https://wikihaj.com/history/%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87_%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D8%AF%D9%87?feed=atom 2026-09-03T13:48:06Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.43.0 https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87_%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D8%AF%D9%87&diff=69679&oldid=prev 2026-09-02T08:49:50Z

<p>Engineer صفحهٔ <a href="/view/%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87_%D9%BE%DB%8C%D8%B4%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C" class="mw-redirect" title="الگو:مقاله پیشنهادی">الگو:مقاله پیشنهادی</a> را به <a href="/view/%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87_%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D8%AF%D9%87" title="الگو:مقاله برگزیده">الگو:مقاله برگزیده</a> منتقل کرد</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۲:۱۹</td> </tr><tr><td colspan="4" class="diff-notice" lang="fa"><div class="mw-diff-empty">(بدون تفاوت)</div> </td></tr> <!-- diff cache key wiki_fa:diff:1.41:old-69666:rev-69679 --> </table>

Engineer https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87_%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D8%AF%D9%87&diff=69666&oldid=prev 2026-09-01T11:49:56Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۵:۱۹</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:مقام ابراهیم.jpg|بی‌قاب|چپ|<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">150px</del>]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:مقام ابراهیم.jpg|بی‌قاب|چپ|<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">100px</ins>]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[مقام ابراهیم(ع)]] سنگی است در [[مسجدالحرام]] و نزدیک [[کعبه]] که می‌گویند [[حضرت ابراهیم(ع)]] بر روی آن ایستاد و کعبه را ساخت. همچنین گفته‌اند او روی این سنگ، مردم را به [[حج]] فراخواند. به‌گفته تاریخ‌نگاران [[مسلمان]]، سنگ به قدرت خدا نرم شد و جای دو پای حضرت ابراهیم(ع) در آن باقی ماند.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[مقام ابراهیم(ع)]] سنگی است در [[مسجدالحرام]] و نزدیک [[کعبه]] که می‌گویند [[حضرت ابراهیم(ع)]] بر روی آن ایستاد و کعبه را ساخت. همچنین گفته‌اند او روی این سنگ، مردم را به [[حج]] فراخواند. به‌گفته تاریخ‌نگاران [[مسلمان]]، سنگ به قدرت خدا نرم شد و جای دو پای حضرت ابراهیم(ع) در آن باقی ماند.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <!-- diff cache key wiki_fa:diff:1.41:old-69665:rev-69666:php=table --> </table>

Salar https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87_%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D8%AF%D9%87&diff=69665&oldid=prev 2026-09-01T11:49:39Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۵:۱۹</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:مقام ابراهیم.jpg|بی‌قاب|چپ|<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">200px</del>]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:مقام ابراهیم.jpg|بی‌قاب|چپ|<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">150px</ins>]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[مقام ابراهیم(ع)]] سنگی است در [[مسجدالحرام]] و نزدیک [[کعبه]] که می‌گویند [[حضرت ابراهیم(ع)]] بر روی آن ایستاد و کعبه را ساخت. همچنین گفته‌اند او روی این سنگ، مردم را به [[حج]] فراخواند. به‌گفته تاریخ‌نگاران [[مسلمان]]، سنگ به قدرت خدا نرم شد و جای دو پای حضرت ابراهیم(ع) در آن باقی ماند.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[مقام ابراهیم(ع)]] سنگی است در [[مسجدالحرام]] و نزدیک [[کعبه]] که می‌گویند [[حضرت ابراهیم(ع)]] بر روی آن ایستاد و کعبه را ساخت. همچنین گفته‌اند او روی این سنگ، مردم را به [[حج]] فراخواند. به‌گفته تاریخ‌نگاران [[مسلمان]]، سنگ به قدرت خدا نرم شد و جای دو پای حضرت ابراهیم(ع) در آن باقی ماند.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <!-- diff cache key wiki_fa:diff:1.41:old-69664:rev-69665:php=table --> </table>

Salar https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87_%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D8%AF%D9%87&diff=69664&oldid=prev 2026-09-01T11:49:16Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۵:۱۹</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:مقام ابراهیم <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1</del>.jpg|بی‌قاب|چپ|200px]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:مقام ابراهیم.jpg|بی‌قاب|چپ|200px]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[مقام ابراهیم(ع)]] سنگی است در [[مسجدالحرام]] و نزدیک [[کعبه]] که می‌گویند [[حضرت ابراهیم(ع)]] بر روی آن ایستاد و کعبه را ساخت. همچنین گفته‌اند او روی این سنگ، مردم را به [[حج]] فراخواند. به‌گفته تاریخ‌نگاران [[مسلمان]]، سنگ به قدرت خدا نرم شد و جای دو پای حضرت ابراهیم(ع) در آن باقی ماند.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[مقام ابراهیم(ع)]] سنگی است در [[مسجدالحرام]] و نزدیک [[کعبه]] که می‌گویند [[حضرت ابراهیم(ع)]] بر روی آن ایستاد و کعبه را ساخت. همچنین گفته‌اند او روی این سنگ، مردم را به [[حج]] فراخواند. به‌گفته تاریخ‌نگاران [[مسلمان]]، سنگ به قدرت خدا نرم شد و جای دو پای حضرت ابراهیم(ع) در آن باقی ماند.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <!-- diff cache key wiki_fa:diff:1.41:old-69663:rev-69664:php=table --> </table>

