امرای مکه - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Salar2: /* امارت مکه در دوران فاطمیان */

2026-09-20T05:25:36Z

امارت مکه در دوران فاطمیان

@@ خط ۸۰: / خط ۸۰: @@
 {{اصلی|امارت مکه در دوره عباسیان}}
 ==امارت مکه در دوران فاطمیان==
+{{اصلی|امارت مکه در دوره فاطمیان}}
-(حک: 297-567ق.) هم‌زمان با جای گرفتن [[فاطمیان]] در مصر، مکه شاهد شکل‌گیری امارت [[اشراف]] (سادات) حسنی در مکه بود. جعفر بن محمد از نسل موسی الجون از نوادگان [[حسن مثنی]] در دوران رقابت میان عباسیان و فاطمیان، این امارت را پدید آورد.<ref>الارج المسکی، ص336.</ref> وی به سال 358ق. دست اخشیدیان از مکه را کوتاه کرد و با آوردن نام خلیفه فاطمی المعز در خطبه و دعاخوانی برای وی<ref>اتعاظ الحنفاء، ج1، ص225.</ref> خود را زیر حمایت فاطمیان مصر قرار داد؛ زیرا آنان در پی شکست دادن اخشیدیان در مصر به سال 358ق. نفوذ خود را به [[شام]] و [[حجاز]] هم سرایت دادند.<ref>اتعاظ الحنفاء، ج1، ص102-103.</ref> شاید بیم شریف مکه جعفر از قرمطیان نیز در گرایش آنان به فاطمیان بی‌تاثیر نبوده است. در این دوره و نیز در پی آن، امارت اشراف حجاز با فراز و فرودهایی در زمانه‌های پسین تا تسلط [[آل سعود]] بر مکه استمرار یافت.
+شروع دوره حاکمیت [[اشراف]] سادات حسنی بر مکه هم‌زمان با استیلای [[فاطمیان]] بر مصر بود. این امارت در سال ۳۵۸ق. به‌دست جعفر بن محمد بنیان نهاده شد و مکه را به کانون کشمکش و رقابت سیاسی میان خلافت اسماعیلی فاطمی و خلافت عباسی (با حمایت آل‌بویه و [[سلجوقیان]]) برای کسب مشروعیت اسلامی بدل ساخت. نفوذ فاطمیان در این دوره فراتر از خوانده‌شدن خطبه به نام خلفای مصری بود و به سازمان‌دهی نظام اداری، تشریفات سیاسی، تأمین ارزاق و تأمین امنیت مسیرهای [[حج]] انجامید. امیران مکه در این عصر—شامل سه خاندان آل‌جعفر، سلیمانیون و هواشم—با اتخاذ رویکردی واقع‌گرایانه، میان حمایت‌های مالی مصر و فشار نظامی قدرت‌های حامی عباسیان در نوسان بودند، وضعیتی که تا زوال خلافت فاطمی و برآمدن ایوبیان تداوم یافت.
 ==امارت مکه در دوران ایوبیان==

Kamran: جایگزینی متن - 'تاسیس' به 'تأسیس'

