصلی|ستون قرعه}}<br />
<br />
برای این ستون، سه نام یاد کردهاند. نام «قرعه» از آنروست که عایشه نقل کرد که پیامبر(ص) فرمود، در کنار این ستون، زمینی است که اگر مردم اهمیت آن را میشناختند برای نماز خواندن میان خود قرعه میانداختند. همچنین نام گذاری آن به «عایشه» از آن روست که وی این حدیث را روایت کرده وفضیلت آن را گوشزد کرد. پس از آن به دلیل اجتماع مهاجران در کنار آن، آن را استوانه «مهاجرین» نامیدند. بیشتر این نقلها را سمهودی در وفاء الوفاء آورده است.<br />
<br />
=== ستون حنانه ===<br />
{{اصلی|ستون حنانه}}<br />
پیشتر گفتیمکه رسول خدا(ص) در آغاز و زمانی که هنوز منبر ساخته نشده بود، بر تنه درخت خرمایی تکیه میکرد و خطبه میخواند. نوشتهاند، زمانی که برای آن حضرت منبر ساخته شد و برای ایراد سخن روی منبر قرار گرفت، از این درخت نالهای شبیه ناله شتر مادهای که از بچّه خود جدا شود، برخاست که به همین دلیل به ستونی که در محل آن بنا شد، حنانه میگویند. پیامبر(ص) دستور داد تا آن درخت را در همانجا دفن کردند. محل این ستون در غرب محراب است.<br />
<br />
=== ستون مُربّعه القبر یا مقام جبرئیل ===<br />
{{اصلی|ستون مربعةالقبر}}<br />
این محل بدان جهت به عنوان «مقام جبرئیل» شناخته شده که ملک مقرّب از آنجا بررسول خدا(ص) وارد میشد و خدمت آن حضرت میرسید. اینجا درِ ورودی خانه حضرت فاطمه زهرا(س) نیز بوده است.<ref>وفاء الوفا، ج ٢، ص ۴۵٠؛ المسجد النبوی عبر التاریخ، ص ۵۵</ref><br />
<br />
=== ستون تهجد ===<br />
{{اصلی|ستون تهجد}}<br />
گذشت که انتهای دیوار غربی ضریح رسول خدا(ص) ، در نقطهای که به دیوار شمالی میرسد، باب خانه فاطمه زهرا(س) و ستون مربعةالقبر یا مقام جبرئیل است. در ادامه دیوار شمالی به سمت شرق، و در انتهای دیوار شمالی خانه فاطمه زهرا(س) ، محراب تهجد قرار دارد. کسی که در این محراب بایستد، سمت چپ او باب جبرئیل و سمت راست او مقام جبرییل است.<br />
<br />
این نقطه، در زمان پیامبر، خارج از مسجد بوده و به این ترتیب روشن میشود که حضرت رسول(ص) نماز شب را در اینجا میخوانده و به همین دلیل به محراب تهجّد شهرت یافته است.<br />
<br />
=== ستون مُخَلَّقه ===<br />
{{اصلی|ستون مخلقه}}<br />
<br />
ستونی است نزدیک مصلای رسول خدا که بعدها به دلیل آن که مصحف در کنار آن بوده است، به آن «اسطوانه نزدیک مصحف» هم گفته میشد. اما این که چرا مخلقه نامیده شد، از آن روست که خَلوق به معنای عطر است و مُخَلّقه به معنای معطّر، و بعدها به دلیل آن که روی این ستون عود مینهادند و بوی آن فضای مسجد را معطّر میکرد، به آن مخلقه گفتند. گفتهاند، این رسم (و طبعا نام هم) از زمان مهدی عباسی و توسط همسر او خیزران باب شد و از آن پس ادامه یافت و در حال حاضر، نامش روی این ستون نوشته شده است. به روایت بخاری سلمةبن اکوع، صحابی پیامبر(ص) به دلیل اعتقادش به تبرّک، همیشه در کنار این ستون نماز میگزارد؛ و میگفت: پیامبر(ص) را در کنار این ستون، در حال نماز دیده است. مالک بن انس نیز میگفت: بهترین جای خواندن نماز نافله اینجاست؛ و البته نماز واجب، بهترین جایش صف اول است. این روایات در منابع اصلی اهل سنت، باور نسل نخست صحابه را به تبرّک نشان میدهد.<br />
<br />
== درها ==<br />
در بنای آغازین و زمان پیامبر(ص) ، سه در برای مسجد ساخته شد. در بخش شرقی، باب جبرئیل بود، که زمانی «باب آل عثمان» و «باب النبی(ص)» نیز نامیده میشد. محل اصلی این باب، در دیوار شرقی مسجد، حدود دو متر بالاتر از نقطه تلاقی ضلع غربی حجره شریف با دیوار شمالی بوده است. در واقع، باب جبرئیل فعلی، با دقت در برابر درِ اصلی قرار ندارد و قدری شمالیتر از محل اصلی آن است.<br />
<br />
باب غربیِ مسجد، «باب عاتکه» است که به «باب الرحمه» مشهور شد. این دری است که رسول خدا(ص) از آن وارد مسجد میشده و با تغییر قبله، البته محل آن تغییر نکرد.<br />
<br />
در سوّم هم تا پیش از تغییر قبله، در دیواره جنوبی مسجد در میان محراب حضرت و حجره شریف بود که بعدها با تغییر قبله، به دیوار شمالی منتقل گردید.<br />
<br />
گفتنی است از زمانی که حجراتی در کنار دیوارههای شرقی، غربی و شمالی مسجد، ساخته شد، از هر یک از حجرات، دری نیز به مسجد گشوده شد که صاحب آن خانه، از این در کوچک، که آن را «خوخه» نیز مینامیدند، به مسجد وارد میگردید. در سال سوّم هجرت، اندکی پیش از غزوه احد، فرمانی از سوی رسول خدا(ص) و در واقع از سوی خداوند صادر شد که همه درها بسته شود مگر درِ خانه علی(ع) «سُدّوا الأبواب الاّ باب علیّ». این حدیث در منابع معتبر اهل سنّت آمده است. <sup>۱</sup> در عصر نخست اسلامی، در منابع حدیثی اهل مدینه که به طور معمول هوادار شیخین بودند، روایتی درباره [[خوخه ابوبکر]] نقل شده است که بر اساس آن، حضرت(ص) فرمودهبودند: همه پنجرهها به مسجد بسته شود مگر خوخه ابوبکر. گفتهاند، خوخه ابوبکر در دیوار غربی مسجد، در نزدیکی باب السلام، جایی که ابوبکر خانه داشته، بوده است. یعنی پنجرهای بین خانه و مسجد بوده که ابوبکر از آن وارد میشده است. خانه مزبور در توسعه، در مسجد افتاده اما تابلویی روی دیوار غربی مسجد نصب شده که محل خوخه وی را نشان میدهد. گفتنی است که مسجد در آن سمت، چند ده متر توسعه یافته است. درباره حدیث سُدّوا الابواب و خوخه توضیحات و توجیهات شگفتی در منابع حدیثی آمده که بخشی از آنها را سمهودی در کتاب وفاء الوفاء آورده است.<br />
<br />
گفتنی است که باب السلام و باب النساء در ابتدای بخش افزوده مسجد، در عصر خلیفه دوّم بوده و در این دوره تأسیس شده است.<br />
<br />
در بنای جدید، درهای تازهای ساخته شده که جمعاً شامل هفت در بزرگ است. مجموع درها که با رقم و عدد مشخص شده به ۴۱ عدد رسیده است. باب رقم ۱ باب السلام و باب رقم ۴۱ باب البقیع است.<br />
<br />
== کتابخانه ==<br />
کتابخانه حرم نبوی تا سال پایان سال ۱۴۲۸ ق در میان مسجد، در یک بنای چند طبقه قرار داشت. اما در این سال، ساختمان کتابخانه در سمت غربی مسجد در کنار باب العتیق، در طبقه بالای مسجد ساخته شده و تمامی کتابهای چاپی در آن قرار گرفته است.<br />
<br />
قرینه آن در سمت شرق مسجد، محلی به عنوان کتابخانه برای زنان ساخته شده که گفته میشود کوچکتر است. رفتن به کتابخانه، با طی پلکان برقی مفصلی است که ساخته شده و کتابخانه با داشتن یک راهروی اصلی و چند راهروی فرعی و شماری غرفه، به صورت قفسه باز به روی مشتاقان باز است. گفتنی است که در حال حاضر، نسخ خطی و کتابهای کمیاب سنگی در همان بنای پیشین در میان مسجد نگهداری میشود، اما کتابخانه جدید که حاوی بیش از ۱۲۰ هزار مجلد است، در محل جدید قرار دارد.<br />
<br />
==منابع==<br />
{{منابع}}<br />
{{برگرفتگی<br />
| پیش از لینک = کتاب <br />
| منبع = آثار اسلامی مکه و مدینه،<br />
| توضیحات منبع = <br />
| لینک = http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1077<br />
}}<br />
<br />
[[رده:مسجدالنبی]]<br />
<br />
[[en:Al-Masjid al-Nabawi]]</div>Salar2https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1&diff=69014هاجر2026-07-21T08:19:01Z<p>Salar2: added Category:تاریخ کعبه using HotCat</p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات اشخاص<br />
|عنوان = <br />
|تصویر = حجر اسماعیل.jpg<br />
|عرض تصویر = <br />
|توضیح تصویر = حجر اسماعیل، محل دفن هاجر<br />
|نام کامل =هاجر<br />
|کنیه = <br />
|لقب = <br />
|نسب = <br />
|زادروز = <br />
|کشور تولد = <br />
|شهر تولد = <br />
|محل زندگی = مکه<br />
|مهاجر/انصار = <br />
|نام همسر = [[حضرت ابراهیم(ع)]]<br />
|فرزندان = [[حضرت اسماعیل]]<br />
|خویشاوندان سرشناس = <br />
|دین = دین حنیف<br />
|مذهب = <br />
|پیشه = <br />
|مناصب = <br />
|نحوه درگذشت/شهادت = <br />
|تاریخ درگذشت = <br />
|شهر درگذشت = مکه<br />
|کشور درگذشت = <br />
|آرامگاه = [[حجر اسماعیل]]<br />
<br />
|زمان اسلام آوردن = <br />
|نحوه اسلام آوردن = <br />
|حضور در جنگها = <br />
|هجرت به = <br />
|دلیل شهرت = <br />
|نقشهای برجسته = <br />
|دیگر فعالیتها = <br />
<br />
|نام زیارتگاه = <br />
|سمت = <br />
|خدمت = <br />
|محل اقدام = <br />
|سفر = <br />
|نوشتهها = <br />
|موقوفات = <br />
|بناهای ساخته شده = <br />
|مقام علمی = <br />
<br />
|پس از =<br />
|پیش از =<br />
<br />
|اساتید = <br />
|محل تحصیل = <br />
|اجازه روایت از = <br />
|اجازه اجتهاد از = <br />
|شاگردان = <br />
|اجازه روایت به = <br />
|اجازه اجتهاد به = <br />
|تالیفات = <br />
<br />
|فعالیت سیاسی = <br />
|فعالیت اجتماعی = <br />
|فعالیت مذهبی = <br />
<br />
|وبگاه رسمی = <br />
|امضا = <br />
}}<br />
'''هاجر''' همسر [[حضرت ابراهیم(ع)]] و مادر [[اسماعیل (پیامبر)|حضرت اسماعیل(ع)]] است. حضرت ابراهیم، هاجر و اسماعیل را به [[مکه]]، که آن زمان سرزمینی بی آب و علف بود، میبرد و آن دو در آنجا سکونت پیدا میکنند. بنابر روایاتی، هاجر در آنجا به دنبال آب، هفت بار مسیر بین [[صفا و مروه|کوه صفا و مروه]] را میپیماید و سرانجام میبیند که چشمهای، که بعدا به نام [[زمزم]] مشهور شد، از زیر پای اسماعیل بیرون زده است. برخی گفتند پیدایش آب زمزم، سبب جمع شدن مردم اطراف مکه به این منطقه شده است که به ایجاد شهر و حرم امن الهی و تجدید بنای خانه کعبه انجامید.<br />
<br />
حضرت هاجر در کنار فرزندش اسماعیل، در [[حجر اسماعیل]] دفن شده است. [[زیارتنامه حضرت اسماعیل و هاجر|زیارتنامهای]] برای زیارت قبر هاجر و اسماعیل در برخی منابع ذکر شده است.<br />
<br />
==معرفی==<br />
هاجر همسر [[حضرت ابراهیم(ع)]] و مادر [[حضرت اسماعیل(ع)]] است. گفته شده وی در آغاز کنیز ساره، همسر نخست حضرت ابراهیم(ع)، بود. ساره به سبب نازایی، هاجر را به ابراهیم بخشید و پیشنهاد داد ابراهیم با هاجر ازدواج کند.<ref>کتاب مقدس، پیدایش، ۱۵ و ۱۶؛ تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۵؛ قاموس کتاب مقدس، ص۷۳.</ref> حضرت ابراهیم از خداوند فرزندی صالح خواست و خداوند تولد پسری بردبار را به وی بشارت داد.<ref>سوره صافات آیات ۹۷ تا ۱۰۱.</ref> مفسران قرآن، این فرزند را اسماعیل دانستهاند که مادرش هاجر بود.<ref>تفسیر مجاهد، ص۵۴۳؛ مجمع البیان، ج۸، ص۳۲۲؛ الصافی، ج۴، ص۲۷۶.</ref><br />
<br />
هجرت هاجر و فرزندش اسماعیل به مکه مهمترین فصل زندگی او به شمار میرود. حضرت ابراهیم، هاجر و اسماعیل را از شام به مکه، که آن زمان بیابانی بی آب و علف بود، برد. به گزارش مورخان، هاجر و اسماعیل در مکه سکونت گزیدند<ref>تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۵؛ تاریخ طبری، ج۱، ص۲۵۵؛ الکامل، ج۱، ص۱۰۳.</ref> که قرآن کریم آن را گزارش کرده است.<ref>سوره ابراهیم: آیه ۳۷.</ref> دعاهای ابراهیم برای هاجر و اسماعیل پس از سکونت این دو در مکه در قرآن آمده است.<ref>سوره ابراهیم: آیه ۳۷.</ref><br />
<br />
در تورات<ref>کتاب مقدس، ص۱۵ و ص۲۱ و ص۲۲.</ref> و برخی منابع اسلامی آمده دلیل هجرت هاجر و اسماعیل، حسادت یا فخرفروشی ساره، همسر اول ابراهیم، بوده که پس از تولد فرزندش [[اسحاق]] همسرش را به این کار واداشته است.<ref>تاریخ الامم و الملوک، ج۱، ص۱۸۰؛ الکامل فی التـاریخ، ج۱، ص۸۳؛ الکافی، ج۵، ص۵۱۳.</ref> اما محققان گفتهاند تعلیل این هجرت به رذیلهای چون حسادت و انتساب آن به ساره، مسئلهای سؤالبرانگیز است؛ چون چنین تفسیری، هماهنگ با ظواهر و مبانی قرآنی نبوده است.<ref>«نقد شخصیتپردازی ساره در برابر هاجر و مهاجرت به حجاز»، ص۱۲۱.</ref> <br />
<br />
== هاجر و پیدایش زمزم و شهر مکه ==<br />
بنابر روایات تاریخی مسلمانان، هجرت هاجر و [[اسماعیل (پیامبر)|اسماعیل]] و سکونت آنان کنار [[کعبه]]، آغاز شکلگیری شهر [[مکه]]<ref>الکامل، ج۱، ص۱۰۳ تا ۱۰۵؛ تاریخ ابن خلدون، ج۱، ص۳۵۰.</ref> و نقطه عطفی در تاریخ بود.<ref>«نقد شخصیتپردازی ساره در برابر هاجر و مهاجرت به حجاز»، ص۱۲۱.</ref> پیش از هجرت هاجر و اسماعیل به مکه، مکه سرزمینی بی آب بود، با پیدا شدن چشمه [[زمزم]]، افرادی از جمله [[جرهم|قبیله جرهم]] که اطراف مکه بودند، به سوی آن آمدند و در اطراف این چشمه ساکن شدند.<ref>اخبار مکه، ج٢، ص۴۰ و ص۴۱.</ref><br />
=== چاه زمزم ===<br />
{{اصلی|زمزم}}<br />
زَمزَم نام مشهورترین چاه آب [[مسجدالحرام]] در [[مکه]] است که در فاصله حدود 21 متری [[کعبه]] قرار دارد.<ref>«زمزم»، ص۲۵۶.</ref> بنابر آیه 37 سوره ابراهیم، پس از آنکه [[حضرت ابراهیم(ع)]]، همسر و فرزندش (هاجر و اسماعیل) را به سرزمین بیآب و علفِ مکه آورد<ref>سوره ابراهیم، آیه۳۷.</ref> و به دستور خداوند، آنها را ترک کرد، تشنگی بر آنها چیره شد و هاجر در پی یافتن آب فاصله بین دو [[صفا و مروه|کوه صفا و مروه]] را هفت بار طی نمود.<ref>تفسیر صافی، ج۳، ص۹۳.</ref> وی در بار هفتم و در حالی که بر کوه مروه بود، نگریست که آب از زیر پای اسماعیل، روان شده است که بعدا به چشمه زمزم مشهور شد.<ref>تفسیر صافی، ج۳، ص۹۳.</ref><br />
<br />
=== صفا و مروه ===<br />
{{اصلی|صفا و مروه}}<br />
بنابر روایتی نخستین کسی که میان صفا و مروه دوید مادر اسماعیل بود<ref>تاریخ طبری، ج١، ص١٩٣.</ref> و به دنبال هفت مرتبه آمد و شد هاجر بین صفا و مروه، سعی، سنت شد.<ref>قصص الانبیاء، ابن کثیر، ج١، ص۲۲۴.</ref><br />
<br />
== محل دفن هاجر؛ حجر اسماعیل ==<br />
{{اصلی|حجر اسماعیل}}<br />
بر پایه نظر مشهور، هاجر به همراه فرزندش اسماعیل در [[حجر اسماعیل]]، کنار کعبه، زیر ناودان مدفون است.<ref>السیرة النبویه، ابن هشام، ج۱، ص۵؛ تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۲۲؛ تاریخ طبری، ج۱، ص۳۱۴.</ref> برخی نیز مدفن او را کنار [[حجر الاسود|حجرالاسود]] دانستهاند.<ref>مروج الذهب، ج۱، ص۷۵.</ref><br />
<br />
== زیارتنامه حضرت اسماعیل و هاجر ==<br />
{{اصلی|زیارتنامه حضرت اسماعیل و هاجر}}<br />
زیارتنامه [[حضرت اسماعیل(ع)]] و مادرش، هاجر، متنی است که در برخی از منابع راهنمای دعا و زیارت نقل شده است. توصیه شده که زیارتکننده این متن را در هنگام زیارت حجر اسماعیل بخواند و سپس دو رکعت نماز گزارده و ثوابش را به حضرت اسماعیل و هاجر هدیه کند.<ref>مفتاح الجنات فی الادعیه و الاعمال، ص۲۰۳ و ۲۰۴.</ref><br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس}}<br />
<br />
== منابع ==<br />
{{منابع}}<br />
* '''اخبار مکه فی قدیم الدهر و حدیثه'''، فاکهی، محمد بن اسحاق، تحقیق عبدالملک بن عبدالله بن دهیش، بیروت، دار خضر، ۱۴۱۴ق.<br />
* '''تاريخ ابن خلدون،''' ابن خلدون، عبدالرحمن بن محمد، بيروت، دار احياء التراث العربي، 1391ق.<br />
* '''تاريخ طبري (تاريخ الامم و الملوك)،''' طبري، محمد بن جریر، به كوشش محمد ابوالفضل، بيروت، دار احياء التراث العربي.<br />
* '''تاريخ طبري (تاريخ الامم و الملوك)'''، طـبری، ابوجعفر محمد بن جریر، قاهره، مطبعة الاستقامه، 1357ش.<br />
* '''تاريخ اليعقوبي،''' یعقوبی، احمد بن اسحاق، بيروت، دار صادر، 1415ق.<br />
* '''التفسیر الصافی'''، فیض کاشانی، ملا محسن، قم، مؤسسه الهادی، 1416ق/ 1374 ش.<br />
* '''تفسير مجاهد،''' قرشی مخزومی، مجاهد بن جبر، به كوشش عبدالرحمن بن محمد، اسلام آباد، مجمع البحوث الاسلاميه، بیتا.<br />
* '''[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1725772/%D8%B2%D9%85%D8%B2%D9%85 زمزم]'''، خیرخواه علوی، سیدعلی، در دانشنامه حج و حرمین شریفین، جلد 8.<br />
* '''السيرة النبويه،''' ابن هشام، عبدالملک بن هشام، به كوشش محمد محيي الدين، مصر، مكتبة محمد علي صبيح، 1383ق.<br />
* '''الصافی،''' فیض کاشانی، ملا محسن، بيروت، اعلمي، 1402ق.<br />
* '''قاموس كتاب مقدس،''' مستر هاكس، تهران، اساطير، 1377ش.<br />
* '''قصص الانبیاء'''، ابنکثیر، اسماعیل بن عمر، بیروت، دار و مکتبة الهلال، ۲۰۰۳م.<br />
* '''الکافی'''، کلینی، ابوجعفر محمد بن یعقوب، تهران، دار الکتب الاسلامیه، 1407ق.<br />
* '''الكامل في التاريخ،''' ابن اثیر، علی بن محمد، بيروت، دار صادر، 1385ق.<br />
* '''كتاب مقدس،''' ترجمه: فاضل خان همداني، ويليام گلن و هنري مرتن، تهران، اساطير، 1380ش.<br />
* '''مجمع البيان،''' طبرسی، فضل بن حسن، به كوشش گروهي از علما، بيروت، اعلمي، 1415ق.<br />
* '''مروج الذهب،''' مسعودی، علی بن حسین، به كوشش اسعد داغر، قم، دار الهجره، 1409ق.<br />
* '''مفتاح الجنات في الأدعیة و الأعمال و الصلوات و الزیارات'''، محسن امین، بیروت، مؤسسة الأعلمي للمطبوعات، 2000م.<br />
* '''«نقد شخصیتپردازی ساره در برابر هاجر و مهاجرت به حجاز»'''، رستگار، مریم؛ پیرهادی، علی؛ نقیپورفر، ولی اله، آموزههای قرآنی، شماره ۳۶، پاییز و زمستان 1401ش.<br />
{{پایان}}<br />
<br />
[[رده:مقالههای تکمیلشده]]<br />
[[رده:شخصیتهای قرآنی]]<br />
[[رده:زنان قرآنی]]<br />
[[رده:تاریخ کعبه]]</div>Salar2https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1&diff=69013هاجر2026-07-21T08:18:53Z<p>Salar2: added Category:زنان قرآنی using HotCat</p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات اشخاص<br />
|عنوان = <br />
|تصویر = حجر اسماعیل.jpg<br />
|عرض تصویر = <br />
|توضیح تصویر = حجر اسماعیل، محل دفن هاجر<br />
|نام کامل =هاجر<br />
|کنیه = <br />
|لقب = <br />
|نسب = <br />
|زادروز = <br />
|کشور تولد = <br />
|شهر تولد = <br />
|محل زندگی = مکه<br />
|مهاجر/انصار = <br />
|نام همسر = [[حضرت ابراهیم(ع)]]<br />
|فرزندان = [[حضرت اسماعیل]]<br />
|خویشاوندان سرشناس = <br />
|دین = دین حنیف<br />
|مذهب = <br />
|پیشه = <br />
|مناصب = <br />
|نحوه درگذشت/شهادت = <br />
|تاریخ درگذشت = <br />
|شهر درگذشت = مکه<br />
|کشور درگذشت = <br />
|آرامگاه = [[حجر اسماعیل]]<br />
<br />
|زمان اسلام آوردن = <br />
|نحوه اسلام آوردن = <br />
|حضور در جنگها = <br />
|هجرت به = <br />
|دلیل شهرت = <br />
|نقشهای برجسته = <br />
|دیگر فعالیتها = <br />
<br />
|نام زیارتگاه = <br />
|سمت = <br />
|خدمت = <br />
|محل اقدام = <br />
|سفر = <br />
|نوشتهها = <br />
|موقوفات = <br />
|بناهای ساخته شده = <br />
|مقام علمی = <br />
<br />
|پس از =<br />
|پیش از =<br />
<br />
|اساتید = <br />
|محل تحصیل = <br />
|اجازه روایت از = <br />
|اجازه اجتهاد از = <br />
|شاگردان = <br />
|اجازه روایت به = <br />
|اجازه اجتهاد به = <br />
|تالیفات = <br />
<br />
|فعالیت سیاسی = <br />
|فعالیت اجتماعی = <br />
|فعالیت مذهبی = <br />
<br />
|وبگاه رسمی = <br />
|امضا = <br />
}}<br />
'''هاجر''' همسر [[حضرت ابراهیم(ع)]] و مادر [[اسماعیل (پیامبر)|حضرت اسماعیل(ع)]] است. حضرت ابراهیم، هاجر و اسماعیل را به [[مکه]]، که آن زمان سرزمینی بی آب و علف بود، میبرد و آن دو در آنجا سکونت پیدا میکنند. بنابر روایاتی، هاجر در آنجا به دنبال آب، هفت بار مسیر بین [[صفا و مروه|کوه صفا و مروه]] را میپیماید و سرانجام میبیند که چشمهای، که بعدا به نام [[زمزم]] مشهور شد، از زیر پای اسماعیل بیرون زده است. برخی گفتند پیدایش آب زمزم، سبب جمع شدن مردم اطراف مکه به این منطقه شده است که به ایجاد شهر و حرم امن الهی و تجدید بنای خانه کعبه انجامید.<br />
<br />
حضرت هاجر در کنار فرزندش اسماعیل، در [[حجر اسماعیل]] دفن شده است. [[زیارتنامه حضرت اسماعیل و هاجر|زیارتنامهای]] برای زیارت قبر هاجر و اسماعیل در برخی منابع ذکر شده است.<br />
<br />
==معرفی==<br />
هاجر همسر [[حضرت ابراهیم(ع)]] و مادر [[حضرت اسماعیل(ع)]] است. گفته شده وی در آغاز کنیز ساره، همسر نخست حضرت ابراهیم(ع)، بود. ساره به سبب نازایی، هاجر را به ابراهیم بخشید و پیشنهاد داد ابراهیم با هاجر ازدواج کند.<ref>کتاب مقدس، پیدایش، ۱۵ و ۱۶؛ تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۵؛ قاموس کتاب مقدس، ص۷۳.</ref> حضرت ابراهیم از خداوند فرزندی صالح خواست و خداوند تولد پسری بردبار را به وی بشارت داد.<ref>سوره صافات آیات ۹۷ تا ۱۰۱.</ref> مفسران قرآن، این فرزند را اسماعیل دانستهاند که مادرش هاجر بود.<ref>تفسیر مجاهد، ص۵۴۳؛ مجمع البیان، ج۸، ص۳۲۲؛ الصافی، ج۴، ص۲۷۶.</ref><br />
<br />
هجرت هاجر و فرزندش اسماعیل به مکه مهمترین فصل زندگی او به شمار میرود. حضرت ابراهیم، هاجر و اسماعیل را از شام به مکه، که آن زمان بیابانی بی آب و علف بود، برد. به گزارش مورخان، هاجر و اسماعیل در مکه سکونت گزیدند<ref>تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۵؛ تاریخ طبری، ج۱، ص۲۵۵؛ الکامل، ج۱، ص۱۰۳.</ref> که قرآن کریم آن را گزارش کرده است.<ref>سوره ابراهیم: آیه ۳۷.</ref> دعاهای ابراهیم برای هاجر و اسماعیل پس از سکونت این دو در مکه در قرآن آمده است.<ref>سوره ابراهیم: آیه ۳۷.</ref><br />
<br />
در تورات<ref>کتاب مقدس، ص۱۵ و ص۲۱ و ص۲۲.</ref> و برخی منابع اسلامی آمده دلیل هجرت هاجر و اسماعیل، حسادت یا فخرفروشی ساره، همسر اول ابراهیم، بوده که پس از تولد فرزندش [[اسحاق]] همسرش را به این کار واداشته است.<ref>تاریخ الامم و الملوک، ج۱، ص۱۸۰؛ الکامل فی التـاریخ، ج۱، ص۸۳؛ الکافی، ج۵، ص۵۱۳.</ref> اما محققان گفتهاند تعلیل این هجرت به رذیلهای چون حسادت و انتساب آن به ساره، مسئلهای سؤالبرانگیز است؛ چون چنین تفسیری، هماهنگ با ظواهر و مبانی قرآنی نبوده است.<ref>«نقد شخصیتپردازی ساره در برابر هاجر و مهاجرت به حجاز»، ص۱۲۱.</ref> <br />
<br />
== هاجر و پیدایش زمزم و شهر مکه ==<br />
بنابر روایات تاریخی مسلمانان، هجرت هاجر و [[اسماعیل (پیامبر)|اسماعیل]] و سکونت آنان کنار [[کعبه]]، آغاز شکلگیری شهر [[مکه]]<ref>الکامل، ج۱، ص۱۰۳ تا ۱۰۵؛ تاریخ ابن خلدون، ج۱، ص۳۵۰.</ref> و نقطه عطفی در تاریخ بود.<ref>«نقد شخصیتپردازی ساره در برابر هاجر و مهاجرت به حجاز»، ص۱۲۱.</ref> پیش از هجرت هاجر و اسماعیل به مکه، مکه سرزمینی بی آب بود، با پیدا شدن چشمه [[زمزم]]، افرادی از جمله [[جرهم|قبیله جرهم]] که اطراف مکه بودند، به سوی آن آمدند و در اطراف این چشمه ساکن شدند.<ref>اخبار مکه، ج٢، ص۴۰ و ص۴۱.</ref><br />
=== چاه زمزم ===<br />
{{اصلی|زمزم}}<br />
زَمزَم نام مشهورترین چاه آب [[مسجدالحرام]] در [[مکه]] است که در فاصله حدود 21 متری [[کعبه]] قرار دارد.<ref>«زمزم»، ص۲۵۶.</ref> بنابر آیه 37 سوره ابراهیم، پس از آنکه [[حضرت ابراهیم(ع)]]، همسر و فرزندش (هاجر و اسماعیل) را به سرزمین بیآب و علفِ مکه آورد<ref>سوره ابراهیم، آیه۳۷.</ref> و به دستور خداوند، آنها را ترک کرد، تشنگی بر آنها چیره شد و هاجر در پی یافتن آب فاصله بین دو [[صفا و مروه|کوه صفا و مروه]] را هفت بار طی نمود.<ref>تفسیر صافی، ج۳، ص۹۳.</ref> وی در بار هفتم و در حالی که بر کوه مروه بود، نگریست که آب از زیر پای اسماعیل، روان شده است که بعدا به چشمه زمزم مشهور شد.<ref>تفسیر صافی، ج۳، ص۹۳.</ref><br />
<br />
=== صفا و مروه ===<br />
{{اصلی|صفا و مروه}}<br />
بنابر روایتی نخستین کسی که میان صفا و مروه دوید مادر اسماعیل بود<ref>تاریخ طبری، ج١، ص١٩٣.</ref> و به دنبال هفت مرتبه آمد و شد هاجر بین صفا و مروه، سعی، سنت شد.<ref>قصص الانبیاء، ابن کثیر، ج١، ص۲۲۴.</ref><br />
<br />
== محل دفن هاجر؛ حجر اسماعیل ==<br />
{{اصلی|حجر اسماعیل}}<br />
بر پایه نظر مشهور، هاجر به همراه فرزندش اسماعیل در [[حجر اسماعیل]]، کنار کعبه، زیر ناودان مدفون است.<ref>السیرة النبویه، ابن هشام، ج۱، ص۵؛ تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۲۲؛ تاریخ طبری، ج۱، ص۳۱۴.</ref> برخی نیز مدفن او را کنار [[حجر الاسود|حجرالاسود]] دانستهاند.<ref>مروج الذهب، ج۱، ص۷۵.</ref><br />
<br />
== زیارتنامه حضرت اسماعیل و هاجر ==<br />
{{اصلی|زیارتنامه حضرت اسماعیل و هاجر}}<br />
زیارتنامه [[حضرت اسماعیل(ع)]] و مادرش، هاجر، متنی است که در برخی از منابع راهنمای دعا و زیارت نقل شده است. توصیه شده که زیارتکننده این متن را در هنگام زیارت حجر اسماعیل بخواند و سپس دو رکعت نماز گزارده و ثوابش را به حضرت اسماعیل و هاجر هدیه کند.<ref>مفتاح الجنات فی الادعیه و الاعمال، ص۲۰۳ و ۲۰۴.</ref><br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس}}<br />
<br />
== منابع ==<br />
{{منابع}}<br />
* '''اخبار مکه فی قدیم الدهر و حدیثه'''، فاکهی، محمد بن اسحاق، تحقیق عبدالملک بن عبدالله بن دهیش، بیروت، دار خضر، ۱۴۱۴ق.<br />
* '''تاريخ ابن خلدون،''' ابن خلدون، عبدالرحمن بن محمد، بيروت، دار احياء التراث العربي، 1391ق.<br />
* '''تاريخ طبري (تاريخ الامم و الملوك)،''' طبري، محمد بن جریر، به كوشش محمد ابوالفضل، بيروت، دار احياء التراث العربي.<br />
* '''تاريخ طبري (تاريخ الامم و الملوك)'''، طـبری، ابوجعفر محمد بن جریر، قاهره، مطبعة الاستقامه، 1357ش.<br />
* '''تاريخ اليعقوبي،''' یعقوبی، احمد بن اسحاق، بيروت، دار صادر، 1415ق.<br />
* '''التفسیر الصافی'''، فیض کاشانی، ملا محسن، قم، مؤسسه الهادی، 1416ق/ 1374 ش.<br />
* '''تفسير مجاهد،''' قرشی مخزومی، مجاهد بن جبر، به كوشش عبدالرحمن بن محمد، اسلام آباد، مجمع البحوث الاسلاميه، بیتا.<br />
* '''[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1725772/%D8%B2%D9%85%D8%B2%D9%85 زمزم]'''، خیرخواه علوی، سیدعلی، در دانشنامه حج و حرمین شریفین، جلد 8.<br />
* '''السيرة النبويه،''' ابن هشام، عبدالملک بن هشام، به كوشش محمد محيي الدين، مصر، مكتبة محمد علي صبيح، 1383ق.<br />
* '''الصافی،''' فیض کاشانی، ملا محسن، بيروت، اعلمي، 1402ق.<br />
* '''قاموس كتاب مقدس،''' مستر هاكس، تهران، اساطير، 1377ش.<br />
* '''قصص الانبیاء'''، ابنکثیر، اسماعیل بن عمر، بیروت، دار و مکتبة الهلال، ۲۰۰۳م.<br />
* '''الکافی'''، کلینی، ابوجعفر محمد بن یعقوب، تهران، دار الکتب الاسلامیه، 1407ق.<br />
* '''الكامل في التاريخ،''' ابن اثیر، علی بن محمد، بيروت، دار صادر، 1385ق.<br />
* '''كتاب مقدس،''' ترجمه: فاضل خان همداني، ويليام گلن و هنري مرتن، تهران، اساطير، 1380ش.<br />
* '''مجمع البيان،''' طبرسی، فضل بن حسن، به كوشش گروهي از علما، بيروت، اعلمي، 1415ق.<br />
* '''مروج الذهب،''' مسعودی، علی بن حسین، به كوشش اسعد داغر، قم، دار الهجره، 1409ق.<br />
* '''مفتاح الجنات في الأدعیة و الأعمال و الصلوات و الزیارات'''، محسن امین، بیروت، مؤسسة الأعلمي للمطبوعات، 2000م.<br />
* '''«نقد شخصیتپردازی ساره در برابر هاجر و مهاجرت به حجاز»'''، رستگار، مریم؛ پیرهادی، علی؛ نقیپورفر، ولی اله، آموزههای قرآنی، شماره ۳۶، پاییز و زمستان 1401ش.<br />
{{پایان}}<br />
<br />
[[رده:مقالههای تکمیلشده]]<br />
[[رده:شخصیتهای قرآنی]]<br />
[[رده:زنان قرآنی]]</div>Salar2https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1&diff=69012هاجر2026-07-21T08:16:39Z<p>Salar2: added Category:شخصیتهای قرآنی using HotCat</p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات اشخاص<br />
|عنوان = <br />
|تصویر = حجر اسماعیل.jpg<br />
|عرض تصویر = <br />
|توضیح تصویر = حجر اسماعیل، محل دفن هاجر<br />
|نام کامل =هاجر<br />
|کنیه = <br />
|لقب = <br />
|نسب = <br />
|زادروز = <br />
|کشور تولد = <br />
|شهر تولد = <br />
|محل زندگی = مکه<br />
|مهاجر/انصار = <br />
|نام همسر = [[حضرت ابراهیم(ع)]]<br />
|فرزندان = [[حضرت اسماعیل]]<br />
|خویشاوندان سرشناس = <br />
|دین = دین حنیف<br />
|مذهب = <br />
|پیشه = <br />
|مناصب = <br />
|نحوه درگذشت/شهادت = <br />
|تاریخ درگذشت = <br />
|شهر درگذشت = مکه<br />
|کشور درگذشت = <br />
|آرامگاه = [[حجر اسماعیل]]<br />