Salar https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87_%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D8%AF%D9%87&diff=69663&oldid=prev 2026-09-01T11:48:16Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۵:۱۸</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آستان مقدس امامین عسکریین(ع)</del>|<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آستان امامین عسکریین</del>(ع)]]<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">، حرم </del>[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">امام هادی(ع)</del>]] و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فرزندش </del>[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">امام حسن عسکری</del>(ع)]] <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">است</del>. این <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آستان، یکی از زیارتگاه‌های مهم </del>[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شیعیان</del>]] <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در جهان بوده و وجود آن در </del>[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سامراء|سامرا</del>]]، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این شهر را </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یکی از چهار شهر زیارتی شیعیان </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[عراق]]، تبدیل کرده است</del>.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پرونده:مقام ابراهیم 1.jpg|بی‌قاب|چپ</ins>|<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">200px]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[مقام ابراهیم</ins>(ع)]] <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سنگی است در </ins>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مسجدالحرام</ins>]] و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نزدیک </ins>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کعبه]] که می‌گویند [[حضرت ابراهیم</ins>(ع)]] <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بر روی آن ایستاد و کعبه را ساخت</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همچنین گفته‌اند او روی </ins>این <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سنگ، مردم را به </ins>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حج</ins>]] <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فراخواند. به‌گفته تاریخ‌نگاران </ins>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مسلمان</ins>]]، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سنگ </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قدرت خدا نرم شد و جای دو پای حضرت ابراهیم(ع) </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آن باقی ماند</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هسته اولیه آستان سامرا، خانه امام‌ هادی(ع) بود </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حضرت پس از شهادت، در خانه خود به خاک سپرده شد. افزون‌بر این دو امام، شخصیت‌های دیگری از خاندان ایشان، از جمله [[حکیمه خاتون|حکیمه]]، دختر [</del>[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">امام محمد جواد(ع)]]، </del>[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[نرجس خاتون</del>|<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نرجس]]، همسر امام حسن عسکری(ع) و مادر [[امام زمان(عج)]]، [[جعفر کذاب]]، فرزند امام‌ هادی(ع) نیز در همین خانه، به خاک سپرده شدند. در ضلع غربی صحن مطهر آستان سامرا، حجره‌ای در زیرزمین وجود دارد که امروزه نزد شیعیان، به [[سرداب غیبت امام زمان(عج)</del>]] <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شهرت </del>دارد.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مقام ابراهیم هم‌اکنون در محفظه طلایی‌رنگ در کنار کعبه قرار گرفته </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">با </ins>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شاذروان</ins>|<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شاذَروان</ins>]] <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یازده متر فاصله </ins>دارد.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گفته شده اولین‌بار در سال 333ق، گنبدی روی قبر دو امام بنا شده </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برای شهر سامرا، حصاری ساخته شد؛ اما </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گزارش برخی منابع، اولین‌بار </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سال ۴۵۰ق اَرسَلان بَساسیری، از امرای شیعه مذهب مخالف </del>[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بنی‌عباس</del>|<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عباسیان</del>]]<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">، گنبدی روی قبر دو امام بنا کرد</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[قرآن]] از مقام ابراهیم به عنوان یکی از نشانه‌های روشن خدا یاد کرده </ins>و به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مسلمانان سفارش کرده است که </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این جایگاه [[نماز]] بخوانند. در روایات هم مقام ابراهیم سنگی </ins>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بهشت</ins>|<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بهشتی</ins>]] <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دانسته شده است</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آستان امامین عسکریین در دوره‌های مختلفی نیز مورد بازسازی قرار گرفت؛ از جمله در دوره قاجار که </del>[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شیخ عبدالحسین تهرانی</del>]]<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(درگذشته ۱۲۸۶ق)، از فقهای قرن سیزدهم هجری قمری، براساس وصیت </del>[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">امیرکبیر</del>]]<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">، از ثلث اموال وی، بازسازی کامل </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همه‌جانبه‌ای را در حرم </del>انجام <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">داد؛ مانند طلاکاری گنبد، تعمیر صحن </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایوان، ترمیم بخش‌هایی از دیوارهای صحن و کاشی‌کاری آنها</del>.