2024-07-09T08:19:35Z

جایگزینی متن - 'تاسیس' به 'تأسیس'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۹ ژوئیهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۱:۴۹
خط ۴۵:		خط ۴۵:
	درامارت خزاعه، نسل اسماعیل در سرزمین‌هایِ پیرامون حجاز پراکنده شدند. به گزارشی، ابومغیره [[قصیّ بن کلاب]]، جد چهارم پیامبر، که از نسل مُضر بود و در میان قبیله مادرش قُضاعه می‌زیست، در پی اجنبی خوانده شدنش از سوی فردی قضاعی، نسب خود را از مادرش شنید<ref>تاریخ مکه، سباعی، ص23-24.</ref> و به مکه بازگشت و با دختر حُلیل بن حبشی خزاعی که بر این شهر امارت داشت و کلید کعبه در اختیارش بود، ازدواج کرد.<ref>انساب الاشراف، ج1، ص55-56؛ تاریخ طبری، ج2، ص255-256.</ref> حلیل به هنگام مرگ، ولایت کعبه و کلید آن را به قصی تسلیم کرد.<ref>تاریخ یعقوبی، ج1، ص239؛ انساب الاشراف، ج1، ص55-56؛ تاریخ طبری، ج2، ص256.</ref> هر چند خزاعه حاضر به پذیرش این امر نشد، در نبردی که میان یاران قصی از بنی کِنانه، از عرب شمالی و از خویشاوندان قصی و قضاعه با خزاعه رخ داد، خزاعه شکست خورد و به سازش تن داد. با حکمیت یعمر بن عوف کنانی، قصی افزون بر ریاست مکه، تولیت و پرده‌داری کعبه را نیز بر عهده گرفت.<ref>السیرة النبویه، ج1، ص124؛ اعلام النبوه، ص180؛ الانوار فی مولد النبی، ص19.</ref>		درامارت خزاعه، نسل اسماعیل در سرزمین‌هایِ پیرامون حجاز پراکنده شدند. به گزارشی، ابومغیره [[قصیّ بن کلاب]]، جد چهارم پیامبر، که از نسل مُضر بود و در میان قبیله مادرش قُضاعه می‌زیست، در پی اجنبی خوانده شدنش از سوی فردی قضاعی، نسب خود را از مادرش شنید<ref>تاریخ مکه، سباعی، ص23-24.</ref> و به مکه بازگشت و با دختر حُلیل بن حبشی خزاعی که بر این شهر امارت داشت و کلید کعبه در اختیارش بود، ازدواج کرد.<ref>انساب الاشراف، ج1، ص55-56؛ تاریخ طبری، ج2، ص255-256.</ref> حلیل به هنگام مرگ، ولایت کعبه و کلید آن را به قصی تسلیم کرد.<ref>تاریخ یعقوبی، ج1، ص239؛ انساب الاشراف، ج1، ص55-56؛ تاریخ طبری، ج2، ص256.</ref> هر چند خزاعه حاضر به پذیرش این امر نشد، در نبردی که میان یاران قصی از بنی کِنانه، از عرب شمالی و از خویشاوندان قصی و قضاعه با خزاعه رخ داد، خزاعه شکست خورد و به سازش تن داد. با حکمیت یعمر بن عوف کنانی، قصی افزون بر ریاست مکه، تولیت و پرده‌داری کعبه را نیز بر عهده گرفت.<ref>السیرة النبویه، ج1، ص124؛ اعلام النبوه، ص180؛ الانوار فی مولد النبی، ص19.</ref>

	قصی تیره‌های گوناگون قریش را که در پیرامون مکه پراکنده بودند، گرد آورد و برای آن‌ها در مکه مکان‌هایی مشخص کرد. از این رو، او را «مُجمع» و به این دسته از قریش در برابر قریش ظواهر یعنی ساکنان پیرامون مکّه، «قریش بِِطاح» گفتند.<ref>انساب الاشراف، ج1، ص56-58؛ البدایة و النهایه، ج2، ص207.</ref> از دیگر تلاش‌های قصی، ~~تاسیس~~ [[دارالندوه\|دارالنَدوه]] (مجلس مشورتی قریش)<ref>انساب الاشراف، ج1، ص58.</ref> و تقسیم مناصب بیت الله الحرام و مکه میان فرزندانش بود.<ref>اخبار مکه، ازرقی، ج1، ص109-110؛ الکامل، ج2، ص21-22؛ موسوعة مکة المکرمه، ج3، ص510-511.</ref> امارت قصی در مکه را حدود میانه سده پنجم میلادی دانسته‌اند.<ref>تاریخ مکه، سباعی، ص25.</ref>		قصی تیره‌های گوناگون قریش را که در پیرامون مکه پراکنده بودند، گرد آورد و برای آن‌ها در مکه مکان‌هایی مشخص کرد. از این رو، او را «مُجمع» و به این دسته از قریش در برابر قریش ظواهر یعنی ساکنان پیرامون مکّه، «قریش بِِطاح» گفتند.<ref>انساب الاشراف، ج1، ص56-58؛ البدایة و النهایه، ج2، ص207.</ref> از دیگر تلاش‌های قصی، تأسیس [[دارالندوه\|دارالنَدوه]] (مجلس مشورتی قریش)<ref>انساب الاشراف، ج1، ص58.</ref> و تقسیم مناصب بیت الله الحرام و مکه میان فرزندانش بود.<ref>اخبار مکه، ازرقی، ج1، ص109-110؛ الکامل، ج2، ص21-22؛ موسوعة مکة المکرمه، ج3، ص510-511.</ref> امارت قصی در مکه را حدود میانه سده پنجم میلادی دانسته‌اند.<ref>تاریخ مکه، سباعی، ص25.</ref>

