آستان مقدس امام حسین(ع) - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Kamran: /* تاریخ آستان از سده چهارم تا دهم */

2025-06-23T15:06:14Z

تاریخ آستان از سده چهارم تا دهم

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۳ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۳۶
خط ۴۸:		خط ۴۸:
	==تاریخ آستان از سده چهارم تا دهم==		==تاریخ آستان از سده چهارم تا دهم==

	~~===آل بویه===~~		* ساختن‌ بارگاه امام حسین(ع) به دستور [[عضدالدوله دیلمی]]، از امرای [[آل بویه]]، در سال 369 قمری.<ref>نزهة القلوب، ص32.</ref> <ref>الکامل فی التاریخ، ج8، ص705.</ref>
			* زیارت عضد‌الدوله در سال 371 قمری از قبر امام حسین(ع) کمک‌های مالی به سادات علوی و مردم ساکن مجاور بارگاه.<ref>فرحة الغری فی تعیین قبر امیرالمؤمنین علی(ع)، صص 292 و 293.</ref>
	* ~~گزارش عمارت و~~ ساختن‌ بارگاه ~~مطهر~~ امام حسین(ع) به دستور [[عضدالدوله دیلمی]]، از امرای [[آل بویه]]، در ~~منابع تاریخی آمده است~~.<ref>نزهة القلوب، ص32.</ref> ~~ابن‌اثیر نیز در تاریخ خود به اقدامات عمرانی عضدالدوله در کربلا در سال 369 قمری اشاره کرده است.~~<ref>الکامل فی التاریخ، ج8، ص705.</ref> ~~او همچنین~~ در سال 371 قمری ~~به زیارت~~ قبر ~~مطهر~~ امام حسین(ع) ~~مشرف شد و~~ به سادات علوی و مردم ساکن مجاور بارگاه ~~مقدس، کمک‌های مالی و غیرمالی فراوانی کرد~~.<ref>فرحة الغری فی تعیین قبر امیرالمؤمنین علی(ع)، صص 292 و 293.</ref>
	* در سال 369 [[ضبّة بن محمد اسدی]] که به راهزنی می‌پرداخت، بارگاه امام حسین را غارت کرد.<ref>الکامل فی التاریخ، ج8، ص710.</ref>		* در سال 369 [[ضبّة بن محمد اسدی]] که به راهزنی می‌پرداخت، بارگاه امام حسین را غارت کرد.<ref>الکامل فی التاریخ، ج8، ص710.</ref>
	* در سال 407 گنبد حرم امام حسین(ع) و رواق‌های آن در آتش سوخت.<ref>المنتظم، ج15، ص120؛ الکامل فی التاریخ، ج9، ص295.</ref>		* در سال 407 گنبد حرم امام حسین(ع) و رواق‌های آن در آتش سوخت.<ref>المنتظم، ج15، ص120؛ الکامل فی التاریخ، ج9، ص295.</ref>
	* در سال 400 یا 403 یا 407 به دستور ابوالحسن بن فضل رامهرمزی، وزیر سلطان‌الدوله، حصاری برای حرم امام حسین(ع) ساخته شد.<ref>المنتظم، ابن‌جوزی، ج15، ص120، بازسازی تاریخ فراموش شده، ص 17</ref>		* در سال 400 یا 403 یا 407 به دستور ابوالحسن بن فضل رامهرمزی، وزیر سلطان‌الدوله، حصاری برای حرم امام حسین(ع) ساخته شد.<ref>المنتظم، ابن‌جوزی، ج15، ص120، بازسازی تاریخ فراموش شده، ص 17</ref>
	* در سال 436 سلطان ابوکالیجار مرزبان بن سلطان‌الدوله بویهی (متوفای 440ق) به زیارت حرم امام حسین(ع) در [[کربلا]] و [[حرم امام علی]](ع) در [[نجف]]، مشرف شد.<ref>الکامل فی التاریخ، ج9، ص525.</ref>		* در سال 436 سلطان ابوکالیجار مرزبان بن سلطان‌الدوله بویهی (متوفای 440ق) به زیارت حرم امام حسین(ع) در [[کربلا]] و [[حرم امام علی]](ع) در [[نجف]]، مشرف شد.<ref>الکامل فی التاریخ، ج9، ص525.</ref>

	~~===سلجوقیان و ایلخانان===~~

	* در سال 479 [[سلطان ملکشاه سلجوقی]] به همراه وزیرش نظام‌الملک، بارگاه مطهر امام حسین(ع) را زیارت کردند.<ref>مرآة الزمان فی تواریخ الاعیان، یوسف بن قزاوغلی (سبط ابن الجوزی)، ج19، ص407.</ref>ملکشاه در این سفر دستور بازسازی دیوار حرم را صادر کرد.<ref>المنتظم، ج16، ص259؛ مرآة الزمان فی تواریخ الاعیان، ج19، ص407.</ref>		* در سال 479 [[سلطان ملکشاه سلجوقی]] به همراه وزیرش نظام‌الملک، بارگاه مطهر امام حسین(ع) را زیارت کردند.<ref>مرآة الزمان فی تواریخ الاعیان، یوسف بن قزاوغلی (سبط ابن الجوزی)، ج19، ص407.</ref>ملکشاه در این سفر دستور بازسازی دیوار حرم را صادر کرد.<ref>المنتظم، ج16، ص259؛ مرآة الزمان فی تواریخ الاعیان، ج19، ص407.</ref>

	* درسال 529 [[المسترشد بالله]]، خلیفه ~~عباسی، به این بهانه که «قبر، نیازی به خزانه ندارد»،~~ اموال حرم حسینی و کربلا و نجف را غارت کرد و آن را میان لشکریان خود تقسیم کرد~~. اما طولی نکشید که او و پسرش، به قتل رسیدند~~. <ref>المنتظم، ج17، ص299 و 300.</ref>		* درسال 529 [[المسترشد بالله]]، خلیفه عباسی اموال حرم حسینی و کربلا و نجف را غارت کرد و آن را میان لشکریان خود تقسیم کرد.<ref>المنتظم، ج17، ص299 و 300.</ref>
	* در ربیع‌الثانی سال 553 ~~نیز~~ [[المقتفی لامرالله‌]]<ref>المنتظم، ج18، ص125.</ref> حرم امام حسین را زیارت کرد.		* در ربیع‌الثانی سال 553 [[المقتفی لامرالله‌]]<ref>المنتظم، ج18، ص125.</ref> حرم امام حسین را زیارت کرد.
	* در سال 698 و ۷۰۱ سلطان [[غازان خان\|غازان]]، پادشاه ایلخانی، کربلا و نجف را زیارت کرد.<ref>الحوادث الجامعة، ابن الفوطی، ص333.</ref>		* در سال 698 و ۷۰۱ سلطان [[غازان خان\|غازان]]، پادشاه ایلخانی، کربلا و نجف را زیارت کرد.<ref>الحوادث الجامعة، ابن الفوطی، ص333.</ref>

	===بازسازی‌های آل جلایر===		===بازسازی‌های آل جلایر===

	* در سال 767 امین‌الدین مرجان بن عبدالله که سلطان اویس، پادشاه [[آل‌جلایر]]، او را والی [[بغداد]]، نموده بود، به کربلا آمد و در مجاورت آستان امام حسین(ع) مسجد و مناره‌ای ساخت و املاک خود در بغداد، کربلا و عین‌التمر را وقف آن نمود. مناره این مسجد که به نام «[[مناره عبد]]» شناخته می‌شد.در همین سال، سلطان اویس، نیز به بازسازی و توسعه بنای آستان مقدس اقدام نمود و پس از وی، فرزندانش به نام‌های سلطان حسن و سلطان حسین، کار تکمیل بنا و توسعه را ادامه دادند. تاریخ این توسعه بنای آستان، در کتیبه‌ای در محلی که امروزه در حرم امام حسین(ع) به نام «[[نخله مریم]]» شناخته می‌شود، ثبت شده بود. اما در سال 1216 قمری، عثمانی‌ها آن را از محل خود برداشتند.عبدالجواد کلیددار معتقد است که ساختمان کنونی آستان امام حسین(ع)، مربوط به توسعه بنای آن در دوره سلطان اویس است. اما پس از آن، بارها دولتمردان شیعه و عثمانی‌ها، در آن بازسازی و تغییراتی ایجاد کرده‌اند. در نتیجه، به‌صورت اولیه خود، باقی نمانده است.<ref>[[تاریخ کربلاء و حائر الحسین(ع) (کتاب)\|تاریخ کربلا و حائر حسینی]]، عبدالجواد کلیددار، ص244 و 247.</ref> می‌گویند در جریان توسعه آل جلایر، دو مناره، مجاور ایوان اصلی حرم ایجاد شد که [[علامه سماوی]]، ماده تاریخ آن را عبارت «دو ستون زرین»، معادل 793 ه. ق، گفته است.<ref>مجالی اللطف بارض الطف، الشیخ محمد السماوی، ص304.</ref>		* در سال 767 امین‌الدین مرجان بن عبدالله که سلطان اویس، پادشاه [[آل‌جلایر]]، او را والی [[بغداد]]، نموده بود، به کربلا آمد و در مجاورت آستان امام حسین(ع) مسجد و مناره‌ای ساخت و املاک خود در بغداد، کربلا و عین‌التمر را وقف آن نمود. مناره این مسجد که به نام «[[مناره عبد]]» شناخته می‌شد. در همین سال، سلطان اویس، نیز به بازسازی و توسعه بنای آستان مقدس اقدام نمود و پس از وی، فرزندانش به نام‌های سلطان حسن و سلطان حسین، کار تکمیل بنا و توسعه را ادامه دادند. تاریخ این توسعه بنای آستان، در کتیبه‌ای در محلی که امروزه در حرم امام حسین(ع) به نام «[[نخله مریم]]» شناخته می‌شود، ثبت شده بود. اما در سال 1216 قمری، عثمانی‌ها آن را از محل خود برداشتند.عبدالجواد کلیددار معتقد است که ساختمان کنونی آستان امام حسین(ع)، مربوط به توسعه بنای آن در دوره سلطان اویس است. اما پس از آن، بارها دولتمردان شیعه و عثمانی‌ها، در آن بازسازی و تغییراتی ایجاد کرده‌اند. در نتیجه، به‌صورت اولیه خود، باقی نمانده است.<ref>[[تاریخ کربلاء و حائر الحسین(ع) (کتاب)\|تاریخ کربلا و حائر حسینی]]، عبدالجواد کلیددار، ص244 و 247.</ref> می‌گویند در جریان توسعه آل جلایر، دو مناره، مجاور ایوان اصلی حرم ایجاد شد که [[علامه سماوی]]، ماده تاریخ آن را عبارت «دو ستون زرین»، معادل 793 ه. ق، گفته است.<ref>مجالی اللطف بارض الطف، الشیخ محمد السماوی، ص304.</ref>