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به فتوای برخی فقیهان، </ins>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">واجب</ins>]] <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">است </ins>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">طواف واجب</ins>]] <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در محدوده بین کعبه </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مقام ابراهیم </ins>انجام <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شود </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در فقه اسلامی واجب است [[نماز طواف]] پشت مقام ابراهیم خوانده شود</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برپایه روایات [[دعا|دعاخواندن]] نزد مقام ابراهیم [[مستحب]] است</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حرم عسکریین در سال‌های ۱۳۸۴ و ۱۳۸۶ شمسی با انفجار بمب توسط نیروهای سلفی وابسته به سازمان القاعده آسیب‌های فراوانی دید؛ اما در سال 1387ش گلدسته و صحن‌های حرم بازسازی شد</del>.</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <!-- diff cache key wiki_fa:diff:1.41:old-69411:rev-69663:php=table --> </table>

Salar https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87_%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D8%AF%D9%87&diff=69411&oldid=prev 2026-08-17T10:24:48Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۷ اوت ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۵۴</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">امام حسن مجتبی</del>(ع)<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] فرزند [[علی بن ابی‌طالب</del>(ع)]]، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دومین امام </del>[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شیعه|شیعیان</del>]] و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پنجمین </del>[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خلیفه</del>]] <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مسلمانان بود</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">او را شبیه‌ترین فرد به </del>[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حضرت محمد (ص)|رسول خدا(ص)</del>]] <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">و فردی عابد و زاهد دانسته‌اند و گزارش کرده‌اند که چند بار </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زندگی تمام یا نیمی از اموالش را صدقه داد. امام حسن پس از شهادت امام علی(ع)، با بیعت مردم به خلافت رسید </del>و در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سال ۴۱ قمری به دلیل دودستگی در سپاهیانش مجبور به پذیرش صلح با </del>[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">معاویه بن ابی سفیان</del>|<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">معاویه بن ابی‌سفیان</del>]] <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شد؛ معاویه ادعای خلافت داشت و سپاه بزرگی از شام </del>را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برای جنگ با امام حسن </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سوی </del>عراق <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فرستاده بود</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آستان مقدس امامین عسکریین</ins>(ع)<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|آستان امامین عسکریین</ins>(ع)]]، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حرم </ins>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">امام هادی(ع)</ins>]] و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فرزندش </ins>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">امام حسن عسکری(ع)</ins>]] <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">است</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این آستان، یکی از زیارتگاه‌های مهم </ins>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شیعیان</ins>]] در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جهان بوده </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وجود آن </ins>در [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سامراء</ins>|<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سامرا</ins>]]<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">، این شهر </ins>را به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یکی از چهار شهر زیارتی شیعیان در [[</ins>عراق<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]، تبدیل کرده است</ins>.