<br />
|زمان اسلام آوردن = <br />
|نحوه اسلام آوردن = <br />
|حضور در جنگها = <br />
|هجرت به = <br />
|دلیل شهرت = <br />
|نقشهای برجسته = <br />
|دیگر فعالیتها = <br />
<br />
|نام زیارتگاه = <br />
|سمت = <br />
|خدمت = <br />
|محل اقدام = <br />
|سفر = <br />
|نوشتهها = <br />
|موقوفات = <br />
|بناهای ساخته شده = <br />
|مقام علمی = <br />
<br />
|پس از =<br />
|پیش از =<br />
<br />
|اساتید = <br />
|محل تحصیل = <br />
|اجازه روایت از = <br />
|اجازه اجتهاد از = <br />
|شاگردان = <br />
|اجازه روایت به = <br />
|اجازه اجتهاد به = <br />
|تالیفات = <br />
<br />
|فعالیت سیاسی = <br />
|فعالیت اجتماعی = <br />
|فعالیت مذهبی = <br />
<br />
|وبگاه رسمی = <br />
|امضا = <br />
}}<br />
'''هاجر''' همسر [[حضرت ابراهیم(ع)]] و مادر [[اسماعیل (پیامبر)|حضرت اسماعیل(ع)]] است. حضرت ابراهیم، هاجر و اسماعیل را به [[مکه]]، که آن زمان سرزمینی بی آب و علف بود، میبرد و آن دو در آنجا سکونت پیدا میکنند. بنابر روایاتی، هاجر در آنجا به دنبال آب، هفت بار مسیر بین [[صفا و مروه|کوه صفا و مروه]] را میپیماید و سرانجام میبیند که چشمهای، که بعدا به نام [[زمزم]] مشهور شد، از زیر پای اسماعیل بیرون زده است. برخی گفتند پیدایش آب زمزم، سبب جمع شدن مردم اطراف مکه به این منطقه شده است که به ایجاد شهر و حرم امن الهی و تجدید بنای خانه کعبه انجامید.<br />
<br />
حضرت هاجر در کنار فرزندش اسماعیل، در [[حجر اسماعیل]] دفن شده است. [[زیارتنامه حضرت اسماعیل و هاجر|زیارتنامهای]] برای زیارت قبر هاجر و اسماعیل در برخی منابع ذکر شده است.<br />
<br />
==معرفی==<br />
هاجر همسر [[حضرت ابراهیم(ع)]] و مادر [[حضرت اسماعیل(ع)]] است. گفته شده وی در آغاز کنیز ساره، همسر نخست حضرت ابراهیم(ع)، بود. ساره به سبب نازایی، هاجر را به ابراهیم بخشید و پیشنهاد داد ابراهیم با هاجر ازدواج کند.<ref>کتاب مقدس، پیدایش، ۱۵ و ۱۶؛ تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۵؛ قاموس کتاب مقدس، ص۷۳.</ref> حضرت ابراهیم از خداوند فرزندی صالح خواست و خداوند تولد پسری بردبار را به وی بشارت داد.<ref>سوره صافات آیات ۹۷ تا ۱۰۱.</ref> مفسران قرآن، این فرزند را اسماعیل دانستهاند که مادرش هاجر بود.<ref>تفسیر مجاهد، ص۵۴۳؛ مجمع البیان، ج۸، ص۳۲۲؛ الصافی، ج۴، ص۲۷۶.</ref><br />
<br />
هجرت هاجر و فرزندش اسماعیل به مکه مهمترین فصل زندگی او به شمار میرود. حضرت ابراهیم، هاجر و اسماعیل را از شام به مکه، که آن زمان بیابانی بی آب و علف بود، برد. به گزارش مورخان، هاجر و اسماعیل در مکه سکونت گزیدند<ref>تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۵؛ تاریخ طبری، ج۱، ص۲۵۵؛ الکامل، ج۱، ص۱۰۳.</ref> که قرآن کریم آن را گزارش کرده است.<ref>سوره ابراهیم: آیه ۳۷.</ref> دعاهای ابراهیم برای هاجر و اسماعیل پس از سکونت این دو در مکه در قرآن آمده است.<ref>سوره ابراهیم: آیه ۳۷.</ref><br />
<br />
در تورات<ref>کتاب مقدس، ص۱۵ و ص۲۱ و ص۲۲.</ref> و برخی منابع اسلامی آمده دلیل هجرت هاجر و اسماعیل، حسادت یا فخرفروشی ساره، همسر اول ابراهیم، بوده که پس از تولد فرزندش [[اسحاق]] همسرش را به این کار واداشته است.<ref>تاریخ الامم و الملوک، ج۱، ص۱۸۰؛ الکامل فی التـاریخ، ج۱، ص۸۳؛ الکافی، ج۵، ص۵۱۳.</ref> اما محققان گفتهاند تعلیل این هجرت به رذیلهای چون حسادت و انتساب آن به ساره، مسئلهای سؤالبرانگیز است؛ چون چنین تفسیری، هماهنگ با ظواهر و مبانی قرآنی نبوده است.<ref>«نقد شخصیتپردازی ساره در برابر هاجر و مهاجرت به حجاز»، ص۱۲۱.</ref> <br />
<br />
== هاجر و پیدایش زمزم و شهر مکه ==<br />
بنابر روایات تاریخی مسلمانان، هجرت هاجر و [[اسماعیل (پیامبر)|اسماعیل]] و سکونت آنان کنار [[کعبه]]، آغاز شکلگیری شهر [[مکه]]<ref>الکامل، ج۱، ص۱۰۳ تا ۱۰۵؛ تاریخ ابن خلدون، ج۱، ص۳۵۰.</ref> و نقطه عطفی در تاریخ بود.<ref>«نقد شخصیتپردازی ساره در برابر هاجر و مهاجرت به حجاز»، ص۱۲۱.</ref> پیش از هجرت هاجر و اسماعیل به مکه، مکه سرزمینی بی آب بود، با پیدا شدن چشمه [[زمزم]]، افرادی از جمله [[جرهم|قبیله جرهم]] که اطراف مکه بودند، به سوی آن آمدند و در اطراف این چشمه ساکن شدند.<ref>اخبار مکه، ج٢، ص۴۰ و ص۴۱.</ref><br />
=== چاه زمزم ===<br />
{{اصلی|زمزم}}<br />
زَمزَم نام مشهورترین چاه آب [[مسجدالحرام]] در [[مکه]] است که در فاصله حدود 21 متری [[کعبه]] قرار دارد.<ref>«زمزم»، ص۲۵۶.</ref> بنابر آیه 37 سوره ابراهیم، پس از آنکه [[حضرت ابراهیم(ع)]]، همسر و فرزندش (هاجر و اسماعیل) را به سرزمین بیآب و علفِ مکه آورد<ref>سوره ابراهیم، آیه۳۷.</ref> و به دستور خداوند، آنها را ترک کرد، تشنگی بر آنها چیره شد و هاجر در پی یافتن آب فاصله بین دو [[صفا و مروه|کوه صفا و مروه]] را هفت بار طی نمود.<ref>تفسیر صافی، ج۳، ص۹۳.</ref> وی در بار هفتم و در حالی که بر کوه مروه بود، نگریست که آب از زیر پای اسماعیل، روان شده است که بعدا به چشمه زمزم مشهور شد.<ref>تفسیر صافی، ج۳، ص۹۳.</ref><br />
<br />
=== صفا و مروه ===<br />
{{اصلی|صفا و مروه}}<br />
بنابر روایتی نخستین کسی که میان صفا و مروه دوید مادر اسماعیل بود<ref>تاریخ طبری، ج١، ص١٩٣.</ref> و به دنبال هفت مرتبه آمد و شد هاجر بین صفا و مروه، سعی، سنت شد.<ref>قصص الانبیاء، ابن کثیر، ج١، ص۲۲۴.</ref><br />
<br />
== محل دفن هاجر؛ حجر اسماعیل ==<br />
{{اصلی|حجر اسماعیل}}<br />
بر پایه نظر مشهور، هاجر به همراه فرزندش اسماعیل در [[حجر اسماعیل]]، کنار کعبه، زیر ناودان مدفون است.<ref>السیرة النبویه، ابن هشام، ج۱، ص۵؛ تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۲۲؛ تاریخ طبری، ج۱، ص۳۱۴.</ref> برخی نیز مدفن او را کنار [[حجر الاسود|حجرالاسود]] دانستهاند.<ref>مروج الذهب، ج۱، ص۷۵.</ref><br />
<br />
== زیارتنامه حضرت اسماعیل و هاجر ==<br />
{{اصلی|زیارتنامه حضرت اسماعیل و هاجر}}<br />
زیارتنامه [[حضرت اسماعیل(ع)]] و مادرش، هاجر، متنی است که در برخی از منابع راهنمای دعا و زیارت نقل شده است. توصیه شده که زیارتکننده این متن را در هنگام زیارت حجر اسماعیل بخواند و سپس دو رکعت نماز گزارده و ثوابش را به حضرت اسماعیل و هاجر هدیه کند.<ref>مفتاح الجنات فی الادعیه و الاعمال، ص۲۰۳ و ۲۰۴.</ref><br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس}}<br />
<br />
== منابع ==<br />
{{منابع}}<br />
* '''اخبار مکه فی قدیم الدهر و حدیثه'''، فاکهی، محمد بن اسحاق، تحقیق عبدالملک بن عبدالله بن دهیش، بیروت، دار خضر، ۱۴۱۴ق.<br />
* '''تاريخ ابن خلدون،''' ابن خلدون، عبدالرحمن بن محمد، بيروت، دار احياء التراث العربي، 1391ق.<br />
* '''تاريخ طبري (تاريخ الامم و الملوك)،''' طبري، محمد بن جریر، به كوشش محمد ابوالفضل، بيروت، دار احياء التراث العربي.<br />
* '''تاريخ طبري (تاريخ الامم و الملوك)'''، طـبری، ابوجعفر محمد بن جریر، قاهره، مطبعة الاستقامه، 1357ش.<br />
* '''تاريخ اليعقوبي،''' یعقوبی، احمد بن اسحاق، بيروت، دار صادر، 1415ق.<br />
* '''التفسیر الصافی'''، فیض کاشانی، ملا محسن، قم، مؤسسه الهادی، 1416ق/ 1374 ش.<br />
* '''تفسير مجاهد،''' قرشی مخزومی، مجاهد بن جبر، به كوشش عبدالرحمن بن محمد، اسلام آباد، مجمع البحوث الاسلاميه، بیتا.<br />
* '''[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1725772/%D8%B2%D9%85%D8%B2%D9%85 زمزم]'''، خیرخواه علوی، سیدعلی، در دانشنامه حج و حرمین شریفین، جلد 8.<br />
* '''السيرة النبويه،''' ابن هشام، عبدالملک بن هشام، به كوشش محمد محيي الدين، مصر، مكتبة محمد علي صبيح، 1383ق.<br />
* '''الصافی،''' فیض کاشانی، ملا محسن، بيروت، اعلمي، 1402ق.<br />
* '''قاموس كتاب مقدس،''' مستر هاكس، تهران، اساطير، 1377ش.<br />
* '''قصص الانبیاء'''، ابنکثیر، اسماعیل بن عمر، بیروت، دار و مکتبة الهلال، ۲۰۰۳م.<br />
* '''الکافی'''، کلینی، ابوجعفر محمد بن یعقوب، تهران، دار الکتب الاسلامیه، 1407ق.<br />
* '''الكامل في التاريخ،''' ابن اثیر، علی بن محمد، بيروت، دار صادر، 1385ق.<br />
* '''كتاب مقدس،''' ترجمه: فاضل خان همداني، ويليام گلن و هنري مرتن، تهران، اساطير، 1380ش.<br />
* '''مجمع البيان،''' طبرسی، فضل بن حسن، به كوشش گروهي از علما، بيروت، اعلمي، 1415ق.<br />
* '''مروج الذهب،''' مسعودی، علی بن حسین، به كوشش اسعد داغر، قم، دار الهجره، 1409ق.<br />
* '''مفتاح الجنات في الأدعیة و الأعمال و الصلوات و الزیارات'''، محسن امین، بیروت، مؤسسة الأعلمي للمطبوعات، 2000م.<br />
* '''«نقد شخصیتپردازی ساره در برابر هاجر و مهاجرت به حجاز»'''، رستگار، مریم؛ پیرهادی، علی؛ نقیپورفر، ولی اله، آموزههای قرآنی، شماره ۳۶، پاییز و زمستان 1401ش.<br />
{{پایان}}<br />
<br />
[[رده:مقالههای تکمیلشده]]<br />
[[رده:شخصیتهای قرآنی]]</div>Salar2https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1&diff=69011هاجر2026-07-21T08:15:26Z<p>Salar2: added Category:مقالههای تکمیلشده using HotCat</p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات اشخاص<br />
|عنوان = <br />
|تصویر = حجر اسماعیل.jpg<br />
|عرض تصویر = <br />
|توضیح تصویر = حجر اسماعیل، محل دفن هاجر<br />
|نام کامل =هاجر<br />
|کنیه = <br />
|لقب = <br />
|نسب = <br />
|زادروز = <br />
|کشور تولد = <br />
|شهر تولد = <br />
|محل زندگی = مکه<br />
|مهاجر/انصار = <br />
|نام همسر = [[حضرت ابراهیم(ع)]]<br />
|فرزندان = [[حضرت اسماعیل]]<br />
|خویشاوندان سرشناس = <br />
|دین = دین حنیف<br />
|مذهب = <br />
|پیشه = <br />
|مناصب = <br />
|نحوه درگذشت/شهادت = <br />
|تاریخ درگذشت = <br />
|شهر درگذشت = مکه<br />
|کشور درگذشت = <br />
|آرامگاه = [[حجر اسماعیل]]<br />
<br />
|زمان اسلام آوردن = <br />
|نحوه اسلام آوردن = <br />
|حضور در جنگها = <br />
|هجرت به = <br />
|دلیل شهرت = <br />
|نقشهای برجسته = <br />
|دیگر فعالیتها = <br />
<br />
|نام زیارتگاه = <br />
|سمت = <br />
|خدمت = <br />
|محل اقدام = <br />
|سفر = <br />
|نوشتهها = <br />
|موقوفات = <br />
|بناهای ساخته شده = <br />
|مقام علمی = <br />
<br />
|پس از =<br />
|پیش از =<br />
<br />
|اساتید = <br />
|محل تحصیل = <br />
|اجازه روایت از = <br />
|اجازه اجتهاد از = <br />
|شاگردان = <br />
|اجازه روایت به = <br />
|اجازه اجتهاد به = <br />
|تالیفات = <br />
<br />
|فعالیت سیاسی = <br />
|فعالیت اجتماعی = <br />
|فعالیت مذهبی = <br />
<br />
|وبگاه رسمی = <br />
|امضا = <br />
}}<br />
'''هاجر''' همسر [[حضرت ابراهیم(ع)]] و مادر [[اسماعیل (پیامبر)|حضرت اسماعیل(ع)]] است. حضرت ابراهیم، هاجر و اسماعیل را به [[مکه]]، که آن زمان سرزمینی بی آب و علف بود، میبرد و آن دو در آنجا سکونت پیدا میکنند. بنابر روایاتی، هاجر در آنجا به دنبال آب، هفت بار مسیر بین [[صفا و مروه|کوه صفا و مروه]] را میپیماید و سرانجام میبیند که چشمهای، که بعدا به نام [[زمزم]] مشهور شد، از زیر پای اسماعیل بیرون زده است. برخی گفتند پیدایش آب زمزم، سبب جمع شدن مردم اطراف مکه به این منطقه شده است که به ایجاد شهر و حرم امن الهی و تجدید بنای خانه کعبه انجامید.<br />
<br />
حضرت هاجر در کنار فرزندش اسماعیل، در [[حجر اسماعیل]] دفن شده است. [[زیارتنامه حضرت اسماعیل و هاجر|زیارتنامهای]] برای زیارت قبر هاجر و اسماعیل در برخی منابع ذکر شده است.<br />
<br />
==معرفی==<br />
هاجر همسر [[حضرت ابراهیم(ع)]] و مادر [[حضرت اسماعیل(ع)]] است. گفته شده وی در آغاز کنیز ساره، همسر نخست حضرت ابراهیم(ع)، بود. ساره به سبب نازایی، هاجر را به ابراهیم بخشید و پیشنهاد داد ابراهیم با هاجر ازدواج کند.<ref>کتاب مقدس، پیدایش، ۱۵ و ۱۶؛ تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۵؛ قاموس کتاب مقدس، ص۷۳.</ref> حضرت ابراهیم از خداوند فرزندی صالح خواست و خداوند تولد پسری بردبار را به وی بشارت داد.<ref>سوره صافات آیات ۹۷ تا ۱۰۱.</ref> مفسران قرآن، این فرزند را اسماعیل دانستهاند که مادرش هاجر بود.<ref>تفسیر مجاهد، ص۵۴۳؛ مجمع البیان، ج۸، ص۳۲۲؛ الصافی، ج۴، ص۲۷۶.</ref><br />
<br />
هجرت هاجر و فرزندش اسماعیل به مکه مهمترین فصل زندگی او به شمار میرود. حضرت ابراهیم، هاجر و اسماعیل را از شام به مکه، که آن زمان بیابانی بی آب و علف بود، برد. به گزارش مورخان، هاجر و اسماعیل در مکه سکونت گزیدند<ref>تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۵؛ تاریخ طبری، ج۱، ص۲۵۵؛ الکامل، ج۱، ص۱۰۳.</ref> که قرآن کریم آن را گزارش کرده است.<ref>سوره ابراهیم: آیه ۳۷.</ref> دعاهای ابراهیم برای هاجر و اسماعیل پس از سکونت این دو در مکه در قرآن آمده است.<ref>سوره ابراهیم: آیه ۳۷.</ref><br />
<br />
در تورات<ref>کتاب مقدس، ص۱۵ و ص۲۱ و ص۲۲.</ref> و برخی منابع اسلامی آمده دلیل هجرت هاجر و اسماعیل، حسادت یا فخرفروشی ساره، همسر اول ابراهیم، بوده که پس از تولد فرزندش [[اسحاق]] همسرش را به این کار واداشته است.<ref>تاریخ الامم و الملوک، ج۱، ص۱۸۰؛ الکامل فی التـاریخ، ج۱، ص۸۳؛ الکافی، ج۵، ص۵۱۳.</ref> اما محققان گفتهاند تعلیل این هجرت به رذیلهای چون حسادت و انتساب آن به ساره، مسئلهای سؤالبرانگیز است؛ چون چنین تفسیری، هماهنگ با ظواهر و مبانی قرآنی نبوده است.<ref>«نقد شخصیتپردازی ساره در برابر هاجر و مهاجرت به حجاز»، ص۱۲۱.</ref> <br />
<br />
== هاجر و پیدایش زمزم و شهر مکه ==<br />
بنابر روایات تاریخی مسلمانان، هجرت هاجر و [[اسماعیل (پیامبر)|اسماعیل]] و سکونت آنان کنار [[کعبه]]، آغاز شکلگیری شهر [[مکه]]<ref>الکامل، ج۱، ص۱۰۳ تا ۱۰۵؛ تاریخ ابن خلدون، ج۱، ص۳۵۰.</ref> و نقطه عطفی در تاریخ بود.<ref>«نقد شخصیتپردازی ساره در برابر هاجر و مهاجرت به حجاز»، ص۱۲۱.</ref> پیش از هجرت هاجر و اسماعیل به مکه، مکه سرزمینی بی آب بود، با پیدا شدن چشمه [[زمزم]]، افرادی از جمله [[جرهم|قبیله جرهم]] که اطراف مکه بودند، به سوی آن آمدند و در اطراف این چشمه ساکن شدند.<ref>اخبار مکه، ج٢، ص۴۰ و ص۴۱.</ref><br />
=== چاه زمزم ===<br />
{{اصلی|زمزم}}<br />
زَمزَم نام مشهورترین چاه آب [[مسجدالحرام]] در [[مکه]] است که در فاصله حدود 21 متری [[کعبه]] قرار دارد.<ref>«زمزم»، ص۲۵۶.</ref> بنابر آیه 37 سوره ابراهیم، پس از آنکه [[حضرت ابراهیم(ع)]]، همسر و فرزندش (هاجر و اسماعیل) را به سرزمین بیآب و علفِ مکه آورد<ref>سوره ابراهیم، آیه۳۷.</ref> و به دستور خداوند، آنها را ترک کرد، تشنگی بر آنها چیره شد و هاجر در پی یافتن آب فاصله بین دو [[صفا و مروه|کوه صفا و مروه]] را هفت بار طی نمود.<ref>تفسیر صافی، ج۳، ص۹۳.</ref> وی در بار هفتم و در حالی که بر کوه مروه بود، نگریست که آب از زیر پای اسماعیل، روان شده است که بعدا به چشمه زمزم مشهور شد.<ref>تفسیر صافی، ج۳، ص۹۳.</ref><br />
<br />
=== صفا و مروه ===<br />
{{اصلی|صفا و مروه}}<br />
بنابر روایتی نخستین کسی که میان صفا و مروه دوید مادر اسماعیل بود<ref>تاریخ طبری، ج١، ص١٩٣.</ref> و به دنبال هفت مرتبه آمد و شد هاجر بین صفا و مروه، سعی، سنت شد.<ref>قصص الانبیاء، ابن کثیر، ج١، ص۲۲۴.</ref><br />
<br />
== محل دفن هاجر؛ حجر اسماعیل ==<br />
{{اصلی|حجر اسماعیل}}<br />
بر پایه نظر مشهور، هاجر به همراه فرزندش اسماعیل در [[حجر اسماعیل]]، کنار کعبه، زیر ناودان مدفون است.<ref>السیرة النبویه، ابن هشام، ج۱، ص۵؛ تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۲۲؛ تاریخ طبری، ج۱، ص۳۱۴.</ref> برخی نیز مدفن او را کنار [[حجر الاسود|حجرالاسود]] دانستهاند.<ref>مروج الذهب، ج۱، ص۷۵.</ref><br />
<br />
== زیارتنامه حضرت اسماعیل و هاجر ==<br />
{{اصلی|زیارتنامه حضرت اسماعیل و هاجر}}<br />
زیارتنامه [[حضرت اسماعیل(ع)]] و مادرش، هاجر، متنی است که در برخی از منابع راهنمای دعا و زیارت نقل شده است. توصیه شده که زیارتکننده این متن را در هنگام زیارت حجر اسماعیل بخواند و سپس دو رکعت نماز گزارده و ثوابش را به حضرت اسماعیل و هاجر هدیه کند.<ref>مفتاح الجنات فی الادعیه و الاعمال، ص۲۰۳ و ۲۰۴.</ref><br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس}}<br />
<br />
== منابع ==<br />
{{منابع}}<br />
* '''اخبار مکه فی قدیم الدهر و حدیثه'''، فاکهی، محمد بن اسحاق، تحقیق عبدالملک بن عبدالله بن دهیش، بیروت، دار خضر، ۱۴۱۴ق.<br />
* '''تاريخ ابن خلدون،''' ابن خلدون، عبدالرحمن بن محمد، بيروت، دار احياء التراث العربي، 1391ق.<br />
* '''تاريخ طبري (تاريخ الامم و الملوك)،''' طبري، محمد بن جریر، به كوشش محمد ابوالفضل، بيروت، دار احياء التراث العربي.<br />
* '''تاريخ طبري (تاريخ الامم و الملوك)'''، طـبری، ابوجعفر محمد بن جریر، قاهره، مطبعة الاستقامه، 1357ش.<br />
* '''تاريخ اليعقوبي،''' یعقوبی، احمد بن اسحاق، بيروت، دار صادر، 1415ق.<br />
* '''التفسیر الصافی'''، فیض کاشانی، ملا محسن، قم، مؤسسه الهادی، 1416ق/ 1374 ش.<br />
* '''تفسير مجاهد،''' قرشی مخزومی، مجاهد بن جبر، به كوشش عبدالرحمن بن محمد، اسلام آباد، مجمع البحوث الاسلاميه، بیتا.<br />
* '''[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1725772/%D8%B2%D9%85%D8%B2%D9%85 زمزم]'''، خیرخواه علوی، سیدعلی، در دانشنامه حج و حرمین شریفین، جلد 8.<br />
* '''السيرة النبويه،''' ابن هشام، عبدالملک بن هشام، به كوشش محمد محيي الدين، مصر، مكتبة محمد علي صبيح، 1383ق.<br />
* '''الصافی،''' فیض کاشانی، ملا محسن، بيروت، اعلمي، 1402ق.<br />
* '''قاموس كتاب مقدس،''' مستر هاكس، تهران، اساطير، 1377ش.<br />
* '''قصص الانبیاء'''، ابنکثیر، اسماعیل بن عمر، بیروت، دار و مکتبة الهلال، ۲۰۰۳م.<br />
* '''الکافی'''، کلینی، ابوجعفر محمد بن یعقوب، تهران، دار الکتب الاسلامیه، 1407ق.<br />
* '''الكامل في التاريخ،''' ابن اثیر، علی بن محمد، بيروت، دار صادر، 1385ق.<br />
* '''كتاب مقدس،''' ترجمه: فاضل خان همداني، ويليام گلن و هنري مرتن، تهران، اساطير، 1380ش.<br />
* '''مجمع البيان،''' طبرسی، فضل بن حسن، به كوشش گروهي از علما، بيروت، اعلمي، 1415ق.<br />
* '''مروج الذهب،''' مسعودی، علی بن حسین، به كوشش اسعد داغر، قم، دار الهجره، 1409ق.<br />
* '''مفتاح الجنات في الأدعیة و الأعمال و الصلوات و الزیارات'''، محسن امین، بیروت، مؤسسة الأعلمي للمطبوعات، 2000م.<br />
* '''«نقد شخصیتپردازی ساره در برابر هاجر و مهاجرت به حجاز»'''، رستگار، مریم؛ پیرهادی، علی؛ نقیپورفر، ولی اله، آموزههای قرآنی، شماره ۳۶، پاییز و زمستان 1401ش.<br />
{{پایان}}<br />
<br />
[[رده:مقالههای تکمیلشده]]</div>Salar2https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%AA_%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA_%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3(%D8%B9)&diff=69010زیارت حضرت عباس(ع)2026-07-21T08:14:12Z<p>Salar2: added Category:مقالههای تکمیلشده using HotCat</p>
<hr />
<div>'''زیارت حضرت عباس(ع)''' در روایات مستحب دانسته شده است. در منابع روایی، زیارتنامهای برای حضرت عباس از سوی [[امام صادق(ع)]] نقل شده است. گفته شده این زیارتنامه، بیانگر شخصیت حضرت عباس است و اوصافی از قبیل تسلیم حق، صداقت، وفا، عبد صالح، بصیر و ایمان در آن برای حضرت عباس شمرده میشود. همچنین استحباب زیارت از راه دور نیز برای حضرت عباس در منابع آمده است.<br />
<br />
== فضیلت زیارت ==<br />
زيارت حضرت عباس(ع) در [[كربلا]] مستحب دانسته شده است.<ref>تحرير الاحكام، ج2، ص122؛ بحار الانوار، ج101، ص27۷؛ جواهر الكلام، ج20، ص100.</ref> در روایتی از [[امام سجاد(ع)]] نقل شده است: براى عمويم عباس نزد خداوند مقامى است كه همه شهدا به آن مقام و منزلت غبطه مىخورند.<ref>بحار الانوار، ج44، ص298؛فرهنگ فقه فارسی، ج۵، ص۳۱۲.</ref><br />
<br />
==حضرت عباس==<br />
{{اصلی|حضرت عباس (ع)}}<br />
<br />
حضرت عباس مشهور به ابوالفضل،<ref>عمده الطالب، ص328.</ref> فرزند [[امام علی(ع)]] و [[ام البنین|امالبنین]] است که در ۴ شعبان سال ۲۶ هجری در [[مدینه]] متولد شد و در واقعه عاشورای سال ۶۱ هجری، در ۳۴سالگی به شهادت رسید.<ref>اعیان الشیعه، ج 7، ص429.</ref> [[آستان مقدس حضرت عباس(ع)|محل دفن حضرت عباس]] در [[کربلا]] و در شمال شرقی [[آستان مقدس امام حسین(ع)|حرم امام حسین(ع)]] است.<ref>زیارتگاههای عراق، ج۱، ص۲۵۵.</ref><br />
<br />
روایاتی از امامان شیعه نقل شده که در آنها حضرت عباس دارای مقامی رفیع در بهشت دانسته شده است.<ref>خصال، ص68.</ref><br />
<br />
== زیارتنامه ==<br />
در منابع روایی زیارتنامهای برای حضرت عباس از قول ابوحمزه ثمالى و او از [[امام صادق(ع)]] نقل شده است.<ref>کلیات مفاتیح الجنان، ص۴۳۴ تا ص۴۳۶؛ كامل الزيارات، ص۲۶۹ تا ص۲۷۱.</ref> در این زیارتنامه، به ابعاد شخصیت ایمانی حضرت عباس(ع) اشاره شده<ref>«تحلیل شخصیت ایمانی حضرت عباس علیه السلام بر اساس زیارتنامه ایشان»، ص۴۱.</ref> و چـند صفت برجسته برای او ذکر شده است؛ از جمله: تسلیم حق، وفا، عبد صالح، بصیر و دارای ایـمان.<ref>«تحلیل شخصیت ایمانی حضرت عباس علیه السلام بر اساس زیارتنامه ایشان»، ص۶۰.</ref><br />
{{نقل قول دوقلو<br />
| تیتر = زیارتنامه حضرت عباس(ع)|سَلامُ اللّٰهِ وَسَلامُ مَلائِكَتِهِ الْمُقَرَّبِينَ، وَأَنْبِيائِهِ الْمُرْسَلِينَ، وَعِبادِهِ الصَّالِحِينَ، وَجَمِيعِ الشُّهَداءِ وَالصِّدِّيقِينَ، وَ الزَّاكِياتُ الطَّيِّباتُ فِيما تَغْتَدِي وَتَرُوحُ عَلَيْكَ يَا ابْنَ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ، أَشْهَدُ لَكَ بِالتَّسْلِيمِ وَالتَّصْدِيقِ وَالْوَفاءِ وَالنَّصِيحَةِ لِخَلَفِ النَّبِيِّ صَلَّى اللّٰهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ الْمُرْسَلِ، وَالسِّبْطِ الْمُنْتَجَبِ، وَالدَّلِيلِ الْعالِمِ، وَالْوَصِيِّ الْمُبَلِّغِ، وَالْمَظْلُومِ الْمُهْتَضَمِ، فَجَزاكَ اللّٰهُ عَنْ رَسُولِهِ وَعَنْ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ وَعَنِ الْحَسَنِ وَالْحُسَيْنِ صَلَواتُ اللّٰهِ عَلَيْهِمْ أَفْضَلَ الْجَزاءِ بِمَا صَبَرْتَ وَاحْتَسَبْتَ وَأَعَنْتَ فَنِعْمَ عُقْبَى الدَّارِ؛|سلام خدا و سلام فرشتگان مقرّبش و پیامبران مرسلش و بندگان شایستهاش و همه شهیدان و درستکرداران و راستگویان و درودهای پاک و پاکیزه در آنچه میآید و میرود بر تو باد ای فرزند امیرمؤمنان، گواهی میدهم برای حضرتت به تسلیم و تصدیق و وفا و خیرخواهی، نسبت به یادگار پیامبر مرسل (درود خدا بر او و خاندانش باد) و فرزندزاده برگزیده و راهنمای دانا و جانشین تبلیغکننده و ستمدیده غارتزده، خدا از سوی پیامبر و امیرمؤمنان و حسن و حسین (درود خدا بر ایشان) جزایت دهد برترین جزا به خاطر این که صبر کردی و کار خویش را تنها به حساب خدا گذاشتی و یاری نمودی پس چه نیکو سرانجامی است خانه آخرت؛|لَعَنَ اللّٰهُ مَنْ قَتَلَكَ، وَلَعَنَ اللّٰهُ مَنْ جَهِلَ حَقَّكَ، وَاسْتَخَفَّ بِحُرْمَتِكَ، وَلَعَنَ اللّٰهُ مَنْ حالَ بَيْنَكَ وَبَيْنَ ماءِ الْفُراتِ، أَشْهَدُ أَنَّكَ قُتِلْتَ مَظْلُوماً، وَأَنَّ اللّٰهَ مُنْجِزٌ لَكُمْ مَا وَعَدَكُمْ، جِئْتُكَ يَا ابْنَ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ وافِداً إِلَيْكُمْ وَقَلْبِي مُسَلِّمٌ لَكُمْ وَتابِعٌ، وَأَنَا لَكُمْ تابِعٌ، وَنُصْرَتِي لَكُمْ مُعَدَّةٌ حَتَّىٰ يَحْكُمَ اللّٰهُ وَهُوَ خَيْرُ الْحاكِمِينَ، فَمَعَكُمْ مَعَكُمْ لَامَعَ عَدُوِّكُمْ، إِنِّي بِكُمْ وَبِإِيابِكُمْ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ، وَبِمَنْ خالَفَكُمْ وَقَتَلَكُمْ مِنَ الْكافِرِينَ، قَتَلَ اللّٰهُ أُمَّةً قَتَلَتْكُمْ بِالْأَيْدِي وَالْأَلْسُنِ.|خدا لعنت کند کسی که تو را کشت و لعنت کند کسی که به حقّت جاهل بود و حرمتت را سبک شمرد و خدا لعنت کند کسی که بین تو و آب فرات پرده شد، گواهی میدهم که تو مظلومانه کشته شدی و خدا به وعدهای که به شما داده وفا میکند، به سوی تو آمدم ای فرزند امیرمؤمنان، وارد به محضر شمایم، دلم تسلیم و پیرو شماست و خود نیز پیرو شمایم، یاریام برای شما مهیاست تا خدا حکم کند و او بهترین حکمکنندگان است، پس با شمایم فقط با شما نه با دشمن شما، من به شما و بازگشتتان مؤمن و به آنانکه با شما مخالفت کردند و شما را کشتند کافرم، خدا بکشد امّتی که شما را با دستها و زبانهایشان کشتند.<br />
سپس وارد روضه شو و خود را به ضریح بچسبان و بگو:|السَّلامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا الْعَبْدُ الصَّالِحُ الْمُطِيعُ لِلّٰهِ وَ لِرَسُولِهِ وَلِأَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ وَالْحَسَنِ وَالْحُسَيْنِ صَلَّى اللّٰهُ عَلَيْهِمْ وَسَلَّمَ، السَّلامُ عَلَيْكَ وَرَحْمَةُ اللّٰهِ وَبَرَكاتُهُ وَمَغْفِرَتُهُ وَرِضْوانُهُ وَ عَلَىٰ رُوحِكَ وَبَدَنِكَ، أَشْهَدُ وَأُشْهِدُ اللّٰهَ أَنَّكَ مَضَيْتَ عَلَىٰ مَا مَضىٰ بِهِ الْبَدْرِيُّونَ وَالْمُجاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللّٰهِ، الْمُناصِحُونَ لَهُ فِي جِهادِ أَعْدائِهِ، الْمُبالِغُونَ فِي نُصْرَةِ أَوْلِيائِهِ، الذَّابُّونَ عَنْ أَحِبَّائِهِ، فَجَزاكَ اللّٰهُ أَفْضَلَ الْجَزاءِ، وَأَكْثَرَ الْجَزاءِ، وَ أَوْفَرَ الْجَزاءِ، وَأَوْفىٰ جَزاءِ أَحَدٍ مِمَّنْ وَفىٰ بِبَيْعَتِهِ، وَاسْتَجابَ لَهُ دَعْوَتَهُ، وَأَطاعَ وُلاةَ أَمْرِهِ؛|سلام بر تو ای بنده شایسته فرمانبر خدا و رسول خدا و امیرمؤمنان و حسن و حسین (درود خدا بر آنان باد)، سلام و رحمت خدا و برکات و مغفرت و رضوانش بر تو و بر روان و تن تو، گواهی میدهم و خدا را شاهد میگیرم که تو به همان مسیری رفتی که اهل بدر رفتند و در آن راه از دنیا گذشتند، آن مجاهدان در راه خدا و خیرخواهان برای خدا، در مبارزه با دشمنان خدا و تلاشگران در یاری اولیایش، آن دفاعکنندگان از عاشقانش، خدا پاداشت دهد، به برترین و بیشترین و کاملترین پاداش و وفاکنندهترین پاداش، یکی از آنانکه به بیعت او وفا کرد و دعوتش را اجابت نمود و از والیان امر اطاعت کرد؛|أَشْهَدُ أَنَّكَ قَدْ بالَغْتَ فِي النَّصِيحَةِ، وَأَعْطَيْتَ غايَةَ الْمَجْهُودِ، فَبَعَثَكَ اللّٰهُ فِي الشُّهَداءِ، وَجَعَلَ رُوحَكَ مَعَ أَرْواحِ السُّعَداءِ، وَأَعْطاكَ مِنْ جِنانِهِ أَفْسَحَها مَنْزِلاً، وَأَفْضَلَها غُرَفاً، وَرَفَعَ ذِكْرَكَ فِي عِلِّيِّينَ، وَحَشَرَكَ مَعَ النَّبِيِّينَ وَالصِّدِّيقِينَ وَالشُّهَداءِ وَالصَّالِحِينَ وَحَسُنَ أُولٰئِكَ رَفِيقاً . أَشْهَدُ أَنَّكَ لَمْ تَهِنْ وَلَمْ تَنْكُلْ، وَأَنَّكَ مَضَيْتَ عَلىٰ بَصِيرَةٍ مِنْ أَمْرِكَ، مُقْتَدِياً بِالصَّالِحِينَ، وَمُتَّبِعاً لِلنَّبِيِّينَ، فَجَمَعَ اللّٰهُ بَيْنَنا وَبَيْنَكَ وَبَيْنَ رَسُولِهِ وَأَوْلِيائِهِ فِي مَنازِلِ الْمُخْبِتِينَ فَإِنَّهُ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ.|گواهی میدهم که در خیرخواهی کوشیدی و نهایت تلاش را انجام دادی، خدا تو را در زمره شهیدان برانگیزد و روحت را در کنار ارواح نیکبختان قرار دهد و از بهشتش وسیعترین منزل را به تو عطا کند و برترین غرفهها را ارزانی نماید و نامت را در بالاترین درجات بالا برد و با پیامبران و درستکرداران و راستگویان و شهدا و شایستگان محشور نماید، آنان که خوب رفیقانی هستند، گواهی میدهم که تو سستی نورزیدی و باز نایستادی و بر آگاهی از کارت از دنیا رفتی، در حال پیروی از شایستگان و پیروی از پیامبران، پس خدا بین ما و رسول خود و اولیایش در جایگاههای فروتنان گرد آورد که او مهربانترین مهربانان است.| ارتفاع = 20em<br />
}}<br />
<br />