	==بازسازی‌ها در عصر صفوی==		==بازسازی‌ها در عصر صفوی==

Kamran: /* شکل‌گیری */

2025-06-23T14:47:17Z

شکل‌گیری

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۳ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۱۷
خط ۲۴:		خط ۲۴:
	صحن مطهر به مساحت 1500 متر مربع حرم را احاطه کرده‌ است. این صحن دارای ده درب ورودی بوده و هرکدام از درب‌ها به یکی از محله‌های کربلا باز می‌شود. اطراف صحن ایوان‌های بزرگی وجود دارد که مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از: ایوان طلا، ایوان ناصری و ایوان وزیر. در طبقه دوم حرم مطهر گنجینه آستان وجود دارد و اشیاء نفیسی که شاهان ایران و هند و دیگران به حرم اهداء کر‌ده‌اند، در آنجا نگهداری‌ می‌شود.		صحن مطهر به مساحت 1500 متر مربع حرم را احاطه کرده‌ است. این صحن دارای ده درب ورودی بوده و هرکدام از درب‌ها به یکی از محله‌های کربلا باز می‌شود. اطراف صحن ایوان‌های بزرگی وجود دارد که مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از: ایوان طلا، ایوان ناصری و ایوان وزیر. در طبقه دوم حرم مطهر گنجینه آستان وجود دارد و اشیاء نفیسی که شاهان ایران و هند و دیگران به حرم اهداء کر‌ده‌اند، در آنجا نگهداری‌ می‌شود.

	==~~شکل‌گیری~~==		== دفن شهدای کربلا ==
			پس از [[واقعه عاشورا]] گروهی از [[قبیله بنی‌اسد]] به محل جنگ آمدند و پیکر شهدا را دفن کردند.<ref>الارشاد، ج2، ص114.</ref>

	~~===دفن شهدای کربلا===~~		برخی نخستین زائر امام حسین(ع) را «[[عبیدالله بن حر جعفی]]» دانسته‌اند<ref>تاریخ مرقد الحسین والعباس(ع)، آل‌طعمه، ص72.</ref>
	به نوشته [[شیخ مفید]]، پس از [[واقعه عاشورا]]، لشکر [[عمر سعد]] به [[کوفه]] بازگشتند، گروهی از [[قبیله بنی‌اسد]] به محل جنگ آمدند و بر پیکر [[امام حسین(ع)]] و یاران ایشان، نماز خواندند و آنها را دفن کردند. آنها امام حسین(ع) را در محل قبر کنونی ایشان و فرزندش [[علی‌اکبر]] را پایین پای آن حضرت، به خاک سپردند. سایر [[شهدای کربلا]] را نیز در یک‌جا، کنار یکدیگر در امتداد پایین پای امام، دفن کردند. [[حضرت عباس(ع)]] را نیز در محل شهادت وی، در مسیر غاضریه، جایی که امروزه بارگاه ایشان قرار دارد، به خاک سپردند.<ref>الارشاد، ج2، ص114.</ref> بنا به گزارشی دیگر بنی‌اسد، [[حبیب بن مظاهر]] را در محلی نزدیک بالا سر امام حسین(ع) دفن کردند و [[بنی‌تمیم]]، [[حر بن یزید ریاحی]] را به نقطه‌ای در فاصله یک میل از قبر حسین(ع) منتقل و در آنجا دفن کردند.<ref>ابصار العین فی انصار الحسین، سماوی، ص219.</ref>

	~~===نخستین زائر===~~
	برخی نخستین زائر امام حسین(ع) را «[[عبیدالله بن حر جعفی]]» دانسته‌اند<ref>تاریخ مرقد الحسین والعباس(ع)، آل‌طعمه، ص72.</ref> که پس از واقعه عاشورا، همراه یارانش به کربلا رفت و ابیاتی در رثای امام حسین(ع) و بیان پشیمانی خود از یاری نکردن آن حضرت، سرود.<ref>تاریخ الطبری، ج5، ص470.</ref>

	[[پرونده:117.jpg\|بندانگشتی\|300px\|نمای قدیمی از حرم مطهر امام حسین(ع)]]		[[پرونده:117.jpg\|بندانگشتی\|300px\|نمای قدیمی از حرم مطهر امام حسین(ع)]]

	اما ~~بیشتر علمای شیعه~~ نخستین زائر قبر امام(ع) را «[[جابر بن عبدالله انصاری]]»، صحابی بزرگ [[پیامبر(ص)]] می‌دانند که ~~در نخستین سالروز [[اربعین حسینی]]~~ در 20 صفر سال 61 ~~ه. ق،~~ به زیارت امام(ع) مشرف شد.<ref>مسارّ الشیعة، الشیخ المفید، ص46؛ مصباح المتهجد، الطوسی، ج2، ص787؛ العدد القویة، العلامة الحلی، ص219.</ref> جزئیات حضور جابر در [[کربلا]] مورد اختلاف است.<ref>برای آگاهی بیشتر، ر. ک: تاریخ در آینه پژوهش، «پژوهشی در اربعین حسینی(ع)»، محسن رنجبر، ش 5، بهار 1384، ص157 و 192.</ref>		اما روایات مشهورتر نخستین زائر قبر امام(ع) را «[[جابر بن عبدالله انصاری]]»، صحابی بزرگ [[پیامبر(ص)]] می‌دانند که در 20 صفر سال 61 قمری به زیارت امام(ع) مشرف شد.<ref>مسارّ الشیعة، الشیخ المفید، ص46؛ مصباح المتهجد، الطوسی، ج2، ص787؛ العدد القویة، العلامة الحلی، ص219.</ref> جزئیات حضور جابر در [[کربلا]] مورد اختلاف است.<ref>برای آگاهی بیشتر، ر. ک: تاریخ در آینه پژوهش، «پژوهشی در اربعین حسینی(ع)»، محسن رنجبر، ش 5، بهار 1384، ص157 و 192.</ref>

	==~~=گزارش‌هایی درباره اولین بناها=~~==		== تاریخچه بنای مقبره امام حسین ==
	درباره نخستین ساختمان بنا شده بر قبر شریف امام حسین(ع)، اطلاع دقیقی در دست نیست. برخی گفته‌اند قبیله بنی‌اسد که امام حسین(ع) و سایر شهیدان را به خاک سپردند، نخستین کسانی بودند که بر قبور آنان، تربتی ساختند. اما به نوشته برخی دیگر، [[مختار ثقفی]]، نخستین کسی بود که به ساخت‌وساز بر قبر مطهر اقدام نمود.<ref>[[تاریخ کربلاء و حائر الحسین(ع) (کتاب)\|تاریخ کربلا و حائر حسینی]]، عبدالجواد الکلیددار، ص208؛ نزهة اهل الحرمین فی عمارة المشهدین، السید حسن الصدر، ص23.</ref>		درباره نخستین ساختمان بنا شده بر قبر شریف امام حسین(ع)، اطلاع دقیقی در دست نیست. برخی گفته‌اند قبیله بنی‌اسد که امام حسین(ع) و سایر شهیدان را به خاک سپردند، نخستین کسانی بودند که بر قبور آنان، تربتی ساختند. اما به نوشته برخی دیگر، [[مختار ثقفی]]، نخستین کسی بود که به ساخت‌وساز بر قبر مطهر اقدام نمود.<ref>[[تاریخ کربلاء و حائر الحسین(ع) (کتاب)\|تاریخ کربلا و حائر حسینی]]، عبدالجواد الکلیددار، ص208؛ نزهة اهل الحرمین فی عمارة المشهدین، السید حسن الصدر، ص23.</ref>

	وجود ~~سقیفه (~~سایبان) یا گنبد کوچکی ~~روی~~ قبر ~~شریف~~ امام~~(ع)،~~ در قرن دوم هجری، دور از ذهن نیست؛ زیرا در روایتی از [[امام صادق(ع)]] درباره چگونگی زیارت امام حسین(ع) و بیان زیارتنامه ایشان، آمده است: «اگر از سمت ورودی رو به مشرق آمدی، پس در ورودی بایست و بگو...».<ref>اعیان ~~الشیعه به نقل از کامل الزیارات، ابن‌قولویه~~.</ref> ~~همچنین~~ در ~~ادامه، پس~~ از ~~بیان زیارتنامه~~ امام(ع) و [[حضرت ~~علی‌اکبر]]، آمده~~ است ~~که «از سقیفه خارج می‌شوی و مقابل قبور شهدا می‌ایستی»~~.<ref>اعیان الشیعه به نقل از کامل الزیارات، ص256.</ref>از این عبارات، چنین نتیجه‌گیری شده که بنای بارگاه امام حسین(ع) در آن زمان، شامل سقیفه‌ای بوده که یک درِ آن، سمت شرق قرار داشته است.<ref>اعیان الشیعة، سیدمحسن امین عاملی، ج1، ص627.</ref>		برخی شواهد در روایات شیعی از وجود سایبان یا گنبد کوچکی بر قبر امام حسین در قرن دوم هجری، حکایت دارد.<ref>اعیان الشیعة، سیدمحسن امین عاملی، ج1، ص627.</ref> از جمله در زیاتنامه نقل شده از امام صادق(ع) به سقیفه‌ای اشاره شده که دری برای ورود داشته است و قبر امام و حضرت علی اکبر در آن قرار داشته است.<ref>اعیان الشیعه به نقل از کامل الزیارات، ابن‌قولویه.</ref>در روایت دیگری از امام صادق(ع)، از ایستادن بیرون از «گنبد»، پیش از ورود به روضه شریف امام حسین(ع)، سخن به میان آمده است‌.<ref>المزار الکبیر، ص429.</ref>

	در روایت دیگری از امام صادق(ع)، از ایستادن بیرون از «گنبد»، پیش از ورود به روضه شریف امام حسین(ع)، سخن به میان آمده است‌<ref>المزار الکبیر، ص429.</ref>

