آیه حج - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Pourghorbani در ‏۲۱ ژانویهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۲:۴۵

2024-01-21T12:45:01Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ ژانویهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۶:۱۵
خط ۸۷:		خط ۸۷:
	[[رده:مقاله‌های تکمیل‌شده]]		[[رده:مقاله‌های تکمیل‌شده]]
	[[ar:آیة الحج]]		[[ar:آیة الحج]]
			[[en:The verse of Hajj]]

Kamran: /* منابع */

2023-11-04T09:43:58Z

منابع

Kamran: /* منابع */

2023-11-04T09:37:03Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۴ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۳:۰۷
خط ۵۳:		خط ۵۳:
	*'''جامع البیان''': الطبری (م.۳۱۰ق.)، به کوشش صدقی جمیل، بیروت،‌ دار الفکر، ۱۴۱۵ق؛		*'''جامع البیان''': الطبری (م.۳۱۰ق.)، به کوشش صدقی جمیل، بیروت،‌ دار الفکر، ۱۴۱۵ق؛
	*'''جواهر الکلام''': النجفی (م.۱۲۶۶ق.)، به کوشش قوچانی و دیگران، بیروت،‌ دار احیاء التراث العربی؛		*'''جواهر الکلام''': النجفی (م.۱۲۶۶ق.)، به کوشش قوچانی و دیگران، بیروت،‌ دار احیاء التراث العربی؛
			*'''حج در اندیشه اسلامی'''، سید علی قاضی عسکر، تهران، مشعر، 1400
	*'''الخلاف''': الطوسی (م.۴۶۰ق.)، به کوشش سید علی خراسانی و دیگران، قم، نشر اسلامی، ۱۴۱۸ق؛		*'''الخلاف''': الطوسی (م.۴۶۰ق.)، به کوشش سید علی خراسانی و دیگران، قم، نشر اسلامی، ۱۴۱۸ق؛
	*'''الدر المنثور''': السیوطی (م.۹۱۱ق.)، بیروت،‌ دار الکتب العلمیه، ۱۴۲۱ق؛		*'''الدر المنثور''': السیوطی (م.۹۱۱ق.)، بیروت،‌ دار الکتب العلمیه، ۱۴۲۱ق؛

Kamran: /* نزول آیه و واجب شدن حج */

2023-11-04T09:35:42Z

نزول آیه و واجب شدن حج

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۴ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۳:۰۵
خط ۱۸:		خط ۱۸:

	== نزول آیه و واجب شدن حج ==		== نزول آیه و واجب شدن حج ==
	~~بر اساس این آیه، خداوند حج را بر کسانی که [[استطاعت]] داشته باشند واجب کرده است.~~ برخی مفسران گفته‌اند که حج با نزول همین آیه در سال نهم یا دهم هجرت (یا به قولی دیگر با نزول [[آیه ۲۷ سوره حج\|آیه 27 سوره حج]]) واجب شد و پیامبر پس از نزول این آیه بود که در سال دهم حج‌ گزارد.<ref>احكام القرآن، ج۵، ص۶۴؛ التبيان، ج۷، ص۳۰۹؛ كنز العرفان، ج۱، ص۲۶۸</ref> ~~روایت‌هایی از [[معصومان(ع)]] نیز مؤید همین سخن است.<ref>الکافی، ج۴، ص۲۴۵.</ref> بر اساس نقلی دیگر،~~ این آیه همراه دیگر آیات [[سوره آل عمران]] در سال سوم هجرت در [[مدینه]] نازل شد و [[حضرت محمد (ص)\|پیامبر(ص)]] تا سال دهم هجرت به گزاردن حج توفیق نیافت.<ref>تفسیر قرطبی، ج۴، ص۱۴۴.</ref>برخی زمان وجوب حج را مربوط به نزول آیات دیگر از جمله: [[آیه ۲۷ سوره حج\|آیه 27 سوره حج]]،<ref>تفسير قرطبي، ج۴، ص۱۴۴.</ref> آیه 196 سوره بقره<ref>التفسير الكبير، ج۵، ص۱۵۳؛ كنز العرفان، ج۱، ص۲۶۶، ۲۷۴. </ref> یا آیه 96 سوره آل عمران<ref>مسالك الافهام، ج۲، ص۱۱۹</ref> می‌دانند.		برخی مفسران گفته‌اند که حج با نزول همین آیه در سال نهم یا دهم هجرت (یا به قولی دیگر با نزول [[آیه ۲۷ سوره حج\|آیه 27 سوره حج]]) واجب شد و پیامبر پس از نزول این آیه بود که در سال دهم حج‌ گزارد.<ref>احكام القرآن، ج۵، ص۶۴؛ التبيان، ج۷، ص۳۰۹؛ كنز العرفان، ج۱، ص۲۶۸</ref> برخی دیگر برآنند که این آیه (همراه دیگر آیات [[سوره آل عمران]]) در سال سوم هجرت در [[مدینه]] نازل شد و [[حضرت محمد (ص)\|پیامبر(ص)]] تا سال دهم هجرت به گزاردن حج توفیق نیافت.<ref>تفسیر قرطبی، ج۴، ص۱۴۴.</ref>برخی زمان وجوب حج را مربوط به نزول آیات دیگر از جمله: [[آیه ۲۷ سوره حج\|آیه 27 سوره حج]]،<ref>تفسير قرطبي، ج۴، ص۱۴۴.</ref> آیه 196 سوره بقره<ref>التفسير الكبير، ج۵، ص۱۵۳؛ كنز العرفان، ج۱، ص۲۶۶، ۲۷۴. </ref> یا آیه 96 سوره آل عمران<ref>مسالك الافهام، ج۲، ص۱۱۹</ref> می‌دانند.

	== مضامین آیه ==		== مضامین آیه ==

	==== واجب بودن حج حتی بر کافران ====		==== واجب بودن حج حتی بر کافران ====
	گفته شده که خطاب آیه همگان اعم از مرد، زن، [[مومن]] و [[کافر]] را در برمی‌گیرد. برخی [[فقیه\|فقیهان]] [[شیعه]] و برخی از فقیهان [[اهل‌ سنت]] بر این باورند که بر پایه این آیه، حج بر کافران، همانند مؤمنان واجب است و [[اسلام]] فقط [[شرط صحت]] آن دانسته شده است نه [[شرط وجوب]].<ref>منتهی المطلب، ج۲، ص۶۵۹.</ref>		بر اساس این آیه، خداوند حج را بر کسانی که [[استطاعت]] داشته باشند واجب کرده است. گفته شده که خطاب آیه همگان اعم از مرد، زن، [[مومن]] و [[کافر]] را در برمی‌گیرد. برخی [[فقیه\|فقیهان]] [[شیعه]] و برخی از فقیهان [[اهل‌ سنت]] بر این باورند که بر پایه این آیه، حج بر کافران، همانند مؤمنان واجب است و [[اسلام]] فقط [[شرط صحت]] آن دانسته شده است نه [[شرط وجوب]].<ref>منتهی المطلب، ج۲، ص۶۵۹.</ref>