== زیارت از راه دور ==<br />
زیارت حضرت عباس(ع) و ديگر [[شهداى كربلا]] از راه دور نیز مستحب است.<ref>فرهنگ فقه فارسی، ج۴، ص۳۲۹.</ref> در زيارت از راه دور نيز غسل زيارت كردن و پوشيدن لباس پاک و پاكيزه و نيز زيارت كردن در زير آسمان، مانند پشت بام يا بيابان، به زيارت مأثور و خواندن نماز زيارت قبل از آن استحباب دارد.<ref>جواهر الكلام، ج20، ص100.</ref><br />
<br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس}}<br />
<br />
== منابع ==<br />
{{منابع}}<br />
*'''اعیان الشیعه'''، امین عاملی، سید محسن، تحقیق حسن امین، بیروت، دار التعارف، 1403ق.<br />
*'''بحار الانوار'''، علامه مجلسی، محمدباقر، مؤسسة الوفاء، ۱۴۰۳ق.<br />
*'''تحرير الأحكام الشرعية على مذهب الإمامية'''، علامه حلی، حسن بن یوسف، مؤسسة الإمام الصّادق، بیتا.<br />
*'''«تحلیل شخصیت ایمانی حضرت عباس علیه السلام بر اساس زیارتنامه ایشان»'''، رنجبر حسینی، محمد ؛ عطار، طاهره، پژوهشنامه معارف حسینی، شماره ۶، تابستان 1396ش.<br />
*'''جواهر الكلام في شرح شرائع الإسلام'''، نجفی، محمد حسن، بیروت، دار إحياء التراث العربي، ۱۳۶۲ش.<br />
*'''الخصال'''، شیخ صدوق، محمد بن علی، تحقیق علیاکبر غفاری، بیروت، موسسة الاعلمی للمطبوعات، چاپ اول، ۱۴۱۰ق/۱۹۹۰م.<br />
* '''زیارتگاههای عراق'''، فقیه بحرالعلوم، محمدمهدی، خامهیار، احمد، تهران، سازمان حج و زیارت، بیتا.<br />
*'''عمده الطالب فی انساب ابیطالب'''، ابن عنبه حسنی، سید احمد بن علی، قم، انصاریان، 1417ق.<br />
*'''فرهنگ فقه فارسی'''، هاشمی شاهرودی، سیدمحمود، موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامی، بیتا.<br />
*'''كامل الزيارات'''، ابن قولويه القمي، جعفر بن محمد، مكتبة الصدوق، بیتا.<br />
* '''کلیات مفاتیح الجنان'''، قمی، شیخ عباس، قم، اسوه، بیتا.<br />
{{پایان}}<br />
<br />
[[رده:زیارتنامهها]]<br />
[[رده:مقالههای تکمیلشده]]</div>Salar2https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%AA_%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA_%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3(%D8%B9)&diff=69009زیارت حضرت عباس(ع)2026-07-21T08:13:27Z<p>Salar2: added Category:زیارتنامهها using HotCat</p>
<hr />
<div>'''زیارت حضرت عباس(ع)''' در روایات مستحب دانسته شده است. در منابع روایی، زیارتنامهای برای حضرت عباس از سوی [[امام صادق(ع)]] نقل شده است. گفته شده این زیارتنامه، بیانگر شخصیت حضرت عباس است و اوصافی از قبیل تسلیم حق، صداقت، وفا، عبد صالح، بصیر و ایمان در آن برای حضرت عباس شمرده میشود. همچنین استحباب زیارت از راه دور نیز برای حضرت عباس در منابع آمده است.<br />
<br />
== فضیلت زیارت ==<br />
زيارت حضرت عباس(ع) در [[كربلا]] مستحب دانسته شده است.<ref>تحرير الاحكام، ج2، ص122؛ بحار الانوار، ج101، ص27۷؛ جواهر الكلام، ج20، ص100.</ref> در روایتی از [[امام سجاد(ع)]] نقل شده است: براى عمويم عباس نزد خداوند مقامى است كه همه شهدا به آن مقام و منزلت غبطه مىخورند.<ref>بحار الانوار، ج44، ص298؛فرهنگ فقه فارسی، ج۵، ص۳۱۲.</ref><br />
<br />
==حضرت عباس==<br />
{{اصلی|حضرت عباس (ع)}}<br />
<br />
حضرت عباس مشهور به ابوالفضل،<ref>عمده الطالب، ص328.</ref> فرزند [[امام علی(ع)]] و [[ام البنین|امالبنین]] است که در ۴ شعبان سال ۲۶ هجری در [[مدینه]] متولد شد و در واقعه عاشورای سال ۶۱ هجری، در ۳۴سالگی به شهادت رسید.<ref>اعیان الشیعه، ج 7، ص429.</ref> [[آستان مقدس حضرت عباس(ع)|محل دفن حضرت عباس]] در [[کربلا]] و در شمال شرقی [[آستان مقدس امام حسین(ع)|حرم امام حسین(ع)]] است.<ref>زیارتگاههای عراق، ج۱، ص۲۵۵.</ref><br />
<br />
روایاتی از امامان شیعه نقل شده که در آنها حضرت عباس دارای مقامی رفیع در بهشت دانسته شده است.<ref>خصال، ص68.</ref><br />
<br />
== زیارتنامه ==<br />
در منابع روایی زیارتنامهای برای حضرت عباس از قول ابوحمزه ثمالى و او از [[امام صادق(ع)]] نقل شده است.<ref>کلیات مفاتیح الجنان، ص۴۳۴ تا ص۴۳۶؛ كامل الزيارات، ص۲۶۹ تا ص۲۷۱.</ref> در این زیارتنامه، به ابعاد شخصیت ایمانی حضرت عباس(ع) اشاره شده<ref>«تحلیل شخصیت ایمانی حضرت عباس علیه السلام بر اساس زیارتنامه ایشان»، ص۴۱.</ref> و چـند صفت برجسته برای او ذکر شده است؛ از جمله: تسلیم حق، وفا، عبد صالح، بصیر و دارای ایـمان.<ref>«تحلیل شخصیت ایمانی حضرت عباس علیه السلام بر اساس زیارتنامه ایشان»، ص۶۰.</ref><br />
{{نقل قول دوقلو<br />
| تیتر = زیارتنامه حضرت عباس(ع)|سَلامُ اللّٰهِ وَسَلامُ مَلائِكَتِهِ الْمُقَرَّبِينَ، وَأَنْبِيائِهِ الْمُرْسَلِينَ، وَعِبادِهِ الصَّالِحِينَ، وَجَمِيعِ الشُّهَداءِ وَالصِّدِّيقِينَ، وَ الزَّاكِياتُ الطَّيِّباتُ فِيما تَغْتَدِي وَتَرُوحُ عَلَيْكَ يَا ابْنَ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ، أَشْهَدُ لَكَ بِالتَّسْلِيمِ وَالتَّصْدِيقِ وَالْوَفاءِ وَالنَّصِيحَةِ لِخَلَفِ النَّبِيِّ صَلَّى اللّٰهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ الْمُرْسَلِ، وَالسِّبْطِ الْمُنْتَجَبِ، وَالدَّلِيلِ الْعالِمِ، وَالْوَصِيِّ الْمُبَلِّغِ، وَالْمَظْلُومِ الْمُهْتَضَمِ، فَجَزاكَ اللّٰهُ عَنْ رَسُولِهِ وَعَنْ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ وَعَنِ الْحَسَنِ وَالْحُسَيْنِ صَلَواتُ اللّٰهِ عَلَيْهِمْ أَفْضَلَ الْجَزاءِ بِمَا صَبَرْتَ وَاحْتَسَبْتَ وَأَعَنْتَ فَنِعْمَ عُقْبَى الدَّارِ؛|سلام خدا و سلام فرشتگان مقرّبش و پیامبران مرسلش و بندگان شایستهاش و همه شهیدان و درستکرداران و راستگویان و درودهای پاک و پاکیزه در آنچه میآید و میرود بر تو باد ای فرزند امیرمؤمنان، گواهی میدهم برای حضرتت به تسلیم و تصدیق و وفا و خیرخواهی، نسبت به یادگار پیامبر مرسل (درود خدا بر او و خاندانش باد) و فرزندزاده برگزیده و راهنمای دانا و جانشین تبلیغکننده و ستمدیده غارتزده، خدا از سوی پیامبر و امیرمؤمنان و حسن و حسین (درود خدا بر ایشان) جزایت دهد برترین جزا به خاطر این که صبر کردی و کار خویش را تنها به حساب خدا گذاشتی و یاری نمودی پس چه نیکو سرانجامی است خانه آخرت؛|لَعَنَ اللّٰهُ مَنْ قَتَلَكَ، وَلَعَنَ اللّٰهُ مَنْ جَهِلَ حَقَّكَ، وَاسْتَخَفَّ بِحُرْمَتِكَ، وَلَعَنَ اللّٰهُ مَنْ حالَ بَيْنَكَ وَبَيْنَ ماءِ الْفُراتِ، أَشْهَدُ أَنَّكَ قُتِلْتَ مَظْلُوماً، وَأَنَّ اللّٰهَ مُنْجِزٌ لَكُمْ مَا وَعَدَكُمْ، جِئْتُكَ يَا ابْنَ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ وافِداً إِلَيْكُمْ وَقَلْبِي مُسَلِّمٌ لَكُمْ وَتابِعٌ، وَأَنَا لَكُمْ تابِعٌ، وَنُصْرَتِي لَكُمْ مُعَدَّةٌ حَتَّىٰ يَحْكُمَ اللّٰهُ وَهُوَ خَيْرُ الْحاكِمِينَ، فَمَعَكُمْ مَعَكُمْ لَامَعَ عَدُوِّكُمْ، إِنِّي بِكُمْ وَبِإِيابِكُمْ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ، وَبِمَنْ خالَفَكُمْ وَقَتَلَكُمْ مِنَ الْكافِرِينَ، قَتَلَ اللّٰهُ أُمَّةً قَتَلَتْكُمْ بِالْأَيْدِي وَالْأَلْسُنِ.|خدا لعنت کند کسی که تو را کشت و لعنت کند کسی که به حقّت جاهل بود و حرمتت را سبک شمرد و خدا لعنت کند کسی که بین تو و آب فرات پرده شد، گواهی میدهم که تو مظلومانه کشته شدی و خدا به وعدهای که به شما داده وفا میکند، به سوی تو آمدم ای فرزند امیرمؤمنان، وارد به محضر شمایم، دلم تسلیم و پیرو شماست و خود نیز پیرو شمایم، یاریام برای شما مهیاست تا خدا حکم کند و او بهترین حکمکنندگان است، پس با شمایم فقط با شما نه با دشمن شما، من به شما و بازگشتتان مؤمن و به آنانکه با شما مخالفت کردند و شما را کشتند کافرم، خدا بکشد امّتی که شما را با دستها و زبانهایشان کشتند.<br />
سپس وارد روضه شو و خود را به ضریح بچسبان و بگو:|السَّلامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا الْعَبْدُ الصَّالِحُ الْمُطِيعُ لِلّٰهِ وَ لِرَسُولِهِ وَلِأَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ وَالْحَسَنِ وَالْحُسَيْنِ صَلَّى اللّٰهُ عَلَيْهِمْ وَسَلَّمَ، السَّلامُ عَلَيْكَ وَرَحْمَةُ اللّٰهِ وَبَرَكاتُهُ وَمَغْفِرَتُهُ وَرِضْوانُهُ وَ عَلَىٰ رُوحِكَ وَبَدَنِكَ، أَشْهَدُ وَأُشْهِدُ اللّٰهَ أَنَّكَ مَضَيْتَ عَلَىٰ مَا مَضىٰ بِهِ الْبَدْرِيُّونَ وَالْمُجاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللّٰهِ، الْمُناصِحُونَ لَهُ فِي جِهادِ أَعْدائِهِ، الْمُبالِغُونَ فِي نُصْرَةِ أَوْلِيائِهِ، الذَّابُّونَ عَنْ أَحِبَّائِهِ، فَجَزاكَ اللّٰهُ أَفْضَلَ الْجَزاءِ، وَأَكْثَرَ الْجَزاءِ، وَ أَوْفَرَ الْجَزاءِ، وَأَوْفىٰ جَزاءِ أَحَدٍ مِمَّنْ وَفىٰ بِبَيْعَتِهِ، وَاسْتَجابَ لَهُ دَعْوَتَهُ، وَأَطاعَ وُلاةَ أَمْرِهِ؛|سلام بر تو ای بنده شایسته فرمانبر خدا و رسول خدا و امیرمؤمنان و حسن و حسین (درود خدا بر آنان باد)، سلام و رحمت خدا و برکات و مغفرت و رضوانش بر تو و بر روان و تن تو، گواهی میدهم و خدا را شاهد میگیرم که تو به همان مسیری رفتی که اهل بدر رفتند و در آن راه از دنیا گذشتند، آن مجاهدان در راه خدا و خیرخواهان برای خدا، در مبارزه با دشمنان خدا و تلاشگران در یاری اولیایش، آن دفاعکنندگان از عاشقانش، خدا پاداشت دهد، به برترین و بیشترین و کاملترین پاداش و وفاکنندهترین پاداش، یکی از آنانکه به بیعت او وفا کرد و دعوتش را اجابت نمود و از والیان امر اطاعت کرد؛|أَشْهَدُ أَنَّكَ قَدْ بالَغْتَ فِي النَّصِيحَةِ، وَأَعْطَيْتَ غايَةَ الْمَجْهُودِ، فَبَعَثَكَ اللّٰهُ فِي الشُّهَداءِ، وَجَعَلَ رُوحَكَ مَعَ أَرْواحِ السُّعَداءِ، وَأَعْطاكَ مِنْ جِنانِهِ أَفْسَحَها مَنْزِلاً، وَأَفْضَلَها غُرَفاً، وَرَفَعَ ذِكْرَكَ فِي عِلِّيِّينَ، وَحَشَرَكَ مَعَ النَّبِيِّينَ وَالصِّدِّيقِينَ وَالشُّهَداءِ وَالصَّالِحِينَ وَحَسُنَ أُولٰئِكَ رَفِيقاً . أَشْهَدُ أَنَّكَ لَمْ تَهِنْ وَلَمْ تَنْكُلْ، وَأَنَّكَ مَضَيْتَ عَلىٰ بَصِيرَةٍ مِنْ أَمْرِكَ، مُقْتَدِياً بِالصَّالِحِينَ، وَمُتَّبِعاً لِلنَّبِيِّينَ، فَجَمَعَ اللّٰهُ بَيْنَنا وَبَيْنَكَ وَبَيْنَ رَسُولِهِ وَأَوْلِيائِهِ فِي مَنازِلِ الْمُخْبِتِينَ فَإِنَّهُ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ.|گواهی میدهم که در خیرخواهی کوشیدی و نهایت تلاش را انجام دادی، خدا تو را در زمره شهیدان برانگیزد و روحت را در کنار ارواح نیکبختان قرار دهد و از بهشتش وسیعترین منزل را به تو عطا کند و برترین غرفهها را ارزانی نماید و نامت را در بالاترین درجات بالا برد و با پیامبران و درستکرداران و راستگویان و شهدا و شایستگان محشور نماید، آنان که خوب رفیقانی هستند، گواهی میدهم که تو سستی نورزیدی و باز نایستادی و بر آگاهی از کارت از دنیا رفتی، در حال پیروی از شایستگان و پیروی از پیامبران، پس خدا بین ما و رسول خود و اولیایش در جایگاههای فروتنان گرد آورد که او مهربانترین مهربانان است.| ارتفاع = 20em<br />
}}<br />
<br />
== زیارت از راه دور ==<br />
زیارت حضرت عباس(ع) و ديگر [[شهداى كربلا]] از راه دور نیز مستحب است.<ref>فرهنگ فقه فارسی، ج۴، ص۳۲۹.</ref> در زيارت از راه دور نيز غسل زيارت كردن و پوشيدن لباس پاک و پاكيزه و نيز زيارت كردن در زير آسمان، مانند پشت بام يا بيابان، به زيارت مأثور و خواندن نماز زيارت قبل از آن استحباب دارد.<ref>جواهر الكلام، ج20، ص100.</ref><br />
<br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس}}<br />
<br />
== منابع ==<br />
{{منابع}}<br />
*'''اعیان الشیعه'''، امین عاملی، سید محسن، تحقیق حسن امین، بیروت، دار التعارف، 1403ق.<br />
*'''بحار الانوار'''، علامه مجلسی، محمدباقر، مؤسسة الوفاء، ۱۴۰۳ق.<br />
*'''تحرير الأحكام الشرعية على مذهب الإمامية'''، علامه حلی، حسن بن یوسف، مؤسسة الإمام الصّادق، بیتا.<br />
*'''«تحلیل شخصیت ایمانی حضرت عباس علیه السلام بر اساس زیارتنامه ایشان»'''، رنجبر حسینی، محمد ؛ عطار، طاهره، پژوهشنامه معارف حسینی، شماره ۶، تابستان 1396ش.<br />
*'''جواهر الكلام في شرح شرائع الإسلام'''، نجفی، محمد حسن، بیروت، دار إحياء التراث العربي، ۱۳۶۲ش.<br />
*'''الخصال'''، شیخ صدوق، محمد بن علی، تحقیق علیاکبر غفاری، بیروت، موسسة الاعلمی للمطبوعات، چاپ اول، ۱۴۱۰ق/۱۹۹۰م.<br />
* '''زیارتگاههای عراق'''، فقیه بحرالعلوم، محمدمهدی، خامهیار، احمد، تهران، سازمان حج و زیارت، بیتا.<br />
*'''عمده الطالب فی انساب ابیطالب'''، ابن عنبه حسنی، سید احمد بن علی، قم، انصاریان، 1417ق.<br />
*'''فرهنگ فقه فارسی'''، هاشمی شاهرودی، سیدمحمود، موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامی، بیتا.<br />
*'''كامل الزيارات'''، ابن قولويه القمي، جعفر بن محمد، مكتبة الصدوق، بیتا.<br />
* '''کلیات مفاتیح الجنان'''، قمی، شیخ عباس، قم، اسوه، بیتا.<br />
{{پایان}}<br />
<br />
[[رده:زیارتنامهها]]</div>Salar2https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D8%B9%D9%84%DB%8C_%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%8C_%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C&diff=69007سید علی حسینی خامنهای2026-07-21T05:42:57Z<p>Salar2: added Category:مقالههای تکمیلشده using HotCat</p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات اشخاص<br />
|عنوان = شهید سید علی خامنهای <br />
|تصویر = سید علی خامنهای در دیار با کارگزاران حج 1404.jpg<br />
|عرض تصویر = <br />
|توضیح تصویر = رهبر دوم انقلاب در دیدار با کارگزاران حج در سال 1404<br />
|نام کامل = سید علی حسینی خامنهای<br />
|کنیه = <br />
|لقب = <br />
|نسب = <br />
|زادروز = 1318ش.<br />
|کشور تولد = <br />
|شهر تولد = مشهد<br />
|محل زندگی = <br />
|مهاجر/انصار = <br />
|نام همسر = <br />
|فرزندان = <br />
|خویشاوندان سرشناس = <br />
|دین = <br />
|مذهب = <br />
|پیشه = <br />
|مناصب = رهبر دوم ایران بعد از انقلاب اسلامی<br />
|نحوه درگذشت/شهادت = شهادت در حمله اسرائیل و امریکا <br />
|تاریخ درگذشت = <!-- 09/12/1404 --><br />
|شهر درگذشت = <!-- تهران --><br />
|کشور درگذشت = <!-- ایران --><br />
|آرامگاه = <br />
<br />
|زمان اسلام آوردن = <br />
|نحوه اسلام آوردن = <br />
|حضور در جنگها = <br />
|هجرت به = <br />
|دلیل شهرت = <br />
|نقشهای برجسته = <br />
|دیگر فعالیتها = نظارت و مدیریت حج ایرانیان<br />
<br />
|نام زیارتگاه = <br />
|سمت = <br />
|خدمت = <br />
|محل اقدام = <br />
|سفر = <br />
|نوشتهها = <br />
|موقوفات = <br />
|بناهای ساخته شده = <br />
|مقام علمی = <br />
<br />
|پس از =<br />
|پیش از =<br />
<br />
|اساتید = <br />
|محل تحصیل = <br />
|اجازه روایت از = <br />
|اجازه اجتهاد از = <br />
|شاگردان = <br />
|اجازه روایت به = <br />
|اجازه اجتهاد به = <br />
|تالیفات = مناسک حج<br />
<br />
|فعالیت سیاسی = <br />
|فعالیت اجتماعی = <br />
|فعالیت مذهبی = <br />
<br />
|وبگاه رسمی = https://farsi.khamenei.ir/<br />
|امضا = <!-- sign.jpg --><br />
}}<br />
<br />
'''سید علی حسینی خامنهای''' مشهور به سید علی خامنهای (۱۳۱۸ش-۱۴۰۴ش)، دومین رهبر [[ایران|جمهوری اسلامی ایران]] بود. او از یاران نزدیک [[امام خمینی]] و از روحانیان مبارز علیه حکومت پهلوی بود. <br />
<br />
بعد از انقلاب مردم ایران در سال ۱۳۵۷ش، سمتهای سیاسی مهمی مانند ریاست جمهوری را به مدت هشت سال تجربه کرد و در سال ۱۳۶۸ به انتخاب مجلس خبرگان، به رهبری جمهوری اسلامی رسید. او ۳۶ سال رهبر جمهوری اسلامی ایران بود و در سال ۱۴۰۴ شمسی در حمله هوایی اسرائیل و آمریکا به شهادت رسید. <br />
<br />
ازجمله امور تحت نظارت رهبری، حج ایرانیان است و نمایندهای از سوی رهبر، سرپرستی حجاج ایرانی را برعهده دارد. سید علی خامنهای، در طول دوران رهبری خود بر جمهوری اسلامی ایران، به امر حج اهتمام داشت و هر ساله دیدارهایی با کارگزاران حج برگزار میکرد. وی همچنین در بیانات خود بارها از اهمیت حج، و فرصت و ظرفیت این آیین اجتماعی اسلامی برای خودسازی معنوی و تقویت وحدت اسلامی، برائت از دشمنان سرزمینهای اسلامی و حل مشکلات جهان اسلام سخن گفته است. <br />
==زندگینامه==<br />
آیتالله سید علی خامنهای در سال ۱۳۱۸ش در [[مشهد]] به دنیا آمد. پدرش سیدجواد از مجتهدین و علمای مشهد بود. دوران ابتدایی و مقدماتی تحصیلات حوزوی را در مشهد سپری کرد و در سال ۱۳۳۶ش به عتبات عالیات رفت؛ اما یک سال بعد در سال ۱۳۳۷ش به [[ایران]] بازگشت و به [[قم]] رفت. وی در سال ۱۳۴۳ش به مشهد بازگشت.<ref>نک: روایتی از زندگی و زمانه حضرت آیتالله خامنهای، ص 49-56.</ref> <br />
===پیش از انقلاب===<br />
فعالیت سیاسی آیتالله سید علی خامنهای سال ۱۳۴۱ش، در ماجرای مخالفت [[امام خمینی]] با لایحه انجمنهای ایالتی و ولایتی آغاز شد. در سال ۱۳۴۲ش امام خمینی او را مأمور ارسال پیامهایی به آیتالله میلانی و برخی دیگر از علمای خراسان کرد. در همین سال آیتالله خامنهای به دلیل سخنرانی در بیرجند و اشاره به حادثه مدرسه فیضیه برای نخستین بار مدتی بازداشت شد.<ref>نک: شرح اسم، ص128-149؛ روایتی از زندگی و زمانه حضرت آیتالله خامنهای، ص83 و 247.</ref> بعد از این تاریخ به دنبال فعالیتهای مختلف سیاسی ضد حکومت پهلوی چند بار دیگر در سالهای مختلف دستگیر شد. وی آخرین بار در سال ۱۳۵۶ش دستگیر و به ایرانشهر و سپس به جیرفت تبعید شد. <br />
<br />
با بالا گرفتن اعتراضات مردمی در سال ۱۳۵۷ش به مشهد بازگشت<ref>. شرح اسم، ص 574-613</ref> تا اینکه به دستور امام خمینی برای عضویت در شورای انقلاب اسلامی دعوت شد و به تهران آمد.<ref>. تاریخ سیاسی معاصر ایران، ج2، ص 439</ref> <br />
<br />
سید علی خامنهای در سال ۱۳۵۸ش همراه تنی چند از اعضای شورای انقلاب برای ادای فریضه [[حج تمتع]] رهسپار [[مکه]] شد.<ref>. روایتی از زندگی و زمانه حضرت آیتالله خامنهای، ص 242</ref><br />
===پس از انقلاب===<br />
<br />
آیتالله خامنهای پس از انقلاب عهدهدار مسئولیتهای متعددی مانند نماینده شورای انقلاب اسلامی در وزارت دفاع، معاونت وزارت دفاع، سرپرستی سپاه پاسداران بود. وی در تأسیس حزب جمهوری اسلامی نقش داشت و در سال ۱۳۵۹ش نیز نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی شد و امامت جمعه تهران را بر عهده گرفت. <br />
<br />
در سالهای ۱۳۶۰ و ۱۳۶۴ شمسی در دو دوره به ریاست جمهوری رسید<ref>. روایتی از زندگی و زمانه حضرت آیتالله سید علی خامنهای، ص 318، 355</ref> و در خرداد ۱۳۶۸ش نیز از طرف مجلس خبرگان، رهبر جمهوری اسلامی شد.<br />
<br />
وی به مدت ۳۶ سال رهبر ایران بود و در جنگ تحمیلی آمریکا و اسرائیل به ایران در نهم اسفند ۱۴۰۴ش در حمله هوایی به شهادت رسید.<ref>«[https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=62772 اطلاعیه شهادت حضرت آیتالله العظمی سیدعلی حسینی خامنهای رهبر انقلاب اسلامی]»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.</ref><br />
[[پرونده:سید علی حسینی خامنه ای.jpg|بندانگشتی|تصویری از حضور آیتالله خامنهای در مراسم حج سال 1358 شمسی]]<br />
<br />
===ترور نافرجام در سال ۱۳۶۰ شمسی===<br />
سید علی خامنهای در ۶ تیر سال ۱۳۶۰ش، هنگام سخنرانی در مسجد ابوذر در [[تهران]]، هدف سوءقصد قرار گرفت<ref>هاشمی، انقلاب در...، ص۱۷۶.</ref> و از ناحیه کتف، سینه و دست راست مجروح شد.<ref>قبادی، [https://farsi.khamenei.ir/file/terror-6-tir/4%201.htm «گزارشی از ماجرای ترور ۶ تیر ۱۳۶۰»].</ref> گفته شده این ترور توسط گروه فرقان انجام شد؛<ref>[https://irdc.ir/fa/news/998 «بازخوانی 24 ترور پس از پیروزی انقلاب اسلامی»]، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.</ref> اما برخی، سازمان مجاهدین خلق را مسئول آن میدانند.<ref>[https://article.tebyan.net/95514 «ترور نافرجام آیت الله خامنهای»]، تبیان.</ref><br />
{{جعبه نقل قول | عنوان= یادداشتی درباره اشتیاق سفر حج| نقلقول= این کتاب مرا باز در شور و حال حسرتآلود زیارت خانهی خدا و حرم رسولالله(ص) فرو برد. شور و حال و اشتیاقی که دیگر امیدی هم با آن نیست. تا به یاد دارم -از سالهای دور جوانی- هرگز دل خود را از آتش این اشتیاق، رها نیافتهام. اما حتی در دوران سیاه اختناق که هر روحانی بامعرفت و بیمعرفتی، با رغبت و یا حتی از سر سیری، آسان میتوانست در خط حج قرار بگیرد .. و من نمیتوانستم! یا بهتر بگویم: هیچ [[حملهدار]] و رئیس کاروانی از ترس ساواک شاه، نمیتوانست و جرأت نمیکرد نام مرا در فهرست حاجیهای خود -چه رسد به عنوان روحانی کاروان- بگذارد. بله، حتی در آن دوران سخت هم دلم از امید زیارت [[کعبه]] و بوسه زدن بر جای پای پیامبر(ص) در [[مکه]] و [[مدینه]]، خالی نمانده بود .. و این امید، اگرچه با حج ده روزهی سال 58 که به فضل شهید محلاتی قسمتم شد، برآورده گشت، اما آتش آن شوق سوزندهتر و مشتعلتر شد .. در سالهای ریاست جمهوری چشم امید به پس از آن دوران دوخته بودم .. اما امروز ..؟ شور و اشتیاقی بیسکون و امیدی تقریبا فرو مرده .. تنها تسلا به خواندن اینگونه سفرنامهها یا شنیدن آنها است که خود بازافزایندهی شوق نیز هست....» |تاریخ بایگانی | | منبع = https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=17811 دفتر حفظ و نشر آثار | تراز = چپ| عرض = 35۰px | اندازه خط = ۱۴px|رنگ پسزمینه=#DEB887| گیومه نقلقول = | تراز منبع = چپ}}<br />
== حجگزاری ==<br />
سید علی خامنهای، بر اساس یادداشتی که خود او در حاشیه کتاب سفر به قبله نگاشته، تنها یک بار در سال 1358 به حج رفت و پیش از آن به دلیل محدودیتهای ساواک در رژیم پهلوی و پس از آن به دلیل مسئولیتهای سیاسی در جمهوری اسلامی فرصت و امکان حجگزاری نیافت.<br />
<ref name=":0">[https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=17811 دفتر حفظ و نشر آثار].</ref><br />
<br />
بنابر سخنرانیها و پیامهای آیتالله خامنهای، [[حج]] در نظر او ابعادی چندگانه دارد و مناسک و شعائر این فریضه الهی، ثمرات و کارکردهای دینی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی مختلف و پرشماری به همراه میآورند. همچنین موسم حج موسم برادری، وحدت، طرح مسائل جوامع اسلامی و چارهجویی برای مبارزه با استکبار جهانی است.<br />
== رهبری حج ایرانیان ==<br />
امور مرتبط با حج گزاری ایرانیان، با اشراف رهبر جمهوری اسلامی ایران و با نظارت نمایندگان او در [[حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت]] سامان می یابد. انتخاب [[امیر حج ایرانیان]] و رئیس [[بعثه مقام معظم رهبری]] که ساماندهی امور مذهبی و فرهنگی حج ایرانیان را بر عهده دارد از سوی رهبری صورت می گیرد. <br />
=== دیدارهای سالانه با مسئولان حج ===<br />
<br />
هر ساله، قبل از آغاز [[حج|مراسم حج]]، نماینده رهبری در بعثه به همراه رئیس سازمان حج و زیارت و کارکنان آن با رهبر دیدار میکردند. آیتالله سید علی خامنهای در این دیدارها به بیان رهنمودهایی درباره حج آن سال میپرداخت. همچنین پس از بازگشت به [[ایران]]، نماینده مقام معظم رهبری در امور حج با او ملاقات، و گزارش سفر حج را ارائه میکرد.<ref>. نمونه هایی از گزارش دیدارهای رهبری با کارگزاران حج را بنگرید در: حج 28، ص33؛ حج29، ص49، 561؛ حج 33، ص 33، ص 321.</ref> <br />
===پیام سالانه حج===<br />
آیتالله سید علی خامنهای هر سال در ایام حج پیامی خطاب به مسلمانان جهان ارسال میکرد که شامل توصیههایی در جهت اصلاح وضعیت اجتماعی و سیاسی مسلمانان بود. این پیام توسط امیر حج ایرانیان، در مراسم [[برائت از مشرکان]] خوانده میشد. <ref>. برای نمونه: با کاروان صفا، ص 438، حج 28، ص 220؛ حج 23، ص 171</ref><br />
<br />
=== اقدامات در فاجعه منا ===<br />
بر اساس گزارشها، در پی سخنانی تهدیدآمیز سید علی خامنهای در سال 1394 در خطاب به مسئولان حج کشور عربستان سعودی<ref>[https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=30943 دفتر حفظ و نشر آثار رهبری]</ref>، امور بازگردانی اجساد شهدای [[منا]] از [[عربستان]] به [[ایران]] تسهیل و ممکن شد.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/بخش-سایت-خوان-62/3100591-اقدامات-رهبرانقلاب-بعداز-وقوع-فاجعه-منا-در-گفت-وگو-با-قاضی-عسگر روزنامه دنیای اقتصاد به نقل از حجت الاسلام قاضی عسگر نمایندهی ولیفقیه در امور حج و زیارت]</ref><br />
<br />
==حج در اندیشه آیتالله سید علی خامنهای==<br />
[[پرونده:بخشی از پیام رهبری به حاجیان در ۱۴۰۴.jpg|300px|thumb|left|بخشی از پیام رهبر دوم انقلاب به حاجیان در سال 1404]]<br />
<br />
=== بعد معنوی ===<br />
ابعاد معنوی و روحانی حج، اثرات مهمی در تکامل فردی و جمعی مسلمانان دارد. جان گرفتن روح توحید و اعتماد به خدا از مهمترین ثمرات معنوی حج است که آیت الله خامنهای پیوسته بر آن تأکید داشته است.<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 98.</ref> در دیدگاه او، بُعد عبادی حج اثری بی بدیل در تقویت مقاومت افراد جامعه اسلامی دارد.<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 185.</ref> وی همچنین حاجیان را به تقویت عبودیت در ایام حج توصیه میکرد<ref>. صحیفه حج، ص 89، 91.</ref> و شناخت و معرفت را جزو بزرگترین دستاوردهای حج میدانست.<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 228.</ref> <br />
=== بعد اجتماعی و سیاسی===<br />
در بیانات شهید سید علی خامنهای، [[حج]]، افزون بر این که عبادت است، یک اجتماع و گردهمایی است و وجهه اجتماعی، از وجوه و ابعاد برجسته آن است. ایجاد ارتباط میان اجزای پراکنده جهان اسلام، از ثمرات مهم حج است و میتواند به گونهای بینظیر فرصت تبادل تجارب و بررسی و حل مسائل و مشکلات جهان اسلام را اعم از سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی فراهم کند.<ref> صحیفه حج، ج2، ص98 و 117.</ref><br />
<br />
از نگاه رهبر دوم انقلاب اسلامی، [[حاجی|حاجیان]] باید در [[ایام الحج|ایام حج]] تلاش کنند تا از حال دیگر مسلمانان اطلاع یابند و مشکلات آنان را دریابند.<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 46، 128.</ref> حج همانند کنگره عظیم سالیانه مسلمانان است که فوریترین دستور کار آن طرح مسائل روز مسلمانان در هر نقطه از جهان است.<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 68.</ref><br />
<br />
به نظر آیتالله خامنهای، آیین حج یکی از بزرگترین ابزارهای ایجاد وحدت بین مسلمانان است<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 60.</ref> و موسم حج، موسم همدلی و برادری و شور و شوق است که حج واقعی پیامآور آن است.<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 98.</ref><br />
<br />
==== برائت از مشرکان ====<br />
[[پرونده:سید علی حسینی خامنه ای 2.webp|250px||بندانگشتی|آثار منتشره از رهبر شهید جمهوری اسلامی ایران]]<br />
<br />
[[برائت از مشرکان]] در [[حج]]، جلوهای از بُعد سیاسی حج در اندیشه سید علی خامنهای است و در بسیاری از سخنرانیهایش درباره حج، بر برائت از مشرکان تأکید کرده است.<ref>صحیفه حج، ج2، ص26.</ref> به اعتقاد او، برائت از آمریکا و صهیونیسم، نفی ولایت استكبار و شعار برای تعمیم ولایت الهی شرط اصلی حج واقعی است.<ref>صحیفه حج، ج2، ص 59.</ref><br />
<br />
<br />
<br />
==آثار مرتبط به حج==<br />
مجموعه بیانات رهبر دوم جمهوری اسلامی درباره حج به صورت کتابهایی جمعآوری شده و توسط [[پژوهشکده حج و زیارت]] به چاپ رسیده است. همچنین مناسک حج او و پاسخ به استفتائات مرتبط به حج در مجموعههایی منتشر شده است:<br />
* [[صحیفه حج (کتاب)|صحیفه حج]]، <br />
* [http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1421حج در اندیشه حضرت امام و مقام معظم رهبری]<br />