	===تخریب ~~قبر امام(ع) به دستور~~ متوکل عباسی===		=== تخریب در دوره متوکل عباسی ===
	برخی از نویسندگان معاصر، از تخریب بارگاه امام(ع) به دستور‌ [[هارون‌الرشید]]، سخن گفته‌اند.<ref>نزهة اهل الحرمین، ص28؛ تاریخ مرقد الحسین والعباس(ع)، ص74.</ref> اما در منابع تاریخی، اشاره‌ای به این موضوع نشده است. این [[متوکل عباسی]] بود که دستور داد قبر امام حسین(ع) را تخریب کنند و زائران را از گرد حرم آن حضرت، متفرق سازند و از زیارت منع کنند. برخی نویسندگان متاخر، از چهار بار تخریب قبر امام حسین در دوره متوکل، سخن گفته‌اند. اما از منابع تاریخی و کهن، چنین برداشت می‌شود که در دوره متوکل، قبر امام حسین(ع) یک یا دو بار تخریب شده است.<ref>ر. ک: آینه پژوهش، «لغزش‌ها در تاریخ بارگاه سیدالشهداء(ع)»، سیدحسن فاطمی، ص10.</ref>روایت مشهور این است که متوکل در سال 236 قمری، دستور داد قبر امام حسین را خراب کنند و محل آن را شخم بزنند، بذرپاشی کنند و آب بر آن ببندند. همچنین از آمدن مردم به آنجا جلوگیری نمایند و با زائران قبر آن حضرت، برخورد کنند.<ref>تاریخ الطبری، ج9، ص185؛ الکامل فی التاریخ، ج7، ص55؛ وفیات الاعیان، ج3، ص365.</ref> بر اساس روایتی در امالی شیخ طوسی، متوکل یک بار در ۲۳۷ و بار دیگر در سال ۲۴۷ فرمان تخریب قبر را صادر کرد.<ref>الامالی، ص328 و 329.</ref>		متوکل در سال 236 قمری، دستور داد قبر امام حسین را خراب کنند و محل آن را شخم بزنند، بذرپاشی کنند و آب بر آن ببندند. همچنین از آمدن مردم به آنجا جلوگیری نمایند و با زائران قبر آن حضرت، برخورد کنند.<ref>تاریخ الطبری، ج9، ص185؛ الکامل فی التاریخ، ج7، ص55؛ وفیات الاعیان، ج3، ص365.</ref> بر اساس روایتی در امالی شیخ طوسی، متوکل یک بار در ۲۳۷ و بار دیگر در سال ۲۴۷ فرمان تخریب قبر را صادر کرد.<ref>الامالی، ص328 و 329.</ref>

	~~===بازسازی منتصر===~~		گفته‌ شده که فرزند متوکل، منتصر، که گرایش به اهل‌بیت پیامبر(ص) داشت، بارگاه امام حسین(ع) را بازسازی کرد. در این دوره، تعدادی از سادات و علویان به کربلا مهاجرت کردند و اطراف حرم امام سکونت گزیدند.<ref>تاریخ مرقد الحسین والعباس(ع)، ص78 به نقل از مدینة الحسین.</ref>
	~~در برخی پژوهش‌های معاصر چنین آمده~~ که ~~پس از تخریب قبر امام حسین به دستور~~ متوکل، ~~فرزندش منتصر~~ که گرایش به اهل‌بیت پیامبر(ص) داشت، بارگاه امام حسین(ع) را بازسازی کرد ~~و زائران را آزاد گذاشت~~. در این دوره، تعدادی از سادات و علویان ~~و در راس آنان، [[ابراهیم مجاب]]، فرزند محمد عابد، فرزند [[امام موسی کاظم(ع)]]،~~ به کربلا مهاجرت کردند و اطراف حرم امام سکونت گزیدند.<ref>تاریخ مرقد الحسین والعباس(ع)، ص78 به نقل از مدینة الحسین.</ref>

	==='''نخستین گنبد'''===		==='''نخستین گنبد'''===
	در دوره [[معتضد عباسی]] (حک: 279- 289 ه. ق)، به فرمان محمد بن زید علوی، حاکم زیدی مذهب طبرستان(270-287ق)، گنبدی بر تربت امام حسین(ع) و دیواری در اطراف مشهد شهدای کربلا ساخته شد.<ref>همان، ص79.</ref>		در دوره [[معتضد عباسی]] (حک: 279- 289 ه. ق)، به فرمان محمد بن زید علوی، حاکم [[زیدیه\|زیدی]] مذهب طبرستان (270-287ق)، گنبدی بر تربت امام حسین(ع) و دیواری در اطراف مشهد شهدای کربلا ساخته شد.<ref>همان، ص79.</ref>

	==تاریخ آستان از سده چهارم تا دهم==		==تاریخ آستان از سده چهارم تا دهم==

Kamran: /* دفن شهدای کربلا */

2025-06-23T14:27:53Z

دفن شهدای کربلا

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۳ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۵۷
خط ۲۷:		خط ۲۷:

	===دفن شهدای کربلا===		===دفن شهدای کربلا===
	به نوشته [[شیخ مفید]]، پس از ~~آنکه~~ لشکر [[عمر سعد]] به [[کوفه]] بازگشتند، گروهی از [[قبیله بنی‌اسد]] به محل جنگ آمدند و بر پیکر [[امام حسین(ع)]] و یاران ایشان، نماز خواندند و آنها را دفن کردند. آنها امام حسین(ع) را در محل قبر کنونی ایشان و فرزندش [[علی‌اکبر]] را پایین پای آن حضرت، به خاک سپردند. سایر [[شهدای کربلا]] را نیز در یک‌جا، کنار یکدیگر در امتداد پایین پای امام، دفن کردند. [[حضرت عباس(ع)]] را نیز در محل شهادت وی، در مسیر غاضریه، جایی که امروزه بارگاه ایشان قرار دارد، به خاک سپردند.<ref>الارشاد، ج2، ص114.</ref> بنا به گزارشی دیگر بنی‌اسد، [[حبیب بن مظاهر]] را در محلی نزدیک بالا سر امام حسین(ع) دفن کردند و [[بنی‌تمیم]]، [[حر بن یزید ریاحی]] را به نقطه‌ای در فاصله یک میل از قبر حسین(ع) منتقل و در آنجا دفن کردند.<ref>ابصار العین فی انصار الحسین، سماوی، ص219.</ref>		به نوشته [[شیخ مفید]]، پس از [[واقعه عاشورا]]، لشکر [[عمر سعد]] به [[کوفه]] بازگشتند، گروهی از [[قبیله بنی‌اسد]] به محل جنگ آمدند و بر پیکر [[امام حسین(ع)]] و یاران ایشان، نماز خواندند و آنها را دفن کردند. آنها امام حسین(ع) را در محل قبر کنونی ایشان و فرزندش [[علی‌اکبر]] را پایین پای آن حضرت، به خاک سپردند. سایر [[شهدای کربلا]] را نیز در یک‌جا، کنار یکدیگر در امتداد پایین پای امام، دفن کردند. [[حضرت عباس(ع)]] را نیز در محل شهادت وی، در مسیر غاضریه، جایی که امروزه بارگاه ایشان قرار دارد، به خاک سپردند.<ref>الارشاد، ج2، ص114.</ref> بنا به گزارشی دیگر بنی‌اسد، [[حبیب بن مظاهر]] را در محلی نزدیک بالا سر امام حسین(ع) دفن کردند و [[بنی‌تمیم]]، [[حر بن یزید ریاحی]] را به نقطه‌ای در فاصله یک میل از قبر حسین(ع) منتقل و در آنجا دفن کردند.<ref>ابصار العین فی انصار الحسین، سماوی، ص219.</ref>

	===نخستین زائر===		===نخستین زائر===
خط ۳۷:		خط ۳۷:

	===گزارش‌هایی درباره اولین بناها===		===گزارش‌هایی درباره اولین بناها===
	درباره نخستین ساختمان بنا شده بر قبر شریف امام حسین(ع)، ~~در منابع تاریخی معتبر،~~ اطلاع دقیقی در دست نیست. برخی گفته‌اند قبیله بنی‌اسد که امام حسین(ع) و سایر شهیدان را به خاک سپردند، نخستین کسانی بودند که بر قبور آنان، تربتی ساختند. اما به نوشته برخی دیگر، [[مختار ثقفی]]، نخستین کسی بود که به ساخت‌وساز بر قبر مطهر اقدام نمود.<ref>[[تاریخ کربلاء و حائر الحسین(ع) (کتاب)\|تاریخ کربلا و حائر حسینی]]، عبدالجواد الکلیددار، ص208؛ نزهة اهل الحرمین فی عمارة المشهدین، السید حسن الصدر، ص23.</ref> ~~هیچ‌یک از این اقوال، مستند نیست.~~		درباره نخستین ساختمان بنا شده بر قبر شریف امام حسین(ع)، اطلاع دقیقی در دست نیست. برخی گفته‌اند قبیله بنی‌اسد که امام حسین(ع) و سایر شهیدان را به خاک سپردند، نخستین کسانی بودند که بر قبور آنان، تربتی ساختند. اما به نوشته برخی دیگر، [[مختار ثقفی]]، نخستین کسی بود که به ساخت‌وساز بر قبر مطهر اقدام نمود.<ref>[[تاریخ کربلاء و حائر الحسین(ع) (کتاب)\|تاریخ کربلا و حائر حسینی]]، عبدالجواد الکلیددار، ص208؛ نزهة اهل الحرمین فی عمارة المشهدین، السید حسن الصدر، ص23.</ref>