	==== استطاعت (شرط واجب شدن حج) ====		==== استطاعت (شرط واجب شدن حج) ====
خط ۲۹:		خط ۲۹:

	==== معنی «من کفر» در آیه ====		==== معنی «من کفر» در آیه ====
	مفسران مقصود از {'''مَن کَفَر'''} را در آیه حج کسی دانسته‌اند که منکر وجوب حج ~~گردد~~<ref>جامع البیان، ج۴، ص۲۷؛ التبیان، ج۲، ص۵۳۸.</ref> ؛ اما کسی که به وجوب آن معتقد باشد ولی حج را ترک کند، کافر قلمداد نمی‌شود.<ref>الکافی، ج۴، ص۲۶۶؛ التبیان، ج۲، ص۵۳۸؛ وسائل الشیعه، ج۱۱، ص۱۶.</ref> بر پایه سخن برخی از مفسران، مقصود از {'''وَ مَن کفَرَ'''} [[کفر]] به معنای خروج از دایره [[اسلام]] نیست، بلکه [[کفران نعمت\|کُفران نعمت]] است؛ زیرا عمل به امر الهی، شکر نعمت و عدم اطاعت آن کفران نعمت است.<ref>مجمع البیان، ج۲، ص۷۹۹؛ روح المعانی، ج۱، ص۱۱۵.</ref>		مفسران مقصود از {'''مَن کَفَر'''} را در آیه حج کسی دانسته‌اند که منکر وجوب حج گردد؛<ref>جامع البیان، ج۴، ص۲۷؛ التبیان، ج۲، ص۵۳۸.</ref> اما کسی که به وجوب آن معتقد باشد ولی حج را ترک کند، کافر قلمداد نمی‌شود.<ref>الکافی، ج۴، ص۲۶۶؛ التبیان، ج۲، ص۵۳۸؛ وسائل الشیعه، ج۱۱، ص۱۶.</ref> بر پایه سخن برخی از مفسران، مقصود از {'''وَ مَن کفَرَ'''} [[کفر]] به معنای خروج از دایره [[اسلام]] نیست، بلکه [[کفران نعمت\|کُفران نعمت]] است؛ زیرا عمل به امر الهی، شکر نعمت و عدم اطاعت آن کفران نعمت است.<ref>مجمع البیان، ج۲، ص۷۹۹؛ روح المعانی، ج۱، ص۱۱۵.</ref>

	==== حج از حقوق الهی ====		==== حج از حقوق الهی ====
	بر اساس آیه ۹۷ سوره آل عمران حج از ~~[[حق الله\|~~حقوق الهی]] بر بندگان است. بر این اساس گفته شده که حج تنها باید برای خدا انجام شود.<ref>حج در اندیشه اسلامی، ص 20</ref>		بر اساس آیه ۹۷ سوره آل عمران حج از حقوق الهی بر بندگان است. بر این اساس گفته شده که حج تنها باید برای رضای خدا انجام شود.<ref>حج در اندیشه اسلامی، ص 20</ref>

	== پانویس ==		== پانویس ==

Kamran در ‏۴ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۹:۱۰

2023-11-04T09:10:29Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۴ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۲:۴۰
خط ۱:		خط ۱:
	{{آیات حج و حرمین}}		{{آیات حج و حرمین}}
	'''آیه حج''' نود و هفتمین [[آیه~~]] [[~~سوره]] [[سوره آل‌عمران\|آل‌عمران]] است که بر اساس آن، حج بر تمام کسانی که [[استطاعت\|مستطیع]] هستند واجب است. ~~برخی،~~ آیات ~~دیگری~~ (مانند [[آیه ۱۹۶ سوره بقره]] و آیه ۲۷ سوره حج) را نیز [[فهرست آیات حج\|آیات حج]] نامیده شده‌اند. مفسران و فقها از این آیه برداشت‌هایی ~~کرده‌ان؛~~ برای نمونه: بر اساس این آیه حج بر همه ~~انسان‌ها~~ (به نظر برخی فقها حتی بر کافران) واجب است. همچنین وقتی کسی استطاعت پیدا می‌کند باید در اولین فرصت حج بگذارد و اینکه حج از حقوق الهی است و تنها باید برای رضای خدا صورت گیرد.		'''آیه حج''' نود و هفتمین آیه سوره [[سوره آل‌عمران\|آل‌عمران]] است که بر اساس آن، [[حج]] بر تمام کسانی که [[استطاعت\|مستطیع]] هستند [[واجب]] است. برخی آیات دیگر (مانند [[آیه ۱۹۶ سوره بقره]] و [[آیه ۲۷ سوره حج]]) نیز [[فهرست آیات حج\|آیات حج]] نامیده شده‌اند. مفسران و فقها از این آیه برداشت‌هایی کرده‌اند؛ برای نمونه: بر اساس این آیه حج بر همه (به نظر برخی فقها حتی بر کافران) واجب است. همچنین وقتی کسی استطاعت پیدا می‌کند باید در اولین فرصت حج بگذارد و اینکه حج از حقوق الهی است و تنها باید برای رضای خدا صورت گیرد.
	== آیه‌های حج ==		== آیه‌های حج ==
	آیات مربوط به حج و ارکان و [[احکام]] آن بسیارند و در سوره‌های قرآن پراکنده‌اند؛ اما آیه معروف به «آیه حجّ» که بسیاری از [[مفسر\|مفسران]] و دانش‌پژوهان از آن با همین تعبیر یاد کرده‌اند<ref>احکام القرآن، ج۳، ص۱۷؛ تفسیر ابن کثیر، ج۲، ص۷۰؛ الدر المنثور، ج۲، ص۵۲.</ref> آیه ۹۷ سوره آل عمران است. برخی از مفسران و فقها از [[آیه ۱۹۶ سوره بقره]]<ref>التفسیر الکبیر، ج۵، ص۱۵۳.</ref> و [[آیه ۲۷ سوره حج\|آیه ۲۷ سوره حجّ]]<ref>ریاض المسائل، ج۶، ص۳۱.</ref> به آیه حجّ تعبیر کرده‌اند.		آیات مربوط به حج و ارکان و [[احکام]] آن بسیارند و در سوره‌های قرآن پراکنده‌اند؛ اما آیه معروف به «آیه حجّ» که بسیاری از [[مفسر\|مفسران]] و دانش‌پژوهان از آن با همین تعبیر یاد کرده‌اند<ref>احکام القرآن، ج۳، ص۱۷؛ تفسیر ابن کثیر، ج۲، ص۷۰؛ الدر المنثور، ج۲، ص۵۲.</ref> آیه ۹۷ سوره آل عمران است. برخی از مفسران و فقها از [[آیه ۱۹۶ سوره بقره]]<ref>التفسیر الکبیر، ج۵، ص۱۵۳.</ref> و [[آیه ۲۷ سوره حج\|آیه ۲۷ سوره حجّ]]<ref>ریاض المسائل، ج۶، ص۳۱.</ref> به آیه حجّ تعبیر کرده‌اند.
خط ۱۷:		خط ۱۷:


	== ~~زمان~~ نزول آیه و واجب شدن حج ==		== نزول آیه و واجب شدن حج ==
	بر اساس این آیه، خداوند حج را بر کسانی که [[استطاعت]] داشته باشند واجب کرده است. برخی مفسران گفته‌اند که حج با نزول همین آیه در سال نهم یا دهم هجرت (یا به قولی دیگر با نزول [[آیه ۲۷ سوره حج\|آیه 27 سوره حج]]) واجب شد و پیامبر پس از نزول این آیه بود که در سال دهم حج‌ گزارد.<ref>احكام القرآن، ج۵، ص۶۴؛ التبيان، ج۷، ص۳۰۹؛ كنز العرفان، ج۱، ص۲۶۸</ref> روایت‌هایی از [[معصومان(ع)]] نیز مؤید همین سخن است.<ref>الکافی، ج۴، ص۲۴۵.</ref> بر اساس نقلی دیگر، این آیه همراه دیگر آیات [[سوره آل عمران]] در [[سال سوم هجرت]] در [[مدینه]] نازل شد و [[حضرت محمد (ص)\|پیامبر(ص)]] تا [[سال دهم هجرت]] به گزاردن حج توفیق نیافت.<ref>تفسیر قرطبی، ج۴، ص۱۴۴.</ref>برخی زمان وجوب حج را مربوط به نزول آیات دیگر از جمله: [[آیه 27 سوره حج]]،<ref>تفسير قرطبي، ج۴، ص۱۴۴.</ref> آیه 196 سوره بقره<ref>التفسير الكبير، ج۵، ص۱۵۳؛ كنز العرفان، ج۱، ص۲۶۶، ۲۷۴. </ref> یا آیه 96 سوره آل عمران<ref>مسالك الافهام، ج۲، ص۱۱۹</ref> ~~می دانند~~.		بر اساس این آیه، خداوند حج را بر کسانی که [[استطاعت]] داشته باشند واجب کرده است. برخی مفسران گفته‌اند که حج با نزول همین آیه در سال نهم یا دهم هجرت (یا به قولی دیگر با نزول [[آیه ۲۷ سوره حج\|آیه 27 سوره حج]]) واجب شد و پیامبر پس از نزول این آیه بود که در سال دهم حج‌ گزارد.<ref>احكام القرآن، ج۵، ص۶۴؛ التبيان، ج۷، ص۳۰۹؛ كنز العرفان، ج۱، ص۲۶۸</ref> روایت‌هایی از [[معصومان(ع)]] نیز مؤید همین سخن است.<ref>الکافی، ج۴، ص۲۴۵.</ref> بر اساس نقلی دیگر، این آیه همراه دیگر آیات [[سوره آل عمران]] در سال سوم هجرت در [[مدینه]] نازل شد و [[حضرت محمد (ص)\|پیامبر(ص)]] تا سال دهم هجرت به گزاردن حج توفیق نیافت.<ref>تفسیر قرطبی، ج۴، ص۱۴۴.</ref>برخی زمان وجوب حج را مربوط به نزول آیات دیگر از جمله: [[آیه ۲۷ سوره حج\|آیه 27 سوره حج]]،<ref>تفسير قرطبي، ج۴، ص۱۴۴.</ref> آیه 196 سوره بقره<ref>التفسير الكبير، ج۵، ص۱۵۳؛ كنز العرفان، ج۱، ص۲۶۶، ۲۷۴. </ref> یا آیه 96 سوره آل عمران<ref>مسالك الافهام، ج۲، ص۱۱۹</ref> می‌دانند.

	== مضامین آیه ==		== مضامین آیه ==
خط ۲۹:		خط ۲۹:

	==== معنی «من کفر» در آیه ====		==== معنی «من کفر» در آیه ====
	مفسران مقصود از {'''مَن کَفَر'''} را در آیه حج کسی دانسته‌اند که منکر وجوب حج گردد<ref>جامع البیان، ج۴، ص۲۷؛ التبیان، ج۲، ص۵۳۸.</ref> ؛ اما کسی که به وجوب آن معتقد باشد ولی حج را ترک کند، کافر قلمداد نمی‌شود.<ref>الکافی، ج۴، ص۲۶۶؛ التبیان، ج۲، ص۵۳۸؛ وسائل الشیعه، ج۱۱، ص۱۶.</ref> بر پایه سخن برخی از مفسران، مقصود از {'''وَ مَن کفَرَ'''} [[کفر]] به معنای خروج از دایره [[اسلام]] نیست، بلکه [[کفران نعمت\|کُفران نعمت]] است؛ زیرا ~~امتثال~~ امر الهی، شکر نعمت و عدم اطاعت آن کفران نعمت است.<ref>مجمع البیان، ج۲، ص۷۹۹؛ روح المعانی، ج۱، ص۱۱۵.</ref> پیامبر(ص) ذیل آیه حجّ فرمود: هر کس هزینه سفر و مرکب آن را داشته باشد و حج نگزارد، به دین [[یهودی\|یهود]] یا [[نصرانی\|نصارا]] از دنیا می‌رود.<ref>جامع البیان، ج۷، ص۱۱۳؛ تفسیر قرطبی، ج۴، ص۱۵۳؛ الدر المنثور، ج۲، ص۵۶.</ref> برخی گفته‌اند معنای این حدیث، سخت گرفتن بر تارکان حج است، نه یهودی یا نصرانی شدن واقعی آنان.		مفسران مقصود از {'''مَن کَفَر'''} را در آیه حج کسی دانسته‌اند که منکر وجوب حج گردد<ref>جامع البیان، ج۴، ص۲۷؛ التبیان، ج۲، ص۵۳۸.</ref> ؛ اما کسی که به وجوب آن معتقد باشد ولی حج را ترک کند، کافر قلمداد نمی‌شود.<ref>الکافی، ج۴، ص۲۶۶؛ التبیان، ج۲، ص۵۳۸؛ وسائل الشیعه، ج۱۱، ص۱۶.</ref> بر پایه سخن برخی از مفسران، مقصود از {'''وَ مَن کفَرَ'''} [[کفر]] به معنای خروج از دایره [[اسلام]] نیست، بلکه [[کفران نعمت\|کُفران نعمت]] است؛ زیرا عمل به امر الهی، شکر نعمت و عدم اطاعت آن کفران نعمت است.<ref>مجمع البیان، ج۲، ص۷۹۹؛ روح المعانی، ج۱، ص۱۱۵.</ref>