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">امام حسن</del>(ع) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بارها با پای پیاده </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[حج]] رفت</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پیکرش را بعد </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شهادت، در </del>[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بقیع</del>|<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قبرستان بقیع</del>]] <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در کنار مادربزرگش </del>[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فاطمه بنت اسد</del>]] <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دفن کردند. مکانی که بعدها </del>[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">امام زین العابدین</del>|امام <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زین العابدین</del>(ع)<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </del>و [[امام <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">باقر|امام باقر</del>(<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ع</del>)]] نیز در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همانجا دفن </del>شدند. گنبدی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بر آن ساخته‌ </del>شده و به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قبور ائمه بقیع شهرت یافت که </del>در سال <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1344 قمری به دست </del>[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وهابیت</del>|<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وهابیان</del>]] <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تخریب </del>شد.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هسته اولیه آستان سامرا، خانه امام‌ هادی</ins>(ع) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بود و حضرت پس از شهادت، در خانه خود </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خاک سپرده شد</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">افزون‌بر این دو امام، شخصیت‌های دیگری از خاندان ایشان، </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جمله </ins>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حکیمه خاتون</ins>|<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حکیمه</ins>]]<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">، دختر </ins>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">امام محمد جواد(ع)</ins>]]<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">، </ins>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نرجس خاتون</ins>|<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نرجس]]، همسر </ins>امام <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حسن عسکری</ins>(ع) و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مادر </ins>[[امام <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زمان</ins>(<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عج</ins>)]]<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">، [[جعفر کذاب]]، فرزند امام‌ هادی(ع) </ins>نیز در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همین خانه، به خاک سپرده </ins>شدند. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در ضلع غربی صحن مطهر آستان سامرا، حجره‌ای در زیرزمین وجود دارد که امروزه نزد شیعیان، به [[سرداب غیبت امام زمان(عج)]] شهرت دارد. </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گفته شده اولین‌بار در سال 333ق، </ins>گنبدی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">روی قبر دو امام بنا </ins>شده و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برای شهر سامرا، حصاری ساخته شد؛ اما </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گزارش برخی منابع، اولین‌بار </ins>در سال <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۴۵۰ق اَرسَلان بَساسیری، از امرای شیعه مذهب مخالف </ins>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بنی‌عباس</ins>|<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عباسیان</ins>]]<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">، گنبدی روی قبر دو امام بنا کرد.  </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آستان امامین عسکریین در دوره‌های مختلفی نیز مورد بازسازی قرار گرفت؛ از جمله در دوره قاجار که [[شیخ عبدالحسین تهرانی]](درگذشته ۱۲۸۶ق)، از فقهای قرن سیزدهم هجری قمری، براساس وصیت [[امیرکبیر]]، از ثلث اموال وی، بازسازی کامل و همه‌جانبه‌ای را در حرم انجام داد؛ مانند طلاکاری گنبد، تعمیر صحن و ایوان، ترمیم بخش‌هایی از دیوارهای صحن و کاشی‌کاری آنها. </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حرم عسکریین در سال‌های ۱۳۸۴ و ۱۳۸۶ شمسی با انفجار بمب توسط نیروهای سلفی وابسته به سازمان القاعده آسیب‌های فراوانی دید؛ اما در سال 1387ش گلدسته و صحن‌های حرم بازسازی </ins>شد.</div></td></tr> <!-- diff cache key wiki_fa:diff:1.41:old-69269:rev-69411:php=table --> </table>

Salar https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87_%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D8%AF%D9%87&diff=69269&oldid=prev 2026-08-07T22:56:05Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۸ اوت ۲۰۲۶، ساعت ۰۲:۲۶</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[امام حسن مجتبی(ع)]] فرزند [[علی بن ابی‌طالب(ع)]]، دومین امام [[شیعه|شیعیان]] و پنجمین [[خلیفه]] مسلمانان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">است</del>. او را شبیه‌ترین فرد به [[حضرت محمد (ص)|رسول خدا(ص)]] و فردی عابد و زاهد دانسته‌اند و گزارش کرده‌اند که چند بار در زندگی تمام یا نیمی از اموالش را صدقه داد. امام حسن پس از شهادت امام علی(ع)، با بیعت مردم به خلافت رسید و در سال ۴۱ قمری به دلیل دودستگی در سپاهیانش مجبور به پذیرش صلح با [[معاویه بن ابی سفیان|معاویه بن ابی‌سفیان]] شد؛ معاویه ادعای خلافت داشت و سپاه بزرگی از شام را برای جنگ با امام حسن به سوی عراق فرستاده بود.   </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[امام حسن مجتبی(ع)]] فرزند [[علی بن ابی‌طالب(ع)]]، دومین امام [[شیعه|شیعیان]] و پنجمین [[خلیفه]] مسلمانان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بود</ins>. او را شبیه‌ترین فرد به [[حضرت محمد (ص)|رسول خدا(ص)]] و فردی عابد و زاهد دانسته‌اند و گزارش کرده‌اند که چند بار در زندگی تمام یا نیمی از اموالش را صدقه داد. امام حسن پس از شهادت امام علی(ع)، با بیعت مردم به خلافت رسید و در سال ۴۱ قمری به دلیل دودستگی در سپاهیانش مجبور به پذیرش صلح با [[معاویه بن ابی سفیان|معاویه بن ابی‌سفیان]] شد؛ معاویه ادعای خلافت داشت و سپاه بزرگی از شام را برای جنگ با امام حسن به سوی عراق فرستاده بود.   </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>امام حسن(ع) بارها با پای پیاده به [[حج]] رفت. پیکرش را بعد از شهادت، در [[بقیع|قبرستان بقیع]] در کنار مادربزرگش [[فاطمه بنت اسد]] دفن کردند. مکانی که بعدها [[امام زین العابدین|امام زین العابدین(ع)]] و [[امام باقر|امام باقر(ع)]] نیز در همانجا دفن شدند. گنبدی بر آن ساخته‌ شده و به قبور ائمه بقیع شهرت یافت که در سال 1344 قمری به دست [[وهابیت|وهابیان]] تخریب شد.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>امام حسن(ع) بارها با پای پیاده به [[حج]] رفت. پیکرش را بعد از شهادت، در [[بقیع|قبرستان بقیع]] در کنار مادربزرگش [[فاطمه بنت اسد]] دفن کردند. مکانی که بعدها [[امام زین العابدین|امام زین العابدین(ع)]] و [[امام باقر|امام باقر(ع)]] نیز در همانجا دفن شدند. گنبدی بر آن ساخته‌ شده و به قبور ائمه بقیع شهرت یافت که در سال 1344 قمری به دست [[وهابیت|وهابیان]] تخریب شد.</div></td></tr> <!-- diff cache key wiki_fa:diff:1.41:old-69268:rev-69269:php=table --> </table>

Salar https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87_%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D8%AF%D9%87&diff=69268&oldid=prev 2026-08-07T22:54:30Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۸ اوت ۲۰۲۶، ساعت ۰۲:۲۴</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>امام حسن مجتبی(ع) فرزند <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">امیرالمومنین </del>[[علی بن ابی‌طالب(ع)]] دومین امام [[شیعه|شیعیان]] و پنجمین [[خلیفه]] <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مسلمین </del>است. او را شبیه‌ترین فرد به [[حضرت محمد (ص)|رسول خدا(ص)]] و فردی عابد و زاهد دانسته‌اند و گزارش کرده‌اند که چند بار در زندگی تمام یا نیمی از اموالش را صدقه داد. امام حسن پس از شهادت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">امیرالمومین </del>با بیعت مردم به خلافت رسید و در سال ۴۱ قمری به دلیل دودستگی در سپاهیانش مجبور به پذیرش صلح با [[معاویه بن ابی سفیان|معاویه بن ابی‌سفیان]] <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شد که </del>ادعای خلافت داشت و سپاه بزرگی از شام را برای جنگ با امام حسن به سوی عراق فرستاده بود. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">  </del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>امام حسن مجتبی(ع)<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>فرزند [[علی بن ابی‌طالب(ع)]]<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">، </ins>دومین امام [[شیعه|شیعیان]] و پنجمین [[خلیفه]] <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مسلمانان </ins>است. او را شبیه‌ترین فرد به [[حضرت محمد (ص)|رسول خدا(ص)]] و فردی عابد و زاهد دانسته‌اند و گزارش کرده‌اند که چند بار در زندگی تمام یا نیمی از اموالش را صدقه داد. امام حسن پس از شهادت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">امام علی(ع)، </ins>با بیعت مردم به خلافت رسید و در سال ۴۱ قمری به دلیل دودستگی در سپاهیانش مجبور به پذیرش صلح با [[معاویه بن ابی سفیان|معاویه بن ابی‌سفیان]] <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شد؛ معاویه </ins>ادعای خلافت داشت و سپاه بزرگی از شام را برای جنگ با امام حسن به سوی عراق فرستاده بود. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آن حضرت </del>بارها با پای پیاده به [[حج]] رفت. پیکرش را بعد از شهادت، در [[بقیع|قبرستان بقیع]] در کنار [[فاطمه بنت اسد]] دفن کردند. مکانی که <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بعدا </del>[[امام زین العابدین|امام زین العابدین(ع)]] و [[امام باقر|امام باقر(ع)]] نیز در همانجا دفن شدند <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">و بعدها </del>گنبدی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">باشکوه </del>بر آن ساخته‌ شد.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">امام حسن(ع) </ins>بارها با پای پیاده به [[حج]] رفت. پیکرش را بعد از شهادت، در [[بقیع|قبرستان بقیع]] در کنار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مادربزرگش </ins>[[فاطمه بنت اسد]] دفن کردند. مکانی که <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بعدها </ins>[[امام زین العابدین|امام زین العابدین(ع)]] و [[امام باقر|امام باقر(ع)]] نیز در همانجا دفن شدند<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins>گنبدی بر آن ساخته‌ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شده و به قبور ائمه بقیع شهرت یافت که در سال 1344 قمری به دست [[وهابیت|وهابیان]] تخریب </ins>شد.</div></td></tr> <!-- diff cache key wiki_fa:diff:1.41:old-69267:rev-69268:php=table --> </table>