* [http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1359 ابعاد اخلاقی حج در پیام ها و سخنان مقام معظم رهبری] <br />
* [http://lib.hajj.ir/View/fa/BookAlphabet?SearchText=رهبری&SearchKind=Title اتحاد ملی و انسجام اسلامی در سپهر فکری امام (ره) و رهبری]<br />
* [http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1302 حج در اندیشه سیاسی اجتماعی مقام معظم رهبری]<br />
* مناسک حج مطابق با فتاوای حضرت امام خمینی با حواشی مقام معظم رهبری<br />
* [http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/933 استفتائات ویژه حج، از محضر مراجع عظام تقلید: همراه با ۱۲۲ استفتاء از محضر مقام معظم رهبری حضرت آیتالله العظمی خامنهای]<br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
== منابع ==<br />
* «[https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=62772 اطلاعیه شهادت حضرت آیتالله العظمی سیدعلی حسینی خامنهای رهبر انقلاب اسلامی]»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای، تاریخ نشر: ۱۴ اسفند ۱۴۰۴ش، تاریخ بازدید: ۲۰ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.<br />
* با کاروان صفا در سال 82: رسول جعفریان، تهران، انتشارات مشعر، 1383ش.<br />
* حج 28 (گزارشی از حجگزاری سال 1428ق.): رضا بابایی و علی اکبر جوانفکر، تهران، انتشارات مشعر، 1387ش. <br />
* حج 29: گزارش حج سال ۱۴۲9ق، حجتالله بیات و سید حسین اسحاقی، تهران، مشعر، 1388ش<br />
* حج33: گزارش حج سال 1433ق، سید مهدی علیزاده، تهران، مشعر، 1392<br />
* روایتی از زندگی و زمانه حضرت آیتالله سید علی خامنه ای، جعفر شیرعلینیا، تهران، سایان، 1394ش.<br />
* شرح اسم، هدایتالله بهبودی، تهران، موسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی، 1391ش.<br />
* صحیفه حج: مجموعه سخنان و پیامهای مقام معظم رهبری، حضرت آیتالله العظمی خامنهای، تهران، مشعر، 1382ش.<br />
* تاریخ سیاسی معاصر ایران: جلال الدین مدنی، قم، نشر الاسلامی، 1369ش.<br />
<br />
[[رده:مقالههای تکمیلشده]]</div>Salar2https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D8%B9%D9%84%DB%8C_%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%8C_%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C&diff=69006سید علی حسینی خامنهای2026-07-21T05:41:08Z<p>Salar2: /* پس از انقلاب */</p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات اشخاص<br />
|عنوان = شهید سید علی خامنهای <br />
|تصویر = سید علی خامنهای در دیار با کارگزاران حج 1404.jpg<br />
|عرض تصویر = <br />
|توضیح تصویر = رهبر دوم انقلاب در دیدار با کارگزاران حج در سال 1404<br />
|نام کامل = سید علی حسینی خامنهای<br />
|کنیه = <br />
|لقب = <br />
|نسب = <br />
|زادروز = 1318ش.<br />
|کشور تولد = <br />
|شهر تولد = مشهد<br />
|محل زندگی = <br />
|مهاجر/انصار = <br />
|نام همسر = <br />
|فرزندان = <br />
|خویشاوندان سرشناس = <br />
|دین = <br />
|مذهب = <br />
|پیشه = <br />
|مناصب = رهبر دوم ایران بعد از انقلاب اسلامی<br />
|نحوه درگذشت/شهادت = شهادت در حمله اسرائیل و امریکا <br />
|تاریخ درگذشت = <!-- 09/12/1404 --><br />
|شهر درگذشت = <!-- تهران --><br />
|کشور درگذشت = <!-- ایران --><br />
|آرامگاه = <br />
<br />
|زمان اسلام آوردن = <br />
|نحوه اسلام آوردن = <br />
|حضور در جنگها = <br />
|هجرت به = <br />
|دلیل شهرت = <br />
|نقشهای برجسته = <br />
|دیگر فعالیتها = نظارت و مدیریت حج ایرانیان<br />
<br />
|نام زیارتگاه = <br />
|سمت = <br />
|خدمت = <br />
|محل اقدام = <br />
|سفر = <br />
|نوشتهها = <br />
|موقوفات = <br />
|بناهای ساخته شده = <br />
|مقام علمی = <br />
<br />
|پس از =<br />
|پیش از =<br />
<br />
|اساتید = <br />
|محل تحصیل = <br />
|اجازه روایت از = <br />
|اجازه اجتهاد از = <br />
|شاگردان = <br />
|اجازه روایت به = <br />
|اجازه اجتهاد به = <br />
|تالیفات = مناسک حج<br />
<br />
|فعالیت سیاسی = <br />
|فعالیت اجتماعی = <br />
|فعالیت مذهبی = <br />
<br />
|وبگاه رسمی = https://farsi.khamenei.ir/<br />
|امضا = <!-- sign.jpg --><br />
}}<br />
<br />
'''سید علی حسینی خامنهای''' مشهور به سید علی خامنهای (۱۳۱۸ش-۱۴۰۴ش)، دومین رهبر [[ایران|جمهوری اسلامی ایران]] بود. او از یاران نزدیک [[امام خمینی]] و از روحانیان مبارز علیه حکومت پهلوی بود. <br />
<br />
بعد از انقلاب مردم ایران در سال ۱۳۵۷ش، سمتهای سیاسی مهمی مانند ریاست جمهوری را به مدت هشت سال تجربه کرد و در سال ۱۳۶۸ به انتخاب مجلس خبرگان، به رهبری جمهوری اسلامی رسید. او ۳۶ سال رهبر جمهوری اسلامی ایران بود و در سال ۱۴۰۴ شمسی در حمله هوایی اسرائیل و آمریکا به شهادت رسید. <br />
<br />
ازجمله امور تحت نظارت رهبری، حج ایرانیان است و نمایندهای از سوی رهبر، سرپرستی حجاج ایرانی را برعهده دارد. سید علی خامنهای، در طول دوران رهبری خود بر جمهوری اسلامی ایران، به امر حج اهتمام داشت و هر ساله دیدارهایی با کارگزاران حج برگزار میکرد. وی همچنین در بیانات خود بارها از اهمیت حج، و فرصت و ظرفیت این آیین اجتماعی اسلامی برای خودسازی معنوی و تقویت وحدت اسلامی، برائت از دشمنان سرزمینهای اسلامی و حل مشکلات جهان اسلام سخن گفته است. <br />
==زندگینامه==<br />
آیتالله سید علی خامنهای در سال ۱۳۱۸ش در [[مشهد]] به دنیا آمد. پدرش سیدجواد از مجتهدین و علمای مشهد بود. دوران ابتدایی و مقدماتی تحصیلات حوزوی را در مشهد سپری کرد و در سال ۱۳۳۶ش به عتبات عالیات رفت؛ اما یک سال بعد در سال ۱۳۳۷ش به [[ایران]] بازگشت و به [[قم]] رفت. وی در سال ۱۳۴۳ش به مشهد بازگشت.<ref>نک: روایتی از زندگی و زمانه حضرت آیتالله خامنهای، ص 49-56.</ref> <br />
===پیش از انقلاب===<br />
فعالیت سیاسی آیتالله سید علی خامنهای سال ۱۳۴۱ش، در ماجرای مخالفت [[امام خمینی]] با لایحه انجمنهای ایالتی و ولایتی آغاز شد. در سال ۱۳۴۲ش امام خمینی او را مأمور ارسال پیامهایی به آیتالله میلانی و برخی دیگر از علمای خراسان کرد. در همین سال آیتالله خامنهای به دلیل سخنرانی در بیرجند و اشاره به حادثه مدرسه فیضیه برای نخستین بار مدتی بازداشت شد.<ref>نک: شرح اسم، ص128-149؛ روایتی از زندگی و زمانه حضرت آیتالله خامنهای، ص83 و 247.</ref> بعد از این تاریخ به دنبال فعالیتهای مختلف سیاسی ضد حکومت پهلوی چند بار دیگر در سالهای مختلف دستگیر شد. وی آخرین بار در سال ۱۳۵۶ش دستگیر و به ایرانشهر و سپس به جیرفت تبعید شد. <br />
<br />
با بالا گرفتن اعتراضات مردمی در سال ۱۳۵۷ش به مشهد بازگشت<ref>. شرح اسم، ص 574-613</ref> تا اینکه به دستور امام خمینی برای عضویت در شورای انقلاب اسلامی دعوت شد و به تهران آمد.<ref>. تاریخ سیاسی معاصر ایران، ج2، ص 439</ref> <br />
<br />
سید علی خامنهای در سال ۱۳۵۸ش همراه تنی چند از اعضای شورای انقلاب برای ادای فریضه [[حج تمتع]] رهسپار [[مکه]] شد.<ref>. روایتی از زندگی و زمانه حضرت آیتالله خامنهای، ص 242</ref><br />
===پس از انقلاب===<br />
<br />
آیتالله خامنهای پس از انقلاب عهدهدار مسئولیتهای متعددی مانند نماینده شورای انقلاب اسلامی در وزارت دفاع، معاونت وزارت دفاع، سرپرستی سپاه پاسداران بود. وی در تأسیس حزب جمهوری اسلامی نقش داشت و در سال ۱۳۵۹ش نیز نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی شد و امامت جمعه تهران را بر عهده گرفت. <br />
<br />
در سالهای ۱۳۶۰ و ۱۳۶۴ شمسی در دو دوره به ریاست جمهوری رسید<ref>. روایتی از زندگی و زمانه حضرت آیتالله سید علی خامنهای، ص 318، 355</ref> و در خرداد ۱۳۶۸ش نیز از طرف مجلس خبرگان، رهبر جمهوری اسلامی شد.<br />
<br />
وی به مدت ۳۶ سال رهبر ایران بود و در جنگ تحمیلی آمریکا و اسرائیل به ایران در نهم اسفند ۱۴۰۴ش در حمله هوایی به شهادت رسید.<ref>«[https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=62772 اطلاعیه شهادت حضرت آیتالله العظمی سیدعلی حسینی خامنهای رهبر انقلاب اسلامی]»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.</ref><br />
[[پرونده:سید علی حسینی خامنه ای.jpg|بندانگشتی|تصویری از حضور آیتالله خامنهای در مراسم حج سال 1358 شمسی]]<br />
<br />
===ترور نافرجام در سال ۱۳۶۰ شمسی===<br />
سید علی خامنهای در ۶ تیر سال ۱۳۶۰ش، هنگام سخنرانی در مسجد ابوذر در [[تهران]]، هدف سوءقصد قرار گرفت<ref>هاشمی، انقلاب در...، ص۱۷۶.</ref> و از ناحیه کتف، سینه و دست راست مجروح شد.<ref>قبادی، [https://farsi.khamenei.ir/file/terror-6-tir/4%201.htm «گزارشی از ماجرای ترور ۶ تیر ۱۳۶۰»].</ref> گفته شده این ترور توسط گروه فرقان انجام شد؛<ref>[https://irdc.ir/fa/news/998 «بازخوانی 24 ترور پس از پیروزی انقلاب اسلامی»]، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.</ref> اما برخی، سازمان مجاهدین خلق را مسئول آن میدانند.<ref>[https://article.tebyan.net/95514 «ترور نافرجام آیت الله خامنهای»]، تبیان.</ref><br />
{{جعبه نقل قول | عنوان= یادداشتی درباره اشتیاق سفر حج| نقلقول= این کتاب مرا باز در شور و حال حسرتآلود زیارت خانهی خدا و حرم رسولالله(ص) فرو برد. شور و حال و اشتیاقی که دیگر امیدی هم با آن نیست. تا به یاد دارم -از سالهای دور جوانی- هرگز دل خود را از آتش این اشتیاق، رها نیافتهام. اما حتی در دوران سیاه اختناق که هر روحانی بامعرفت و بیمعرفتی، با رغبت و یا حتی از سر سیری، آسان میتوانست در خط حج قرار بگیرد .. و من نمیتوانستم! یا بهتر بگویم: هیچ [[حملهدار]] و رئیس کاروانی از ترس ساواک شاه، نمیتوانست و جرأت نمیکرد نام مرا در فهرست حاجیهای خود -چه رسد به عنوان روحانی کاروان- بگذارد. بله، حتی در آن دوران سخت هم دلم از امید زیارت [[کعبه]] و بوسه زدن بر جای پای پیامبر(ص) در [[مکه]] و [[مدینه]]، خالی نمانده بود .. و این امید، اگرچه با حج ده روزهی سال 58 که به فضل شهید محلاتی قسمتم شد، برآورده گشت، اما آتش آن شوق سوزندهتر و مشتعلتر شد .. در سالهای ریاست جمهوری چشم امید به پس از آن دوران دوخته بودم .. اما امروز ..؟ شور و اشتیاقی بیسکون و امیدی تقریبا فرو مرده .. تنها تسلا به خواندن اینگونه سفرنامهها یا شنیدن آنها است که خود بازافزایندهی شوق نیز هست....» |تاریخ بایگانی | | منبع = https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=17811 دفتر حفظ و نشر آثار | تراز = چپ| عرض = 35۰px | اندازه خط = ۱۴px|رنگ پسزمینه=#DEB887| گیومه نقلقول = | تراز منبع = چپ}}<br />
== حجگزاری ==<br />
سید علی خامنهای، بر اساس یادداشتی که خود او در حاشیه کتاب سفر به قبله نگاشته، تنها یک بار در سال 1358 به حج رفت و پیش از آن به دلیل محدودیتهای ساواک در رژیم پهلوی و پس از آن به دلیل مسئولیتهای سیاسی در جمهوری اسلامی فرصت و امکان حجگزاری نیافت.<br />
<ref name=":0">[https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=17811 دفتر حفظ و نشر آثار].</ref><br />
<br />
بنابر سخنرانیها و پیامهای آیتالله خامنهای، [[حج]] در نظر او ابعادی چندگانه دارد و مناسک و شعائر این فریضه الهی، ثمرات و کارکردهای دینی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی مختلف و پرشماری به همراه میآورند. همچنین موسم حج موسم برادری، وحدت، طرح مسائل جوامع اسلامی و چارهجویی برای مبارزه با استکبار جهانی است.<br />
== رهبری حج ایرانیان ==<br />
امور مرتبط با حج گزاری ایرانیان، با اشراف رهبر جمهوری اسلامی ایران و با نظارت نمایندگان او در [[حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت]] سامان می یابد. انتخاب [[امیر حج ایرانیان]] و رئیس [[بعثه مقام معظم رهبری]] که ساماندهی امور مذهبی و فرهنگی حج ایرانیان را بر عهده دارد از سوی رهبری صورت می گیرد. <br />
=== دیدارهای سالانه با مسئولان حج ===<br />
<br />
هر ساله، قبل از آغاز [[حج|مراسم حج]]، نماینده رهبری در بعثه به همراه رئیس سازمان حج و زیارت و کارکنان آن با رهبر دیدار میکردند. آیتالله سید علی خامنهای در این دیدارها به بیان رهنمودهایی درباره حج آن سال میپرداخت. همچنین پس از بازگشت به [[ایران]]، نماینده مقام معظم رهبری در امور حج با او ملاقات، و گزارش سفر حج را ارائه میکرد.<ref>. نمونه هایی از گزارش دیدارهای رهبری با کارگزاران حج را بنگرید در: حج 28، ص33؛ حج29، ص49، 561؛ حج 33، ص 33، ص 321.</ref> <br />
===پیام سالانه حج===<br />
آیتالله سید علی خامنهای هر سال در ایام حج پیامی خطاب به مسلمانان جهان ارسال میکرد که شامل توصیههایی در جهت اصلاح وضعیت اجتماعی و سیاسی مسلمانان بود. این پیام توسط امیر حج ایرانیان، در مراسم [[برائت از مشرکان]] خوانده میشد. <ref>. برای نمونه: با کاروان صفا، ص 438، حج 28، ص 220؛ حج 23، ص 171</ref><br />
<br />
=== اقدامات در فاجعه منا ===<br />
بر اساس گزارشها، در پی سخنانی تهدیدآمیز سید علی خامنهای در سال 1394 در خطاب به مسئولان حج کشور عربستان سعودی<ref>[https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=30943 دفتر حفظ و نشر آثار رهبری]</ref>، امور بازگردانی اجساد شهدای [[منا]] از [[عربستان]] به [[ایران]] تسهیل و ممکن شد.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/بخش-سایت-خوان-62/3100591-اقدامات-رهبرانقلاب-بعداز-وقوع-فاجعه-منا-در-گفت-وگو-با-قاضی-عسگر روزنامه دنیای اقتصاد به نقل از حجت الاسلام قاضی عسگر نمایندهی ولیفقیه در امور حج و زیارت]</ref><br />
<br />
==حج در اندیشه آیتالله سید علی خامنهای==<br />
[[پرونده:بخشی از پیام رهبری به حاجیان در ۱۴۰۴.jpg|300px|thumb|left|بخشی از پیام رهبر دوم انقلاب به حاجیان در سال 1404]]<br />
<br />
=== بعد معنوی ===<br />
ابعاد معنوی و روحانی حج، اثرات مهمی در تکامل فردی و جمعی مسلمانان دارد. جان گرفتن روح توحید و اعتماد به خدا از مهمترین ثمرات معنوی حج است که آیت الله خامنهای پیوسته بر آن تأکید داشته است.<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 98.</ref> در دیدگاه او، بُعد عبادی حج اثری بی بدیل در تقویت مقاومت افراد جامعه اسلامی دارد.<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 185.</ref> وی همچنین حاجیان را به تقویت عبودیت در ایام حج توصیه میکرد<ref>. صحیفه حج، ص 89، 91.</ref> و شناخت و معرفت را جزو بزرگترین دستاوردهای حج میدانست.<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 228.</ref> <br />
=== بعد اجتماعی و سیاسی===<br />
در بیانات شهید سید علی خامنهای، [[حج]]، افزون بر این که عبادت است، یک اجتماع و گردهمایی است و وجهه اجتماعی، از وجوه و ابعاد برجسته آن است. ایجاد ارتباط میان اجزای پراکنده جهان اسلام، از ثمرات مهم حج است و میتواند به گونهای بینظیر فرصت تبادل تجارب و بررسی و حل مسائل و مشکلات جهان اسلام را اعم از سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی فراهم کند.<ref> صحیفه حج، ج2، ص98 و 117.</ref><br />
<br />
از نگاه رهبر دوم انقلاب اسلامی، [[حاجی|حاجیان]] باید در [[ایام الحج|ایام حج]] تلاش کنند تا از حال دیگر مسلمانان اطلاع یابند و مشکلات آنان را دریابند.<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 46، 128.</ref> حج همانند کنگره عظیم سالیانه مسلمانان است که فوریترین دستور کار آن طرح مسائل روز مسلمانان در هر نقطه از جهان است.<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 68.</ref><br />
<br />
به نظر آیتالله خامنهای، آیین حج یکی از بزرگترین ابزارهای ایجاد وحدت بین مسلمانان است<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 60.</ref> و موسم حج، موسم همدلی و برادری و شور و شوق است که حج واقعی پیامآور آن است.<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 98.</ref><br />
<br />
==== برائت از مشرکان ====<br />
[[پرونده:سید علی حسینی خامنه ای 2.webp|250px||بندانگشتی|آثار منتشره از رهبر شهید جمهوری اسلامی ایران]]<br />
<br />
[[برائت از مشرکان]] در [[حج]]، جلوهای از بُعد سیاسی حج در اندیشه سید علی خامنهای است و در بسیاری از سخنرانیهایش درباره حج، بر برائت از مشرکان تأکید کرده است.<ref>صحیفه حج، ج2، ص26.</ref> به اعتقاد او، برائت از آمریکا و صهیونیسم، نفی ولایت استكبار و شعار برای تعمیم ولایت الهی شرط اصلی حج واقعی است.<ref>صحیفه حج، ج2، ص 59.</ref><br />
<br />
<br />
<br />
==آثار مرتبط به حج==<br />
مجموعه بیانات رهبر دوم جمهوری اسلامی درباره حج به صورت کتابهایی جمعآوری شده و توسط [[پژوهشکده حج و زیارت]] به چاپ رسیده است. همچنین مناسک حج او و پاسخ به استفتائات مرتبط به حج در مجموعههایی منتشر شده است:<br />
* [[صحیفه حج (کتاب)|صحیفه حج]]، <br />
* [http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1421حج در اندیشه حضرت امام و مقام معظم رهبری]<br />
* [http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1359 ابعاد اخلاقی حج در پیام ها و سخنان مقام معظم رهبری] <br />
* [http://lib.hajj.ir/View/fa/BookAlphabet?SearchText=رهبری&SearchKind=Title اتحاد ملی و انسجام اسلامی در سپهر فکری امام (ره) و رهبری]<br />
* [http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1302 حج در اندیشه سیاسی اجتماعی مقام معظم رهبری]<br />
* مناسک حج مطابق با فتاوای حضرت امام خمینی با حواشی مقام معظم رهبری<br />
* [http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/933 استفتائات ویژه حج، از محضر مراجع عظام تقلید: همراه با ۱۲۲ استفتاء از محضر مقام معظم رهبری حضرت آیتالله العظمی خامنهای]<br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
== منابع ==<br />
* «[https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=62772 اطلاعیه شهادت حضرت آیتالله العظمی سیدعلی حسینی خامنهای رهبر انقلاب اسلامی]»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای، تاریخ نشر: ۱۴ اسفند ۱۴۰۴ش، تاریخ بازدید: ۲۰ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.<br />
* با کاروان صفا در سال 82: رسول جعفریان، تهران، انتشارات مشعر، 1383ش.<br />
* حج 28 (گزارشی از حجگزاری سال 1428ق.): رضا بابایی و علی اکبر جوانفکر، تهران، انتشارات مشعر، 1387ش. <br />
* حج 29: گزارش حج سال ۱۴۲9ق، حجتالله بیات و سید حسین اسحاقی، تهران، مشعر، 1388ش<br />
* حج33: گزارش حج سال 1433ق، سید مهدی علیزاده، تهران، مشعر، 1392<br />
* روایتی از زندگی و زمانه حضرت آیتالله سید علی خامنه ای، جعفر شیرعلینیا، تهران، سایان، 1394ش.<br />
* شرح اسم، هدایتالله بهبودی، تهران، موسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی، 1391ش.<br />
* صحیفه حج: مجموعه سخنان و پیامهای مقام معظم رهبری، حضرت آیتالله العظمی خامنهای، تهران، مشعر، 1382ش.<br />
* تاریخ سیاسی معاصر ایران: جلال الدین مدنی، قم، نشر الاسلامی، 1369ش.</div>Salar2https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D8%B9%D9%84%DB%8C_%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%8C_%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C&diff=69005سید علی حسینی خامنهای2026-07-21T05:40:45Z<p>Salar2: </p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات اشخاص<br />
|عنوان = شهید سید علی خامنهای <br />
|تصویر = سید علی خامنهای در دیار با کارگزاران حج 1404.jpg<br />
|عرض تصویر = <br />
|توضیح تصویر = رهبر دوم انقلاب در دیدار با کارگزاران حج در سال 1404<br />
|نام کامل = سید علی حسینی خامنهای<br />
|کنیه = <br />
|لقب = <br />
|نسب = <br />
|زادروز = 1318ش.<br />
|کشور تولد = <br />
|شهر تولد = مشهد<br />
|محل زندگی = <br />
|مهاجر/انصار = <br />
|نام همسر = <br />
|فرزندان = <br />
|خویشاوندان سرشناس = <br />
|دین = <br />
|مذهب = <br />
|پیشه = <br />
|مناصب = رهبر دوم ایران بعد از انقلاب اسلامی<br />
|نحوه درگذشت/شهادت = شهادت در حمله اسرائیل و امریکا <br />
|تاریخ درگذشت = <!-- 09/12/1404 --><br />
|شهر درگذشت = <!-- تهران --><br />
|کشور درگذشت = <!-- ایران --><br />
|آرامگاه = <br />
<br />
|زمان اسلام آوردن = <br />
|نحوه اسلام آوردن = <br />
|حضور در جنگها = <br />
|هجرت به = <br />
|دلیل شهرت = <br />
|نقشهای برجسته = <br />
|دیگر فعالیتها = نظارت و مدیریت حج ایرانیان<br />
<br />
|نام زیارتگاه = <br />
|سمت = <br />
|خدمت = <br />
|محل اقدام = <br />
|سفر = <br />
|نوشتهها = <br />
|موقوفات = <br />
|بناهای ساخته شده = <br />
|مقام علمی = <br />
<br />
|پس از =<br />
|پیش از =<br />
<br />
|اساتید = <br />
|محل تحصیل = <br />
|اجازه روایت از = <br />
|اجازه اجتهاد از = <br />
|شاگردان = <br />
|اجازه روایت به = <br />
|اجازه اجتهاد به = <br />
|تالیفات = مناسک حج<br />
<br />
|فعالیت سیاسی = <br />
|فعالیت اجتماعی = <br />
|فعالیت مذهبی = <br />
<br />
|وبگاه رسمی = https://farsi.khamenei.ir/<br />
|امضا = <!-- sign.jpg --><br />
}}<br />
<br />
'''سید علی حسینی خامنهای''' مشهور به سید علی خامنهای (۱۳۱۸ش-۱۴۰۴ش)، دومین رهبر [[ایران|جمهوری اسلامی ایران]] بود. او از یاران نزدیک [[امام خمینی]] و از روحانیان مبارز علیه حکومت پهلوی بود. <br />
<br />
بعد از انقلاب مردم ایران در سال ۱۳۵۷ش، سمتهای سیاسی مهمی مانند ریاست جمهوری را به مدت هشت سال تجربه کرد و در سال ۱۳۶۸ به انتخاب مجلس خبرگان، به رهبری جمهوری اسلامی رسید. او ۳۶ سال رهبر جمهوری اسلامی ایران بود و در سال ۱۴۰۴ شمسی در حمله هوایی اسرائیل و آمریکا به شهادت رسید. <br />
<br />
ازجمله امور تحت نظارت رهبری، حج ایرانیان است و نمایندهای از سوی رهبر، سرپرستی حجاج ایرانی را برعهده دارد. سید علی خامنهای، در طول دوران رهبری خود بر جمهوری اسلامی ایران، به امر حج اهتمام داشت و هر ساله دیدارهایی با کارگزاران حج برگزار میکرد. وی همچنین در بیانات خود بارها از اهمیت حج، و فرصت و ظرفیت این آیین اجتماعی اسلامی برای خودسازی معنوی و تقویت وحدت اسلامی، برائت از دشمنان سرزمینهای اسلامی و حل مشکلات جهان اسلام سخن گفته است. <br />
==زندگینامه==<br />
آیتالله سید علی خامنهای در سال ۱۳۱۸ش در [[مشهد]] به دنیا آمد. پدرش سیدجواد از مجتهدین و علمای مشهد بود. دوران ابتدایی و مقدماتی تحصیلات حوزوی را در مشهد سپری کرد و در سال ۱۳۳۶ش به عتبات عالیات رفت؛ اما یک سال بعد در سال ۱۳۳۷ش به [[ایران]] بازگشت و به [[قم]] رفت. وی در سال ۱۳۴۳ش به مشهد بازگشت.<ref>نک: روایتی از زندگی و زمانه حضرت آیتالله خامنهای، ص 49-56.</ref> <br />
===پیش از انقلاب===<br />
فعالیت سیاسی آیتالله سید علی خامنهای سال ۱۳۴۱ش، در ماجرای مخالفت [[امام خمینی]] با لایحه انجمنهای ایالتی و ولایتی آغاز شد. در سال ۱۳۴۲ش امام خمینی او را مأمور ارسال پیامهایی به آیتالله میلانی و برخی دیگر از علمای خراسان کرد. در همین سال آیتالله خامنهای به دلیل سخنرانی در بیرجند و اشاره به حادثه مدرسه فیضیه برای نخستین بار مدتی بازداشت شد.<ref>نک: شرح اسم، ص128-149؛ روایتی از زندگی و زمانه حضرت آیتالله خامنهای، ص83 و 247.</ref> بعد از این تاریخ به دنبال فعالیتهای مختلف سیاسی ضد حکومت پهلوی چند بار دیگر در سالهای مختلف دستگیر شد. وی آخرین بار در سال ۱۳۵۶ش دستگیر و به ایرانشهر و سپس به جیرفت تبعید شد. <br />
<br />
با بالا گرفتن اعتراضات مردمی در سال ۱۳۵۷ش به مشهد بازگشت<ref>. شرح اسم، ص 574-613</ref> تا اینکه به دستور امام خمینی برای عضویت در شورای انقلاب اسلامی دعوت شد و به تهران آمد.<ref>. تاریخ سیاسی معاصر ایران، ج2، ص 439</ref> <br />
<br />
سید علی خامنهای در سال ۱۳۵۸ش همراه تنی چند از اعضای شورای انقلاب برای ادای فریضه [[حج تمتع]] رهسپار [[مکه]] شد.<ref>. روایتی از زندگی و زمانه حضرت آیتالله خامنهای، ص 242</ref><br />
===پس از انقلاب===<br />
[[پرونده:سید علی حسینی خامنه ای.jpg|بندانگشتی|تصویری از حضور آیتالله خامنهای در مراسم حج سال 1358 شمسی]]<br />
<br />
آیتالله خامنهای پس از انقلاب عهدهدار مسئولیتهای متعددی مانند نماینده شورای انقلاب اسلامی در وزارت دفاع، معاونت وزارت دفاع، سرپرستی سپاه پاسداران بود. وی در تأسیس حزب جمهوری اسلامی نقش داشت و در سال ۱۳۵۹ش نیز نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی شد و امامت جمعه تهران را بر عهده گرفت. <br />
<br />
در سالهای ۱۳۶۰ و ۱۳۶۴ شمسی در دو دوره به ریاست جمهوری رسید<ref>. روایتی از زندگی و زمانه حضرت آیتالله سید علی خامنهای، ص 318، 355</ref> و در خرداد ۱۳۶۸ش نیز از طرف مجلس خبرگان، رهبر جمهوری اسلامی شد.<br />
<br />
وی به مدت ۳۶ سال رهبر ایران بود و در جنگ تحمیلی آمریکا و اسرائیل به ایران در نهم اسفند ۱۴۰۴ش در حمله هوایی به شهادت رسید.<ref>«[https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=62772 اطلاعیه شهادت حضرت آیتالله العظمی سیدعلی حسینی خامنهای رهبر انقلاب اسلامی]»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.</ref><br />
===ترور نافرجام در سال ۱۳۶۰ شمسی===<br />
سید علی خامنهای در ۶ تیر سال ۱۳۶۰ش، هنگام سخنرانی در مسجد ابوذر در [[تهران]]، هدف سوءقصد قرار گرفت<ref>هاشمی، انقلاب در...، ص۱۷۶.</ref> و از ناحیه کتف، سینه و دست راست مجروح شد.<ref>قبادی، [https://farsi.khamenei.ir/file/terror-6-tir/4%201.htm «گزارشی از ماجرای ترور ۶ تیر ۱۳۶۰»].</ref> گفته شده این ترور توسط گروه فرقان انجام شد؛<ref>[https://irdc.ir/fa/news/998 «بازخوانی 24 ترور پس از پیروزی انقلاب اسلامی»]، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.</ref> اما برخی، سازمان مجاهدین خلق را مسئول آن میدانند.<ref>[https://article.tebyan.net/95514 «ترور نافرجام آیت الله خامنهای»]، تبیان.</ref><br />
{{جعبه نقل قول | عنوان= یادداشتی درباره اشتیاق سفر حج| نقلقول= این کتاب مرا باز در شور و حال حسرتآلود زیارت خانهی خدا و حرم رسولالله(ص) فرو برد. شور و حال و اشتیاقی که دیگر امیدی هم با آن نیست. تا به یاد دارم -از سالهای دور جوانی- هرگز دل خود را از آتش این اشتیاق، رها نیافتهام. اما حتی در دوران سیاه اختناق که هر روحانی بامعرفت و بیمعرفتی، با رغبت و یا حتی از سر سیری، آسان میتوانست در خط حج قرار بگیرد .. و من نمیتوانستم! یا بهتر بگویم: هیچ [[حملهدار]] و رئیس کاروانی از ترس ساواک شاه، نمیتوانست و جرأت نمیکرد نام مرا در فهرست حاجیهای خود -چه رسد به عنوان روحانی کاروان- بگذارد. بله، حتی در آن دوران سخت هم دلم از امید زیارت [[کعبه]] و بوسه زدن بر جای پای پیامبر(ص) در [[مکه]] و [[مدینه]]، خالی نمانده بود .. و این امید، اگرچه با حج ده روزهی سال 58 که به فضل شهید محلاتی قسمتم شد، برآورده گشت، اما آتش آن شوق سوزندهتر و مشتعلتر شد .. در سالهای ریاست جمهوری چشم امید به پس از آن دوران دوخته بودم .. اما امروز ..؟ شور و اشتیاقی بیسکون و امیدی تقریبا فرو مرده .. تنها تسلا به خواندن اینگونه سفرنامهها یا شنیدن آنها است که خود بازافزایندهی شوق نیز هست....» |تاریخ بایگانی | | منبع = https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=17811 دفتر حفظ و نشر آثار | تراز = چپ| عرض = 35۰px | اندازه خط = ۱۴px|رنگ پسزمینه=#DEB887| گیومه نقلقول = | تراز منبع = چپ}}<br />
== حجگزاری ==<br />