	==== حج از حقوق الهی ====		==== حج از حقوق الهی ====

Kamran در ‏۴ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۹:۰۲

2023-11-04T09:02:29Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۴ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۲:۳۲
خط ۱:		خط ۱:
	{{آیات حج و حرمین}}		{{آیات حج و حرمین}}
	'''آیه حج''' نود و هفتمین [[آیه]] [[سوره]] [[سوره آل‌عمران\|آل‌عمران]] است که بر اساس آن، حج بر تمام کسانی که [[استطاعت\|مستطیع]] هستند واجب است. برخی، آیات دیگری (مانند [[آیه ۱۹۶ سوره بقره]] و آیه ۲۷ سوره حج) را نیز [[فهرست آیات حج\|آیات حج]] نامیده شده‌اند. مفسران و فقها از این آیه برداشت‌هایی کرده‌ان؛ برای نمونه: بر اساس این آیه حج بر همه انسان‌ها (به نظر برخی فقها حتی بر کافران) واجب است. همچنین وقتی کسی استطاعت پیدا می‌کند باید در اولین فرصت حج بگذارد و اینکه حج از حقوق الهی است و تنها باید برای رضای خدا صورت گیرد.		'''آیه حج''' نود و هفتمین [[آیه]] [[سوره]] [[سوره آل‌عمران\|آل‌عمران]] است که بر اساس آن، حج بر تمام کسانی که [[استطاعت\|مستطیع]] هستند واجب است. برخی، آیات دیگری (مانند [[آیه ۱۹۶ سوره بقره]] و آیه ۲۷ سوره حج) را نیز [[فهرست آیات حج\|آیات حج]] نامیده شده‌اند. مفسران و فقها از این آیه برداشت‌هایی کرده‌ان؛ برای نمونه: بر اساس این آیه حج بر همه انسان‌ها (به نظر برخی فقها حتی بر کافران) واجب است. همچنین وقتی کسی استطاعت پیدا می‌کند باید در اولین فرصت حج بگذارد و اینکه حج از حقوق الهی است و تنها باید برای رضای خدا صورت گیرد.
	== ~~برخی~~ آیه‌های ~~قرآن که آیه~~ حج ~~نام دارند~~ ==		== آیه‌های حج ==
	آیات مربوط به حج و ارکان و [[احکام]] آن بسیارند و در سوره‌های قرآن پراکنده‌اند؛ اما آیه معروف به «آیه حجّ» که بسیاری از [[مفسر\|مفسران]] و دانش‌پژوهان از آن با همین تعبیر یاد کرده‌اند<ref>احکام القرآن، ج۳، ص۱۷؛ تفسیر ابن کثیر، ج۲، ص۷۰؛ الدر المنثور، ج۲، ص۵۲.</ref> آیه ۹۷ سوره آل عمران است. برخی از مفسران و فقها از [[آیه ۱۹۶ سوره بقره]]<ref>التفسیر الکبیر، ج۵، ص۱۵۳.</ref> و [[آیه ۲۷ سوره حج\|آیه ۲۷ سوره حجّ]]<ref>ریاض المسائل، ج۶، ص۳۱.</ref> به آیه حجّ تعبیر کرده‌اند.		آیات مربوط به حج و ارکان و [[احکام]] آن بسیارند و در سوره‌های قرآن پراکنده‌اند؛ اما آیه معروف به «آیه حجّ» که بسیاری از [[مفسر\|مفسران]] و دانش‌پژوهان از آن با همین تعبیر یاد کرده‌اند<ref>احکام القرآن، ج۳، ص۱۷؛ تفسیر ابن کثیر، ج۲، ص۷۰؛ الدر المنثور، ج۲، ص۵۲.</ref> آیه ۹۷ سوره آل عمران است. برخی از مفسران و فقها از [[آیه ۱۹۶ سوره بقره]]<ref>التفسیر الکبیر، ج۵، ص۱۵۳.</ref> و [[آیه ۲۷ سوره حج\|آیه ۲۷ سوره حجّ]]<ref>ریاض المسائل، ج۶، ص۳۱.</ref> به آیه حجّ تعبیر کرده‌اند.

Kamran در ‏۴ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۹:۰۱

2023-11-04T09:01:13Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۴ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۲:۳۱
خط ۱:		خط ۱:
	{{آیات حج و حرمین}}		{{آیات حج و حرمین}}
	'''آیه حج''' نود و هفتمین آیه [[سوره آل‌عمران]] است که بر اساس آن، حج بر تمام کسانی که [[استطاعت\|مستطیع]] هستند واجب است. ~~برخی~~ آیات ~~دیگر~~ مانند [[آیه ۱۹۶ سوره بقره]] و [[آیه ۲۷ سوره حج~~]]،~~ نیز [[فهرست آیات حج\|آیات حج]] نامیده شده‌اند.		'''آیه حج''' نود و هفتمین [[آیه]] [[سوره]] [[سوره آل‌عمران\|آل‌عمران]] است که بر اساس آن، حج بر تمام کسانی که [[استطاعت\|مستطیع]] هستند واجب است. برخی، آیات دیگری (مانند [[آیه ۱۹۶ سوره بقره]] و آیه ۲۷ سوره حج) را نیز [[فهرست آیات حج\|آیات حج]] نامیده شده‌اند. مفسران و فقها از این آیه برداشت‌هایی کرده‌ان؛ برای نمونه: بر اساس این آیه حج بر همه انسان‌ها (به نظر برخی فقها حتی بر کافران) واجب است. همچنین وقتی کسی استطاعت پیدا می‌کند باید در اولین فرصت حج بگذارد و اینکه حج از حقوق الهی است و تنها باید برای رضای خدا صورت گیرد.
			== برخی آیه‌های قرآن که آیه حج نام دارند ==
	~~برخی [[~~فقها~~]]،~~ آیه ~~را عام دانسته و وجوب آن را شامل~~ همه ~~انسانها~~ حتی ~~غیر مسلمانان نیز می‌دانند و معتقدند [[اسلام]] فقط [[شرط صحت]] حج~~ است. ~~بر اساس لحن آیه،~~ حج از ~~عباداتی~~ است که باید ~~از روی [[اخلاص]] و به قصد~~ رضای خدا ~~انجام شود~~.		آیات مربوط به حج و ارکان و [[احکام]] آن بسیارند و در سوره‌های قرآن پراکنده‌اند؛ اما آیه معروف به «آیه حجّ» که بسیاری از [[مفسر\|مفسران]] و دانش‌پژوهان از آن با همین تعبیر یاد کرده‌اند<ref>احکام القرآن، ج۳، ص۱۷؛ تفسیر ابن کثیر، ج۲، ص۷۰؛ الدر المنثور، ج۲، ص۵۲.</ref> آیه ۹۷ سوره آل عمران است. برخی از مفسران و فقها از [[آیه ۱۹۶ سوره بقره]]<ref>التفسیر الکبیر، ج۵، ص۱۵۳.</ref> و [[آیه ۲۷ سوره حج\|آیه ۲۷ سوره حجّ]]<ref>ریاض المسائل، ج۶، ص۳۱.</ref> به آیه حجّ تعبیر کرده‌اند.
	== ~~آیات حج ==~~
	~~بر پایه~~ برخی ~~نقل‌ها، آخرین آیه‌ای~~ که در [[مدینه النبی\|مدینه]] پیش از حرکت [[پیامبر(ص)]] به سوی [[مکه]] برای انجام مناسک حج نازل شد، همین آیه حجّ بود.<ref>احکام القرآن، ج۳، ص۱۷-۱۸.</ref> بر اساس نقلی دیگر، این آیه همراه دیگر آیات [[سوره آل عمران]] در [[سال سوم هجرت]] در [[مدینه]] نازل شد و [[حضرت محمد (ص)\|پیامبر(ص)]] تا [[سال دهم هجرت]] به گزاردن حج ~~توفیق نیافت.<ref>تفسیر قرطبی، ج۴، ص۱۴۴.</ref>~~