	~~با این حال~~ وجود سقیفه (سایبان) یا گنبد کوچکی روی قبر شریف امام(ع)، در قرن دوم هجری، دور از ذهن نیست؛ زیرا در روایتی از [[امام صادق(ع)]] درباره چگونگی زیارت امام حسین(ع) و بیان زیارتنامه ایشان، آمده است: «اگر از سمت ورودی رو به مشرق آمدی، پس در ورودی بایست و بگو...».<ref>اعیان الشیعه به نقل از کامل الزیارات، ابن‌قولویه.</ref> همچنین در ادامه، پس از بیان زیارتنامه امام(ع) و [[حضرت علی‌اکبر]]، آمده است که «از سقیفه خارج می‌شوی و مقابل قبور شهدا می‌ایستی».<ref>اعیان الشیعه به نقل از کامل الزیارات، ص256.</ref> ~~[[سیدمحسن امین]]~~ از این عبارات، چنین نتیجه‌گیری ~~کرده است~~ که بنای بارگاه امام حسین(ع) در آن زمان، شامل سقیفه‌ای بوده که یک درِ آن، سمت شرق قرار ~~داشته است. اما به هر حال، در یا درهای دیگری نیز وجود~~ داشته است.<ref>اعیان الشیعة، سیدمحسن امین عاملی، ج1، ص627.</ref> ~~همچنین از این زیارتنامه، چنین استنباط می‌شود که قبر حضرت علی‌اکبر(ع) نیز داخل همان سقیفه بوده است.~~		وجود سقیفه (سایبان) یا گنبد کوچکی روی قبر شریف امام(ع)، در قرن دوم هجری، دور از ذهن نیست؛ زیرا در روایتی از [[امام صادق(ع)]] درباره چگونگی زیارت امام حسین(ع) و بیان زیارتنامه ایشان، آمده است: «اگر از سمت ورودی رو به مشرق آمدی، پس در ورودی بایست و بگو...».<ref>اعیان الشیعه به نقل از کامل الزیارات، ابن‌قولویه.</ref> همچنین در ادامه، پس از بیان زیارتنامه امام(ع) و [[حضرت علی‌اکبر]]، آمده است که «از سقیفه خارج می‌شوی و مقابل قبور شهدا می‌ایستی».<ref>اعیان الشیعه به نقل از کامل الزیارات، ص256.</ref>از این عبارات، چنین نتیجه‌گیری شده که بنای بارگاه امام حسین(ع) در آن زمان، شامل سقیفه‌ای بوده که یک درِ آن، سمت شرق قرار داشته است.<ref>اعیان الشیعة، سیدمحسن امین عاملی، ج1، ص627.</ref>

	در روایت دیگری از امام صادق(ع)، از ایستادن بیرون از «گنبد»، پیش از ورود به روضه شریف امام حسین(ع)، سخن به میان آمده است‌<ref>المزار الکبیر، ص429.</ref> ~~و این روایت، بر وجود گنبدی بر قبر شریف دلالت دارد.~~		در روایت دیگری از امام صادق(ع)، از ایستادن بیرون از «گنبد»، پیش از ورود به روضه شریف امام حسین(ع)، سخن به میان آمده است‌<ref>المزار الکبیر، ص429.</ref>

	===تخریب قبر امام(ع) به دستور متوکل عباسی===		===تخریب قبر امام(ع) به دستور متوکل عباسی===
	برخی از نویسندگان معاصر، از تخریب بارگاه امام(ع) به دستور‌ [[هارون‌الرشید]]، سخن گفته‌اند.<ref>نزهة اهل الحرمین، ص28؛ تاریخ مرقد الحسین والعباس(ع)، ص74.</ref> اما در منابع تاریخی، اشاره‌ای به این موضوع نشده است. این [[متوکل عباسی]] بود که دستور داد قبر امام حسین(ع) را تخریب ~~نمایند~~ و زائران را از گرد حرم آن حضرت، متفرق سازند و از زیارت منع کنند. برخی نویسندگان متاخر، از چهار بار تخریب قبر امام حسین در دوره متوکل، سخن گفته‌اند. اما از منابع تاریخی و کهن، چنین برداشت می‌شود که در دوره متوکل، قبر امام حسین(ع) یک یا دو بار تخریب شده است.<ref>ر. ک: آینه پژوهش، «لغزش‌ها در تاریخ بارگاه سیدالشهداء(ع)»، سیدحسن فاطمی، ص10.</ref>روایت مشهور این است که متوکل در سال 236 قمری، دستور داد قبر امام حسین را خراب کنند و محل آن را شخم بزنند، بذرپاشی کنند و آب بر آن ببندند. همچنین از آمدن مردم به آنجا جلوگیری نمایند و با زائران قبر آن حضرت، برخورد کنند.<ref>تاریخ الطبری، ج9، ص185؛ الکامل فی التاریخ، ج7، ص55؛ وفیات الاعیان، ج3، ص365.</ref> بر اساس روایتی در امالی شیخ طوسی، متوکل یک بار در ۲۳۷ و بار دیگر در سال ۲۴۷ فرمان تخریب قبر را صادر کرد.<ref>الامالی، ص328 و 329.</ref>		برخی از نویسندگان معاصر، از تخریب بارگاه امام(ع) به دستور‌ [[هارون‌الرشید]]، سخن گفته‌اند.<ref>نزهة اهل الحرمین، ص28؛ تاریخ مرقد الحسین والعباس(ع)، ص74.</ref> اما در منابع تاریخی، اشاره‌ای به این موضوع نشده است. این [[متوکل عباسی]] بود که دستور داد قبر امام حسین(ع) را تخریب کنند و زائران را از گرد حرم آن حضرت، متفرق سازند و از زیارت منع کنند. برخی نویسندگان متاخر، از چهار بار تخریب قبر امام حسین در دوره متوکل، سخن گفته‌اند. اما از منابع تاریخی و کهن، چنین برداشت می‌شود که در دوره متوکل، قبر امام حسین(ع) یک یا دو بار تخریب شده است.<ref>ر. ک: آینه پژوهش، «لغزش‌ها در تاریخ بارگاه سیدالشهداء(ع)»، سیدحسن فاطمی، ص10.</ref>روایت مشهور این است که متوکل در سال 236 قمری، دستور داد قبر امام حسین را خراب کنند و محل آن را شخم بزنند، بذرپاشی کنند و آب بر آن ببندند. همچنین از آمدن مردم به آنجا جلوگیری نمایند و با زائران قبر آن حضرت، برخورد کنند.<ref>تاریخ الطبری، ج9، ص185؛ الکامل فی التاریخ، ج7، ص55؛ وفیات الاعیان، ج3، ص365.</ref> بر اساس روایتی در امالی شیخ طوسی، متوکل یک بار در ۲۳۷ و بار دیگر در سال ۲۴۷ فرمان تخریب قبر را صادر کرد.<ref>الامالی، ص328 و 329.</ref>

	===بازسازی منتصر===		===بازسازی منتصر===

Kamran: /* ضریح */

2024-11-21T08:10:33Z

ضریح

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۱:۴۰
خط ۱۲۸:		خط ۱۲۸:
	==ضریح==		==ضریح==
	{{اصلی\|ضریح قبر امام حسین(ع)}}		{{اصلی\|ضریح قبر امام حسین(ع)}}

	~~[[پرونده:125.jpg\|بندانگشتی\|300px\|ضریح قدیمی]]~~
	گویا نخستین باز عضدالدوله دیلمی در سال ۳۷۱ ضریحی از جنس چوب و ساج و تزیین شده با عاج بر قبر امام حسین(ع) نصب کرد. بعدا صندوقچه‌های چوبی در تزیین شده توسط شاهان صفوی بر قبر آن حضرت نصب شد. در سال 1213 ه. ق، به فرمان فتحعلی‌شاه قاجار ضریحی نقره‌ای بر قبر امام حسین(ع) با مدیرت محمد صنیع خاتم شیرازی ساخته و در سال ۱۲۱۸ بر قبر آن حضرت نصب شد.<ref>ناسخ التواریخ، تواریخ قاجاریه، محمدتقی خان سپهر، ج1، ص116.</ref>در دوره ناصرالدین‌شاه نیز یکی از زنان وی، به نام [[انیس‌الدوله]]، ضریح دیگری را از نقره، برای نصب بر قبر شریف امام هدیه کرد.<ref>شهر حسین، ص423.</ref>		گویا نخستین باز عضدالدوله دیلمی در سال ۳۷۱ ضریحی از جنس چوب و ساج و تزیین شده با عاج بر قبر امام حسین(ع) نصب کرد. بعدا صندوقچه‌های چوبی در تزیین شده توسط شاهان صفوی بر قبر آن حضرت نصب شد. در سال 1213 ه. ق، به فرمان فتحعلی‌شاه قاجار ضریحی نقره‌ای بر قبر امام حسین(ع) با مدیرت محمد صنیع خاتم شیرازی ساخته و در سال ۱۲۱۸ بر قبر آن حضرت نصب شد.<ref>ناسخ التواریخ، تواریخ قاجاریه، محمدتقی خان سپهر، ج1، ص116.</ref>در دوره ناصرالدین‌شاه نیز یکی از زنان وی، به نام [[انیس‌الدوله]]، ضریح دیگری را از نقره، برای نصب بر قبر شریف امام هدیه کرد.<ref>شهر حسین، ص423.</ref>

Kamran: جایگزینی متن - 'تاسیس' به 'تأسیس'

2024-07-09T08:13:23Z

جایگزینی متن - 'تاسیس' به 'تأسیس'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۹ ژوئیهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۱:۴۳
خط ۲۱۸:		خط ۲۱۸:
	===گنجینه آستان‌===		===گنجینه آستان‌===

	در حال حاضر، در سالنی واقع در طبقه دوم حجره‌های واقع در نیمه غربی ضلع جنوبی صحن، گنجینه آستان ~~تاسیس~~ شده است که در آن، بسیاری از اشیای نفیس و ارزشمندی که شاهان و بزرگان ایران و هند و... به این آستان هدیه کرده‌اند، به نمایش گذاشته شده است. این اشیاء، شامل انواع جواهر، قندیل‌های طلا، ظرف‌های طلا و نقره، پارچه‌های زربافت و ابریشمی، ترمه‌های زیبا، شمشیرها و ابزار جنگی، عتیقه‌جات و کاشی‌های قدیمی و نفیس می‌شود.		در حال حاضر، در سالنی واقع در طبقه دوم حجره‌های واقع در نیمه غربی ضلع جنوبی صحن، گنجینه آستان تأسیس شده است که در آن، بسیاری از اشیای نفیس و ارزشمندی که شاهان و بزرگان ایران و هند و... به این آستان هدیه کرده‌اند، به نمایش گذاشته شده است. این اشیاء، شامل انواع جواهر، قندیل‌های طلا، ظرف‌های طلا و نقره، پارچه‌های زربافت و ابریشمی، ترمه‌های زیبا، شمشیرها و ابزار جنگی، عتیقه‌جات و کاشی‌های قدیمی و نفیس می‌شود.