سید علی خامنهای، بر اساس یادداشتی که خود او در حاشیه کتاب سفر به قبله نگاشته، تنها یک بار در سال 1358 به حج رفت و پیش از آن به دلیل محدودیتهای ساواک در رژیم پهلوی و پس از آن به دلیل مسئولیتهای سیاسی در جمهوری اسلامی فرصت و امکان حجگزاری نیافت.<br />
<ref name=":0">[https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=17811 دفتر حفظ و نشر آثار].</ref><br />
<br />
بنابر سخنرانیها و پیامهای آیتالله خامنهای، [[حج]] در نظر او ابعادی چندگانه دارد و مناسک و شعائر این فریضه الهی، ثمرات و کارکردهای دینی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی مختلف و پرشماری به همراه میآورند. همچنین موسم حج موسم برادری، وحدت، طرح مسائل جوامع اسلامی و چارهجویی برای مبارزه با استکبار جهانی است.<br />
== رهبری حج ایرانیان ==<br />
امور مرتبط با حج گزاری ایرانیان، با اشراف رهبر جمهوری اسلامی ایران و با نظارت نمایندگان او در [[حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت]] سامان می یابد. انتخاب [[امیر حج ایرانیان]] و رئیس [[بعثه مقام معظم رهبری]] که ساماندهی امور مذهبی و فرهنگی حج ایرانیان را بر عهده دارد از سوی رهبری صورت می گیرد. <br />
=== دیدارهای سالانه با مسئولان حج ===<br />
<br />
هر ساله، قبل از آغاز [[حج|مراسم حج]]، نماینده رهبری در بعثه به همراه رئیس سازمان حج و زیارت و کارکنان آن با رهبر دیدار میکردند. آیتالله سید علی خامنهای در این دیدارها به بیان رهنمودهایی درباره حج آن سال میپرداخت. همچنین پس از بازگشت به [[ایران]]، نماینده مقام معظم رهبری در امور حج با او ملاقات، و گزارش سفر حج را ارائه میکرد.<ref>. نمونه هایی از گزارش دیدارهای رهبری با کارگزاران حج را بنگرید در: حج 28، ص33؛ حج29، ص49، 561؛ حج 33، ص 33، ص 321.</ref> <br />
===پیام سالانه حج===<br />
آیتالله سید علی خامنهای هر سال در ایام حج پیامی خطاب به مسلمانان جهان ارسال میکرد که شامل توصیههایی در جهت اصلاح وضعیت اجتماعی و سیاسی مسلمانان بود. این پیام توسط امیر حج ایرانیان، در مراسم [[برائت از مشرکان]] خوانده میشد. <ref>. برای نمونه: با کاروان صفا، ص 438، حج 28، ص 220؛ حج 23، ص 171</ref><br />
<br />
=== اقدامات در فاجعه منا ===<br />
بر اساس گزارشها، در پی سخنانی تهدیدآمیز سید علی خامنهای در سال 1394 در خطاب به مسئولان حج کشور عربستان سعودی<ref>[https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=30943 دفتر حفظ و نشر آثار رهبری]</ref>، امور بازگردانی اجساد شهدای [[منا]] از [[عربستان]] به [[ایران]] تسهیل و ممکن شد.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/بخش-سایت-خوان-62/3100591-اقدامات-رهبرانقلاب-بعداز-وقوع-فاجعه-منا-در-گفت-وگو-با-قاضی-عسگر روزنامه دنیای اقتصاد به نقل از حجت الاسلام قاضی عسگر نمایندهی ولیفقیه در امور حج و زیارت]</ref><br />
<br />
==حج در اندیشه آیتالله سید علی خامنهای==<br />
[[پرونده:بخشی از پیام رهبری به حاجیان در ۱۴۰۴.jpg|300px|thumb|left|بخشی از پیام رهبر دوم انقلاب به حاجیان در سال 1404]]<br />
<br />
=== بعد معنوی ===<br />
ابعاد معنوی و روحانی حج، اثرات مهمی در تکامل فردی و جمعی مسلمانان دارد. جان گرفتن روح توحید و اعتماد به خدا از مهمترین ثمرات معنوی حج است که آیت الله خامنهای پیوسته بر آن تأکید داشته است.<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 98.</ref> در دیدگاه او، بُعد عبادی حج اثری بی بدیل در تقویت مقاومت افراد جامعه اسلامی دارد.<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 185.</ref> وی همچنین حاجیان را به تقویت عبودیت در ایام حج توصیه میکرد<ref>. صحیفه حج، ص 89، 91.</ref> و شناخت و معرفت را جزو بزرگترین دستاوردهای حج میدانست.<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 228.</ref> <br />
=== بعد اجتماعی و سیاسی===<br />
در بیانات شهید سید علی خامنهای، [[حج]]، افزون بر این که عبادت است، یک اجتماع و گردهمایی است و وجهه اجتماعی، از وجوه و ابعاد برجسته آن است. ایجاد ارتباط میان اجزای پراکنده جهان اسلام، از ثمرات مهم حج است و میتواند به گونهای بینظیر فرصت تبادل تجارب و بررسی و حل مسائل و مشکلات جهان اسلام را اعم از سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی فراهم کند.<ref> صحیفه حج، ج2، ص98 و 117.</ref><br />
<br />
از نگاه رهبر دوم انقلاب اسلامی، [[حاجی|حاجیان]] باید در [[ایام الحج|ایام حج]] تلاش کنند تا از حال دیگر مسلمانان اطلاع یابند و مشکلات آنان را دریابند.<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 46، 128.</ref> حج همانند کنگره عظیم سالیانه مسلمانان است که فوریترین دستور کار آن طرح مسائل روز مسلمانان در هر نقطه از جهان است.<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 68.</ref><br />
<br />
به نظر آیتالله خامنهای، آیین حج یکی از بزرگترین ابزارهای ایجاد وحدت بین مسلمانان است<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 60.</ref> و موسم حج، موسم همدلی و برادری و شور و شوق است که حج واقعی پیامآور آن است.<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 98.</ref><br />
<br />
==== برائت از مشرکان ====<br />
[[پرونده:سید علی حسینی خامنه ای 2.webp|250px||بندانگشتی|آثار منتشره از رهبر شهید جمهوری اسلامی ایران]]<br />
<br />
[[برائت از مشرکان]] در [[حج]]، جلوهای از بُعد سیاسی حج در اندیشه سید علی خامنهای است و در بسیاری از سخنرانیهایش درباره حج، بر برائت از مشرکان تأکید کرده است.<ref>صحیفه حج، ج2، ص26.</ref> به اعتقاد او، برائت از آمریکا و صهیونیسم، نفی ولایت استكبار و شعار برای تعمیم ولایت الهی شرط اصلی حج واقعی است.<ref>صحیفه حج، ج2، ص 59.</ref><br />
<br />
<br />
<br />
==آثار مرتبط به حج==<br />
مجموعه بیانات رهبر دوم جمهوری اسلامی درباره حج به صورت کتابهایی جمعآوری شده و توسط [[پژوهشکده حج و زیارت]] به چاپ رسیده است. همچنین مناسک حج او و پاسخ به استفتائات مرتبط به حج در مجموعههایی منتشر شده است:<br />
* [[صحیفه حج (کتاب)|صحیفه حج]]، <br />
* [http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1421حج در اندیشه حضرت امام و مقام معظم رهبری]<br />
* [http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1359 ابعاد اخلاقی حج در پیام ها و سخنان مقام معظم رهبری] <br />
* [http://lib.hajj.ir/View/fa/BookAlphabet?SearchText=رهبری&SearchKind=Title اتحاد ملی و انسجام اسلامی در سپهر فکری امام (ره) و رهبری]<br />
* [http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1302 حج در اندیشه سیاسی اجتماعی مقام معظم رهبری]<br />
* مناسک حج مطابق با فتاوای حضرت امام خمینی با حواشی مقام معظم رهبری<br />
* [http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/933 استفتائات ویژه حج، از محضر مراجع عظام تقلید: همراه با ۱۲۲ استفتاء از محضر مقام معظم رهبری حضرت آیتالله العظمی خامنهای]<br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
== منابع ==<br />
* «[https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=62772 اطلاعیه شهادت حضرت آیتالله العظمی سیدعلی حسینی خامنهای رهبر انقلاب اسلامی]»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای، تاریخ نشر: ۱۴ اسفند ۱۴۰۴ش، تاریخ بازدید: ۲۰ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.<br />
* با کاروان صفا در سال 82: رسول جعفریان، تهران، انتشارات مشعر، 1383ش.<br />
* حج 28 (گزارشی از حجگزاری سال 1428ق.): رضا بابایی و علی اکبر جوانفکر، تهران، انتشارات مشعر، 1387ش. <br />
* حج 29: گزارش حج سال ۱۴۲9ق، حجتالله بیات و سید حسین اسحاقی، تهران، مشعر، 1388ش<br />
* حج33: گزارش حج سال 1433ق، سید مهدی علیزاده، تهران، مشعر، 1392<br />
* روایتی از زندگی و زمانه حضرت آیتالله سید علی خامنه ای، جعفر شیرعلینیا، تهران، سایان، 1394ش.<br />
* شرح اسم، هدایتالله بهبودی، تهران، موسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی، 1391ش.<br />
* صحیفه حج: مجموعه سخنان و پیامهای مقام معظم رهبری، حضرت آیتالله العظمی خامنهای، تهران، مشعر، 1382ش.<br />
* تاریخ سیاسی معاصر ایران: جلال الدین مدنی، قم، نشر الاسلامی، 1369ش.</div>Salar2https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D8%B9%D9%84%DB%8C_%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%8C_%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C&diff=69004سید علی حسینی خامنهای2026-07-21T05:37:00Z<p>Salar2: /* حجگزاری */</p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات اشخاص<br />
|عنوان = شهید سید علی خامنهای <br />
|تصویر = سید علی خامنهای در دیار با کارگزاران حج 1404.jpg<br />
|عرض تصویر = <br />
|توضیح تصویر = رهبر دوم انقلاب در دیدار با کارگزاران حج در سال 1404<br />
|نام کامل = سید علی حسینی خامنهای<br />
|کنیه = <br />
|لقب = <br />
|نسب = <br />
|زادروز = 1318ش.<br />
|کشور تولد = <br />
|شهر تولد = مشهد<br />
|محل زندگی = <br />
|مهاجر/انصار = <br />
|نام همسر = <br />
|فرزندان = <br />
|خویشاوندان سرشناس = <br />
|دین = <br />
|مذهب = <br />
|پیشه = <br />
|مناصب = رهبر دوم ایران بعد از انقلاب اسلامی<br />
|نحوه درگذشت/شهادت = شهادت در حمله اسرائیل و امریکا <br />
|تاریخ درگذشت = <!-- 09/12/1404 --><br />
|شهر درگذشت = <!-- تهران --><br />
|کشور درگذشت = <!-- ایران --><br />
|آرامگاه = <br />
<br />
|زمان اسلام آوردن = <br />
|نحوه اسلام آوردن = <br />
|حضور در جنگها = <br />
|هجرت به = <br />
|دلیل شهرت = <br />
|نقشهای برجسته = <br />
|دیگر فعالیتها = نظارت و مدیریت حج ایرانیان<br />
<br />
|نام زیارتگاه = <br />
|سمت = <br />
|خدمت = <br />
|محل اقدام = <br />
|سفر = <br />
|نوشتهها = <br />
|موقوفات = <br />
|بناهای ساخته شده = <br />
|مقام علمی = <br />
<br />
|پس از =<br />
|پیش از =<br />
<br />
|اساتید = <br />
|محل تحصیل = <br />
|اجازه روایت از = <br />
|اجازه اجتهاد از = <br />
|شاگردان = <br />
|اجازه روایت به = <br />
|اجازه اجتهاد به = <br />
|تالیفات = مناسک حج<br />
<br />
|فعالیت سیاسی = <br />
|فعالیت اجتماعی = <br />
|فعالیت مذهبی = <br />
<br />
|وبگاه رسمی = https://farsi.khamenei.ir/<br />
|امضا = <!-- sign.jpg --><br />
}}<br />
<br />
'''سید علی حسینی خامنهای''' مشهور به سید علی خامنهای (۱۳۱۸ش-۱۴۰۴ش)، دومین رهبر [[ایران|جمهوری اسلامی ایران]] بود. او از یاران نزدیک [[امام خمینی]] و از روحانیان مبارز علیه حکومت پهلوی بود. <br />
<br />
بعد از انقلاب مردم ایران در سال ۱۳۵۷ش، سمتهای سیاسی مهمی مانند ریاست جمهوری را به مدت هشت سال تجربه کرد و در سال ۱۳۶۸ به انتخاب مجلس خبرگان، به رهبری جمهوری اسلامی رسید. او ۳۶ سال رهبر جمهوری اسلامی ایران بود و در سال ۱۴۰۴ شمسی در حمله هوایی اسرائیل و آمریکا به شهادت رسید. <br />
<br />
ازجمله امور تحت نظارت رهبری، حج ایرانیان است و نمایندهای از سوی رهبر، سرپرستی حجاج ایرانی را برعهده دارد. سید علی خامنهای، در طول دوران رهبری خود بر جمهوری اسلامی ایران، به امر حج اهتمام داشت و هر ساله دیدارهایی با کارگزاران حج برگزار میکرد. وی همچنین در بیانات خود بارها از اهمیت حج، و فرصت و ظرفیت این آیین اجتماعی اسلامی برای خودسازی معنوی و تقویت وحدت اسلامی، برائت از دشمنان سرزمینهای اسلامی و حل مشکلات جهان اسلام سخن گفته است. <br />
==زندگینامه==<br />
آیتالله سید علی خامنهای در سال ۱۳۱۸ش در [[مشهد]] به دنیا آمد. پدرش سیدجواد از مجتهدین و علمای مشهد بود. دوران ابتدایی و مقدماتی تحصیلات حوزوی را در مشهد سپری کرد و در سال ۱۳۳۶ش به عتبات عالیات رفت؛ اما یک سال بعد در سال ۱۳۳۷ش به [[ایران]] بازگشت و به [[قم]] رفت. وی در سال ۱۳۴۳ش به مشهد بازگشت.<ref>نک: روایتی از زندگی و زمانه حضرت آیتالله خامنهای، ص 49-56.</ref> <br />
===پیش از انقلاب===<br />
فعالیت سیاسی آیتالله سید علی خامنهای سال ۱۳۴۱ش، در ماجرای مخالفت [[امام خمینی]] با لایحه انجمنهای ایالتی و ولایتی آغاز شد. در سال ۱۳۴۲ش امام خمینی او را مأمور ارسال پیامهایی به آیتالله میلانی و برخی دیگر از علمای خراسان کرد. در همین سال آیتالله خامنهای به دلیل سخنرانی در بیرجند و اشاره به حادثه مدرسه فیضیه برای نخستین بار مدتی بازداشت شد.<ref>نک: شرح اسم، ص128-149؛ روایتی از زندگی و زمانه حضرت آیتالله خامنهای، ص83 و 247.</ref> بعد از این تاریخ به دنبال فعالیتهای مختلف سیاسی ضد حکومت پهلوی چند بار دیگر در سالهای مختلف دستگیر شد. وی آخرین بار در سال ۱۳۵۶ش دستگیر و به ایرانشهر و سپس به جیرفت تبعید شد. <br />
<br />
با بالا گرفتن اعتراضات مردمی در سال ۱۳۵۷ش به مشهد بازگشت<ref>. شرح اسم، ص 574-613</ref> تا اینکه به دستور امام خمینی برای عضویت در شورای انقلاب اسلامی دعوت شد و به تهران آمد.<ref>. تاریخ سیاسی معاصر ایران، ج2، ص 439</ref> <br />
<br />
سید علی خامنهای در سال ۱۳۵۸ش همراه تنی چند از اعضای شورای انقلاب برای ادای فریضه [[حج تمتع]] رهسپار [[مکه]] شد.<ref>. روایتی از زندگی و زمانه حضرت آیتالله خامنهای، ص 242</ref><br />
===پس از انقلاب===<br />
آیتالله خامنهای پس از انقلاب عهدهدار مسئولیتهای متعددی مانند نماینده شورای انقلاب اسلامی در وزارت دفاع، معاونت وزارت دفاع، سرپرستی سپاه پاسداران بود. وی در تأسیس حزب جمهوری اسلامی نقش داشت و در سال ۱۳۵۹ش نیز نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی شد و امامت جمعه تهران را بر عهده گرفت. <br />
<br />
در سالهای ۱۳۶۰ و ۱۳۶۴ شمسی در دو دوره به ریاست جمهوری رسید<ref>. روایتی از زندگی و زمانه حضرت آیتالله سید علی خامنهای، ص 318، 355</ref> و در خرداد ۱۳۶۸ش نیز از طرف مجلس خبرگان، رهبر جمهوری اسلامی شد.<br />
<br />
وی به مدت ۳۶ سال رهبر ایران بود و در جنگ تحمیلی آمریکا و اسرائیل به ایران در نهم اسفند ۱۴۰۴ش در حمله هوایی به شهادت رسید.<ref>«[https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=62772 اطلاعیه شهادت حضرت آیتالله العظمی سیدعلی حسینی خامنهای رهبر انقلاب اسلامی]»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.</ref><br />
===ترور نافرجام در سال ۱۳۶۰ شمسی===<br />
سید علی خامنهای در ۶ تیر سال ۱۳۶۰ش، هنگام سخنرانی در مسجد ابوذر در [[تهران]]، هدف سوءقصد قرار گرفت<ref>هاشمی، انقلاب در...، ص۱۷۶.</ref> و از ناحیه کتف، سینه و دست راست مجروح شد.<ref>قبادی، [https://farsi.khamenei.ir/file/terror-6-tir/4%201.htm «گزارشی از ماجرای ترور ۶ تیر ۱۳۶۰»].</ref> گفته شده این ترور توسط گروه فرقان انجام شد؛<ref>[https://irdc.ir/fa/news/998 «بازخوانی 24 ترور پس از پیروزی انقلاب اسلامی»]، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.</ref> اما برخی، سازمان مجاهدین خلق را مسئول آن میدانند.<ref>[https://article.tebyan.net/95514 «ترور نافرجام آیت الله خامنهای»]، تبیان.</ref><br />
<br />
== رهبری حج ایرانیان ==<br />
[[پرونده:سید علی حسینی خامنه ای.jpg|بندانگشتی|تصویری از حضور آیتالله خامنهای در مراسم حج سال 1358 شمسی]]<br />
امور مرتبط با حج گزاری ایرانیان، با اشراف رهبر جمهوری اسلامی ایران و با نظارت نمایندگان او در [[حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت]] سامان می یابد. انتخاب [[امیر حج ایرانیان]] و رئیس [[بعثه مقام معظم رهبری]] که ساماندهی امور مذهبی و فرهنگی حج ایرانیان را بر عهده دارد از سوی رهبری صورت می گیرد. <br />
=== دیدارهای سالانه با مسئولان حج ===<br />
<br />
هر ساله، قبل از آغاز [[حج|مراسم حج]]، نماینده رهبری در بعثه به همراه رئیس سازمان حج و زیارت و کارکنان آن با رهبر دیدار میکردند. آیتالله سید علی خامنهای در این دیدارها به بیان رهنمودهایی درباره حج آن سال میپرداخت. همچنین پس از بازگشت به [[ایران]]، نماینده مقام معظم رهبری در امور حج با او ملاقات، و گزارش سفر حج را ارائه میکرد.<ref>. نمونه هایی از گزارش دیدارهای رهبری با کارگزاران حج را بنگرید در: حج 28، ص33؛ حج29، ص49، 561؛ حج 33، ص 33، ص 321.</ref> <br />
===پیام سالانه حج===<br />
آیتالله سید علی خامنهای هر سال در ایام حج پیامی خطاب به مسلمانان جهان ارسال میکرد که شامل توصیههایی در جهت اصلاح وضعیت اجتماعی و سیاسی مسلمانان بود. این پیام توسط امیر حج ایرانیان، در مراسم [[برائت از مشرکان]] خوانده میشد. <ref>. برای نمونه: با کاروان صفا، ص 438، حج 28، ص 220؛ حج 23، ص 171</ref><br />
<br />
=== اقدامات در فاجعه منا ===<br />
بر اساس گزارشها، در پی سخنانی تهدیدآمیز سید علی خامنهای در سال 1394 در خطاب به مسئولان حج کشور عربستان سعودی<ref>[https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=30943 دفتر حفظ و نشر آثار رهبری]</ref>، امور بازگردانی اجساد شهدای [[منا]] از [[عربستان]] به [[ایران]] تسهیل و ممکن شد.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/بخش-سایت-خوان-62/3100591-اقدامات-رهبرانقلاب-بعداز-وقوع-فاجعه-منا-در-گفت-وگو-با-قاضی-عسگر روزنامه دنیای اقتصاد به نقل از حجت الاسلام قاضی عسگر نمایندهی ولیفقیه در امور حج و زیارت]</ref><br />
<br />
==حج در اندیشه آیتالله سید علی خامنهای==<br />
[[پرونده:بخشی از پیام رهبری به حاجیان در ۱۴۰۴.jpg|300px|thumb|left|بخشی از پیام رهبر دوم انقلاب به حاجیان در سال 1404]]<br />
{{جعبه نقل قول | عنوان= یادداشتی درباره اشتیاق سفر حج| نقلقول= این کتاب مرا باز در شور و حال حسرتآلود زیارت خانهی خدا و حرم رسولالله(ص) فرو برد. شور و حال و اشتیاقی که دیگر امیدی هم با آن نیست. تا به یاد دارم -از سالهای دور جوانی- هرگز دل خود را از آتش این اشتیاق، رها نیافتهام. اما حتی در دوران سیاه اختناق که هر روحانی بامعرفت و بیمعرفتی، با رغبت و یا حتی از سر سیری، آسان میتوانست در خط حج قرار بگیرد .. و من نمیتوانستم! یا بهتر بگویم: هیچ [[حملهدار]] و رئیس کاروانی از ترس ساواک شاه، نمیتوانست و جرأت نمیکرد نام مرا در فهرست حاجیهای خود -چه رسد به عنوان روحانی کاروان- بگذارد. بله، حتی در آن دوران سخت هم دلم از امید زیارت [[کعبه]] و بوسه زدن بر جای پای پیامبر(ص) در [[مکه]] و [[مدینه]]، خالی نمانده بود .. و این امید، اگرچه با حج ده روزهی سال 58 که به فضل شهید محلاتی قسمتم شد، برآورده گشت، اما آتش آن شوق سوزندهتر و مشتعلتر شد .. در سالهای ریاست جمهوری چشم امید به پس از آن دوران دوخته بودم .. اما امروز ..؟ شور و اشتیاقی بیسکون و امیدی تقریبا فرو مرده .. تنها تسلا به خواندن اینگونه سفرنامهها یا شنیدن آنها است که خود بازافزایندهی شوق نیز هست....» |تاریخ بایگانی | | منبع = https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=17811 دفتر حفظ و نشر آثار | تراز = چپ| عرض = 40۰px | اندازه خط = ۱۴px|رنگ پسزمینه=#DEB887| گیومه نقلقول = | تراز منبع = چپ}}<br />
بنابر سخنرانیها و پیامهای آیتالله خامنهای، [[حج]] در نظر او ابعادی چندگانه دارد و مناسک و شعائر این فریضه الهی، ثمرات و کارکردهای دینی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی مختلف و پرشماری به همراه میآورند. همچنین موسم حج موسم برادری، وحدت، طرح مسائل جوامع اسلامی و چارهجویی برای مبارزه با استکبار جهانی است.<br />
=== بعد معنوی ===<br />
ابعاد معنوی و روحانی حج، اثرات مهمی در تکامل فردی و جمعی مسلمانان دارد. جان گرفتن روح توحید و اعتماد به خدا از مهمترین ثمرات معنوی حج است که آیت الله خامنهای پیوسته بر آن تأکید داشته است.<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 98.</ref> در دیدگاه او، بُعد عبادی حج اثری بی بدیل در تقویت مقاومت افراد جامعه اسلامی دارد.<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 185.</ref> وی همچنین حاجیان را به تقویت عبودیت در ایام حج توصیه میکرد<ref>. صحیفه حج، ص 89، 91.</ref> و شناخت و معرفت را جزو بزرگترین دستاوردهای حج میدانست.<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 228.</ref> <br />
=== بعد اجتماعی و سیاسی===<br />
در بیانات شهید سید علی خامنهای، [[حج]]، افزون بر این که عبادت است، یک اجتماع و گردهمایی است و وجهه اجتماعی، از وجوه و ابعاد برجسته آن است. ایجاد ارتباط میان اجزای پراکنده جهان اسلام، از ثمرات مهم حج است و میتواند به گونهای بینظیر فرصت تبادل تجارب و بررسی و حل مسائل و مشکلات جهان اسلام را اعم از سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی فراهم کند.<ref> صحیفه حج، ج2، ص98 و 117.</ref><br />
<br />
از نگاه رهبر دوم انقلاب اسلامی، [[حاجی|حاجیان]] باید در [[ایام الحج|ایام حج]] تلاش کنند تا از حال دیگر مسلمانان اطلاع یابند و مشکلات آنان را دریابند.<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 46، 128.</ref> حج همانند کنگره عظیم سالیانه مسلمانان است که فوریترین دستور کار آن طرح مسائل روز مسلمانان در هر نقطه از جهان است.<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 68.</ref><br />
<br />
به نظر آیتالله خامنهای، آیین حج یکی از بزرگترین ابزارهای ایجاد وحدت بین مسلمانان است<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 60.</ref> و موسم حج، موسم همدلی و برادری و شور و شوق است که حج واقعی پیامآور آن است.<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 98.</ref><br />
<br />
==== برائت از مشرکان ====<br />
[[برائت از مشرکان]] در [[حج]]، جلوهای از بُعد سیاسی حج در اندیشه سید علی خامنهای است و در بسیاری از سخنرانیهایش درباره حج، بر برائت از مشرکان تأکید کرده است.<ref>صحیفه حج، ج2، ص26.</ref> به اعتقاد او، برائت از آمریکا و صهیونیسم، نفی ولایت استكبار و شعار برای تعمیم ولایت الهی شرط اصلی حج واقعی است.<ref>صحیفه حج، ج2، ص 59.</ref><br />
<br />
== حجگزاری ==<br />
سید علی خامنهای، بر اساس یادداشتی که خود او در حاشیه کتاب سفر به قبله نگاشته، تنها یک بار در سال 1358 به حج رفت و پیش از آن به دلیل محدودیتهای ساواک در رژیم پهلوی و پس از آن به دلیل مسئولیتهای سیاسی در جمهوری اسلامی فرصت و امکان حجگزاری نیافت.<br />
<ref name=":0">[https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=17811 دفتر حفظ و نشر آثار].</ref><br />
[[پرونده:سید علی حسینی خامنه ای 2.webp|250px||بندانگشتی|آثار منتشره از رهبر شهید جمهوری اسلامی ایران]]<br />
<br />
==آثار مرتبط به حج==<br />
مجموعه بیانات رهبر دوم جمهوری اسلامی درباره حج به صورت کتابهایی جمعآوری شده و توسط [[پژوهشکده حج و زیارت]] به چاپ رسیده است. همچنین مناسک حج او و پاسخ به استفتائات مرتبط به حج در مجموعههایی منتشر شده است:<br />
* [[صحیفه حج (کتاب)|صحیفه حج]]، <br />
* [http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1421حج در اندیشه حضرت امام و مقام معظم رهبری]<br />
* [http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1359 ابعاد اخلاقی حج در پیام ها و سخنان مقام معظم رهبری] <br />
* [http://lib.hajj.ir/View/fa/BookAlphabet?SearchText=رهبری&SearchKind=Title اتحاد ملی و انسجام اسلامی در سپهر فکری امام (ره) و رهبری]<br />
* [http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1302 حج در اندیشه سیاسی اجتماعی مقام معظم رهبری]<br />
* مناسک حج مطابق با فتاوای حضرت امام خمینی با حواشی مقام معظم رهبری<br />
* [http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/933 استفتائات ویژه حج، از محضر مراجع عظام تقلید: همراه با ۱۲۲ استفتاء از محضر مقام معظم رهبری حضرت آیتالله العظمی خامنهای]<br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
== منابع ==<br />
* «[https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=62772 اطلاعیه شهادت حضرت آیتالله العظمی سیدعلی حسینی خامنهای رهبر انقلاب اسلامی]»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای، تاریخ نشر: ۱۴ اسفند ۱۴۰۴ش، تاریخ بازدید: ۲۰ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.<br />
* با کاروان صفا در سال 82: رسول جعفریان، تهران، انتشارات مشعر، 1383ش.<br />
* حج 28 (گزارشی از حجگزاری سال 1428ق.): رضا بابایی و علی اکبر جوانفکر، تهران، انتشارات مشعر، 1387ش. <br />
* حج 29: گزارش حج سال ۱۴۲9ق، حجتالله بیات و سید حسین اسحاقی، تهران، مشعر، 1388ش<br />
* حج33: گزارش حج سال 1433ق، سید مهدی علیزاده، تهران، مشعر، 1392<br />
* روایتی از زندگی و زمانه حضرت آیتالله سید علی خامنه ای، جعفر شیرعلینیا، تهران، سایان، 1394ش.<br />
* شرح اسم، هدایتالله بهبودی، تهران، موسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی، 1391ش.<br />
* صحیفه حج: مجموعه سخنان و پیامهای مقام معظم رهبری، حضرت آیتالله العظمی خامنهای، تهران، مشعر، 1382ش.<br />
* تاریخ سیاسی معاصر ایران: جلال الدین مدنی، قم، نشر الاسلامی، 1369ش.</div>Salar2https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D8%B9%D9%84%DB%8C_%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%8C_%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C&diff=69003سید علی حسینی خامنهای2026-07-21T05:25:22Z<p>Salar2: /* رهبری حج ایرانیان */</p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات اشخاص<br />
|عنوان = شهید سید علی خامنهای <br />
|تصویر = سید علی خامنهای در دیار با کارگزاران حج 1404.jpg<br />
|عرض تصویر = <br />
|توضیح تصویر = رهبر دوم انقلاب در دیدار با کارگزاران حج در سال 1404<br />
|نام کامل = سید علی حسینی خامنهای<br />
|کنیه = <br />
|لقب = <br />
|نسب = <br />
|زادروز = 1318ش.<br />
|کشور تولد = <br />
|شهر تولد = مشهد<br />
|محل زندگی = <br />
|مهاجر/انصار = <br />
|نام همسر = <br />
|فرزندان = <br />
|خویشاوندان سرشناس = <br />
|دین = <br />
|مذهب = <br />
|پیشه = <br />
|مناصب = رهبر دوم ایران بعد از انقلاب اسلامی<br />
|نحوه درگذشت/شهادت = شهادت در حمله اسرائیل و امریکا <br />
|تاریخ درگذشت = <!-- 09/12/1404 --><br />
|شهر درگذشت = <!-- تهران --><br />
|کشور درگذشت = <!-- ایران --><br />
|آرامگاه = <br />
<br />
|زمان اسلام آوردن = <br />
|نحوه اسلام آوردن = <br />
|حضور در جنگها = <br />
|هجرت به = <br />
|دلیل شهرت = <br />
|نقشهای برجسته = <br />
|دیگر فعالیتها = نظارت و مدیریت حج ایرانیان<br />
<br />
|نام زیارتگاه = <br />
|سمت = <br />
|خدمت = <br />
|محل اقدام = <br />
|سفر = <br />
|نوشتهها = <br />
|موقوفات = <br />
|بناهای ساخته شده = <br />
|مقام علمی = <br />
<br />
|پس از =<br />
|پیش از =<br />
<br />
|اساتید = <br />
|محل تحصیل = <br />
|اجازه روایت از = <br />
|اجازه اجتهاد از = <br />
|شاگردان = <br />
|اجازه روایت به = <br />
|اجازه اجتهاد به = <br />
|تالیفات = مناسک حج<br />
<br />
|فعالیت سیاسی = <br />
|فعالیت اجتماعی = <br />
|فعالیت مذهبی = <br />
<br />
|وبگاه رسمی = https://farsi.khamenei.ir/<br />
|امضا = <!-- sign.jpg --><br />
}}<br />
<br />
'''سید علی حسینی خامنهای''' مشهور به سید علی خامنهای (۱۳۱۸ش-۱۴۰۴ش)، دومین رهبر [[ایران|جمهوری اسلامی ایران]] بود. او از یاران نزدیک [[امام خمینی]] و از روحانیان مبارز علیه حکومت پهلوی بود. <br />
<br />