Salar https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87_%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D8%AF%D9%87&diff=69267&oldid=prev 2026-08-07T22:43:12Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۸ اوت ۲۰۲۶، ساعت ۰۲:۱۳</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[اشراف حسنی|اَشراف حَسنی]] </del>(<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۳۵۸-۱۳۴۳ق</del>)<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">، [[امرای مکه|امیران مکه]] از نسل </del>[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">امام حسن</del>(ع)]] <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">از نیمه دوم سده چهارم قمری تا تسلط </del>[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آل سعود</del>]] <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هستند. اشراف حسنی، بیشتر به صورت نیمه‌مستقل </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زیر نفوذ دیگر حکومت‌ها مانند </del>[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فاطمیان</del>]]<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">، </del>[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایوبیان]]، [[بنی‌عباس</del>|<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عباسیان</del>]] و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ممالیک]] به حکمرانی می‌پرداختند</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این حکومت‌ها </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آبادانی [[مکه]] </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خدمت </del>به [[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حاجی</del>|<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حاجیان</del>]] <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پرداخته </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گاه وجوه نقد </del>برای <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شریف حاکم می‌فرستادند و در مقابل اشراف حسنی در [[ایام الحج|موسم حج]] </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نام آنها خطبه می‌خواندند</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">امام حسن مجتبی</ins>(<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ع</ins>) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فرزند امیرالمومنین </ins>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">علی بن ابی‌طالب</ins>(ع)]] <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دومین امام </ins>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شیعه|شیعیان</ins>]] و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پنجمین </ins>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خلیفه</ins>]] <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مسلمین است. او را شبیه‌ترین فرد به </ins>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حضرت محمد (ص)</ins>|<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رسول خدا(ص)</ins>]] و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فردی عابد و زاهد دانسته‌اند و گزارش کرده‌اند که چند بار در زندگی تمام یا نیمی از اموالش را صدقه داد</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">امام حسن پس از شهادت امیرالمومین با بیعت مردم </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خلافت رسید </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در سال ۴۱ قمری به دلیل دودستگی در سپاهیانش مجبور </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پذیرش صلح با </ins>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">معاویه بن ابی سفیان</ins>|<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">معاویه بن ابی‌سفیان</ins>]] <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شد که ادعای خلافت داشت </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سپاه بزرگی از شام را </ins>برای <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جنگ با امام حسن </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سوی عراق فرستاده بود</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">  </ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اشراف حسنی گاه که قدرت می‌گرفتند قلمرو خود را گسترش داده و </del>[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مدینه</del>]] را از [[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اشراف حسینی</del>]] <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌گرفتند و گاهی بر </del>[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حجاز</del>]] <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تسلط می‌یافتند</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حکومت اشراف حسنی با «جعفر بن محمد» از نوادگان حسن مثنی، با حمایت فاطمیان آغاز شد و در دروه «شریف حسین»، در سال ۱۳۴۳ق به دست </del>[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آل سعود</del>]] <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فروپاشید. </del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آن حضرت بارها با پای پیاده به </ins>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حج</ins>]] <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رفت. پیکرش </ins>را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بعد </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شهادت، در </ins>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بقیع|قبرستان بقیع</ins>]] <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در کنار </ins>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فاطمه بنت اسد</ins>]] <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دفن