	همچنین برخی از قرآن‌ها و نسخه‌های خطی نفیس موجود در کتابخانه آستان مقدس، در این گنجینه دیده می‌شود. از جمله مهم‌ترین قرآن‌های خطی موجود در این گنجینه، قرآنی است بسیار قدیمی به خط کوفی که به [[امام زین‌العابدین(ع)]] منسوب است. قرآن دیگری نیز از تاریخ 693 به خط [[یاقوت مستعصمی]]، خطاط مشهور مسلمان،<ref>تاریخ مرقد الحسین والعباس(ع)، ص110.</ref> در این گنجینه وجود دارد.		همچنین برخی از قرآن‌ها و نسخه‌های خطی نفیس موجود در کتابخانه آستان مقدس، در این گنجینه دیده می‌شود. از جمله مهم‌ترین قرآن‌های خطی موجود در این گنجینه، قرآنی است بسیار قدیمی به خط کوفی که به [[امام زین‌العابدین(ع)]] منسوب است. قرآن دیگری نیز از تاریخ 693 به خط [[یاقوت مستعصمی]]، خطاط مشهور مسلمان،<ref>تاریخ مرقد الحسین والعباس(ع)، ص110.</ref> در این گنجینه وجود دارد.

Engineer: جایگزینی متن - ' (ع)' به '(ع)'

2020-10-29T08:48:29Z

جایگزینی متن - ' (ع)' به '(ع)'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۹ اکتبر ۲۰۲۰، ساعت ۱۲:۱۸
خط ۲۳۳:		خط ۲۳۳:
	در گذشته، افزون‌بر دو گلدسته موجود در دو طرف ایوان اصلی حرم امام حسین(ع)، مناره سومی نیز در ضلع شرقی آستان مقدس وجود داشت. این گلدسته که به نام «[[مناره عبد]]» شناخته‌ می‌شد، در سال 767 ه. ق، به دست مرجان بن عبدالله، حاکم عراق، در دوره سلطان اویس جلایری، ساخته شد.<ref>[[تاریخ کربلاء و حائر الحسین(ع) (کتاب)\|تاریخ کربلا و حائر حسینی]]، ص318؛ تاریخ مرقد الحسین والعباس(ع)، ص179.</ref> این مناره نفیس متاسفانه در سال 1354 ه. ق- 1935 م، به دستور یاسین الهاشمی، نخست وزیر وقت عراق، خراب شد.<ref>[[تاریخ کربلاء و حائر الحسین(ع) (کتاب)\|تاریخ کربلا و حائر حسینی]]، ص320 و 330؛ تاریخ مرقد الحسین والعباس(ع)، صص 181 و 182.</ref>		در گذشته، افزون‌بر دو گلدسته موجود در دو طرف ایوان اصلی حرم امام حسین(ع)، مناره سومی نیز در ضلع شرقی آستان مقدس وجود داشت. این گلدسته که به نام «[[مناره عبد]]» شناخته‌ می‌شد، در سال 767 ه. ق، به دست مرجان بن عبدالله، حاکم عراق، در دوره سلطان اویس جلایری، ساخته شد.<ref>[[تاریخ کربلاء و حائر الحسین(ع) (کتاب)\|تاریخ کربلا و حائر حسینی]]، ص318؛ تاریخ مرقد الحسین والعباس(ع)، ص179.</ref> این مناره نفیس متاسفانه در سال 1354 ه. ق- 1935 م، به دستور یاسین الهاشمی، نخست وزیر وقت عراق، خراب شد.<ref>[[تاریخ کربلاء و حائر الحسین(ع) (کتاب)\|تاریخ کربلا و حائر حسینی]]، ص320 و 330؛ تاریخ مرقد الحسین والعباس(ع)، صص 181 و 182.</ref>
	====مقبره آل بویه====		====مقبره آل بویه====
	در گذشته، در مجاورت حرم امام حسین (ع)، مقبره‌ای مخصوص [[آل‌بویه]] وجود داشت که پادشاهان و حاکمان این خاندان را که وصیت می‌کردند در کربلا دفن شوند، در این مقبره به خاک می‌سپردند. محل این مقبره، به مرور زمان فراموش شد. در سال ١٢٩٢ دوباره محل آن در یکی از حفاری‌ها کشف شد.<ref>تاریخ مرقد الحسین والعباس (ع)، ص١٨٣.</ref> این مقبره به‌طور کامل در روز چهارشنبه 22 محرم‌الحرام سال 1368ه. ق (1948/11/24 م)، به دست [[عبدالرسول خالصی]]، شهردار کربلا، ویران گردید و از بین رفت.<ref>[[تاریخ کربلاء و حائر الحسین(ع) (کتاب)\|تاریخ کربلا و حائر حسینی]]، ص٣6٧.</ref>		در گذشته، در مجاورت حرم امام حسین(ع)، مقبره‌ای مخصوص [[آل‌بویه]] وجود داشت که پادشاهان و حاکمان این خاندان را که وصیت می‌کردند در کربلا دفن شوند، در این مقبره به خاک می‌سپردند. محل این مقبره، به مرور زمان فراموش شد. در سال ١٢٩٢ دوباره محل آن در یکی از حفاری‌ها کشف شد.<ref>تاریخ مرقد الحسین والعباس(ع)، ص١٨٣.</ref> این مقبره به‌طور کامل در روز چهارشنبه 22 محرم‌الحرام سال 1368ه. ق (1948/11/24 م)، به دست [[عبدالرسول خالصی]]، شهردار کربلا، ویران گردید و از بین رفت.<ref>[[تاریخ کربلاء و حائر الحسین(ع) (کتاب)\|تاریخ کربلا و حائر حسینی]]، ص٣6٧.</ref>

	====مسجد جامع و مقام راس الحسین(ع)====		====مسجد جامع و مقام راس الحسین(ع)====

	ابتدای خیابان سدره، نزدیک آستان امام حسین (ع)، مسجدی تاریخی به نام [[مسجد راس الحسین(ع)\|راس‌الحسین (ع)]] قرار داشت و میان آن، مقامی وجود داشت که محل قرار گرفتن سر بریده امام (ع)، پیش از انتقال آن به کوفه، به شمار می‌آمد. متاسفانه این مسجد و مقام، به بهانه احداث خیابان پیرامون آستان حسینی، به دستور طاهر القیسی، شهردار کربلا، خراب شد.<ref>[[تاریخ کربلاء و حائر الحسین(ع) (کتاب)\|تاریخ کربلا و حائر حسینی]]، صص361 و 366. کربلاء فی الذاکرة، صص 169 و ١٧٠.</ref>		ابتدای خیابان سدره، نزدیک آستان امام حسین(ع)، مسجدی تاریخی به نام [[مسجد راس الحسین(ع)\|راس‌الحسین(ع)]] قرار داشت و میان آن، مقامی وجود داشت که محل قرار گرفتن سر بریده امام(ع)، پیش از انتقال آن به کوفه، به شمار می‌آمد. متاسفانه این مسجد و مقام، به بهانه احداث خیابان پیرامون آستان حسینی، به دستور طاهر القیسی، شهردار کربلا، خراب شد.<ref>[[تاریخ کربلاء و حائر الحسین(ع) (کتاب)\|تاریخ کربلا و حائر حسینی]]، صص361 و 366. کربلاء فی الذاکرة، صص 169 و ١٧٠.</ref>

	====مدارس علمیه====		====مدارس علمیه====
خط ۲۵۱:		خط ۲۵۱:

	====تکیه بکتاشیه====		====تکیه بکتاشیه====
	این بنا در گذشته، از مشهورترین بناهای وابسته به آستان امام حسین (ع) بود که داخل صحن، از سمت شرق باب القبله، قرار داشت. [[تکیه بکتاشیه]]، محل گردهمایی [[صوفیان]] شیعه ترک، در روزگار حکومت عثمانی بود که به دست یکی از همین صوفیان، به نام «عبدالمؤمن دده» ساخته شد. از برجسته‌ترین صوفیانی که در جمع صوفیان این تکیه، حاضر می‌شدند، می‌توان از فضولی بغدادی (متوفای 963ه. ق، 1483 - 1556م)، شاعر بزرگ ترک زبان، و دو فرزندش، فضلی و روحی بغدادی، یاد کرد. در اواخر دوره عثمانی که سلطان عبدالحمید دوم، با صوفیان طریقت بکتاشیه مبارزه می‌کرد، نام این تکیه را به [[تکیه نقشبندیه]]، تغییر داد. این تکیه در جریان توسعه صحن آستان در دوره اخیر، از بین رفت.<ref>تاریخ مرقد الحسین والعباس (ع)، ص١٧١.</ref>		این بنا در گذشته، از مشهورترین بناهای وابسته به آستان امام حسین(ع) بود که داخل صحن، از سمت شرق باب القبله، قرار داشت. [[تکیه بکتاشیه]]، محل گردهمایی [[صوفیان]] شیعه ترک، در روزگار حکومت عثمانی بود که به دست یکی از همین صوفیان، به نام «عبدالمؤمن دده» ساخته شد. از برجسته‌ترین صوفیانی که در جمع صوفیان این تکیه، حاضر می‌شدند، می‌توان از فضولی بغدادی (متوفای 963ه. ق، 1483 - 1556م)، شاعر بزرگ ترک زبان، و دو فرزندش، فضلی و روحی بغدادی، یاد کرد. در اواخر دوره عثمانی که سلطان عبدالحمید دوم، با صوفیان طریقت بکتاشیه مبارزه می‌کرد، نام این تکیه را به [[تکیه نقشبندیه]]، تغییر داد. این تکیه در جریان توسعه صحن آستان در دوره اخیر، از بین رفت.<ref>تاریخ مرقد الحسین والعباس(ع)، ص١٧١.</ref>

	==پانویس==		==پانویس==

Kamran: /* سده‌های چهارم */

2020-04-12T08:11:42Z

سده‌های چهارم

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ آوریل ۲۰۲۰، ساعت ۱۱:۴۱
خط ۵۲:		خط ۵۲:
	در دوره [[معتضد عباسی]] (حک: 279- 289 ه. ق)، به فرمان محمد بن زید علوی، حاکم زیدی مذهب طبرستان(270-287ق)، گنبدی بر تربت امام حسین(ع) و دیواری در اطراف مشهد شهدای کربلا ساخته شد.<ref>همان، ص79.</ref>		در دوره [[معتضد عباسی]] (حک: 279- 289 ه. ق)، به فرمان محمد بن زید علوی، حاکم زیدی مذهب طبرستان(270-287ق)، گنبدی بر تربت امام حسین(ع) و دیواری در اطراف مشهد شهدای کربلا ساخته شد.<ref>همان، ص79.</ref>