بعد از انقلاب مردم ایران در سال ۱۳۵۷ش، سمتهای سیاسی مهمی مانند ریاست جمهوری را به مدت هشت سال تجربه کرد و در سال ۱۳۶۸ به انتخاب مجلس خبرگان، به رهبری جمهوری اسلامی رسید. او ۳۶ سال رهبر جمهوری اسلامی ایران بود و در سال ۱۴۰۴ شمسی در حمله هوایی اسرائیل و آمریکا به شهادت رسید. <br />
<br />
ازجمله امور تحت نظارت رهبری، حج ایرانیان است و نمایندهای از سوی رهبر، سرپرستی حجاج ایرانی را برعهده دارد. سید علی خامنهای، در طول دوران رهبری خود بر جمهوری اسلامی ایران، به امر حج اهتمام داشت و هر ساله دیدارهایی با کارگزاران حج برگزار میکرد. وی همچنین در بیانات خود بارها از اهمیت حج، و فرصت و ظرفیت این آیین اجتماعی اسلامی برای خودسازی معنوی و تقویت وحدت اسلامی، برائت از دشمنان سرزمینهای اسلامی و حل مشکلات جهان اسلام سخن گفته است. <br />
==زندگینامه==<br />
آیتالله سید علی خامنهای در سال ۱۳۱۸ش در [[مشهد]] به دنیا آمد. پدرش سیدجواد از مجتهدین و علمای مشهد بود. دوران ابتدایی و مقدماتی تحصیلات حوزوی را در مشهد سپری کرد و در سال ۱۳۳۶ش به عتبات عالیات رفت؛ اما یک سال بعد در سال ۱۳۳۷ش به [[ایران]] بازگشت و به [[قم]] رفت. وی در سال ۱۳۴۳ش به مشهد بازگشت.<ref>نک: روایتی از زندگی و زمانه حضرت آیتالله خامنهای، ص 49-56.</ref> <br />
===پیش از انقلاب===<br />
فعالیت سیاسی آیتالله سید علی خامنهای سال ۱۳۴۱ش، در ماجرای مخالفت [[امام خمینی]] با لایحه انجمنهای ایالتی و ولایتی آغاز شد. در سال ۱۳۴۲ش امام خمینی او را مأمور ارسال پیامهایی به آیتالله میلانی و برخی دیگر از علمای خراسان کرد. در همین سال آیتالله خامنهای به دلیل سخنرانی در بیرجند و اشاره به حادثه مدرسه فیضیه برای نخستین بار مدتی بازداشت شد.<ref>نک: شرح اسم، ص128-149؛ روایتی از زندگی و زمانه حضرت آیتالله خامنهای، ص83 و 247.</ref> بعد از این تاریخ به دنبال فعالیتهای مختلف سیاسی ضد حکومت پهلوی چند بار دیگر در سالهای مختلف دستگیر شد. وی آخرین بار در سال ۱۳۵۶ش دستگیر و به ایرانشهر و سپس به جیرفت تبعید شد. <br />
<br />
با بالا گرفتن اعتراضات مردمی در سال ۱۳۵۷ش به مشهد بازگشت<ref>. شرح اسم، ص 574-613</ref> تا اینکه به دستور امام خمینی برای عضویت در شورای انقلاب اسلامی دعوت شد و به تهران آمد.<ref>. تاریخ سیاسی معاصر ایران، ج2، ص 439</ref> <br />
<br />
سید علی خامنهای در سال ۱۳۵۸ش همراه تنی چند از اعضای شورای انقلاب برای ادای فریضه [[حج تمتع]] رهسپار [[مکه]] شد.<ref>. روایتی از زندگی و زمانه حضرت آیتالله خامنهای، ص 242</ref><br />
===پس از انقلاب===<br />
آیتالله خامنهای پس از انقلاب عهدهدار مسئولیتهای متعددی مانند نماینده شورای انقلاب اسلامی در وزارت دفاع، معاونت وزارت دفاع، سرپرستی سپاه پاسداران بود. وی در تأسیس حزب جمهوری اسلامی نقش داشت و در سال ۱۳۵۹ش نیز نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی شد و امامت جمعه تهران را بر عهده گرفت. <br />
<br />
در سالهای ۱۳۶۰ و ۱۳۶۴ شمسی در دو دوره به ریاست جمهوری رسید<ref>. روایتی از زندگی و زمانه حضرت آیتالله سید علی خامنهای، ص 318، 355</ref> و در خرداد ۱۳۶۸ش نیز از طرف مجلس خبرگان، رهبر جمهوری اسلامی شد.<br />
<br />
وی به مدت ۳۶ سال رهبر ایران بود و در جنگ تحمیلی آمریکا و اسرائیل به ایران در نهم اسفند ۱۴۰۴ش در حمله هوایی به شهادت رسید.<ref>«[https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=62772 اطلاعیه شهادت حضرت آیتالله العظمی سیدعلی حسینی خامنهای رهبر انقلاب اسلامی]»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.</ref><br />
===ترور نافرجام در سال ۱۳۶۰ شمسی===<br />
سید علی خامنهای در ۶ تیر سال ۱۳۶۰ش، هنگام سخنرانی در مسجد ابوذر در [[تهران]]، هدف سوءقصد قرار گرفت<ref>هاشمی، انقلاب در...، ص۱۷۶.</ref> و از ناحیه کتف، سینه و دست راست مجروح شد.<ref>قبادی، [https://farsi.khamenei.ir/file/terror-6-tir/4%201.htm «گزارشی از ماجرای ترور ۶ تیر ۱۳۶۰»].</ref> گفته شده این ترور توسط گروه فرقان انجام شد؛<ref>[https://irdc.ir/fa/news/998 «بازخوانی 24 ترور پس از پیروزی انقلاب اسلامی»]، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.</ref> اما برخی، سازمان مجاهدین خلق را مسئول آن میدانند.<ref>[https://article.tebyan.net/95514 «ترور نافرجام آیت الله خامنهای»]، تبیان.</ref><br />
<br />
== رهبری حج ایرانیان ==<br />
[[پرونده:سید علی حسینی خامنه ای.jpg|بندانگشتی|تصویری از حضور آیتالله خامنهای در مراسم حج سال 1358 شمسی]]<br />
امور مرتبط با حج گزاری ایرانیان، با اشراف رهبر جمهوری اسلامی ایران و با نظارت نمایندگان او در [[حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت]] سامان می یابد. انتخاب [[امیر حج ایرانیان]] و رئیس [[بعثه مقام معظم رهبری]] که ساماندهی امور مذهبی و فرهنگی حج ایرانیان را بر عهده دارد از سوی رهبری صورت می گیرد. <br />
=== دیدارهای سالانه با مسئولان حج ===<br />
<br />
هر ساله، قبل از آغاز [[حج|مراسم حج]]، نماینده رهبری در بعثه به همراه رئیس سازمان حج و زیارت و کارکنان آن با رهبر دیدار میکردند. آیتالله سید علی خامنهای در این دیدارها به بیان رهنمودهایی درباره حج آن سال میپرداخت. همچنین پس از بازگشت به [[ایران]]، نماینده مقام معظم رهبری در امور حج با او ملاقات، و گزارش سفر حج را ارائه میکرد.<ref>. نمونه هایی از گزارش دیدارهای رهبری با کارگزاران حج را بنگرید در: حج 28، ص33؛ حج29، ص49، 561؛ حج 33، ص 33، ص 321.</ref> <br />
===پیام سالانه حج===<br />
آیتالله سید علی خامنهای هر سال در ایام حج پیامی خطاب به مسلمانان جهان ارسال میکرد که شامل توصیههایی در جهت اصلاح وضعیت اجتماعی و سیاسی مسلمانان بود. این پیام توسط امیر حج ایرانیان، در مراسم [[برائت از مشرکان]] خوانده میشد. <ref>. برای نمونه: با کاروان صفا، ص 438، حج 28، ص 220؛ حج 23، ص 171</ref><br />
<br />
=== اقدامات در فاجعه منا ===<br />
بر اساس گزارشها، در پی سخنانی تهدیدآمیز سید علی خامنهای در سال 1394 در خطاب به مسئولان حج کشور عربستان سعودی<ref>[https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=30943 دفتر حفظ و نشر آثار رهبری]</ref>، امور بازگردانی اجساد شهدای [[منا]] از [[عربستان]] به [[ایران]] تسهیل و ممکن شد.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/بخش-سایت-خوان-62/3100591-اقدامات-رهبرانقلاب-بعداز-وقوع-فاجعه-منا-در-گفت-وگو-با-قاضی-عسگر روزنامه دنیای اقتصاد به نقل از حجت الاسلام قاضی عسگر نمایندهی ولیفقیه در امور حج و زیارت]</ref><br />
<br />
==حج در اندیشه آیتالله سید علی خامنهای==<br />
[[پرونده:بخشی از پیام رهبری به حاجیان در ۱۴۰۴.jpg|300px|thumb|left|بخشی از پیام رهبر دوم انقلاب به حاجیان در سال 1404]]<br />
{{جعبه نقل قول | عنوان= یادداشتی درباره اشتیاق سفر حج| نقلقول= این کتاب مرا باز در شور و حال حسرتآلود زیارت خانهی خدا و حرم رسولالله(ص) فرو برد. شور و حال و اشتیاقی که دیگر امیدی هم با آن نیست. تا به یاد دارم -از سالهای دور جوانی- هرگز دل خود را از آتش این اشتیاق، رها نیافتهام. اما حتی در دوران سیاه اختناق که هر روحانی بامعرفت و بیمعرفتی، با رغبت و یا حتی از سر سیری، آسان میتوانست در خط حج قرار بگیرد .. و من نمیتوانستم! یا بهتر بگویم: هیچ [[حملهدار]] و رئیس کاروانی از ترس ساواک شاه، نمیتوانست و جرأت نمیکرد نام مرا در فهرست حاجیهای خود -چه رسد به عنوان روحانی کاروان- بگذارد. بله، حتی در آن دوران سخت هم دلم از امید زیارت [[کعبه]] و بوسه زدن بر جای پای پیامبر(ص) در [[مکه]] و [[مدینه]]، خالی نمانده بود .. و این امید، اگرچه با حج ده روزهی سال 58 که به فضل شهید محلاتی قسمتم شد، برآورده گشت، اما آتش آن شوق سوزندهتر و مشتعلتر شد .. در سالهای ریاست جمهوری چشم امید به پس از آن دوران دوخته بودم .. اما امروز ..؟ شور و اشتیاقی بیسکون و امیدی تقریبا فرو مرده .. تنها تسلا به خواندن اینگونه سفرنامهها یا شنیدن آنها است که خود بازافزایندهی شوق نیز هست....» |تاریخ بایگانی | | منبع = https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=17811 دفتر حفظ و نشر آثار | تراز = چپ| عرض = 40۰px | اندازه خط = ۱۴px|رنگ پسزمینه=#DEB887| گیومه نقلقول = | تراز منبع = چپ}}<br />
بنابر سخنرانیها و پیامهای آیتالله خامنهای، [[حج]] در نظر او ابعادی چندگانه دارد و مناسک و شعائر این فریضه الهی، ثمرات و کارکردهای دینی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی مختلف و پرشماری به همراه میآورند. همچنین موسم حج موسم برادری، وحدت، طرح مسائل جوامع اسلامی و چارهجویی برای مبارزه با استکبار جهانی است.<br />
=== بعد معنوی ===<br />
ابعاد معنوی و روحانی حج، اثرات مهمی در تکامل فردی و جمعی مسلمانان دارد. جان گرفتن روح توحید و اعتماد به خدا از مهمترین ثمرات معنوی حج است که آیت الله خامنهای پیوسته بر آن تأکید داشته است.<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 98.</ref> در دیدگاه او، بُعد عبادی حج اثری بی بدیل در تقویت مقاومت افراد جامعه اسلامی دارد.<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 185.</ref> وی همچنین حاجیان را به تقویت عبودیت در ایام حج توصیه میکرد<ref>. صحیفه حج، ص 89، 91.</ref> و شناخت و معرفت را جزو بزرگترین دستاوردهای حج میدانست.<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 228.</ref> <br />
=== بعد اجتماعی و سیاسی===<br />
در بیانات شهید سید علی خامنهای، [[حج]]، افزون بر این که عبادت است، یک اجتماع و گردهمایی است و وجهه اجتماعی، از وجوه و ابعاد برجسته آن است. ایجاد ارتباط میان اجزای پراکنده جهان اسلام، از ثمرات مهم حج است و میتواند به گونهای بینظیر فرصت تبادل تجارب و بررسی و حل مسائل و مشکلات جهان اسلام را اعم از سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی فراهم کند.<ref> صحیفه حج، ج2، ص98 و 117.</ref><br />
<br />
از نگاه رهبر دوم انقلاب اسلامی، [[حاجی|حاجیان]] باید در [[ایام الحج|ایام حج]] تلاش کنند تا از حال دیگر مسلمانان اطلاع یابند و مشکلات آنان را دریابند.<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 46، 128.</ref> حج همانند کنگره عظیم سالیانه مسلمانان است که فوریترین دستور کار آن طرح مسائل روز مسلمانان در هر نقطه از جهان است.<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 68.</ref><br />
<br />
به نظر آیتالله خامنهای، آیین حج یکی از بزرگترین ابزارهای ایجاد وحدت بین مسلمانان است<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 60.</ref> و موسم حج، موسم همدلی و برادری و شور و شوق است که حج واقعی پیامآور آن است.<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 98.</ref><br />
<br />
==== برائت از مشرکان ====<br />
[[برائت از مشرکان]] در [[حج]]، جلوهای از بُعد سیاسی حج در اندیشه سید علی خامنهای است و در بسیاری از سخنرانیهایش درباره حج، بر برائت از مشرکان تأکید کرده است.<ref>صحیفه حج، ج2، ص26.</ref> به اعتقاد او، برائت از آمریکا و صهیونیسم، نفی ولایت استكبار و شعار برای تعمیم ولایت الهی شرط اصلی حج واقعی است.<ref>صحیفه حج، ج2، ص 59.</ref><br />
<br />
== حجگزاری ==<br />
سید علی خامنهای، بر اساس یادداشتی که خود او در حاشیه کتاب سفر به قبله نگاشته، تنها یک بار در سال 1358 به حج رفت و پیش از آن به دلیل محدودیتهای ساواک در رژیم پهلوی و پس از آن به دلیل مسئولیتهای سیاسی در جمهوری اسلامی فرصت و امکان حجگزاری نیافت.<br />
<ref name=":0">[https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=17811 دفتر حفظ و نشر آثار].</ref><br />
[[پرونده:سید علی حسینی خامنه ای 2.webp|بندانگشتی|آثار منتشره از رهبر شهید جمهوری اسلامی ایران]]<br />
<br />
==آثار مرتبط به حج==<br />
مجموعه بیانات رهبر دوم جمهوری اسلامی درباره حج به صورت کتابهایی جمعآوری شده و توسط [[پژوهشکده حج و زیارت]] به چاپ رسیده است. همچنین مناسک حج او و پاسخ به استفتائات مرتبط به حج در مجموعههایی منتشر شده است:<br />
* [[صحیفه حج (کتاب)|صحیفه حج]]، <br />
* [http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1421حج در اندیشه حضرت امام و مقام معظم رهبری]<br />
* [http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1359 ابعاد اخلاقی حج در پیام ها و سخنان مقام معظم رهبری] <br />
* [http://lib.hajj.ir/View/fa/BookAlphabet?SearchText=رهبری&SearchKind=Title اتحاد ملی و انسجام اسلامی در سپهر فکری امام (ره) و رهبری]<br />
* [http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1302 حج در اندیشه سیاسی اجتماعی مقام معظم رهبری]<br />
* مناسک حج مطابق با فتاوای حضرت امام خمینی با حواشی مقام معظم رهبری<br />
* [http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/933 استفتائات ویژه حج، از محضر مراجع عظام تقلید: همراه با ۱۲۲ استفتاء از محضر مقام معظم رهبری حضرت آیتالله العظمی خامنهای]<br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
== منابع ==<br />
* «[https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=62772 اطلاعیه شهادت حضرت آیتالله العظمی سیدعلی حسینی خامنهای رهبر انقلاب اسلامی]»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای، تاریخ نشر: ۱۴ اسفند ۱۴۰۴ش، تاریخ بازدید: ۲۰ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.<br />
* با کاروان صفا در سال 82: رسول جعفریان، تهران، انتشارات مشعر، 1383ش.<br />
* حج 28 (گزارشی از حجگزاری سال 1428ق.): رضا بابایی و علی اکبر جوانفکر، تهران، انتشارات مشعر، 1387ش. <br />
* حج 29: گزارش حج سال ۱۴۲9ق، حجتالله بیات و سید حسین اسحاقی، تهران، مشعر، 1388ش<br />
* حج33: گزارش حج سال 1433ق، سید مهدی علیزاده، تهران، مشعر، 1392<br />
* روایتی از زندگی و زمانه حضرت آیتالله سید علی خامنه ای، جعفر شیرعلینیا، تهران، سایان، 1394ش.<br />
* شرح اسم، هدایتالله بهبودی، تهران، موسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی، 1391ش.<br />
* صحیفه حج: مجموعه سخنان و پیامهای مقام معظم رهبری، حضرت آیتالله العظمی خامنهای، تهران، مشعر، 1382ش.<br />
* تاریخ سیاسی معاصر ایران: جلال الدین مدنی، قم، نشر الاسلامی، 1369ش.</div>Salar2https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D8%B9%D9%84%DB%8C_%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%8C_%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C&diff=69002سید علی حسینی خامنهای2026-07-21T05:02:06Z<p>Salar2: </p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات اشخاص<br />
|عنوان = شهید سید علی خامنهای <br />
|تصویر = سید علی خامنهای در دیار با کارگزاران حج 1404.jpg<br />
|عرض تصویر = <br />
|توضیح تصویر = رهبر دوم انقلاب در دیدار با کارگزاران حج در سال 1404<br />
|نام کامل = سید علی حسینی خامنهای<br />
|کنیه = <br />
|لقب = <br />
|نسب = <br />
|زادروز = 1318ش.<br />
|کشور تولد = <br />
|شهر تولد = مشهد<br />
|محل زندگی = <br />
|مهاجر/انصار = <br />
|نام همسر = <br />
|فرزندان = <br />
|خویشاوندان سرشناس = <br />
|دین = <br />
|مذهب = <br />
|پیشه = <br />
|مناصب = رهبر دوم ایران بعد از انقلاب اسلامی<br />
|نحوه درگذشت/شهادت = شهادت در حمله اسرائیل و امریکا <br />
|تاریخ درگذشت = <!-- 09/12/1404 --><br />
|شهر درگذشت = <!-- تهران --><br />
|کشور درگذشت = <!-- ایران --><br />
|آرامگاه = <br />
<br />
|زمان اسلام آوردن = <br />
|نحوه اسلام آوردن = <br />
|حضور در جنگها = <br />
|هجرت به = <br />
|دلیل شهرت = <br />
|نقشهای برجسته = <br />
|دیگر فعالیتها = نظارت و مدیریت حج ایرانیان<br />
<br />
|نام زیارتگاه = <br />
|سمت = <br />
|خدمت = <br />
|محل اقدام = <br />
|سفر = <br />
|نوشتهها = <br />
|موقوفات = <br />
|بناهای ساخته شده = <br />
|مقام علمی = <br />
<br />
|پس از =<br />
|پیش از =<br />
<br />
|اساتید = <br />
|محل تحصیل = <br />
|اجازه روایت از = <br />
|اجازه اجتهاد از = <br />
|شاگردان = <br />
|اجازه روایت به = <br />
|اجازه اجتهاد به = <br />
|تالیفات = مناسک حج<br />
<br />
|فعالیت سیاسی = <br />
|فعالیت اجتماعی = <br />
|فعالیت مذهبی = <br />
<br />
|وبگاه رسمی = https://farsi.khamenei.ir/<br />
|امضا = <!-- sign.jpg --><br />
}}<br />
<br />
'''سید علی حسینی خامنهای''' مشهور به سید علی خامنهای (۱۳۱۸ش-۱۴۰۴ش)، دومین رهبر [[ایران|جمهوری اسلامی ایران]] بود. او از یاران نزدیک [[امام خمینی]] و از روحانیان مبارز علیه حکومت پهلوی بود. <br />
<br />
بعد از انقلاب مردم ایران در سال ۱۳۵۷ش، سمتهای سیاسی مهمی مانند ریاست جمهوری را به مدت هشت سال تجربه کرد و در سال ۱۳۶۸ به انتخاب مجلس خبرگان، به رهبری جمهوری اسلامی رسید. او ۳۶ سال رهبر جمهوری اسلامی ایران بود و در سال ۱۴۰۴ شمسی در حمله هوایی اسرائیل و آمریکا به شهادت رسید. <br />
<br />
ازجمله امور تحت نظارت رهبری، حج ایرانیان است و نمایندهای از سوی رهبر، سرپرستی حجاج ایرانی را برعهده دارد. سید علی خامنهای، در طول دوران رهبری خود بر جمهوری اسلامی ایران، به امر حج اهتمام داشت و هر ساله دیدارهایی با کارگزاران حج برگزار میکرد. وی همچنین در بیانات خود بارها از اهمیت حج، و فرصت و ظرفیت این آیین اجتماعی اسلامی برای خودسازی معنوی و تقویت وحدت اسلامی، برائت از دشمنان سرزمینهای اسلامی و حل مشکلات جهان اسلام سخن گفته است. <br />
==زندگینامه==<br />
آیتالله سید علی خامنهای در سال ۱۳۱۸ش در [[مشهد]] به دنیا آمد. پدرش سیدجواد از مجتهدین و علمای مشهد بود. دوران ابتدایی و مقدماتی تحصیلات حوزوی را در مشهد سپری کرد و در سال ۱۳۳۶ش به عتبات عالیات رفت؛ اما یک سال بعد در سال ۱۳۳۷ش به [[ایران]] بازگشت و به [[قم]] رفت. وی در سال ۱۳۴۳ش به مشهد بازگشت.<ref>نک: روایتی از زندگی و زمانه حضرت آیتالله خامنهای، ص 49-56.</ref> <br />
===پیش از انقلاب===<br />
فعالیت سیاسی آیتالله سید علی خامنهای سال ۱۳۴۱ش، در ماجرای مخالفت [[امام خمینی]] با لایحه انجمنهای ایالتی و ولایتی آغاز شد. در سال ۱۳۴۲ش امام خمینی او را مأمور ارسال پیامهایی به آیتالله میلانی و برخی دیگر از علمای خراسان کرد. در همین سال آیتالله خامنهای به دلیل سخنرانی در بیرجند و اشاره به حادثه مدرسه فیضیه برای نخستین بار مدتی بازداشت شد.<ref>نک: شرح اسم، ص128-149؛ روایتی از زندگی و زمانه حضرت آیتالله خامنهای، ص83 و 247.</ref> بعد از این تاریخ به دنبال فعالیتهای مختلف سیاسی ضد حکومت پهلوی چند بار دیگر در سالهای مختلف دستگیر شد. وی آخرین بار در سال ۱۳۵۶ش دستگیر و به ایرانشهر و سپس به جیرفت تبعید شد. <br />
<br />
با بالا گرفتن اعتراضات مردمی در سال ۱۳۵۷ش به مشهد بازگشت<ref>. شرح اسم، ص 574-613</ref> تا اینکه به دستور امام خمینی برای عضویت در شورای انقلاب اسلامی دعوت شد و به تهران آمد.<ref>. تاریخ سیاسی معاصر ایران، ج2، ص 439</ref> <br />
<br />
سید علی خامنهای در سال ۱۳۵۸ش همراه تنی چند از اعضای شورای انقلاب برای ادای فریضه [[حج تمتع]] رهسپار [[مکه]] شد.<ref>. روایتی از زندگی و زمانه حضرت آیتالله خامنهای، ص 242</ref><br />
===پس از انقلاب===<br />
آیتالله خامنهای پس از انقلاب عهدهدار مسئولیتهای متعددی مانند نماینده شورای انقلاب اسلامی در وزارت دفاع، معاونت وزارت دفاع، سرپرستی سپاه پاسداران بود. وی در تأسیس حزب جمهوری اسلامی نقش داشت و در سال ۱۳۵۹ش نیز نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی شد و امامت جمعه تهران را بر عهده گرفت. <br />
<br />
در سالهای ۱۳۶۰ و ۱۳۶۴ شمسی در دو دوره به ریاست جمهوری رسید<ref>. روایتی از زندگی و زمانه حضرت آیتالله سید علی خامنهای، ص 318، 355</ref> و در خرداد ۱۳۶۸ش نیز از طرف مجلس خبرگان، رهبر جمهوری اسلامی شد.<br />
<br />
وی به مدت ۳۶ سال رهبر ایران بود و در جنگ تحمیلی آمریکا و اسرائیل به ایران در نهم اسفند ۱۴۰۴ش در حمله هوایی به شهادت رسید.<ref>«[https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=62772 اطلاعیه شهادت حضرت آیتالله العظمی سیدعلی حسینی خامنهای رهبر انقلاب اسلامی]»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.</ref><br />
===ترور نافرجام در سال ۱۳۶۰ شمسی===<br />
سید علی خامنهای در ۶ تیر سال ۱۳۶۰ش، هنگام سخنرانی در مسجد ابوذر در [[تهران]]، هدف سوءقصد قرار گرفت<ref>هاشمی، انقلاب در...، ص۱۷۶.</ref> و از ناحیه کتف، سینه و دست راست مجروح شد.<ref>قبادی، [https://farsi.khamenei.ir/file/terror-6-tir/4%201.htm «گزارشی از ماجرای ترور ۶ تیر ۱۳۶۰»].</ref> گفته شده این ترور توسط گروه فرقان انجام شد؛<ref>[https://irdc.ir/fa/news/998 «بازخوانی 24 ترور پس از پیروزی انقلاب اسلامی»]، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.</ref> اما برخی، سازمان مجاهدین خلق را مسئول آن میدانند.<ref>[https://article.tebyan.net/95514 «ترور نافرجام آیت الله خامنهای»]، تبیان.</ref><br />
<br />
== رهبری حج ایرانیان ==<br />
[[پرونده:سید علی حسینی خامنه ای.jpg|بندانگشتی|تصویری از حضور آیتالله خامنهای در مراسم حج سال 1358 شمسی]]<br />
امور مرتبط با حج گزاری ایرانیان، با اشراف رهبر جمهوری اسلامی ایران و با نظارت نمایندگان او در [[حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت]] سامان می یابد. انتخاب [[امیر حج ایرانیان]] و رئیس [[بعثه مقام معظم رهبری]] که ساماندهی امور مذهبی و فرهنگی حج ایرانیان را بر عهده دارد از سوی رهبری صورت می گیرد. <br />
=== دیدارهای سالانه با مسئولان حج ===<br />
<br />
هر ساله، قبل از آغاز [[حج|مراسم حج]]، نماینده رهبری در بعثه به همراه رئیس سازمان حج و زیارت و کارکنان آن با رهبر دیدار میکردند. آیتالله سید علی خامنهای در این دیدارها به بیان رهنمودهایی درباره حج آن سال میپرداخت. همچنین پس از بازگشت به [[ایران]]، نماینده مقام معظم رهبری در امور حج با او ملاقات، و گزارش سفر حج را ارائه میکرد.<ref>. نمونه هایی از گزارش دیدارهای رهبری با کارگزاران حج را بنگرید در: حج 28، ص33؛ حج29، ص49، 561؛ حج 33، ص 33، ص 321.</ref> <br />
===پیام سالانه حج===<br />
[[پرونده:سید علی خامنه ای منا.jpg|بندانگشتی|اقدامات در پی شهادت [[حاجیان]] در فاجعه منا]]<br />
آیتالله سید علی خامنهای هر سال در ایام حج پیامی خطاب به مسلمانان جهان ارسال میکرد که شامل توصیههایی در جهت اصلاح وضعیت اجتماعی و سیاسی مسلمانان بود. این پیام توسط امیر حج ایرانیان، در مراسم [[برائت از مشرکان]] خوانده میشد. <ref>. برای نمونه: با کاروان صفا، ص 438، حج 28، ص 220؛ حج 23، ص 171</ref><br />
<br />
=== اقدامات در فاجعه منا ===<br />
بر اساس گزارشها، در پی سخنانی تهدیدآمیز سید علی خامنهای در سال 1394 در خطاب به مسئولان حج کشور عربستان سعودی<ref>[https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=30943 دفتر حفظ و نشر آثار رهبری]</ref>، امور بازگردانی اجساد شهدای [[منا]] از [[عربستان]] به [[ایران]] تسهیل و ممکن شد.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/بخش-سایت-خوان-62/3100591-اقدامات-رهبرانقلاب-بعداز-وقوع-فاجعه-منا-در-گفت-وگو-با-قاضی-عسگر روزنامه دنیای اقتصاد به نقل از حجت الاسلام قاضی عسگر نمایندهی ولیفقیه در امور حج و زیارت]</ref><br />
<br />
==حج در اندیشه آیتالله سید علی خامنهای==<br />
[[پرونده:بخشی از پیام رهبری به حاجیان در ۱۴۰۴.jpg|300px|thumb|left|بخشی از پیام رهبر دوم انقلاب به حاجیان در سال 1404]]<br />
{{جعبه نقل قول | عنوان= یادداشتی درباره اشتیاق سفر حج| نقلقول= این کتاب مرا باز در شور و حال حسرتآلود زیارت خانهی خدا و حرم رسولالله(ص) فرو برد. شور و حال و اشتیاقی که دیگر امیدی هم با آن نیست. تا به یاد دارم -از سالهای دور جوانی- هرگز دل خود را از آتش این اشتیاق، رها نیافتهام. اما حتی در دوران سیاه اختناق که هر روحانی بامعرفت و بیمعرفتی، با رغبت و یا حتی از سر سیری، آسان میتوانست در خط حج قرار بگیرد .. و من نمیتوانستم! یا بهتر بگویم: هیچ [[حملهدار]] و رئیس کاروانی از ترس ساواک شاه، نمیتوانست و جرأت نمیکرد نام مرا در فهرست حاجیهای خود -چه رسد به عنوان روحانی کاروان- بگذارد. بله، حتی در آن دوران سخت هم دلم از امید زیارت [[کعبه]] و بوسه زدن بر جای پای پیامبر(ص) در [[مکه]] و [[مدینه]]، خالی نمانده بود .. و این امید، اگرچه با حج ده روزهی سال 58 که به فضل شهید محلاتی قسمتم شد، برآورده گشت، اما آتش آن شوق سوزندهتر و مشتعلتر شد .. در سالهای ریاست جمهوری چشم امید به پس از آن دوران دوخته بودم .. اما امروز ..؟ شور و اشتیاقی بیسکون و امیدی تقریبا فرو مرده .. تنها تسلا به خواندن اینگونه سفرنامهها یا شنیدن آنها است که خود بازافزایندهی شوق نیز هست....» |تاریخ بایگانی | | منبع = https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=17811 دفتر حفظ و نشر آثار | تراز = چپ| عرض = 40۰px | اندازه خط = ۱۴px|رنگ پسزمینه=#DEB887| گیومه نقلقول = | تراز منبع = چپ}}<br />
بنابر سخنرانیها و پیامهای آیتالله خامنهای، [[حج]] در نظر او ابعادی چندگانه دارد و مناسک و شعائر این فریضه الهی، ثمرات و کارکردهای دینی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی مختلف و پرشماری به همراه میآورند. همچنین موسم حج موسم برادری، وحدت، طرح مسائل جوامع اسلامی و چارهجویی برای مبارزه با استکبار جهانی است.<br />
=== بعد معنوی ===<br />
ابعاد معنوی و روحانی حج، اثرات مهمی در تکامل فردی و جمعی مسلمانان دارد. جان گرفتن روح توحید و اعتماد به خدا از مهمترین ثمرات معنوی حج است که آیت الله خامنهای پیوسته بر آن تأکید داشته است.<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 98.</ref> در دیدگاه او، بُعد عبادی حج اثری بی بدیل در تقویت مقاومت افراد جامعه اسلامی دارد.<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 185.</ref> وی همچنین حاجیان را به تقویت عبودیت در ایام حج توصیه میکرد<ref>. صحیفه حج، ص 89، 91.</ref> و شناخت و معرفت را جزو بزرگترین دستاوردهای حج میدانست.<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 228.</ref> <br />
=== بعد اجتماعی و سیاسی===<br />
در بیانات شهید سید علی خامنهای، [[حج]]، افزون بر این که عبادت است، یک اجتماع و گردهمایی است و وجهه اجتماعی، از وجوه و ابعاد برجسته آن است. ایجاد ارتباط میان اجزای پراکنده جهان اسلام، از ثمرات مهم حج است و میتواند به گونهای بینظیر فرصت تبادل تجارب و بررسی و حل مسائل و مشکلات جهان اسلام را اعم از سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی فراهم کند.<ref> صحیفه حج، ج2، ص98 و 117.</ref><br />
<br />
از نگاه رهبر دوم انقلاب اسلامی، [[حاجی|حاجیان]] باید در [[ایام الحج|ایام حج]] تلاش کنند تا از حال دیگر مسلمانان اطلاع یابند و مشکلات آنان را دریابند.<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 46، 128.</ref> حج همانند کنگره عظیم سالیانه مسلمانان است که فوریترین دستور کار آن طرح مسائل روز مسلمانان در هر نقطه از جهان است.<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 68.</ref><br />
<br />
به نظر آیتالله خامنهای، آیین حج یکی از بزرگترین ابزارهای ایجاد وحدت بین مسلمانان است<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 60.</ref> و موسم حج، موسم همدلی و برادری و شور و شوق است که حج واقعی پیامآور آن است.<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 98.</ref><br />