	آیات مربوط به حج و ارکان و [[احکام]] آن بسیارند و در سوره‌های قرآن پراکنده‌اند؛ اما آیه معروف به «آیه حجّ» که بسیاری از [[مفسر\|مفسران]] و دانش‌پژوهان از آن با همین تعبیر یاد کرده‌اند<ref>احکام القرآن، ج۳، ص۱۷؛ تفسیر ابن کثیر، ج۲، ص۷۰؛ الدر المنثور، ج۲، ص۵۲.</ref> آیه ۹۷ سوره آل عمران است. ~~افزون بر این،~~ برخی از مفسران و فقها از [[آیه ۱۹۶ سوره بقره]]<ref>التفسیر الکبیر، ج۵، ص۱۵۳.</ref> و [[آیه ۲۷ سوره حج\|آیه ۲۷ سوره حجّ]]<ref>ریاض المسائل، ج۶، ص۳۱.</ref> به آیه حجّ تعبیر کرده‌اند.

			== متن آیه ==
	{{گفت و گو		{{گفت و گو
	\|عرض=85		\|عرض=85
خط ۲۰:		خط ۱۷:


	== واجب شدن حج ==		== زمان نزول آیه و واجب شدن حج ==
	بر اساس این آیه، خداوند حج را بر کسانی که [[استطاعت]] داشته باشند واجب کرده است. ~~به نظر بسیاری از مفسران،~~ حج با نزول همین آیه در سال دهم هجرت یا با نزول [[آیه ۲۷ سوره حج\|آیه 27 سوره حج]] واجب شد.<ref>احكام القرآن، ج۵، ص۶۴؛ التبيان، ج۷، ص۳۰۹؛ كنز العرفان، ج۱، ص۲۶۸</ref>روایت‌هایی از [[معصومان(ع)]] نیز مؤید همین سخن است.<ref>الکافی، ج۴، ص۲۴۵.</ref>برخی زمان وجوب حج را مربوط به نزول آیات دیگر از جمله: [[آیه 27 سوره حج]]،<ref>تفسير قرطبي، ج۴، ص۱۴۴.</ref> آیه 196 سوره بقره<ref>التفسير الكبير، ج۵، ص۱۵۳؛ كنز العرفان، ج۱، ص۲۶۶، ۲۷۴. </ref> یا آیه 96 سوره آل عمران<ref>مسالك الافهام، ج۲، ص۱۱۹</ref> می دانند.		بر اساس این آیه، خداوند حج را بر کسانی که [[استطاعت]] داشته باشند واجب کرده است. برخی مفسران گفته‌اند که حج با نزول همین آیه در سال نهم یا دهم هجرت (یا به قولی دیگر با نزول [[آیه ۲۷ سوره حج\|آیه 27 سوره حج]]) واجب شد و پیامبر پس از نزول این آیه بود که در سال دهم حج‌ گزارد.<ref>احكام القرآن، ج۵، ص۶۴؛ التبيان، ج۷، ص۳۰۹؛ كنز العرفان، ج۱، ص۲۶۸</ref> روایت‌هایی از [[معصومان(ع)]] نیز مؤید همین سخن است.<ref>الکافی، ج۴، ص۲۴۵.</ref> بر اساس نقلی دیگر، این آیه همراه دیگر آیات [[سوره آل عمران]] در [[سال سوم هجرت]] در [[مدینه]] نازل شد و [[حضرت محمد (ص)\|پیامبر(ص)]] تا [[سال دهم هجرت]] به گزاردن حج توفیق نیافت.<ref>تفسیر قرطبی، ج۴، ص۱۴۴.</ref>برخی زمان وجوب حج را مربوط به نزول آیات دیگر از جمله: [[آیه 27 سوره حج]]،<ref>تفسير قرطبي، ج۴، ص۱۴۴.</ref> آیه 196 سوره بقره<ref>التفسير الكبير، ج۵، ص۱۵۳؛ كنز العرفان، ج۱، ص۲۶۶، ۲۷۴. </ref> یا آیه 96 سوره آل عمران<ref>مسالك الافهام، ج۲، ص۱۱۹</ref> می دانند.

	~~== دلالت‌های آیه ==~~

	~~=== واجب بودن حج حتی بر کافران ===~~
	گفته شده که خطاب آیه همگان اعم از مرد، زن، [[مومن]] و [[کافر]] را در برمی‌گیرد. برخی [[فقیه\|فقیهان]] [[شیعه]] و برخی از فقیهان [[اهل‌ سنت]] بر این باورند که بر پایه این آیه، حج بر کافران، همانند مؤمنان واجب است و [[اسلام]] فقط [[شرط صحت]] آن دانسته شده است نه [[شرط وجوب]].<ref>منتهی المطلب، ج۲، ص۶۵۹.</ref>

	==~~=استطاعت (شرط واجب شدن حج) =~~==		== مضامین آیه ==
	~~در این آیه وجوب حج به استطاعت مشروط شده است.<ref>تفسیر قرطبی، ج۴، ص۱۴۵.</ref>~~

	===حج ~~واجب فوری است~~===		==== واجب بودن حج حتی بر کافران ====
	[[فقیه\|فقیهان]] [[شیعه]] و ~~بسیاری~~ از [[اهل‌ سنت]] بر ~~اساس آیه~~ حج و ~~آیه ۱۹۶ بقره بر فوریت انجام~~ [[حج]] ~~پس از حصول~~ [[~~استطاعت~~]] ~~و بقیه شروط~~ وجوب ~~حج استدلال کرده‌اند~~.<ref>~~الخلاف، ج۲، ص۲۵۷؛ المجموع، ج۷، ص۱۰۳؛ المنیر، ج۴، ص۱۶؛ کشف الغطاء،~~ ج۲، ~~ص۴۲۹~~.</ref>		گفته شده که خطاب آیه همگان اعم از مرد، زن، [[مومن]] و [[کافر]] را در برمی‌گیرد. برخی [[فقیه\|فقیهان]] [[شیعه]] و برخی از فقیهان [[اهل‌ سنت]] بر این باورند که بر پایه این آیه، حج بر کافران، همانند مؤمنان واجب است و [[اسلام]] فقط [[شرط صحت]] آن دانسته شده است نه [[شرط وجوب]].<ref>منتهی المطلب، ج۲، ص۶۵۹.</ref>