	== ~~سده‌های~~ چهارم ==		==تاریخ آستان از سده چهارم تا دهم==

	===آل بویه===		===آل بویه===
	گزارش عمارت و ساختن‌ بارگاه مطهر امام حسین(ع) به دستور [[عضدالدوله دیلمی]]، از امرای [[آل بویه]]، در منابع تاریخی آمده است.<ref>نزهة القلوب، ص32.</ref> ابن‌اثیر نیز در تاریخ خود به اقدامات عمرانی عضدالدوله در کربلا در سال 369 ه. ق، اشاره کرده است.<ref>الکامل فی التاریخ، ج8، ص705.</ref> او همچنین در سال 371 ه. ق، به زیارت قبر مطهر امام حسین(ع) مشرف شد و به سادات علوی و مردم ساکن مجاور بارگاه مقدس، کمک‌های مالی و غیرمالی فراوانی کرد.<ref>فرحة الغری فی تعیین قبر امیرالمؤمنین علی(ع)، صص 292 و 293.</ref>

	در سال 369 ه. ق، [[ضبّة بن محمد اسدی]] که به راهزنی می‌پرداخت، بارگاه امام حسین را غارت کرد. عضدالدوله دیلمی نیز لشکری را به مقر وی، در شهر عین‌التمر، فرستاد که البته ضُبّه خود را نجات داد و فرار کرد. اما خانواده وی، اسیر و اموالش مصادره شدند. [[ابن‌اثیر]] این حادثه را عِقابی برای وی، در نتیجه غارت بارگاه امام حسین(ع) دانسته است.<ref>الکامل فی التاریخ، ج8، ص710.</ref>		* گزارش عمارت و ساختن‌ بارگاه مطهر امام حسین(ع) به دستور [[عضدالدوله دیلمی]]، از امرای [[آل بویه]]، در منابع تاریخی آمده است.<ref>نزهة القلوب، ص32.</ref> ابن‌اثیر نیز در تاریخ خود به اقدامات عمرانی عضدالدوله در کربلا در سال 369 قمری اشاره کرده است.<ref>الکامل فی التاریخ، ج8، ص705.</ref> او همچنین در سال 371 قمری به زیارت قبر مطهر امام حسین(ع) مشرف شد و به سادات علوی و مردم ساکن مجاور بارگاه مقدس، کمک‌های مالی و غیرمالی فراوانی کرد.<ref>فرحة الغری فی تعیین قبر امیرالمؤمنین علی(ع)، صص 292 و 293.</ref>
			* در سال 369 [[ضبّة بن محمد اسدی]] که به راهزنی می‌پرداخت، بارگاه امام حسین را غارت کرد.<ref>الکامل فی التاریخ، ج8، ص710.</ref>
	در سال 407 ~~ه. ق~~ گنبد حرم امام حسین(ع) و رواق‌های آن در آتش سوخت.<ref>المنتظم، ج15، ص120؛ الکامل فی التاریخ، ج9، ص295.</ref> در ~~همین دوره،~~ ابوالحسن بن فضل رامهرمزی، وزیر سلطان‌الدوله، ~~حصار~~ حرم امام حسین(ع) ~~را بازسازی کرد~~.<ref>المنتظم، ابن‌جوزی، ج15، ~~ص120.~~</ref>		* در سال 407 گنبد حرم امام حسین(ع) و رواق‌های آن در آتش سوخت.<ref>المنتظم، ج15، ص120؛ الکامل فی التاریخ، ج9، ص295.</ref>
			* در سال 400 یا 403 یا 407 به دستور ابوالحسن بن فضل رامهرمزی، وزیر سلطان‌الدوله، حصاری برای حرم امام حسین(ع) ساخته شد.<ref>المنتظم، ابن‌جوزی، ج15، ص120، بازسازی تاریخ فراموش شده، ص 17</ref>
	~~در این دوره و دوره‌های بعدی، بسیاری از [[خلفای عباسی]] و پادشاهان، به زیارت قبر امام حسین(ع) اهتمام داشتند.~~ در سال 436 سلطان ابوکالیجار مرزبان بن سلطان‌الدوله بویهی (متوفای 440ق) به زیارت حرم امام حسین(ع) در [[کربلا]] و [[حرم امام علی]](ع) در [[نجف]]، مشرف شد.<ref>الکامل فی التاریخ، ج9، ص525.</ref>		* در سال 436 سلطان ابوکالیجار مرزبان بن سلطان‌الدوله بویهی (متوفای 440ق) به زیارت حرم امام حسین(ع) در [[کربلا]] و [[حرم امام علی]](ع) در [[نجف]]، مشرف شد.<ref>الکامل فی التاریخ، ج9، ص525.</ref>

	===سلجوقیان و ایلخانان===		===سلجوقیان و ایلخانان===
	در سال 479 [[سلطان ملکشاه سلجوقی]] به همراه وزیرش نظام‌الملک، بارگاه مطهر امام حسین(ع) را زیارت کردند.<ref>مرآة الزمان فی تواریخ الاعیان، یوسف بن قزاوغلی (سبط ابن الجوزی)، ج19، ص407.</ref>

	در ~~ربیع‌الثانی~~ سال ~~553 ه. ق نیز~~ [[~~المقتفی لامرالله‌~~]]~~<ref>المنتظم، ج18، ص125.</ref> و در سال 696 ه. ق، سلطان غازان، پادشاه ایلخانی، این~~ بارگاه ~~مقدس~~ را زیارت کردند.<ref>~~الحوادث الجامعة،~~ ابن ~~الفوطی، ص333~~.</ref> ~~بسیاری از بازدیدهای پادشاهان، بازسازی‌ها و اقدامات خیریه‌ای را از سوی آنها به دنبال داشته است؛ برای مثال،~~ ملکشاه در ~~زیارت خود در سال 479 ه. ق~~ دستور بازسازی دیوار حرم را صادر کرد.<ref>المنتظم، ج16، ص259؛ مرآة الزمان فی تواریخ الاعیان، ج19، ص407.</ref>		* در سال 479 [[سلطان ملکشاه سلجوقی]] به همراه وزیرش نظام‌الملک، بارگاه مطهر امام حسین(ع) را زیارت کردند.<ref>مرآة الزمان فی تواریخ الاعیان، یوسف بن قزاوغلی (سبط ابن الجوزی)، ج19، ص407.</ref>ملکشاه در این سفر دستور بازسازی دیوار حرم را صادر کرد.<ref>المنتظم، ج16، ص259؛ مرآة الزمان فی تواریخ الاعیان، ج19، ص407.</ref>

	~~به گزارش [[ابن‌شهرآشوب]]، در نیمه اول قرن ششم هجری،~~ [[المسترشد بالله]]، خلیفه عباسی، به این بهانه که «قبر، نیازی به خزانه ندارد»، اموال حرم حسینی و کربلا و نجف را غارت کرد و آن را میان لشکریان خود تقسیم کرد. اما طولی نکشید که او و پسرش، به قتل رسیدند. او در زمانی که درگیر جنگ با سلطان مسعود بن محمد بن ملکشاه سلجوقی بود، به دست فداییان اسماعیلی، در سال 529 ه. ق، کشته شد.<ref>المنتظم، ج17، ص299 و 300.</ref> ~~با توجه به~~ سال ~~کشته شدن مسترشد، به نظر می‌رسد که قضیه غارت اموال~~ نیز در ~~همین سال، یعنی~~ سال ~~529 ه. ق، اتفاق افتاده است~~.<ref>~~آینه پژوهش، «لغزش‌ها در تاریخ بارگاه سیدالشهداء(ع)»، ص10~~.</ref>		* درسال 529 [[المسترشد بالله]]، خلیفه عباسی، به این بهانه که «قبر، نیازی به خزانه ندارد»، اموال حرم حسینی و کربلا و نجف را غارت کرد و آن را میان لشکریان خود تقسیم کرد. اما طولی نکشید که او و پسرش، به قتل رسیدند. <ref>المنتظم، ج17، ص299 و 300.</ref>
			* در ربیع‌الثانی سال 553 نیز [[المقتفی لامرالله‌]]<ref>المنتظم، ج18، ص125.</ref> حرم امام حسین را زیارت کرد.
			* در سال 698 و ۷۰۱ سلطان [[غازان خان\|غازان]]، پادشاه ایلخانی، کربلا و نجف را زیارت کرد.<ref>الحوادث الجامعة، ابن الفوطی، ص333.</ref>

	===بازسازی‌های آل جلایر===		===بازسازی‌های آل جلایر===

	در سال 767 ~~ه. ق،~~ امین‌الدین مرجان بن عبدالله که سلطان اویس، پادشاه [[آل‌جلایر]]، او را والی [[بغداد]]، نموده بود، به کربلا آمد و در مجاورت آستان امام حسین(ع) مسجد و مناره‌ای ساخت و املاک خود در بغداد، کربلا و عین‌التمر را وقف آن نمود. مناره این مسجد که به نام «[[مناره عبد]]» شناخته می‌شد.		* در سال 767 امین‌الدین مرجان بن عبدالله که سلطان اویس، پادشاه [[آل‌جلایر]]، او را والی [[بغداد]]، نموده بود، به کربلا آمد و در مجاورت آستان امام حسین(ع) مسجد و مناره‌ای ساخت و املاک خود در بغداد، کربلا و عین‌التمر را وقف آن نمود. مناره این مسجد که به نام «[[مناره عبد]]» شناخته می‌شد.در همین سال، سلطان اویس، نیز به بازسازی و توسعه بنای آستان مقدس اقدام نمود و پس از وی، فرزندانش به نام‌های سلطان حسن و سلطان حسین، کار تکمیل بنا و توسعه را ادامه دادند. تاریخ این توسعه بنای آستان، در کتیبه‌ای در محلی که امروزه در حرم امام حسین(ع) به نام «[[نخله مریم]]» شناخته می‌شود، ثبت شده بود. اما در سال 1216 قمری، عثمانی‌ها آن را از محل خود برداشتند.عبدالجواد کلیددار معتقد است که ساختمان کنونی آستان امام حسین(ع)، مربوط به توسعه بنای آن در دوره سلطان اویس است. اما پس از آن، بارها دولتمردان شیعه و عثمانی‌ها، در آن بازسازی و تغییراتی ایجاد کرده‌اند. در نتیجه، به‌صورت اولیه خود، باقی نمانده است.<ref>[[تاریخ کربلاء و حائر الحسین(ع) (کتاب)\|تاریخ کربلا و حائر حسینی]]، عبدالجواد کلیددار، ص244 و 247.</ref> می‌گویند در جریان توسعه آل جلایر، دو مناره، مجاور ایوان اصلی حرم ایجاد شد که [[علامه سماوی]]، ماده تاریخ آن را عبارت «دو ستون زرین»، معادل 793 ه. ق، گفته است.<ref>مجالی اللطف بارض الطف، الشیخ محمد السماوی، ص304.</ref>

	در همین سال، سلطان اویس، نیز به بازسازی و توسعه بنای آستان مقدس اقدام نمود و پس از وی، فرزندانش به نام‌های سلطان حسن و سلطان حسین، کار تکمیل بنا و توسعه را ادامه دادند. تاریخ این توسعه بنای آستان، در کتیبه‌ای در محلی که امروزه در حرم امام حسین(ع) به نام «[[نخله مریم]]» شناخته می‌شود، ثبت شده بود. اما در سال 1216 قمری، عثمانی‌ها آن را از محل خود برداشتند.