<br />
==== برائت از مشرکان ====<br />
[[برائت از مشرکان]] در [[حج]]، جلوهای از بُعد سیاسی حج در اندیشه سید علی خامنهای است و در بسیاری از سخنرانیهایش درباره حج، بر برائت از مشرکان تأکید کرده است.<ref>صحیفه حج، ج2، ص26.</ref> به اعتقاد او، برائت از آمریکا و صهیونیسم، نفی ولایت استكبار و شعار برای تعمیم ولایت الهی شرط اصلی حج واقعی است.<ref>صحیفه حج، ج2، ص 59.</ref><br />
<br />
== حجگزاری ==<br />
سید علی خامنهای، بر اساس یادداشتی که خود او در حاشیه کتاب سفر به قبله نگاشته، تنها یک بار در سال 1358 به حج رفت و پیش از آن به دلیل محدودیتهای ساواک در رژیم پهلوی و پس از آن به دلیل مسئولیتهای سیاسی در جمهوری اسلامی فرصت و امکان حجگزاری نیافت.<br />
<ref name=":0">[https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=17811 دفتر حفظ و نشر آثار].</ref><br />
[[پرونده:سید علی حسینی خامنه ای 2.webp|بندانگشتی|آثار منتشره از رهبر شهید جمهوری اسلامی ایران]]<br />
<br />
==آثار مرتبط به حج==<br />
مجموعه بیانات رهبر دوم جمهوری اسلامی درباره حج به صورت کتابهایی جمعآوری شده و توسط [[پژوهشکده حج و زیارت]] به چاپ رسیده است. همچنین مناسک حج او و پاسخ به استفتائات مرتبط به حج در مجموعههایی منتشر شده است:<br />
* [[صحیفه حج (کتاب)|صحیفه حج]]، <br />
* [http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1421حج در اندیشه حضرت امام و مقام معظم رهبری]<br />
* [http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1359 ابعاد اخلاقی حج در پیام ها و سخنان مقام معظم رهبری] <br />
* [http://lib.hajj.ir/View/fa/BookAlphabet?SearchText=رهبری&SearchKind=Title اتحاد ملی و انسجام اسلامی در سپهر فکری امام (ره) و رهبری]<br />
* [http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1302 حج در اندیشه سیاسی اجتماعی مقام معظم رهبری]<br />
* مناسک حج مطابق با فتاوای حضرت امام خمینی با حواشی مقام معظم رهبری<br />
* [http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/933 استفتائات ویژه حج، از محضر مراجع عظام تقلید: همراه با ۱۲۲ استفتاء از محضر مقام معظم رهبری حضرت آیتالله العظمی خامنهای]<br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
== منابع ==<br />
* «[https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=62772 اطلاعیه شهادت حضرت آیتالله العظمی سیدعلی حسینی خامنهای رهبر انقلاب اسلامی]»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای، تاریخ نشر: ۱۴ اسفند ۱۴۰۴ش، تاریخ بازدید: ۲۰ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.<br />
* با کاروان صفا در سال 82: رسول جعفریان، تهران، انتشارات مشعر، 1383ش.<br />
* حج 28 (گزارشی از حجگزاری سال 1428ق.): رضا بابایی و علی اکبر جوانفکر، تهران، انتشارات مشعر، 1387ش. <br />
* حج 29: گزارش حج سال ۱۴۲9ق، حجتالله بیات و سید حسین اسحاقی، تهران، مشعر، 1388ش<br />
* حج33: گزارش حج سال 1433ق، سید مهدی علیزاده، تهران، مشعر، 1392<br />
* روایتی از زندگی و زمانه حضرت آیتالله سید علی خامنه ای، جعفر شیرعلینیا، تهران، سایان، 1394ش.<br />
* شرح اسم، هدایتالله بهبودی، تهران، موسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی، 1391ش.<br />
* صحیفه حج: مجموعه سخنان و پیامهای مقام معظم رهبری، حضرت آیتالله العظمی خامنهای، تهران، مشعر، 1382ش.<br />
* تاریخ سیاسی معاصر ایران: جلال الدین مدنی، قم، نشر الاسلامی، 1369ش.</div>Salar2https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D8%B9%D9%84%DB%8C_%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%8C_%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C&diff=69001سید علی حسینی خامنهای2026-07-21T04:27:56Z<p>Salar2: اصلاح نشانی وب</p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات اشخاص<br />
|عنوان = شهید سید علی خامنهای <br />
|تصویر = سید علی خامنهای در دیار با کارگزاران حج 1404.jpg<br />
|عرض تصویر = <br />
|توضیح تصویر = رهبر دوم انقلاب در دیدار با کارگزاران حج در سال 1404<br />
|نام کامل = سید علی حسینی خامنهای<br />
|کنیه = <br />
|لقب = <br />
|نسب = <br />
|زادروز = 1318ش.<br />
|کشور تولد = <br />
|شهر تولد = مشهد<br />
|محل زندگی = <br />
|مهاجر/انصار = <br />
|نام همسر = <br />
|فرزندان = <br />
|خویشاوندان سرشناس = <br />
|دین = <br />
|مذهب = <br />
|پیشه = <br />
|مناصب = رهبر دوم ایران بعد از انقلاب اسلامی<br />
|نحوه درگذشت/شهادت = شهادت در حمله اسرائیل و امریکا <br />
|تاریخ درگذشت = <!-- 09/12/1404 --><br />
|شهر درگذشت = <!-- تهران --><br />
|کشور درگذشت = <!-- ایران --><br />
|آرامگاه = <br />
<br />
|زمان اسلام آوردن = <br />
|نحوه اسلام آوردن = <br />
|حضور در جنگها = <br />
|هجرت به = <br />
|دلیل شهرت = <br />
|نقشهای برجسته = <br />
|دیگر فعالیتها = نظارت و مدیریت حج ایرانیان<br />
<br />
|نام زیارتگاه = <br />
|سمت = <br />
|خدمت = <br />
|محل اقدام = <br />
|سفر = <br />
|نوشتهها = <br />
|موقوفات = <br />
|بناهای ساخته شده = <br />
|مقام علمی = <br />
<br />
|پس از =<br />
|پیش از =<br />
<br />
|اساتید = <br />
|محل تحصیل = <br />
|اجازه روایت از = <br />
|اجازه اجتهاد از = <br />
|شاگردان = <br />
|اجازه روایت به = <br />
|اجازه اجتهاد به = <br />
|تالیفات = مناسک حج<br />
<br />
|فعالیت سیاسی = <br />
|فعالیت اجتماعی = <br />
|فعالیت مذهبی = <br />
<br />
|وبگاه رسمی = https://farsi.khamenei.ir/<br />
|امضا = <!-- sign.jpg --><br />
}}<br />
<br />
'''سید علی حسینی خامنهای''' مشهور به سید علی خامنهای (۱۳۱۸ش-۱۴۰۴ش)، دومین رهبر [[ایران|جمهوری اسلامی ایران]] بود. او از یاران نزدیک امام خمینی و از روحانیان مبارز علیه حکومت پهلوی بود. <br />
<br />
بعد از انقلاب مردم ایران در سال ۱۳۵۷ش، سمتهای سیاسی مهمی مانند ریاست جمهوری را به مدت هشت سال تجربه کرد و در سال ۱۳۶۸ به انتخاب مجلس خبرگان، به رهبری جمهوری اسلامی رسید. او ۳۶ سال رهبر جمهوری اسلامی ایران بود و در سال ۱۴۰۴ شمسی در حمله هوایی اسرائیل و آمریکا به شهادت رسید. <br />
<br />
ازجمله امور تحت نظارت رهبری، حج ایرانیان است و نمایندهای از سوی رهبر، سرپرست حجاج ایرانی را برعهده دارد. سید علی خامنهای، در طول دوران رهبری خود بر جمهوری اسلامی ایران، به امر حج اهتمام داشت و هر ساله دیدارهایی با کارگزاران حج برگزار میکرد. وی همچنین در بیانات خود بارها از اهمیت حج، و فرصت و ظرفیت این آیین اجتماعی اسلامی برای خودسازی معنوی و تقویت وحدت اسلامی، برائت از دشمنان سرزمینهای اسلامی و حل مشکلات جهان اسلام سخن گفته است. <br />
==زندگینامه==<br />
آیتالله سید علی خامنهای در سال ۱۳۱۸ش در [[مشهد]] به دنیا آمد. پدرش سیدجواد از مجتهدین و علمای مشهد بود. دوران ابتدایی و مقدماتی تحصیلات حوزوی را در مشهد سپری کرد و در سال ۱۳۳۶ش به عتبات عالیات رفت؛ اما یک سال بعد در سال ۱۳۳۷ش به [[ایران]] بازگشت و به [[قم]] رفت. وی در سال ۱۳۴۳ش به مشهد بازگشت.<ref>نک: روایتی از زندگی و زمانه حضرت آیتالله خامنهای، ص 49-56.</ref> <br />
===پیش از انقلاب===<br />
فعالیت سیاسی آیتالله سید علی خامنهای سال ۱۳۴۱ش، در ماجرای مخالفت [[امام خمینی]] با لایحه انجمنهای ایالتی و ولایتی آغاز شد. در سال ۱۳۴۲ش امام خمینی او را مأمور ارسال پیامهایی به آیتالله میلانی و برخی دیگر از علمای خراسان کرد. در همین سال آیتالله خامنهای به دلیل سخنرانی در بیرجند و اشاره به حادثه مدرسه فیضیه برای نخستین بار مدتی بازداشت شد.<ref>نک: شرح اسم، ص128-149؛ روایتی از زندگی و زمانه حضرت آیتالله خامنهای، ص83 و 247.</ref> بعد از این تاریخ به دنبال فعالیتهای مختلف سیاسی ضد حکومت پهلوی چند بار دیگر در سالهای مختلف دستگیر شد. وی آخرین بار در سال ۱۳۵۶ش دستگیر و به ایرانشهر و سپس به جیرفت تبعید شد. <br />
<br />
با بالا گرفتن اعتراضات مردمی در سال ۱۳۵۷ش به مشهد بازگشت<ref>. شرح اسم، ص 574-613</ref> تا اینکه به دستور امام خمینی برای عضویت در شورای انقلاب اسلامی دعوت شد و به تهران آمد.<ref>. تاریخ سیاسی معاصر ایران، ج2، ص 439</ref> <br />
<br />
سید علی خامنهای در سال ۱۳۵۸ش همراه تنی چند از اعضای شورای انقلاب برای ادای فریضه [[حج تمتع]] رهسپار [[مکه]] شد.<ref>. روایتی از زندگی و زمانه حضرت آیتالله خامنهای، ص 242</ref><br />
===پس از انقلاب===<br />
آیتالله خامنهای پس از انقلاب عهدهدار مسئولیتهای متعددی مانند نماینده شورای انقلاب اسلامی در وزارت دفاع، معاونت وزارت دفاع، سرپرستی سپاه پاسداران بود. وی در تأسیس حزب جمهوری اسلامی نقش داشت و در سال ۱۳۵۹ش نیز نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی شد و امامت جمعه تهران را بر عهده گرفت. <br />
<br />
در سالهای ۱۳۶۰ و ۱۳۶۴ شمسی در دو دوره به ریاست جمهوری رسید<ref>. روایتی از زندگی و زمانه حضرت آیتالله سید علی خامنهای، ص 318، 355</ref> و در خرداد ۱۳۶۸ش نیز از طرف مجلس خبرگان، رهبر جمهوری اسلامی شد.<br />
<br />
وی به مدت ۳۶ سال رهبر ایران بود و در جنگ تحمیلی آمریکا و اسرائیل به ایران در نهم اسفند ۱۴۰۴ش در حمله هوایی به شهادت رسید.<ref>«[https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=62772 اطلاعیه شهادت حضرت آیتالله العظمی سیدعلی حسینی خامنهای رهبر انقلاب اسلامی]»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.</ref><br />
===ترور نافرجام در سال ۱۳۶۰ شمسی===<br />
سید علی خامنهای در ۶ تیر سال ۱۳۶۰ش، هنگام سخنرانی در مسجد ابوذر در [[تهران]]، هدف سوءقصد قرار گرفت<ref>هاشمی، انقلاب در...، ص۱۷۶.</ref> و از ناحیه کتف، سینه و دست راست مجروح شد.<ref>قبادی، [https://farsi.khamenei.ir/file/terror-6-tir/4%201.htm «گزارشی از ماجرای ترور ۶ تیر ۱۳۶۰»].</ref> گفته شده این ترور توسط گروه فرقان انجام شد؛<ref>[https://irdc.ir/fa/news/998 «بازخوانی 24 ترور پس از پیروزی انقلاب اسلامی»]، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.</ref> اما برخی، سازمان مجاهدین خلق را مسئول آن میدانند.<ref>[https://article.tebyan.net/95514 «ترور نافرجام آیت الله خامنهای»]، تبیان.</ref><br />
<br />
== رهبری حج ایرانیان ==<br />
[[پرونده:سید علی حسینی خامنه ای.jpg|بندانگشتی|تصویری از حضور آیتالله خامنهای در مراسم حج سال 1358 شمسی]]<br />
امور مرتبط با حج گزاری ایرانیان، با اشراف رهبر جمهوری اسلامی ایران و با نظارت نمایندگان او در [[حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت]] سامان می یابد. انتخاب [[امیر حج ایرانیان]] و رئیس [[بعثه مقام معظم رهبری]] که ساماندهی امور مذهبی و فرهنگی حج ایرانیان را بر عهده دارد از سوی رهبری صورت می گیرد. <br />
=== دیدارهای سالانه با مسئولان حج ===<br />
<br />
هر ساله، قبل از آغاز [[حج|مراسم حج]]، نماینده رهبری در بعثه به همراه رئیس سازمان حج و زیارت و کارکنان آن با رهبر دیدار میکردند. آیتالله سید علی خامنهای در این دیدارها به بیان رهنمودهایی درباره حج آن سال میپرداخت. همچنین پس از بازگشت به [[ایران]]، نماینده مقام معظم رهبری در امور حج با او ملاقات، و گزارش سفر حج را ارائه میکرد.<ref>. نمونه هایی از گزارش دیدارهای رهبری با کارگزاران حج را بنگرید در: حج 28، ص33؛ حج29، ص49، 561؛ حج 33، ص 33، ص 321.</ref> <br />
===پیام سالانه حج===<br />
[[پرونده:سید علی خامنه ای منا.jpg|بندانگشتی|اقدامات در پی شهادت [[حاجیان]] در فاجعه منا]]<br />
آیتالله سید علی خامنهای هر سال در ایام حج پیامی خطاب به مسلمانان جهان ارسال میکرد که شامل توصیههایی در جهت اصلاح وضعیت اجتماعی و سیاسی مسلمانان بود. این پیام توسط امیر حج ایرانیان، در مراسم [[برائت از مشرکان]] خوانده میشد. <ref>. برای نمونه: با کاروان صفا، ص 438، حج 28، ص 220؛ حج 23، ص 171</ref><br />
<br />
=== اقدامات در فاجعه منا ===<br />
بر اساس گزارشها، در پی سخنانی تهدیدآمیز سید علی خامنهای در سال 1394 در خطاب به مسئولان حج کشور عربستان سعودی<ref>[https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=30943 دفتر حفظ و نشر آثار رهبری]</ref>، امور بازگردانی اجساد شهدای [[منا]] از [[عربستان]] به [[ایران]] تسهیل و ممکن شد.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/بخش-سایت-خوان-62/3100591-اقدامات-رهبرانقلاب-بعداز-وقوع-فاجعه-منا-در-گفت-وگو-با-قاضی-عسگر روزنامه دنیای اقتصاد به نقل از حجت الاسلام قاضی عسگر نمایندهی ولیفقیه در امور حج و زیارت]</ref><br />
<br />
==حج در اندیشه آیتالله سید علی خامنهای==<br />
[[پرونده:بخشی از پیام رهبری به حاجیان در ۱۴۰۴.jpg|300px|thumb|left|بخشی از پیام رهبر دوم انقلاب به حاجیان در سال 1404]]<br />
{{جعبه نقل قول | عنوان= یادداشتی درباره اشتیاق سفر حج| نقلقول= این کتاب مرا باز در شور و حال حسرتآلود زیارت خانهی خدا و حرم رسولالله(ص) فرو برد. شور و حال و اشتیاقی که دیگر امیدی هم با آن نیست. تا به یاد دارم -از سالهای دور جوانی- هرگز دل خود را از آتش این اشتیاق، رها نیافتهام. اما حتی در دوران سیاه اختناق که هر روحانی بامعرفت و بیمعرفتی، با رغبت و یا حتی از سر سیری، آسان میتوانست در خط حج قرار بگیرد .. و من نمیتوانستم! یا بهتر بگویم: هیچ [[حملهدار]] و رئیس کاروانی از ترس ساواک شاه، نمیتوانست و جرأت نمیکرد نام مرا در فهرست حاجیهای خود -چه رسد به عنوان روحانی کاروان- بگذارد. بله، حتی در آن دوران سخت هم دلم از امید زیارت [[کعبه]] و بوسه زدن بر جای پای پیامبر(ص) در [[مکه]] و [[مدینه]]، خالی نمانده بود .. و این امید، اگرچه با حج ده روزهی سال 58 که به فضل شهید محلاتی قسمتم شد، برآورده گشت، اما آتش آن شوق سوزندهتر و مشتعلتر شد .. در سالهای ریاست جمهوری چشم امید به پس از آن دوران دوخته بودم .. اما امروز ..؟ شور و اشتیاقی بیسکون و امیدی تقریبا فرو مرده .. تنها تسلا به خواندن اینگونه سفرنامهها یا شنیدن آنها است که خود بازافزایندهی شوق نیز هست....» |تاریخ بایگانی | | منبع = https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=17811 دفتر حفظ و نشر آثار | تراز = چپ| عرض = 40۰px | اندازه خط = ۱۴px|رنگ پسزمینه=#DEB887| گیومه نقلقول = | تراز منبع = چپ}}<br />
بنابر سخنرانیها و پیامهای آیتالله خامنهای، [[حج]] در نظر او ابعادی چندگانه دارد و مناسک و شعائر این فریضه الهی، ثمرات و کارکردهای دینی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی مختلف و پرشماری به همراه میآورند. همچنین موسم حج موسم برادری، وحدت، طرح مسائل جوامع اسلامی و چارهجویی برای مبارزه با استکبار جهانی است.<br />
=== بعد معنوی ===<br />
ابعاد معنوی و روحانی حج، اثرات مهمی در تکامل فردی و جمعی مسلمانان دارد. جان گرفتن روح توحید و اعتماد به خدا از مهمترین ثمرات معنوی حج است که آیت الله خامنهای پیوسته بر آن تأکید داشته است.<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 98.</ref> در دیدگاه او، بُعد عبادی حج اثری بی بدیل در تقویت مقاومت افراد جامعه اسلامی دارد.<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 185.</ref> وی همچنین حاجیان را به تقویت عبودیت در ایام حج توصیه میکرد<ref>. صحیفه حج، ص 89، 91.</ref> و شناخت و معرفت را جزو بزرگترین دستاوردهای حج میدانست.<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 228.</ref> <br />
=== بعد اجتماعی و سیاسی===<br />
در بیانات شهید سید علی خامنهای، [[حج]]، افزون بر این که عبادت است، یک اجتماع و گردهمایی است و وجهه اجتماعی، از وجوه و ابعاد برجسته آن است. ایجاد ارتباط میان اجزای پراکنده جهان اسلام، از ثمرات مهم حج است و میتواند به گونهای بینظیر فرصت تبادل تجارب و بررسی و حل مسائل و مشکلات جهان اسلام را اعم از سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی فراهم کند.<ref> صحیفه حج، ج2، ص98 و 117.</ref><br />
<br />
از نگاه رهبر دوم انقلاب اسلامی، [[حاجی|حاجیان]] باید در [[ایام الحج|ایام حج]] تلاش کنند تا از حال دیگر مسلمانان اطلاع یابند و مشکلات آنان را دریابند.<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 46، 128.</ref> حج همانند کنگره عظیم سالیانه مسلمانان است که فوریترین دستور کار آن طرح مسائل روز مسلمانان در هر نقطه از جهان است.<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 68.</ref><br />
<br />
به نظر آیتالله خامنهای، آیین حج یکی از بزرگترین ابزارهای ایجاد وحدت بین مسلمانان است<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 60.</ref> و موسم حج، موسم همدلی و برادری و شور و شوق است که حج واقعی پیامآور آن است.<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 98.</ref><br />
<br />
==== برائت از مشرکان ====<br />
[[برائت از مشرکان]] در [[حج]]، جلوهای از بُعد سیاسی حج در اندیشه سید علی خامنهای است و در بسیاری از سخنرانیهایش درباره حج، بر برائت از مشرکان تأکید کرده است.<ref>صحیفه حج، ج2، ص26.</ref> به اعتقاد او، برائت از آمریکا و صهیونیسم، نفی ولایت استكبار و شعار برای تعمیم ولایت الهی شرط اصلی حج واقعی است.<ref>صحیفه حج، ج2، ص 59.</ref><br />
<br />
== حجگزاری ==<br />
سید علی خامنهای، بر اساس یادداشتی که خود او در حاشیه کتاب سفر به قبله نگاشته، تنها یک بار در سال 1358 به حج رفت و پیش از آن به دلیل محدودیتهای ساواک در رژیم پهلوی و پس از آن به دلیل مسئولیتهای سیاسی در جمهوری اسلامی فرصت و امکان حجگزاری نیافت.<br />
<ref name=":0">[https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=17811 دفتر حفظ و نشر آثار].</ref><br />
[[پرونده:سید علی حسینی خامنه ای 2.webp|بندانگشتی|آثار منتشره از رهبر شهید جمهوری اسلامی ایران]]<br />
<br />
==آثار مرتبط به حج==<br />
مجموعه بیانات رهبر دوم جمهوری اسلامی درباره حج به صورت کتابهایی جمعآوری شده و توسط [[پژوهشکده حج و زیارت]] به چاپ رسیده است. همچنین مناسک حج او و پاسخ به استفتائات مرتبط به حج در مجموعههایی منتشر شده است:<br />
* [[صحیفه حج (کتاب)|صحیفه حج]]، <br />
* [http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1421حج در اندیشه حضرت امام و مقام معظم رهبری]<br />
* [http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1359 ابعاد اخلاقی حج در پیام ها و سخنان مقام معظم رهبری] <br />
* [http://lib.hajj.ir/View/fa/BookAlphabet?SearchText=رهبری&SearchKind=Title اتحاد ملی و انسجام اسلامی در سپهر فکری امام (ره) و رهبری]<br />
* [http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1302 حج در اندیشه سیاسی اجتماعی مقام معظم رهبری]<br />
* مناسک حج مطابق با فتاوای حضرت امام خمینی با حواشی مقام معظم رهبری<br />
* [http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/933 استفتائات ویژه حج، از محضر مراجع عظام تقلید: همراه با ۱۲۲ استفتاء از محضر مقام معظم رهبری حضرت آیتالله العظمی خامنهای]<br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
== منابع ==<br />
* «[https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=62772 اطلاعیه شهادت حضرت آیتالله العظمی سیدعلی حسینی خامنهای رهبر انقلاب اسلامی]»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای، تاریخ نشر: ۱۴ اسفند ۱۴۰۴ش، تاریخ بازدید: ۲۰ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.<br />
* با کاروان صفا در سال 82: رسول جعفریان، تهران، انتشارات مشعر، 1383ش.<br />
* حج 28 (گزارشی از حجگزاری سال 1428ق.): رضا بابایی و علی اکبر جوانفکر، تهران، انتشارات مشعر، 1387ش. <br />
* حج 29: گزارش حج سال ۱۴۲9ق، حجتالله بیات و سید حسین اسحاقی، تهران، مشعر، 1388ش<br />
* حج33: گزارش حج سال 1433ق، سید مهدی علیزاده، تهران، مشعر، 1392<br />
* روایتی از زندگی و زمانه حضرت آیتالله سید علی خامنه ای، جعفر شیرعلینیا، تهران، سایان، 1394ش.<br />
* شرح اسم، هدایتالله بهبودی، تهران، موسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی، 1391ش.<br />
* صحیفه حج: مجموعه سخنان و پیامهای مقام معظم رهبری، حضرت آیتالله العظمی خامنهای، تهران، مشعر، 1382ش.<br />
* تاریخ سیاسی معاصر ایران: جلال الدین مدنی، قم، نشر الاسلامی، 1369ش.</div>Salar2https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D8%B9%D9%84%DB%8C_%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%8C_%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C&diff=69000سید علی حسینی خامنهای2026-07-21T04:24:06Z<p>Salar2: /* حجگزاری */</p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات اشخاص<br />
|عنوان = شهید سید علی خامنهای <br />
|تصویر = سید علی خامنهای در دیار با کارگزاران حج 1404.jpg<br />
|عرض تصویر = <br />
|توضیح تصویر = رهبر دوم انقلاب در دیدار با کارگزاران حج در سال 1404<br />
|نام کامل = سید علی حسینی خامنهای<br />
|کنیه = <br />
|لقب = <br />
|نسب = <br />
|زادروز = 1318ش.<br />
|کشور تولد = <br />
|شهر تولد = مشهد<br />
|محل زندگی = <br />
|مهاجر/انصار = <br />
|نام همسر = <br />
|فرزندان = <br />
|خویشاوندان سرشناس = <br />
|دین = <br />
|مذهب = <br />
|پیشه = <br />
|مناصب = رهبر دوم ایران بعد از انقلاب اسلامی<br />
|نحوه درگذشت/شهادت = شهادت در حمله اسرائیل و امریکا <br />
|تاریخ درگذشت = <!-- 09/12/1404 --><br />
|شهر درگذشت = <!-- تهران --><br />
|کشور درگذشت = <!-- ایران --><br />
|آرامگاه = <br />
<br />
|زمان اسلام آوردن = <br />
|نحوه اسلام آوردن = <br />
|حضور در جنگها = <br />
|هجرت به = <br />
|دلیل شهرت = <br />
|نقشهای برجسته = <br />
|دیگر فعالیتها = نظارت و مدیریت حج ایرانیان<br />
<br />
|نام زیارتگاه = <br />
|سمت = <br />
|خدمت = <br />
|محل اقدام = <br />
|سفر = <br />
|نوشتهها = <br />
|موقوفات = <br />
|بناهای ساخته شده = <br />
|مقام علمی = <br />
<br />
|پس از =<br />
|پیش از =<br />
<br />
|اساتید = <br />
|محل تحصیل = <br />
|اجازه روایت از = <br />
|اجازه اجتهاد از = <br />
|شاگردان = <br />
|اجازه روایت به = <br />
|اجازه اجتهاد به = <br />
|تالیفات = مناسک حج<br />
<br />
|فعالیت سیاسی = <br />
|فعالیت اجتماعی = <br />
|فعالیت مذهبی = <br />
<br />
|وبگاه رسمی = https://farsi.khamenei.ir/<br />
|امضا = <!-- sign.jpg --><br />
}}<br />
<br />
'''سید علی حسینی خامنهای''' مشهور به سید علی خامنهای (۱۳۱۸ش-۱۴۰۴ش)، دومین رهبر [[ایران|جمهوری اسلامی ایران]] بود. او از یاران نزدیک امام خمینی و از روحانیان مبارز علیه حکومت پهلوی بود. <br />
<br />
بعد از انقلاب مردم ایران در سال ۱۳۵۷ش، سمتهای سیاسی مهمی مانند ریاست جمهوری را به مدت هشت سال تجربه کرد و در سال ۱۳۶۸ به انتخاب مجلس خبرگان، به رهبری جمهوری اسلامی رسید. او ۳۶ سال رهبر جمهوری اسلامی ایران بود و در سال ۱۴۰۴ شمسی در حمله هوایی اسرائیل و آمریکا به شهادت رسید. <br />
<br />
ازجمله امور تحت نظارت رهبری، حج ایرانیان است و نمایندهای از سوی رهبر، سرپرست حجاج ایرانی را برعهده دارد. سید علی خامنهای، در طول دوران رهبری خود بر جمهوری اسلامی ایران، به امر حج اهتمام داشت و هر ساله دیدارهایی با کارگزاران حج برگزار میکرد. وی همچنین در بیانات خود بارها از اهمیت حج، و فرصت و ظرفیت این آیین اجتماعی اسلامی برای خودسازی معنوی و تقویت وحدت اسلامی، برائت از دشمنان سرزمینهای اسلامی و حل مشکلات جهان اسلام سخن گفته است. <br />
==زندگینامه==<br />
آیتالله سید علی خامنهای در سال ۱۳۱۸ش در [[مشهد]] به دنیا آمد. پدرش سیدجواد از مجتهدین و علمای مشهد بود. دوران ابتدایی و مقدماتی تحصیلات حوزوی را در مشهد سپری کرد و در سال ۱۳۳۶ش به عتبات عالیات رفت؛ اما یک سال بعد در سال ۱۳۳۷ش به [[ایران]] بازگشت و به [[قم]] رفت. وی در سال ۱۳۴۳ش به مشهد بازگشت.<ref>نک: روایتی از زندگی و زمانه حضرت آیتالله خامنهای، ص 49-56.</ref> <br />
===پیش از انقلاب===<br />
فعالیت سیاسی آیتالله سید علی خامنهای سال ۱۳۴۱ش، در ماجرای مخالفت [[امام خمینی]] با لایحه انجمنهای ایالتی و ولایتی آغاز شد. در سال ۱۳۴۲ش امام خمینی او را مأمور ارسال پیامهایی به آیتالله میلانی و برخی دیگر از علمای خراسان کرد. در همین سال آیتالله خامنهای به دلیل سخنرانی در بیرجند و اشاره به حادثه مدرسه فیضیه برای نخستین بار مدتی بازداشت شد.<ref>نک: شرح اسم، ص128-149؛ روایتی از زندگی و زمانه حضرت آیتالله خامنهای، ص83 و 247.</ref> بعد از این تاریخ به دنبال فعالیتهای مختلف سیاسی ضد حکومت پهلوی چند بار دیگر در سالهای مختلف دستگیر شد. وی آخرین بار در سال ۱۳۵۶ش دستگیر و به ایرانشهر و سپس به جیرفت تبعید شد. <br />
<br />
با بالا گرفتن اعتراضات مردمی در سال ۱۳۵۷ش به مشهد بازگشت<ref>. شرح اسم، ص 574-613</ref> تا اینکه به دستور امام خمینی برای عضویت در شورای انقلاب اسلامی دعوت شد و به تهران آمد.<ref>. تاریخ سیاسی معاصر ایران، ج2، ص 439</ref> <br />
<br />
سید علی خامنهای در سال ۱۳۵۸ش همراه تنی چند از اعضای شورای انقلاب برای ادای فریضه [[حج تمتع]] رهسپار [[مکه]] شد.<ref>. روایتی از زندگی و زمانه حضرت آیتالله خامنهای، ص 242</ref><br />
===پس از انقلاب===<br />
آیتالله خامنهای پس از انقلاب عهدهدار مسئولیتهای متعددی مانند نماینده شورای انقلاب اسلامی در وزارت دفاع، معاونت وزارت دفاع، سرپرستی سپاه پاسداران بود. وی در تأسیس حزب جمهوری اسلامی نقش داشت و در سال ۱۳۵۹ش نیز نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی شد و امامت جمعه تهران را بر عهده گرفت. <br />
<br />
در سالهای ۱۳۶۰ و ۱۳۶۴ شمسی در دو دوره به ریاست جمهوری رسید<ref>. روایتی از زندگی و زمانه حضرت آیتالله سید علی خامنهای، ص 318، 355</ref> و در خرداد ۱۳۶۸ش نیز از طرف مجلس خبرگان، رهبر جمهوری اسلامی شد.<br />
<br />
وی به مدت ۳۶ سال رهبر ایران بود و در جنگ تحمیلی آمریکا و اسرائیل به ایران در نهم اسفند ۱۴۰۴ش در حمله هوایی به شهادت رسید.<ref>«[https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=62772 اطلاعیه شهادت حضرت آیتالله العظمی سیدعلی حسینی خامنهای رهبر انقلاب اسلامی]»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.</ref><br />
===ترور نافرجام در سال ۱۳۶۰ شمسی===<br />
سید علی خامنهای در ۶ تیر سال ۱۳۶۰ش، هنگام سخنرانی در مسجد ابوذر در [[تهران]]، هدف سوءقصد قرار گرفت<ref>هاشمی، انقلاب در...، ص۱۷۶.</ref> و از ناحیه کتف، سینه و دست راست مجروح شد.<ref>قبادی، [https://farsi.khamenei.ir/file/terror-6-tir/4%201.htm «گزارشی از ماجرای ترور ۶ تیر ۱۳۶۰»].</ref> گفته شده این ترور توسط گروه فرقان انجام شد؛<ref>[https://irdc.ir/fa/news/998 «بازخوانی 24 ترور پس از پیروزی انقلاب اسلامی»]، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.</ref> اما برخی، سازمان مجاهدین خلق را مسئول آن میدانند.<ref>[https://article.tebyan.net/95514 «ترور نافرجام آیت الله خامنهای»]، تبیان.</ref><br />
<br />
== رهبری حج ایرانیان ==<br />
[[پرونده:سید علی حسینی خامنه ای.jpg|بندانگشتی|تصویری از حضور آیتالله خامنهای در مراسم حج سال 1358 شمسی]]<br />