	===~~تکرار~~ حج===		==== استطاعت (شرط واجب شدن حج) ====
	بر اساس آیه حج و [[~~فهرست آیات~~ حج~~\|دیگر آیات مربوط به آن~~]]، حج ~~بر هر انسانی یک بار واجب می‌شود<ref>شرائع الاسلام، ج۱، ص۱۶۳؛ ارشاد الاذهان، ج۱، ص۳۰۷~~.~~</ref>~~<ref>~~جواهر الکلام، ج۱۷، ص۲۲۰~~.</ref>		در این آیه وجوب حج به استطاعت مشروط شده است.<ref>تفسیر قرطبی، ج۴، ص۱۴۵.</ref>[[فقیه\|فقیهان]] [[شیعه]] و بسیاری از [[اهل‌ سنت]] بر اساس آیه حج و آیه ۱۹۶ بقره بر فوریت انجام [[حج]] پس از حصول [[استطاعت]] و بقیه شروط وجوب حج استدلال کرده‌اند.<ref>الخلاف، ج۲، ص۲۵۷؛ المجموع، ج۷، ص۱۰۳؛ المنیر، ج۴، ص۱۶؛ کشف الغطاء، ج۲، ص۴۲۹.</ref>

	=== معنی «من کفر» در آیه===		==== معنی «من کفر» در آیه ====
	مفسران مقصود از {'''مَن کَفَر'''} را در آیه حج کسی دانسته‌اند که منکر وجوب حج گردد<ref>جامع البیان، ج۴، ص۲۷؛ التبیان، ج۲، ص۵۳۸.</ref> ؛ اما کسی که به وجوب آن معتقد باشد ولی حج را ترک کند، کافر قلمداد نمی‌شود.<ref>الکافی، ج۴، ص۲۶۶؛ التبیان، ج۲، ص۵۳۸؛ وسائل الشیعه، ج۱۱، ص۱۶.</ref> بر پایه سخن برخی از مفسران، مقصود از {'''وَ مَن کفَرَ'''} [[کفر]] به معنای خروج از دایره [[اسلام]] نیست، بلکه [[کفران نعمت\|کُفران نعمت]] است؛ زیرا امتثال امر الهی، شکر نعمت و عدم اطاعت آن کفران نعمت است.<ref>مجمع البیان، ج۲، ص۷۹۹؛ روح المعانی، ج۱، ص۱۱۵.</ref> پیامبر ~~گرامی~~(ص) ذیل آیه حجّ فرمود: هر کس هزینه سفر و مرکب آن را داشته باشد و حج نگزارد، به دین [[یهودی\|یهود]] یا [[نصرانی\|نصارا]] از دنیا می‌رود.<ref>جامع البیان، ج۷، ص۱۱۳؛ تفسیر قرطبی، ج۴، ص۱۵۳؛ الدر المنثور، ج۲، ص۵۶.</ref> برخی گفته‌اند معنای این حدیث، سخت گرفتن بر تارکان حج است، نه یهودی یا نصرانی شدن واقعی آنان.		مفسران مقصود از {'''مَن کَفَر'''} را در آیه حج کسی دانسته‌اند که منکر وجوب حج گردد<ref>جامع البیان، ج۴، ص۲۷؛ التبیان، ج۲، ص۵۳۸.</ref> ؛ اما کسی که به وجوب آن معتقد باشد ولی حج را ترک کند، کافر قلمداد نمی‌شود.<ref>الکافی، ج۴، ص۲۶۶؛ التبیان، ج۲، ص۵۳۸؛ وسائل الشیعه، ج۱۱، ص۱۶.</ref> بر پایه سخن برخی از مفسران، مقصود از {'''وَ مَن کفَرَ'''} [[کفر]] به معنای خروج از دایره [[اسلام]] نیست، بلکه [[کفران نعمت\|کُفران نعمت]] است؛ زیرا امتثال امر الهی، شکر نعمت و عدم اطاعت آن کفران نعمت است.<ref>مجمع البیان، ج۲، ص۷۹۹؛ روح المعانی، ج۱، ص۱۱۵.</ref> پیامبر(ص) ذیل آیه حجّ فرمود: هر کس هزینه سفر و مرکب آن را داشته باشد و حج نگزارد، به دین [[یهودی\|یهود]] یا [[نصرانی\|نصارا]] از دنیا می‌رود.<ref>جامع البیان، ج۷، ص۱۱۳؛ تفسیر قرطبی، ج۴، ص۱۵۳؛ الدر المنثور، ج۲، ص۵۶.</ref> برخی گفته‌اند معنای این حدیث، سخت گرفتن بر تارکان حج است، نه یهودی یا نصرانی شدن واقعی آنان.

	===~~اخلاص در~~ حج===		==== حج از حقوق الهی ====
	بر اساس آیه ۹۷ سوره آل عمران حج از [[حق الله\|حقوق الهی]] بر بندگان است~~: {'''وَلِلَّهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ البَیتِ'''} و بندگان خدا~~ باید ~~از روی [[اخلاص]]، حج را~~ برای ~~خداوند~~ انجام ~~دهند~~.		بر اساس آیه ۹۷ سوره آل عمران حج از [[حق الله\|حقوق الهی]] بر بندگان است. بر این اساس گفته شده که حج تنها باید برای خدا انجام شود.<ref>حج در اندیشه اسلامی، ص 20</ref>

	== پانویس ==		== پانویس ==

Salar در ‏۴ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۸:۲۳

2023-11-04T08:23:15Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۴ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۵۳
خط ۱:		خط ۱:
	{{آیات حج و حرمین}}		{{آیات حج و حرمین}}
	'''آیه حج''' نود و هفتمین آیه [[سوره آل‌عمران]] است که بر اساس آن، حج بر تمام کسانی که [[استطاعت\|مستطیع]] هستند واجب است. برخی آیات دیگر مانند [[آیه ۱۹۶ سوره بقره]] و [[آیه ۲۷ سوره حج]]، نیز [[فهرست آیات حج\|آیات حج]] نامیده شده‌اند.برخی [[فقها]]، آیه را عام دانسته و وجوب آن را شامل همه انسانها حتی غیر مسلمانان نیز می‌دانند و معتقدند [[اسلام]] فقط [[شرط صحت]] حج است. بر اساس لحن آیه، حج از عباداتی است که باید از روی [[اخلاص]] و به قصد رضای خدا انجام شود.		'''آیه حج''' نود و هفتمین آیه [[سوره آل‌عمران]] است که بر اساس آن، حج بر تمام کسانی که [[استطاعت\|مستطیع]] هستند واجب است. برخی آیات دیگر مانند [[آیه ۱۹۶ سوره بقره]] و [[آیه ۲۷ سوره حج]]، نیز [[فهرست آیات حج\|آیات حج]] نامیده شده‌اند.