	عبدالجواد کلیددار معتقد است که ساختمان کنونی آستان امام حسین(ع)، مربوط به توسعه بنای آن در دوره سلطان اویس است. اما پس از آن، بارها دولتمردان شیعه و عثمانی‌ها، در آن بازسازی و تغییراتی ایجاد کرده‌اند. در نتیجه، به‌صورت اولیه خود، باقی نمانده است.<ref>[[تاریخ کربلاء و حائر الحسین(ع) (کتاب)\|تاریخ کربلا و حائر حسینی]]، عبدالجواد کلیددار، ص244 و 247.</ref> می‌گویند در جریان توسعه آل جلایر، دو مناره، مجاور ایوان اصلی حرم ایجاد شد که [[علامه سماوی]]، ماده تاریخ آن را عبارت «دو ستون زرین»، معادل 793 ه. ق، گفته است.<ref>مجالی اللطف بارض الطف، الشیخ محمد السماوی، ص304.</ref>

	==بازسازی‌ها در عصر صفوی==		==بازسازی‌ها در عصر صفوی==

Kamran در ‏۱۲ آوریل ۲۰۲۰، ساعت ۰۶:۴۰

2020-04-12T06:40:57Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ آوریل ۲۰۲۰، ساعت ۱۰:۱۰
خط ۲۴:		خط ۲۴:
	صحن مطهر به مساحت 1500 متر مربع حرم را احاطه کرده‌ است. این صحن دارای ده درب ورودی بوده و هرکدام از درب‌ها به یکی از محله‌های کربلا باز می‌شود. اطراف صحن ایوان‌های بزرگی وجود دارد که مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از: ایوان طلا، ایوان ناصری و ایوان وزیر. در طبقه دوم حرم مطهر گنجینه آستان وجود دارد و اشیاء نفیسی که شاهان ایران و هند و دیگران به حرم اهداء کر‌ده‌اند، در آنجا نگهداری‌ می‌شود.		صحن مطهر به مساحت 1500 متر مربع حرم را احاطه کرده‌ است. این صحن دارای ده درب ورودی بوده و هرکدام از درب‌ها به یکی از محله‌های کربلا باز می‌شود. اطراف صحن ایوان‌های بزرگی وجود دارد که مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از: ایوان طلا، ایوان ناصری و ایوان وزیر. در طبقه دوم حرم مطهر گنجینه آستان وجود دارد و اشیاء نفیسی که شاهان ایران و هند و دیگران به حرم اهداء کر‌ده‌اند، در آنجا نگهداری‌ می‌شود.

	==~~تاریخ آستان تا سده دهم هجری~~==		==شکل‌گیری==

	===دفن شهدای کربلا===		===دفن شهدای کربلا===
خط ۳۶:		خط ۳۶:
	اما بیشتر علمای شیعه نخستین زائر قبر امام(ع) را «[[جابر بن عبدالله انصاری]]»، صحابی بزرگ [[پیامبر(ص)]] می‌دانند که در نخستین سالروز [[اربعین حسینی]] در 20 صفر سال 61 ه. ق، به زیارت امام(ع) مشرف شد.<ref>مسارّ الشیعة، الشیخ المفید، ص46؛ مصباح المتهجد، الطوسی، ج2، ص787؛ العدد القویة، العلامة الحلی، ص219.</ref> جزئیات حضور جابر در [[کربلا]] مورد اختلاف است.<ref>برای آگاهی بیشتر، ر. ک: تاریخ در آینه پژوهش، «پژوهشی در اربعین حسینی(ع)»، محسن رنجبر، ش 5، بهار 1384، ص157 و 192.</ref>		اما بیشتر علمای شیعه نخستین زائر قبر امام(ع) را «[[جابر بن عبدالله انصاری]]»، صحابی بزرگ [[پیامبر(ص)]] می‌دانند که در نخستین سالروز [[اربعین حسینی]] در 20 صفر سال 61 ه. ق، به زیارت امام(ع) مشرف شد.<ref>مسارّ الشیعة، الشیخ المفید، ص46؛ مصباح المتهجد، الطوسی، ج2، ص787؛ العدد القویة، العلامة الحلی، ص219.</ref> جزئیات حضور جابر در [[کربلا]] مورد اختلاف است.<ref>برای آگاهی بیشتر، ر. ک: تاریخ در آینه پژوهش، «پژوهشی در اربعین حسینی(ع)»، محسن رنجبر، ش 5، بهار 1384، ص157 و 192.</ref>

	===~~نخستین~~ بناها ~~بر قبر امام(ع)~~===		===گزارش‌هایی درباره اولین بناها===
	درباره نخستین ساختمان بنا شده بر قبر شریف امام حسین(ع)، در منابع تاریخی معتبر، اطلاع دقیقی در دست نیست. برخی گفته‌اند قبیله بنی‌اسد که امام حسین(ع) و سایر شهیدان را به خاک سپردند، نخستین کسانی بودند که بر قبور آنان، تربتی ساختند. اما به نوشته برخی دیگر، [[مختار ثقفی]]، نخستین کسی بود که به ساخت‌وساز بر قبر مطهر اقدام نمود.<ref>[[تاریخ کربلاء و حائر الحسین(ع) (کتاب)\|تاریخ کربلا و حائر حسینی]]، عبدالجواد الکلیددار، ص208؛ نزهة اهل الحرمین فی عمارة المشهدین، السید حسن الصدر، ص23.</ref> هیچ‌یک از این اقوال، مستند نیست.		درباره نخستین ساختمان بنا شده بر قبر شریف امام حسین(ع)، در منابع تاریخی معتبر، اطلاع دقیقی در دست نیست. برخی گفته‌اند قبیله بنی‌اسد که امام حسین(ع) و سایر شهیدان را به خاک سپردند، نخستین کسانی بودند که بر قبور آنان، تربتی ساختند. اما به نوشته برخی دیگر، [[مختار ثقفی]]، نخستین کسی بود که به ساخت‌وساز بر قبر مطهر اقدام نمود.<ref>[[تاریخ کربلاء و حائر الحسین(ع) (کتاب)\|تاریخ کربلا و حائر حسینی]]، عبدالجواد الکلیددار، ص208؛ نزهة اهل الحرمین فی عمارة المشهدین، السید حسن الصدر، ص23.</ref> هیچ‌یک از این اقوال، مستند نیست.

خط ۴۶:		خط ۴۶:
	برخی از نویسندگان معاصر، از تخریب بارگاه امام(ع) به دستور‌ [[هارون‌الرشید]]، سخن گفته‌اند.<ref>نزهة اهل الحرمین، ص28؛ تاریخ مرقد الحسین والعباس(ع)، ص74.</ref> اما در منابع تاریخی، اشاره‌ای به این موضوع نشده است. این [[متوکل عباسی]] بود که دستور داد قبر امام حسین(ع) را تخریب نمایند و زائران را از گرد حرم آن حضرت، متفرق سازند و از زیارت منع کنند. برخی نویسندگان متاخر، از چهار بار تخریب قبر امام حسین در دوره متوکل، سخن گفته‌اند. اما از منابع تاریخی و کهن، چنین برداشت می‌شود که در دوره متوکل، قبر امام حسین(ع) یک یا دو بار تخریب شده است.<ref>ر. ک: آینه پژوهش، «لغزش‌ها در تاریخ بارگاه سیدالشهداء(ع)»، سیدحسن فاطمی، ص10.</ref>روایت مشهور این است که متوکل در سال 236 قمری، دستور داد قبر امام حسین را خراب کنند و محل آن را شخم بزنند، بذرپاشی کنند و آب بر آن ببندند. همچنین از آمدن مردم به آنجا جلوگیری نمایند و با زائران قبر آن حضرت، برخورد کنند.<ref>تاریخ الطبری، ج9، ص185؛ الکامل فی التاریخ، ج7، ص55؛ وفیات الاعیان، ج3، ص365.</ref> بر اساس روایتی در امالی شیخ طوسی، متوکل یک بار در ۲۳۷ و بار دیگر در سال ۲۴۷ فرمان تخریب قبر را صادر کرد.<ref>الامالی، ص328 و 329.</ref>		برخی از نویسندگان معاصر، از تخریب بارگاه امام(ع) به دستور‌ [[هارون‌الرشید]]، سخن گفته‌اند.<ref>نزهة اهل الحرمین، ص28؛ تاریخ مرقد الحسین والعباس(ع)، ص74.</ref> اما در منابع تاریخی، اشاره‌ای به این موضوع نشده است. این [[متوکل عباسی]] بود که دستور داد قبر امام حسین(ع) را تخریب نمایند و زائران را از گرد حرم آن حضرت، متفرق سازند و از زیارت منع کنند. برخی نویسندگان متاخر، از چهار بار تخریب قبر امام حسین در دوره متوکل، سخن گفته‌اند. اما از منابع تاریخی و کهن، چنین برداشت می‌شود که در دوره متوکل، قبر امام حسین(ع) یک یا دو بار تخریب شده است.<ref>ر. ک: آینه پژوهش، «لغزش‌ها در تاریخ بارگاه سیدالشهداء(ع)»، سیدحسن فاطمی، ص10.</ref>روایت مشهور این است که متوکل در سال 236 قمری، دستور داد قبر امام حسین را خراب کنند و محل آن را شخم بزنند، بذرپاشی کنند و آب بر آن ببندند. همچنین از آمدن مردم به آنجا جلوگیری نمایند و با زائران قبر آن حضرت، برخورد کنند.<ref>تاریخ الطبری، ج9، ص185؛ الکامل فی التاریخ، ج7، ص55؛ وفیات الاعیان، ج3، ص365.</ref> بر اساس روایتی در امالی شیخ طوسی، متوکل یک بار در ۲۳۷ و بار دیگر در سال ۲۴۷ فرمان تخریب قبر را صادر کرد.<ref>الامالی، ص328 و 329.</ref>