امور مرتبط با حج گزاری ایرانیان، با اشراف رهبر جمهوری اسلامی ایران و با نظارت نمایندگان او در [[حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت]] سامان می یابد. انتخاب [[امیر حج ایرانیان]] و رئیس [[بعثه مقام معظم رهبری]] که ساماندهی امور مذهبی و فرهنگی حج ایرانیان را بر عهده دارد از سوی رهبری صورت می گیرد. <br />
=== دیدارهای سالانه با مسئولان حج ===<br />
<br />
هر ساله، قبل از آغاز [[حج|مراسم حج]]، نماینده رهبری در بعثه به همراه رئیس سازمان حج و زیارت و کارکنان آن با رهبر دیدار میکردند. آیتالله سید علی خامنهای در این دیدارها به بیان رهنمودهایی درباره حج آن سال میپرداخت. همچنین پس از بازگشت به [[ایران]]، نماینده مقام معظم رهبری در امور حج با او ملاقات، و گزارش سفر حج را ارائه میکرد.<ref>. نمونه هایی از گزارش دیدارهای رهبری با کارگزاران حج را بنگرید در: حج 28، ص33؛ حج29، ص49، 561؛ حج 33، ص 33، ص 321.</ref> <br />
===پیام سالانه حج===<br />
[[پرونده:سید علی خامنه ای منا.jpg|بندانگشتی|اقدامات در پی شهادت [[حاجیان]] در فاجعه منا]]<br />
آیتالله سید علی خامنهای هر سال در ایام حج پیامی خطاب به مسلمانان جهان ارسال میکرد که شامل توصیههایی در جهت اصلاح وضعیت اجتماعی و سیاسی مسلمانان بود. این پیام توسط امیر حج ایرانیان، در مراسم [[برائت از مشرکان]] خوانده میشد. <ref>. برای نمونه: با کاروان صفا، ص 438، حج 28، ص 220؛ حج 23، ص 171</ref><br />
<br />
=== اقدامات در فاجعه منا ===<br />
بر اساس گزارشها، در پی سخنانی تهدیدآمیز سید علی خامنهای در سال 1394 در خطاب به مسئولان حج کشور عربستان سعودی<ref>[https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=30943 دفتر حفظ و نشر آثار رهبری]</ref>، امور بازگردانی اجساد شهدای [[منا]] از [[عربستان]] به [[ایران]] تسهیل و ممکن شد.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-62/3100591-%D8%A7%D9%82%D8%AF%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%A8%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%B2-%D9%88%D9%82%D9%88%D8%B9-%D9%81%D8%A7%D8%AC%D8%B9%D9%87-%D9%85%D9%86%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%DA%AF%D9%81%D8%AA-%D9%88%DA%AF%D9%88-%D8%A8%D8%A7-%D9%82%D8%A7%D8%B6%DB%8C-%D8%B9%D8%B3%DA%AF%D8%B1 روزنامه دنیای اقتصاد به نقل از حجت الاسلام قاضی عسگر نمایندهی ولیفقیه در امور حج و زیارت]</ref><br />
<br />
==حج در اندیشه آیتالله سید علی خامنهای==<br />
[[پرونده:بخشی از پیام رهبری به حاجیان در ۱۴۰۴.jpg|300px|thumb|left|بخشی از پیام رهبر دوم انقلاب به حاجیان در سال 1404]]<br />
بنابر سخنرانیها و پیامهای آیتالله خامنهای، [[حج]] در نظر او ابعادی چندگانه دارد و مناسک و شعائر این فریضه الهی، ثمرات و کارکردهای دینی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی مختلف و پرشماری به همراه میآورند. همچنین موسم حج موسم برادری، وحدت، طرح مسائل جوامع اسلامی و چارهجویی برای مبارزه با استکبار جهانی است.<br />
=== بعد معنوی ===<br />
ابعاد معنوی و روحانی حج، اثرات مهمی در تکامل فردی و جمعی مسلمانان دارد. جان گرفتن روح توحید و اعتماد به خدا از مهمترین ثمرات معنوی حج است که آیت الله خامنهای پیوسته بر آن تأکید داشته است.<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 98.</ref> در دیدگاه او، بُعد عبادی حج اثری بی بدیل در تقویت مقاومت افراد جامعه اسلامی دارد.<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 185.</ref> وی همچنین حاجیان را به تقویت عبودیت در ایام حج توصیه میکرد<ref>. صحیفه حج، ص 89، 91.</ref> و شناخت و معرفت را جزو بزرگترین دستاوردهای حج میدانست.<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 228.</ref> <br />
=== بعد اجتماعی و سیاسی===<br />
در بیانات شهید سید علی خامنهای، [[حج]]، افزون بر این که عبادت است، یک اجتماع و گردهمایی است و وجهه اجتماعی، از وجوه و ابعاد برجسته آن است. ایجاد ارتباط میان اجزای پراکنده جهان اسلام، از ثمرات مهم حج است و میتواند به گونهای بینظیر فرصت تبادل تجارب و بررسی و حل مسائل و مشکلات جهان اسلام را اعم از سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی فراهم کند.<ref> صحیفه حج، ج2، ص98 و 117.</ref><br />
<br />
از نگاه رهبر دوم انقلاب اسلامی، [[حاجی|حاجیان]] باید در [[ایام الحج|ایام حج]] تلاش کنند تا از حال دیگر مسلمانان اطلاع یابند و مشکلات آنان را دریابند.<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 46، 128.</ref> حج همانند کنگره عظیم سالیانه مسلمانان است که فوریترین دستور کار آن طرح مسائل روز مسلمانان در هر نقطه از جهان است.<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 68.</ref><br />
<br />
به نظر آیتالله خامنهای، آیین حج یکی از بزرگترین ابزارهای ایجاد وحدت بین مسلمانان است<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 60.</ref> و موسم حج، موسم همدلی و برادری و شور و شوق است که حج واقعی پیامآور آن است.<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 98.</ref><br />
<br />
==== برائت از مشرکان ====<br />
[[برائت از مشرکان]] در [[حج]]، جلوهای از بُعد سیاسی حج در اندیشه سید علی خامنهای است و در بسیاری از سخنرانیهایش درباره حج، بر برائت از مشرکان تأکید کرده است.<ref>صحیفه حج، ج2، ص26.</ref> به اعتقاد او، برائت از آمریکا و صهیونیسم، نفی ولایت استكبار و شعار برای تعمیم ولایت الهی شرط اصلی حج واقعی است.<ref>صحیفه حج، ج2، ص 59.</ref><br />
<br />
== حجگزاری ==<br />
سید علی خامنهای، بر اساس یادداشتی که خود او در حاشیه کتاب سفر به قبله نگاشته، تنها یک بار در سال 1358 به حج رفت و پیش از آن به دلیل محدودیتهای ساواک در رژیم پهلوی و پس از آن به دلیل مسئولیتهای سیاسی در جمهوری اسلامی فرصت و امکان حجگزاری نیافت.<ref name=":0" /><br />
<br />
{{جعبه نقل قول | عنوان= یادداشتی درباره اشتیاق سفر حج| نقلقول= این کتاب مرا باز در شور و حال حسرتآلود زیارت خانهی خدا و حرم رسولالله(ص) فرو برد. شور و حال و اشتیاقی که دیگر امیدی هم با آن نیست. تا به یاد دارم -از سالهای دور جوانی- هرگز دل خود را از آتش این اشتیاق، رها نیافتهام. اما حتی در دوران سیاه اختناق که هر روحانی بامعرفت و بیمعرفتی، با رغبت و یا حتی از سر سیری، آسان میتوانست در خط حج قرار بگیرد .. و من نمیتوانستم! یا بهتر بگویم: هیچ [[حملهدار]] و رئیس کاروانی از ترس ساواک شاه، نمیتوانست و جرأت نمیکرد نام مرا در فهرست حاجیهای خود -چه رسد به عنوان روحانی کاروان- بگذارد. بله، حتی در آن دوران سخت هم دلم از امید زیارت [[کعبه]] و بوسه زدن بر جای پای پیامبر(ص) در [[مکه]] و [[مدینه]]، خالی نمانده بود .. و این امید، اگرچه با حج ده روزهی سال 58 که به فضل شهید محلاتی قسمتم شد، برآورده گشت، اما آتش آن شوق سوزندهتر و مشتعلتر شد .. در سالهای ریاست جمهوری چشم امید به پس از آن دوران دوخته بودم .. اما امروز ..؟ شور و اشتیاقی بیسکون و امیدی تقریبا فرو مرده .. تنها تسلا به خواندن اینگونه سفرنامهها یا شنیدن آنها است که خود بازافزایندهی شوق نیز هست....» |تاریخ بایگانی | | منبع = https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=17811 دفتر حفظ و نشر آثار | تراز = چپ| عرض = 40۰px | اندازه خط = ۱۴px|رنگ پسزمینه=#DEB887| گیومه نقلقول = | تراز منبع = چپ}}<br />
<ref name=":0">[https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=17811 دفتر حفظ و نشر آثار].</ref>[[پرونده:سید علی حسینی خامنه ای 2.webp|بندانگشتی|آثار منتشره از رهبر شهید جمهوری اسلامی ایران]]<br />
<br />
==آثار مرتبط به حج==<br />
مجموعه بیانات رهبر دوم جمهوری اسلامی درباره حج به صورت کتابهایی جمعآوری شده و توسط [[پژوهشکده حج و زیارت]] به چاپ رسیده است. همچنین مناسک حج او و پاسخ به استفتائات مرتبط به حج در مجموعههایی منتشر شده است:<br />
* [[صحیفه حج (کتاب)|صحیفه حج]]، <br />
* [http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1421حج در اندیشه حضرت امام و مقام معظم رهبری]<br />
* [http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1359 ابعاد اخلاقی حج در پیام ها و سخنان مقام معظم رهبری] <br />
* [http://lib.hajj.ir/View/fa/BookAlphabet?SearchText=%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C&SearchKind=Title اتحاد ملی و انسجام اسلامی در سپهر فکری امام (ره) و رهبری]<br />
* [http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1302 حج در اندیشه سیاسی اجتماعی مقام معظم رهبری]<br />
* مناسک حج مطابق با فتاوای حضرت امام خمینی با حواشی مقام معظم رهبری<br />
* [http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/933 استفتائات ویژه حج، از محضر مراجع عظام تقلید: همراه با ۱۲۲ استفتاء از محضر مقام معظم رهبری حضرت آیتالله العظمی خامنهای]<br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
== منابع ==<br />
* «[https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=62772 اطلاعیه شهادت حضرت آیتالله العظمی سیدعلی حسینی خامنهای رهبر انقلاب اسلامی]»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای، تاریخ نشر: ۱۴ اسفند ۱۴۰۴ش، تاریخ بازدید: ۲۰ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.<br />
* با کاروان صفا در سال 82: رسول جعفریان، تهران، انتشارات مشعر، 1383ش.<br />
* حج 28 (گزارشی از حجگزاری سال 1428ق.): رضا بابایی و علی اکبر جوانفکر، تهران، انتشارات مشعر، 1387ش. <br />
* حج 29: گزارش حج سال ۱۴۲9ق، حجتالله بیات و سید حسین اسحاقی، تهران، مشعر، 1388ش<br />
* حج33: گزارش حج سال 1433ق، سید مهدی علیزاده، تهران، مشعر، 1392<br />
* روایتی از زندگی و زمانه حضرت آیتالله سید علی خامنه ای، جعفر شیرعلینیا، تهران، سایان، 1394ش.<br />
* شرح اسم، هدایتالله بهبودی، تهران، موسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی، 1391ش.<br />
* صحیفه حج: مجموعه سخنان و پیامهای مقام معظم رهبری، حضرت آیتالله العظمی خامنهای، تهران، مشعر، 1382ش.<br />
* تاریخ سیاسی معاصر ایران: جلال الدین مدنی، قم، نشر الاسلامی، 1369ش.</div>Salar2https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D8%B9%D9%84%DB%8C_%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%8C_%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C&diff=68999سید علی حسینی خامنهای2026-07-21T04:23:25Z<p>Salar2: /* حجگزاری */</p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات اشخاص<br />
|عنوان = شهید سید علی خامنهای <br />
|تصویر = سید علی خامنهای در دیار با کارگزاران حج 1404.jpg<br />
|عرض تصویر = <br />
|توضیح تصویر = رهبر دوم انقلاب در دیدار با کارگزاران حج در سال 1404<br />
|نام کامل = سید علی حسینی خامنهای<br />
|کنیه = <br />
|لقب = <br />
|نسب = <br />
|زادروز = 1318ش.<br />
|کشور تولد = <br />
|شهر تولد = مشهد<br />
|محل زندگی = <br />
|مهاجر/انصار = <br />
|نام همسر = <br />
|فرزندان = <br />
|خویشاوندان سرشناس = <br />
|دین = <br />
|مذهب = <br />
|پیشه = <br />
|مناصب = رهبر دوم ایران بعد از انقلاب اسلامی<br />
|نحوه درگذشت/شهادت = شهادت در حمله اسرائیل و امریکا <br />
|تاریخ درگذشت = <!-- 09/12/1404 --><br />
|شهر درگذشت = <!-- تهران --><br />
|کشور درگذشت = <!-- ایران --><br />
|آرامگاه = <br />
<br />
|زمان اسلام آوردن = <br />
|نحوه اسلام آوردن = <br />
|حضور در جنگها = <br />
|هجرت به = <br />
|دلیل شهرت = <br />
|نقشهای برجسته = <br />
|دیگر فعالیتها = نظارت و مدیریت حج ایرانیان<br />
<br />
|نام زیارتگاه = <br />
|سمت = <br />
|خدمت = <br />
|محل اقدام = <br />
|سفر = <br />
|نوشتهها = <br />
|موقوفات = <br />
|بناهای ساخته شده = <br />
|مقام علمی = <br />
<br />
|پس از =<br />
|پیش از =<br />
<br />
|اساتید = <br />
|محل تحصیل = <br />
|اجازه روایت از = <br />
|اجازه اجتهاد از = <br />
|شاگردان = <br />
|اجازه روایت به = <br />
|اجازه اجتهاد به = <br />
|تالیفات = مناسک حج<br />
<br />
|فعالیت سیاسی = <br />
|فعالیت اجتماعی = <br />
|فعالیت مذهبی = <br />
<br />
|وبگاه رسمی = https://farsi.khamenei.ir/<br />
|امضا = <!-- sign.jpg --><br />
}}<br />
<br />
'''سید علی حسینی خامنهای''' مشهور به سید علی خامنهای (۱۳۱۸ش-۱۴۰۴ش)، دومین رهبر [[ایران|جمهوری اسلامی ایران]] بود. او از یاران نزدیک امام خمینی و از روحانیان مبارز علیه حکومت پهلوی بود. <br />
<br />
بعد از انقلاب مردم ایران در سال ۱۳۵۷ش، سمتهای سیاسی مهمی مانند ریاست جمهوری را به مدت هشت سال تجربه کرد و در سال ۱۳۶۸ به انتخاب مجلس خبرگان، به رهبری جمهوری اسلامی رسید. او ۳۶ سال رهبر جمهوری اسلامی ایران بود و در سال ۱۴۰۴ شمسی در حمله هوایی اسرائیل و آمریکا به شهادت رسید. <br />
<br />
ازجمله امور تحت نظارت رهبری، حج ایرانیان است و نمایندهای از سوی رهبر، سرپرست حجاج ایرانی را برعهده دارد. سید علی خامنهای، در طول دوران رهبری خود بر جمهوری اسلامی ایران، به امر حج اهتمام داشت و هر ساله دیدارهایی با کارگزاران حج برگزار میکرد. وی همچنین در بیانات خود بارها از اهمیت حج، و فرصت و ظرفیت این آیین اجتماعی اسلامی برای خودسازی معنوی و تقویت وحدت اسلامی، برائت از دشمنان سرزمینهای اسلامی و حل مشکلات جهان اسلام سخن گفته است. <br />
==زندگینامه==<br />
آیتالله سید علی خامنهای در سال ۱۳۱۸ش در [[مشهد]] به دنیا آمد. پدرش سیدجواد از مجتهدین و علمای مشهد بود. دوران ابتدایی و مقدماتی تحصیلات حوزوی را در مشهد سپری کرد و در سال ۱۳۳۶ش به عتبات عالیات رفت؛ اما یک سال بعد در سال ۱۳۳۷ش به [[ایران]] بازگشت و به [[قم]] رفت. وی در سال ۱۳۴۳ش به مشهد بازگشت.<ref>نک: روایتی از زندگی و زمانه حضرت آیتالله خامنهای، ص 49-56.</ref> <br />
===پیش از انقلاب===<br />
فعالیت سیاسی آیتالله سید علی خامنهای سال ۱۳۴۱ش، در ماجرای مخالفت [[امام خمینی]] با لایحه انجمنهای ایالتی و ولایتی آغاز شد. در سال ۱۳۴۲ش امام خمینی او را مأمور ارسال پیامهایی به آیتالله میلانی و برخی دیگر از علمای خراسان کرد. در همین سال آیتالله خامنهای به دلیل سخنرانی در بیرجند و اشاره به حادثه مدرسه فیضیه برای نخستین بار مدتی بازداشت شد.<ref>نک: شرح اسم، ص128-149؛ روایتی از زندگی و زمانه حضرت آیتالله خامنهای، ص83 و 247.</ref> بعد از این تاریخ به دنبال فعالیتهای مختلف سیاسی ضد حکومت پهلوی چند بار دیگر در سالهای مختلف دستگیر شد. وی آخرین بار در سال ۱۳۵۶ش دستگیر و به ایرانشهر و سپس به جیرفت تبعید شد. <br />
<br />
با بالا گرفتن اعتراضات مردمی در سال ۱۳۵۷ش به مشهد بازگشت<ref>. شرح اسم، ص 574-613</ref> تا اینکه به دستور امام خمینی برای عضویت در شورای انقلاب اسلامی دعوت شد و به تهران آمد.<ref>. تاریخ سیاسی معاصر ایران، ج2، ص 439</ref> <br />
<br />
سید علی خامنهای در سال ۱۳۵۸ش همراه تنی چند از اعضای شورای انقلاب برای ادای فریضه [[حج تمتع]] رهسپار [[مکه]] شد.<ref>. روایتی از زندگی و زمانه حضرت آیتالله خامنهای، ص 242</ref><br />
===پس از انقلاب===<br />
آیتالله خامنهای پس از انقلاب عهدهدار مسئولیتهای متعددی مانند نماینده شورای انقلاب اسلامی در وزارت دفاع، معاونت وزارت دفاع، سرپرستی سپاه پاسداران بود. وی در تأسیس حزب جمهوری اسلامی نقش داشت و در سال ۱۳۵۹ش نیز نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی شد و امامت جمعه تهران را بر عهده گرفت. <br />
<br />
در سالهای ۱۳۶۰ و ۱۳۶۴ شمسی در دو دوره به ریاست جمهوری رسید<ref>. روایتی از زندگی و زمانه حضرت آیتالله سید علی خامنهای، ص 318، 355</ref> و در خرداد ۱۳۶۸ش نیز از طرف مجلس خبرگان، رهبر جمهوری اسلامی شد.<br />
<br />
وی به مدت ۳۶ سال رهبر ایران بود و در جنگ تحمیلی آمریکا و اسرائیل به ایران در نهم اسفند ۱۴۰۴ش در حمله هوایی به شهادت رسید.<ref>«[https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=62772 اطلاعیه شهادت حضرت آیتالله العظمی سیدعلی حسینی خامنهای رهبر انقلاب اسلامی]»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.</ref><br />
===ترور نافرجام در سال ۱۳۶۰ شمسی===<br />
سید علی خامنهای در ۶ تیر سال ۱۳۶۰ش، هنگام سخنرانی در مسجد ابوذر در [[تهران]]، هدف سوءقصد قرار گرفت<ref>هاشمی، انقلاب در...، ص۱۷۶.</ref> و از ناحیه کتف، سینه و دست راست مجروح شد.<ref>قبادی، [https://farsi.khamenei.ir/file/terror-6-tir/4%201.htm «گزارشی از ماجرای ترور ۶ تیر ۱۳۶۰»].</ref> گفته شده این ترور توسط گروه فرقان انجام شد؛<ref>[https://irdc.ir/fa/news/998 «بازخوانی 24 ترور پس از پیروزی انقلاب اسلامی»]، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.</ref> اما برخی، سازمان مجاهدین خلق را مسئول آن میدانند.<ref>[https://article.tebyan.net/95514 «ترور نافرجام آیت الله خامنهای»]، تبیان.</ref><br />
<br />
== رهبری حج ایرانیان ==<br />
[[پرونده:سید علی حسینی خامنه ای.jpg|بندانگشتی|تصویری از حضور آیتالله خامنهای در مراسم حج سال 1358 شمسی]]<br />
امور مرتبط با حج گزاری ایرانیان، با اشراف رهبر جمهوری اسلامی ایران و با نظارت نمایندگان او در [[حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت]] سامان می یابد. انتخاب [[امیر حج ایرانیان]] و رئیس [[بعثه مقام معظم رهبری]] که ساماندهی امور مذهبی و فرهنگی حج ایرانیان را بر عهده دارد از سوی رهبری صورت می گیرد. <br />
=== دیدارهای سالانه با مسئولان حج ===<br />
<br />
هر ساله، قبل از آغاز [[حج|مراسم حج]]، نماینده رهبری در بعثه به همراه رئیس سازمان حج و زیارت و کارکنان آن با رهبر دیدار میکردند. آیتالله سید علی خامنهای در این دیدارها به بیان رهنمودهایی درباره حج آن سال میپرداخت. همچنین پس از بازگشت به [[ایران]]، نماینده مقام معظم رهبری در امور حج با او ملاقات، و گزارش سفر حج را ارائه میکرد.<ref>. نمونه هایی از گزارش دیدارهای رهبری با کارگزاران حج را بنگرید در: حج 28، ص33؛ حج29، ص49، 561؛ حج 33، ص 33، ص 321.</ref> <br />
===پیام سالانه حج===<br />
[[پرونده:سید علی خامنه ای منا.jpg|بندانگشتی|اقدامات در پی شهادت [[حاجیان]] در فاجعه منا]]<br />
آیتالله سید علی خامنهای هر سال در ایام حج پیامی خطاب به مسلمانان جهان ارسال میکرد که شامل توصیههایی در جهت اصلاح وضعیت اجتماعی و سیاسی مسلمانان بود. این پیام توسط امیر حج ایرانیان، در مراسم [[برائت از مشرکان]] خوانده میشد. <ref>. برای نمونه: با کاروان صفا، ص 438، حج 28، ص 220؛ حج 23، ص 171</ref><br />
<br />
=== اقدامات در فاجعه منا ===<br />
بر اساس گزارشها، در پی سخنانی تهدیدآمیز سید علی خامنهای در سال 1394 در خطاب به مسئولان حج کشور عربستان سعودی<ref>[https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=30943 دفتر حفظ و نشر آثار رهبری]</ref>، امور بازگردانی اجساد شهدای [[منا]] از [[عربستان]] به [[ایران]] تسهیل و ممکن شد.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-62/3100591-%D8%A7%D9%82%D8%AF%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%A8%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%B2-%D9%88%D9%82%D9%88%D8%B9-%D9%81%D8%A7%D8%AC%D8%B9%D9%87-%D9%85%D9%86%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%DA%AF%D9%81%D8%AA-%D9%88%DA%AF%D9%88-%D8%A8%D8%A7-%D9%82%D8%A7%D8%B6%DB%8C-%D8%B9%D8%B3%DA%AF%D8%B1 روزنامه دنیای اقتصاد به نقل از حجت الاسلام قاضی عسگر نمایندهی ولیفقیه در امور حج و زیارت]</ref><br />
<br />
==حج در اندیشه آیتالله سید علی خامنهای==<br />
[[پرونده:بخشی از پیام رهبری به حاجیان در ۱۴۰۴.jpg|300px|thumb|left|بخشی از پیام رهبر دوم انقلاب به حاجیان در سال 1404]]<br />
بنابر سخنرانیها و پیامهای آیتالله خامنهای، [[حج]] در نظر او ابعادی چندگانه دارد و مناسک و شعائر این فریضه الهی، ثمرات و کارکردهای دینی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی مختلف و پرشماری به همراه میآورند. همچنین موسم حج موسم برادری، وحدت، طرح مسائل جوامع اسلامی و چارهجویی برای مبارزه با استکبار جهانی است.<br />
=== بعد معنوی ===<br />
ابعاد معنوی و روحانی حج، اثرات مهمی در تکامل فردی و جمعی مسلمانان دارد. جان گرفتن روح توحید و اعتماد به خدا از مهمترین ثمرات معنوی حج است که آیت الله خامنهای پیوسته بر آن تأکید داشته است.<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 98.</ref> در دیدگاه او، بُعد عبادی حج اثری بی بدیل در تقویت مقاومت افراد جامعه اسلامی دارد.<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 185.</ref> وی همچنین حاجیان را به تقویت عبودیت در ایام حج توصیه میکرد<ref>. صحیفه حج، ص 89، 91.</ref> و شناخت و معرفت را جزو بزرگترین دستاوردهای حج میدانست.<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 228.</ref> <br />
=== بعد اجتماعی و سیاسی===<br />
در بیانات شهید سید علی خامنهای، [[حج]]، افزون بر این که عبادت است، یک اجتماع و گردهمایی است و وجهه اجتماعی، از وجوه و ابعاد برجسته آن است. ایجاد ارتباط میان اجزای پراکنده جهان اسلام، از ثمرات مهم حج است و میتواند به گونهای بینظیر فرصت تبادل تجارب و بررسی و حل مسائل و مشکلات جهان اسلام را اعم از سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی فراهم کند.<ref> صحیفه حج، ج2، ص98 و 117.</ref><br />
<br />
از نگاه رهبر دوم انقلاب اسلامی، [[حاجی|حاجیان]] باید در [[ایام الحج|ایام حج]] تلاش کنند تا از حال دیگر مسلمانان اطلاع یابند و مشکلات آنان را دریابند.<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 46، 128.</ref> حج همانند کنگره عظیم سالیانه مسلمانان است که فوریترین دستور کار آن طرح مسائل روز مسلمانان در هر نقطه از جهان است.<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 68.</ref><br />
<br />
به نظر آیتالله خامنهای، آیین حج یکی از بزرگترین ابزارهای ایجاد وحدت بین مسلمانان است<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 60.</ref> و موسم حج، موسم همدلی و برادری و شور و شوق است که حج واقعی پیامآور آن است.<ref>. صحیفه حج، ج2، ص 98.</ref><br />
<br />
==== برائت از مشرکان ====<br />
[[برائت از مشرکان]] در [[حج]]، جلوهای از بُعد سیاسی حج در اندیشه سید علی خامنهای است و در بسیاری از سخنرانیهایش درباره حج، بر برائت از مشرکان تأکید کرده است.<ref>صحیفه حج، ج2، ص26.</ref> به اعتقاد او، برائت از آمریکا و صهیونیسم، نفی ولایت استكبار و شعار برای تعمیم ولایت الهی شرط اصلی حج واقعی است.<ref>صحیفه حج، ج2، ص 59.</ref><br />
<br />
== حجگزاری ==<br />
سید علی خامنهای، بر اساس یادداشتی که خود او در حاشیه کتاب سفر به قبله نگاشته، تنها یک بار در سال 1358 به حج رفت و پیش از آن به دلیل محدودیتهای ساواک در رژیم پهلوی و پس از آن به دلیل مسئولیتهای سیاسی در جمهوری اسلامی فرصت و امکان حجگزاری نیافت.<ref name=":0" /><br />
<br />
{{جعبه نقل قول | عنوان= یادداشت رهبر دوم بر حاشیه کتاب سفر به قبله| نقلقول= این کتاب مرا باز در شور و حال حسرتآلود زیارت خانهی خدا و حرم رسولالله(ص) فرو برد. شور و حال و اشتیاقی که دیگر امیدی هم با آن نیست. تا به یاد دارم -از سالهای دور جوانی- هرگز دل خود را از آتش این اشتیاق، رها نیافتهام. اما حتی در دوران سیاه اختناق که هر روحانی بامعرفت و بیمعرفتی، با رغبت و یا حتی از سر سیری، آسان میتوانست در خط حج قرار بگیرد .. و من نمیتوانستم! یا بهتر بگویم: هیچ [[حملهدار]] و رئیس کاروانی از ترس ساواک شاه، نمیتوانست و جرأت نمیکرد نام مرا در فهرست حاجیهای خود -چه رسد به عنوان روحانی کاروان- بگذارد. بله، حتی در آن دوران سخت هم دلم از امید زیارت [[کعبه]] و بوسه زدن بر جای پای پیامبر(ص) در [[مکه]] و [[مدینه]]، خالی نمانده بود .. و این امید، اگرچه با حج ده روزهی سال 58 که به فضل شهید محلاتی قسمتم شد، برآورده گشت، اما آتش آن شوق سوزندهتر و مشتعلتر شد .. در سالهای ریاست جمهوری چشم امید به پس از آن دوران دوخته بودم .. اما امروز ..؟ شور و اشتیاقی بیسکون و امیدی تقریبا فرو مرده .. تنها تسلا به خواندن اینگونه سفرنامهها یا شنیدن آنها است که خود بازافزایندهی شوق نیز هست....» |تاریخ بایگانی | | منبع = https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=17811 دفتر حفظ و نشر آثار | تراز = چپ| عرض = 32۰px | اندازه خط = ۱۴px|رنگ پسزمینه=#DEB887| گیومه نقلقول = | تراز منبع = چپ}}<br />
<ref name=":0">[https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=17811 دفتر حفظ و نشر آثار].</ref>[[پرونده:سید علی حسینی خامنه ای 2.webp|بندانگشتی|آثار منتشره از رهبر شهید جمهوری اسلامی ایران]]<br />
<br />
==آثار مرتبط به حج==<br />
مجموعه بیانات رهبر دوم جمهوری اسلامی درباره حج به صورت کتابهایی جمعآوری شده و توسط [[پژوهشکده حج و زیارت]] به چاپ رسیده است. همچنین مناسک حج او و پاسخ به استفتائات مرتبط به حج در مجموعههایی منتشر شده است:<br />
* [[صحیفه حج (کتاب)|صحیفه حج]]، <br />
* [http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1421حج در اندیشه حضرت امام و مقام معظم رهبری]<br />
* [http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1359 ابعاد اخلاقی حج در پیام ها و سخنان مقام معظم رهبری] <br />
* [http://lib.hajj.ir/View/fa/BookAlphabet?SearchText=%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C&SearchKind=Title اتحاد ملی و انسجام اسلامی در سپهر فکری امام (ره) و رهبری]<br />
* [http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1302 حج در اندیشه سیاسی اجتماعی مقام معظم رهبری]<br />
* مناسک حج مطابق با فتاوای حضرت امام خمینی با حواشی مقام معظم رهبری<br />
* [http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/933 استفتائات ویژه حج، از محضر مراجع عظام تقلید: همراه با ۱۲۲ استفتاء از محضر مقام معظم رهبری حضرت آیتالله العظمی خامنهای]<br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
== منابع ==<br />
* «[https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=62772 اطلاعیه شهادت حضرت آیتالله العظمی سیدعلی حسینی خامنهای رهبر انقلاب اسلامی]»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای، تاریخ نشر: ۱۴ اسفند ۱۴۰۴ش، تاریخ بازدید: ۲۰ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.<br />
* با کاروان صفا در سال 82: رسول جعفریان، تهران، انتشارات مشعر، 1383ش.<br />
* حج 28 (گزارشی از حجگزاری سال 1428ق.): رضا بابایی و علی اکبر جوانفکر، تهران، انتشارات مشعر، 1387ش. <br />
* حج 29: گزارش حج سال ۱۴۲9ق، حجتالله بیات و سید حسین اسحاقی، تهران، مشعر، 1388ش<br />
* حج33: گزارش حج سال 1433ق، سید مهدی علیزاده، تهران، مشعر، 1392<br />
* روایتی از زندگی و زمانه حضرت آیتالله سید علی خامنه ای، جعفر شیرعلینیا، تهران، سایان، 1394ش.<br />
* شرح اسم، هدایتالله بهبودی، تهران، موسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی، 1391ش.<br />
* صحیفه حج: مجموعه سخنان و پیامهای مقام معظم رهبری، حضرت آیتالله العظمی خامنهای، تهران، مشعر، 1382ش.<br />
* تاریخ سیاسی معاصر ایران: جلال الدین مدنی، قم، نشر الاسلامی، 1369ش.</div>Salar2