			برخی [[فقها]]، آیه را عام دانسته و وجوب آن را شامل همه انسانها حتی غیر مسلمانان نیز می‌دانند و معتقدند [[اسلام]] فقط [[شرط صحت]] حج است. بر اساس لحن آیه، حج از عباداتی است که باید از روی [[اخلاص]] و به قصد رضای خدا انجام شود.
	== آیات حج ==		== آیات حج ==
	بر پایه برخی نقل‌ها، آخرین آیه‌ای که در [[مدینه النبی\|مدینه]] پیش از حرکت [[پیامبر(ص)]] به سوی [[مکه]] برای انجام مناسک حج نازل شد، همین آیه حجّ بود.<ref>احکام القرآن، ج۳، ص۱۷-۱۸.</ref> بر اساس نقلی دیگر، این آیه همراه دیگر آیات [[سوره آل عمران]] در [[سال سوم هجرت]] در [[مدینه]] نازل شد و [[حضرت محمد (ص)\|پیامبر(ص)]] تا [[سال دهم هجرت]] به گزاردن حج توفیق نیافت.<ref>تفسیر قرطبی، ج۴، ص۱۴۴.</ref>		بر پایه برخی نقل‌ها، آخرین آیه‌ای که در [[مدینه النبی\|مدینه]] پیش از حرکت [[پیامبر(ص)]] به سوی [[مکه]] برای انجام مناسک حج نازل شد، همین آیه حجّ بود.<ref>احکام القرآن، ج۳، ص۱۷-۱۸.</ref> بر اساس نقلی دیگر، این آیه همراه دیگر آیات [[سوره آل عمران]] در [[سال سوم هجرت]] در [[مدینه]] نازل شد و [[حضرت محمد (ص)\|پیامبر(ص)]] تا [[سال دهم هجرت]] به گزاردن حج توفیق نیافت.<ref>تفسیر قرطبی، ج۴، ص۱۴۴.</ref>

Salar در ‏۴ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۸:۲۳

2023-11-04T08:23:01Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۴ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۵۳
خط ۱:		خط ۱:
	{{آیات حج و حرمین}}		{{آیات حج و حرمین}}
	'''آیه حج''' نود و هفتمین آیه [[سوره آل‌عمران]] است که بر اساس آن، حج بر تمام کسانی که [[استطاعت\|مستطیع]] هستند واجب است. برخی آیات دیگر مانند [[آیه ۱۹۶ سوره بقره]] و [[آیه ۲۷ سوره حج]]، نیز [[فهرست آیات حج\|آیات حج]] نامیده شده‌اند.		'''آیه حج''' نود و هفتمین آیه [[سوره آل‌عمران]] است که بر اساس آن، حج بر تمام کسانی که [[استطاعت\|مستطیع]] هستند واجب است. برخی آیات دیگر مانند [[آیه ۱۹۶ سوره بقره]] و [[آیه ۲۷ سوره حج]]، نیز [[فهرست آیات حج\|آیات حج]] نامیده شده‌اند.برخی [[فقها]]، آیه را عام دانسته و وجوب آن را شامل همه انسانها حتی غیر مسلمانان نیز می‌دانند و معتقدند [[اسلام]] فقط [[شرط صحت]] حج است. بر اساس لحن آیه، حج از عباداتی است که باید از روی [[اخلاص]] و به قصد رضای خدا انجام شود.


	برخی [[فقها]]، آیه را عام دانسته و وجوب آن را شامل همه انسانها حتی غیر مسلمانان نیز می‌دانند و معتقدند [[اسلام]] فقط [[شرط صحت]] حج است. بر اساس لحن آیه، حج از عباداتی است که باید از روی [[اخلاص]] و به قصد رضای خدا انجام شود.

	== آیات حج ==		== آیات حج ==
	بر پایه برخی نقل‌ها، آخرین آیه‌ای که در [[مدینه النبی\|مدینه]] پیش از حرکت [[پیامبر(ص)]] به سوی [[مکه]] برای انجام مناسک حج نازل شد، همین آیه حجّ بود.<ref>احکام القرآن، ج۳، ص۱۷-۱۸.</ref> بر اساس نقلی دیگر، این آیه همراه دیگر آیات [[سوره آل عمران]] در [[سال سوم هجرت]] در [[مدینه]] نازل شد و [[حضرت محمد (ص)\|پیامبر(ص)]] تا [[سال دهم هجرت]] به گزاردن حج توفیق نیافت.<ref>تفسیر قرطبی، ج۴، ص۱۴۴.</ref>		بر پایه برخی نقل‌ها، آخرین آیه‌ای که در [[مدینه النبی\|مدینه]] پیش از حرکت [[پیامبر(ص)]] به سوی [[مکه]] برای انجام مناسک حج نازل شد، همین آیه حجّ بود.<ref>احکام القرآن، ج۳، ص۱۷-۱۸.</ref> بر اساس نقلی دیگر، این آیه همراه دیگر آیات [[سوره آل عمران]] در [[سال سوم هجرت]] در [[مدینه]] نازل شد و [[حضرت محمد (ص)\|پیامبر(ص)]] تا [[سال دهم هجرت]] به گزاردن حج توفیق نیافت.<ref>تفسیر قرطبی، ج۴، ص۱۴۴.</ref>

Salar در ‏۴ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۸:۲۲

2023-11-04T08:22:49Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۴ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۵۲
خط ۱:		خط ۱:
	{{آیات حج و حرمین}}		{{آیات حج و حرمین}}
	'''آیه حج''' نود و هفتمین [[آیه~~]] [[سوره]]~~ [[سوره ~~آل‌عمران\|~~آل‌عمران]] است که بر اساس آن، حج بر تمام کسانی که [[استطاعت\|مستطیع]] هستند واجب است. برخی آیات دیگر مانند [[آیه ۱۹۶ سوره بقره]] و آیه ۲۷ سوره ~~حج،~~ نیز [[فهرست آیات حج\|آیات حج]] نامیده شده‌اند.		'''آیه حج''' نود و هفتمین آیه [[سوره آل‌عمران]] است که بر اساس آن، حج بر تمام کسانی که [[استطاعت\|مستطیع]] هستند واجب است. برخی آیات دیگر مانند [[آیه ۱۹۶ سوره بقره]] و [[آیه ۲۷ سوره حج]]، نیز [[فهرست آیات حج\|آیات حج]] نامیده شده‌اند.