کردند</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مکانی که بعدا </ins>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">امام زین العابدین|امام زین العابدین(ع)</ins>]] و [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">امام باقر</ins>|<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">امام باقر(ع)</ins>]] <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نیز در همانجا دفن شدند و بعدها گنبدی باشکوه بر آن ساخته‌ شد</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اشراف حسنی، خدماتی مانند برقراری امنیت مکه، آبادانی آن </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خدمت به حاجیان داشته‌اند؛ گرچه برخی از آنها به خونریزی پرداخته‌ و گاه عرصه را بر حاجیان </del>[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ايران</del>|<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایرانی</del>]] <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تنگ می‌کردند</del>.</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <!-- diff cache key wiki_fa:diff:1.41:old-69028:rev-69267:php=table --> </table>

Salar https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87_%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D8%AF%D9%87&diff=69028&oldid=prev 2026-07-22T09:17:10Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲۲ ژوئیهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۲:۴۷</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زیارت </del>امام <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سجاد</del>(ع)]]، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عملی عبادی است که در روایات </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آن سفارش شده است</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زیارت </del>[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">امام سجاد(ع)|امام سجاد</del>]]<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">، زیارت‌نامه‌ای مخصوص دارد که زائر </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هنگام حضور بر قبر او در </del>[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بقیع</del>|<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قبرستان بقیع</del>]] <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌خواند. امام سجاد چهارمین امام </del>[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شیعیان</del>]] <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">است</del>.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اشراف حسنی|اَشراف حَسنی]] (۳۵۸-۱۳۴۳ق)، [[امرای مکه|امیران مکه]] از نسل [[</ins>امام <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حسن</ins>(ع)<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] از نیمه دوم سده چهارم قمری تا تسلط [[آل سعود]] هستند. اشراف حسنی، بیشتر به صورت نیمه‌مستقل و زیر نفوذ دیگر حکومت‌ها مانند [[فاطمیان]]، [[ایوبیان</ins>]]، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[بنی‌عباس|عباسیان]] و [[ممالیک]] </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حکمرانی می‌پرداختند</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این حکومت‌ها به آبادانی </ins>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مکه</ins>]] <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">و خدمت </ins>به [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حاجی</ins>|<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حاجیان</ins>]] <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پرداخته و گاه وجوه نقد برای شریف حاکم می‌فرستادند و در مقابل اشراف حسنی در </ins>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایام الحج|موسم حج</ins>]] <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به نام آنها خطبه می‌خواندند</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به باور عالمان شیعه بهترین زیارت‌نامه برای زیارت امامان شیعه، </del>[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زیارت جامعه کبیره</del>]] و [[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زیارت امین الله</del>]] <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">است</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">علاوه </del>بر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این زیارت‌نامه‌‌هایی از سوی عالمان شیعه برای زیارت امام سجاد نقل شده است</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اشراف حسنی گاه که قدرت می‌گرفتند قلمرو خود را گسترش داده و [[مدینه]] را از [[اشراف حسینی]] می‌گرفتند و گاهی بر </ins>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حجاز</ins>]] <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تسلط می‌یافتند. حکومت اشراف حسنی با «جعفر بن محمد» از نوادگان حسن مثنی، با حمایت فاطمیان آغاز شد </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در دروه «شریف حسین»، در سال ۱۳۴۳ق به دست </ins>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آل سعود</ins>]] <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فروپاشید</ins>.  </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اشراف حسنی، خدماتی مانند برقراری امنیت مکه، آبادانی آن و خدمت به حاجیان داشته‌اند؛ گرچه برخی از آنها به خونریزی پرداخته‌ و گاه عرصه را </ins>بر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حاجیان [[ايران|ایرانی]] تنگ می‌کردند</ins>.</div></td></tr> <!-- diff cache key wiki_fa:diff:1.41:old-68821:rev-69028:php=table --> </table>

Salar