	===بازسازی ~~بارگاه به دستور~~ منتصر===		===بازسازی منتصر===
	در برخی پژوهش‌های معاصر چنین آمده که پس از تخریب قبر امام حسین به دستور متوکل، فرزندش منتصر که گرایش به اهل‌بیت پیامبر(ص) داشت، بارگاه امام حسین(ع) را بازسازی کرد و زائران را آزاد گذاشت. در این دوره، تعدادی از سادات و علویان و در راس آنان، [[ابراهیم مجاب]]، فرزند محمد عابد، فرزند [[امام موسی کاظم(ع)]]، به کربلا مهاجرت کردند و اطراف حرم امام سکونت گزیدند.<ref>تاریخ مرقد الحسین والعباس(ع)، ص78 به نقل از مدینة الحسین.</ref>		در برخی پژوهش‌های معاصر چنین آمده که پس از تخریب قبر امام حسین به دستور متوکل، فرزندش منتصر که گرایش به اهل‌بیت پیامبر(ص) داشت، بارگاه امام حسین(ع) را بازسازی کرد و زائران را آزاد گذاشت. در این دوره، تعدادی از سادات و علویان و در راس آنان، [[ابراهیم مجاب]]، فرزند محمد عابد، فرزند [[امام موسی کاظم(ع)]]، به کربلا مهاجرت کردند و اطراف حرم امام سکونت گزیدند.<ref>تاریخ مرقد الحسین والعباس(ع)، ص78 به نقل از مدینة الحسین.</ref>

	=== '''نخستین گنبد''' ===		==='''نخستین گنبد'''===
	در دوره [[معتضد عباسی]] (حک: 279- 289 ه. ق)، به فرمان محمد بن زید علوی، حاکم زیدی مذهب طبرستان(270-287ق)، گنبدی بر تربت امام حسین(ع) و دیواری در اطراف مشهد شهدای کربلا ساخته شد.<ref>همان، ص79.</ref>		در دوره [[معتضد عباسی]] (حک: 279- 289 ه. ق)، به فرمان محمد بن زید علوی، حاکم زیدی مذهب طبرستان(270-287ق)، گنبدی بر تربت امام حسین(ع) و دیواری در اطراف مشهد شهدای کربلا ساخته شد.<ref>همان، ص79.</ref>

			== سده‌های چهارم ==

	===آل بویه===		===آل بویه===

Kamran: /* نخستین بناها بر قبر امام(ع) */

2020-04-12T06:19:40Z

نخستین بناها بر قبر امام(ع)

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ آوریل ۲۰۲۰، ساعت ۰۹:۴۹
خط ۴۳:		خط ۴۳:
	در روایت دیگری از امام صادق(ع)، از ایستادن بیرون از «گنبد»، پیش از ورود به روضه شریف امام حسین(ع)، سخن به میان آمده است‌<ref>المزار الکبیر، ص429.</ref> و این روایت، بر وجود گنبدی بر قبر شریف دلالت دارد.		در روایت دیگری از امام صادق(ع)، از ایستادن بیرون از «گنبد»، پیش از ورود به روضه شریف امام حسین(ع)، سخن به میان آمده است‌<ref>المزار الکبیر، ص429.</ref> و این روایت، بر وجود گنبدی بر قبر شریف دلالت دارد.

	===تخریب ~~بارگاه~~ امام به دستور متوکل عباسی===		===تخریب قبر امام(ع) به دستور متوکل عباسی===

	برخی از نویسندگان معاصر، از تخریب بارگاه امام(ع) به دستور‌ [[هارون‌الرشید]]، سخن گفته‌اند.<ref>نزهة اهل الحرمین، ص28؛ تاریخ مرقد الحسین والعباس(ع)، ص74.</ref> اما در منابع تاریخی، اشاره‌ای به این موضوع نشده است. این [[متوکل عباسی]] بود که دستور داد قبر امام حسین(ع) را تخریب نمایند و زائران را از گرد حرم آن حضرت، متفرق سازند و از زیارت منع کنند. برخی نویسندگان متاخر، از چهار بار تخریب قبر امام حسین در دوره متوکل، سخن گفته‌اند. اما از منابع تاریخی و کهن، چنین برداشت می‌شود که در دوره متوکل، قبر امام حسین(ع) یک یا دو بار تخریب شده است.<ref>ر. ک: آینه پژوهش، «لغزش‌ها در تاریخ بارگاه سیدالشهداء(ع)»، سیدحسن فاطمی، ص10.</ref>روایت مشهور این است که متوکل در سال 236 قمری، دستور داد قبر امام حسین را خراب کنند و محل آن را شخم بزنند، بذرپاشی کنند و آب بر آن ببندند. همچنین از آمدن مردم به آنجا جلوگیری نمایند و با زائران قبر آن حضرت، برخورد کنند.<ref>تاریخ الطبری، ج9، ص185؛ الکامل فی التاریخ، ج7، ص55؛ وفیات الاعیان، ج3، ص365.</ref> بر اساس روایتی در امالی شیخ طوسی، متوکل یک بار در ۲۳۷ و بار دیگر در سال ۲۴۷ فرمان تخریب قبر را صادر کرد.<ref>الامالی، ص328 و 329.</ref>		برخی از نویسندگان معاصر، از تخریب بارگاه امام(ع) به دستور‌ [[هارون‌الرشید]]، سخن گفته‌اند.<ref>نزهة اهل الحرمین، ص28؛ تاریخ مرقد الحسین والعباس(ع)، ص74.</ref> اما در منابع تاریخی، اشاره‌ای به این موضوع نشده است. این [[متوکل عباسی]] بود که دستور داد قبر امام حسین(ع) را تخریب نمایند و زائران را از گرد حرم آن حضرت، متفرق سازند و از زیارت منع کنند. برخی نویسندگان متاخر، از چهار بار تخریب قبر امام حسین در دوره متوکل، سخن گفته‌اند. اما از منابع تاریخی و کهن، چنین برداشت می‌شود که در دوره متوکل، قبر امام حسین(ع) یک یا دو بار تخریب شده است.<ref>ر. ک: آینه پژوهش، «لغزش‌ها در تاریخ بارگاه سیدالشهداء(ع)»، سیدحسن فاطمی، ص10.</ref>روایت مشهور این است که متوکل در سال 236 قمری، دستور داد قبر امام حسین را خراب کنند و محل آن را شخم بزنند، بذرپاشی کنند و آب بر آن ببندند. همچنین از آمدن مردم به آنجا جلوگیری نمایند و با زائران قبر آن حضرت، برخورد کنند.<ref>تاریخ الطبری، ج9، ص185؛ الکامل فی التاریخ، ج7، ص55؛ وفیات الاعیان، ج3، ص365.</ref> بر اساس روایتی در امالی شیخ طوسی، متوکل یک بار در ۲۳۷ و بار دیگر در سال ۲۴۷ فرمان تخریب قبر را صادر کرد.<ref>الامالی، ص328 و 329.</ref>

	===بازسازی بارگاه به دستور منتصر===		===بازسازی بارگاه به دستور منتصر===
	در برخی پژوهش‌های معاصر چنین آمده که پس از تخریب قبر امام حسین به دستور متوکل، فرزندش منتصر که گرایش به اهل‌بیت پیامبر(ص) داشت، بارگاه امام حسین(ع) را بازسازی کرد و زائران را آزاد گذاشت. در این دوره، تعدادی از سادات و علویان و در راس آنان، [[ابراهیم مجاب]]، فرزند محمد عابد، فرزند [[امام موسی کاظم(ع)]]، به کربلا مهاجرت کردند و اطراف حرم امام سکونت گزیدند.<ref>تاریخ مرقد الحسین والعباس(ع)، ص78 به نقل از مدینة الحسین.</ref>		در برخی پژوهش‌های معاصر چنین آمده که پس از تخریب قبر امام حسین به دستور متوکل، فرزندش منتصر که گرایش به اهل‌بیت پیامبر(ص) داشت، بارگاه امام حسین(ع) را بازسازی کرد و زائران را آزاد گذاشت. در این دوره، تعدادی از سادات و علویان و در راس آنان، [[ابراهیم مجاب]]، فرزند محمد عابد، فرزند [[امام موسی کاظم(ع)]]، به کربلا مهاجرت کردند و اطراف حرم امام سکونت گزیدند.<ref>تاریخ مرقد الحسین والعباس(ع)، ص78 به نقل از مدینة الحسین.</ref>

	~~همچنین گفته می‌شود که~~ در دوره [[معتضد عباسی]] (حک: 279- 289 ه. ق)، محمد بن زید علوی، ~~از داعیان~~ زیدی ~~طبرستان، به زیارت دو [[حرم امام علی]]~~(ع) ~~در نجف و [[~~امام حسین(ع)]] در کربلا ~~آمد و به بازسازی بنای حرم امام حسین اقدام نمود~~.<ref>همان، ص79.</ref>~~در منابع تاریخی کهن، به دو بازسازی، اشاره نشده است.~~		=== '''نخستین گنبد''' ===
			در دوره [[معتضد عباسی]] (حک: 279- 289 ه. ق)، به فرمان محمد بن زید علوی، حاکم زیدی مذهب طبرستان(270-287ق)، گنبدی بر تربت امام حسین(ع) و دیواری در اطراف مشهد شهدای کربلا ساخته شد.<ref>همان، ص79.</ref>

	===آل بویه===		===آل بویه===

Kamran: /* بازسازی در دوره صفوی‌ */

2020-04-11T07:12:52Z

بازسازی در دوره صفوی‌

نمایش تغییرات