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۴ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۳:۱۳
خط ۴۵:		خط ۴۵:
	}}		}}
	*'''احکام القرآن''': الجصاص (م.۳۷۰ق.)، به کوشش قمحاوی، بیروت،‌ دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۵ق؛		*'''احکام القرآن''': الجصاص (م.۳۷۰ق.)، به کوشش قمحاوی، بیروت،‌ دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۵ق؛
	*'''ارشاد الاذهان''': العلامة الحلی (م ۷۲۶ق.)، به کوشش فارس الحسون، قم، نشر اسلامی، ۱۴۱۰ق؛
	*'''التبیان''': الطوسی (م.۴۶۰ق.)، به کوشش العاملی، بیروت،‌ دار احیاء التراث العربی؛		*'''التبیان''': الطوسی (م.۴۶۰ق.)، به کوشش العاملی، بیروت،‌ دار احیاء التراث العربی؛
	*'''تذکرة الفقهاء''': العلامة الحلی (م.۷۲۶ق.)، قم، آل‌ البیت:، ۱۴۱۴ق؛
	*'''تفسیر ابن کثیر (تفسیر القرآن العظیم)''': ابن کثیر (م.۷۷۴ق.)، به کوشش شمس الدین، بیروت،‌ دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۹ق؛		*'''تفسیر ابن کثیر (تفسیر القرآن العظیم)''': ابن کثیر (م.۷۷۴ق.)، به کوشش شمس الدین، بیروت،‌ دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۹ق؛
	*'''التفسیر الکبیر''': الفخر الرازی (م.۶۰۶ق.)، قم، دفتر تبلیغات، ۱۴۱۳ق؛		*'''التفسیر الکبیر''': الفخر الرازی (م.۶۰۶ق.)، قم، دفتر تبلیغات، ۱۴۱۳ق؛
	*'''تفسیر قرطبی (الجامع لأحکام القرآن)''': القرطبی (م.۶۷۱ق.)، بیروت،‌ دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۵ق؛		*'''تفسیر قرطبی (الجامع لأحکام القرآن)''': القرطبی (م.۶۷۱ق.)، بیروت،‌ دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۵ق؛
	*'''جامع البیان''': الطبری (م.۳۱۰ق.)، به کوشش صدقی جمیل، بیروت،‌ دار الفکر، ۱۴۱۵ق؛		*'''جامع البیان''': الطبری (م.۳۱۰ق.)، به کوشش صدقی جمیل، بیروت،‌ دار الفکر، ۱۴۱۵ق؛
	*'''جواهر الکلام''': النجفی (م.۱۲۶۶ق.)، به کوشش قوچانی و دیگران، بیروت،‌ دار احیاء التراث العربی؛
	*'''حج در اندیشه اسلامی'''، سید علی قاضی عسکر، تهران، مشعر، 1400		*'''حج در اندیشه اسلامی'''، سید علی قاضی عسکر، تهران، مشعر، 1400
	*'''الخلاف''': الطوسی (م.۴۶۰ق.)، به کوشش سید علی خراسانی و دیگران، قم، نشر اسلامی، ۱۴۱۸ق؛		*'''الخلاف''': الطوسی (م.۴۶۰ق.)، به کوشش سید علی خراسانی و دیگران، قم، نشر اسلامی، ۱۴۱۸ق؛
	*'''الدر المنثور''': السیوطی (م.۹۱۱ق.)، بیروت،‌ دار الکتب العلمیه، ۱۴۲۱ق؛		*'''الدر المنثور''': السیوطی (م.۹۱۱ق.)، بیروت،‌ دار الکتب العلمیه، ۱۴۲۱ق؛
	*'''روح المعانی''': الآلوسی (م.۱۲۷۰ق.)، به کوشش علی عبدالباری، بیروت، ۱۴۱۵ق؛		*'''روح المعانی''': الآلوسی (م.۱۲۷۰ق.)، به کوشش علی عبدالباری، بیروت، ۱۴۱۵ق؛
	*'''روض الجنان''': ابوالفتوح رازی (م.۵۵۴ق.)، به کوشش یاحقی و ناصح، مشهد، آستان قدس رضوی، ۱۳۷۵ش؛
	*'''ریاض المسائل''': سید علی الطباطبائی (م.۱۲۳۱ق.)، قم، النشر الاسلامی، ۱۴۱۲ق؛		*'''ریاض المسائل''': سید علی الطباطبائی (م.۱۲۳۱ق.)، قم، النشر الاسلامی، ۱۴۱۲ق؛
	*'''شرائع الاسلام''': المحقق الحلی (م.۶۷۶ق.)، به کوشش سید صادق شیرازی، تهران، استقلال، ۱۴۰۹ق؛
	*'''الکافی''': الکلینی (م.۳۲۹ق.)، به کوشش غفاری، تهران،‌ دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۷۵ش؛		*'''الکافی''': الکلینی (م.۳۲۹ق.)، به کوشش غفاری، تهران،‌ دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۷۵ش؛
	*'''کشاف القناع''': منصور البهوتی (م.۱۰۵۱ق.)، به کوشش محمد حسن، بیروت،‌ دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۸ق؛		*'''کشاف القناع''': منصور البهوتی (م.۱۰۵۱ق.)، به کوشش محمد حسن، بیروت،‌ دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۸ق؛
	*'''کشف الغطاء''': کاشف الغطاء (م.۱۲۲۷ق.)، مهدوی، اصفهان؛		*'''کشف الغطاء''': کاشف الغطاء (م.۱۲۲۷ق.)، مهدوی، اصفهان؛
	*'''کنز العرفان فی فقه القرآن''': الفاضل المقداد (م.۸۲۶ق.)، به کوشش بهبودی، تهران، مرتضوی، ۱۳۷۳ش؛
	*'''مجمع البیان''': الطبرسی (م.۵۴۸ق.)، بیروت،‌ دار المعرفه، ۱۴۰۶ق؛		*'''مجمع البیان''': الطبرسی (م.۵۴۸ق.)، بیروت،‌ دار المعرفه، ۱۴۰۶ق؛
	*'''المجموع شرح المهذب''': النووی (م.۶۷۶ق.)،‌دار الفکر؛		*'''المجموع شرح المهذب''': النووی (م.۶۷۶ق.)،‌دار الفکر؛
	*'''مسالک الافهام الی تنقیح شرائع الاسلام''': الشهید الثانی (م.۹۶۵ق.)، قم، معارف اسلامی، ۱۴۱۶ق؛
	*'''منتهی المطلب''': العلامة الحلی (م.۷۲۶ق.)، چاپ سنگی؛		*'''منتهی المطلب''': العلامة الحلی (م.۷۲۶ق.)، چاپ سنگی؛
	*'''المنیر''': وهبة الزحیلی، بیروت،‌ دارالفکر المعاصر، ۱۴۱۱ق؛		*'''المنیر''': وهبة الزحیلی، بیروت،‌ دارالفکر المعاصر، ۱۴۱۱ق؛
	*'''المیزان''': الطباطبایی (م.۱۴۰۲ق.)، بیروت، اعلمی، ۱۳۹۳ق؛
	*'''وسائل الشیعه''': الحر العاملی (م.۱۱۰۴ق.)، قم، آل‌ البیت:، ۱۴۱۲ق.		*'''وسائل الشیعه''': الحر العاملی (م.۱۱۰۴ق.)، قم، آل‌ البیت:، ۱۴۱۲ق.
	{{پایان}}		{{پایان}}