	پس از درگذشت قصی تا ظهور اسلام، ریاست مکه در اختیار نسل او بود. البته در مکه حاکمیتی متمرکز وجود نداشت و مناصب آن شهر میان برخی تیره‌های قریشی تقسیم شده بود؛ اما ریاست مکه از آن فرزندان قصی بود. از رویدادهای مهم این دوران، رقابت [[بنی‌عبدالدار]] و [[بنی‌عبد مناف]]بر سر مناصب مکه بود که موجب پدید آمدن دو پیمان [[حلف المطیبین]] و [[حلف الاحلاف]] شد.<ref>السیرة النبویه، ج1، ص132-133؛ المنمق، ص54؛ المعارف، ص604.</ref>		پس از درگذشت قصی تا ظهور اسلام، ریاست مکه در اختیار نسل او بود. البته در مکه حاکمیتی متمرکز وجود نداشت و مناصب آن شهر میان برخی تیره‌های قریشی تقسیم شده بود؛ اما ریاست مکه از آن فرزندان قصی بود. از رویدادهای مهم این دوران، رقابت [[بنی‌عبدالدار]] و [[بنی‌عبد مناف]]بر سر مناصب مکه بود که موجب پدید آمدن دو پیمان [[حلف المطیبین]] و [[حلف الاحلاف]] شد.<ref>السیرة النبویه، ج1، ص132-133؛ المنمق، ص54؛ المعارف، ص604.</ref>

Kamran در ‏۲ مارس ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۳۲

2022-03-02T11:32:09Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲ مارس ۲۰۲۲، ساعت ۱۵:۰۲
خط ۳۵۶:		خط ۳۵۶:
	*'''جامع البیان''': الطبری (م. 310ق.)، به کوشش صدقی جمیل، بیروت، دار الفکر، 1415ق		*'''جامع البیان''': الطبری (م. 310ق.)، به کوشش صدقی جمیل، بیروت، دار الفکر، 1415ق

	*'''[~~[پرونده~~:~~الجامع اللطیف فی فضل مکه~~.pdf\|الجامع اللطیف]]''': محمد ابن ظهیره (م. 986ق.)، به کوشش علی عمر، قاهره، مکتبة الثقافة الدینیه، 1423ق		*'''[https://wikihaj.com/view/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9_%D8%A7%D9%84%D9%84%D8%B7%DB%8C%D9%81_%D9%81%DB%8C_%D9%81%D8%B6%D9%84_%D9%85%DA%A9%D9%87.pdf#filelinks الجامع اللطیف]''': محمد ابن ظهیره (م. 986ق.)، به کوشش علی عمر، قاهره، مکتبة الثقافة الدینیه، 1423ق

	*'''جغرافیای تاریخی کشورهای اسلامی''': حسین قرجانلو، تهران، سمت، 1380ش		*'''جغرافیای تاریخی کشورهای اسلامی''': حسین قرجانلو، تهران، سمت، 1380ش

Kamran: /* منابع */

2022-03-02T11:25:50Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲ مارس ۲۰۲۲، ساعت ۱۴:۵۵
خط ۳۵۶:		خط ۳۵۶:
	*'''جامع البیان''': الطبری (م. 310ق.)، به کوشش صدقی جمیل، بیروت، دار الفکر، 1415ق		*'''جامع البیان''': الطبری (م. 310ق.)، به کوشش صدقی جمیل، بیروت، دار الفکر، 1415ق

	*'''الجامع اللطیف''': محمد ابن ظهیره (م. 986ق.)، به کوشش علی عمر، قاهره، مکتبة الثقافة الدینیه، 1423ق		*'''[[پرونده:الجامع اللطیف فی فضل مکه.pdf\|الجامع اللطیف]]''': محمد ابن ظهیره (م. 986ق.)، به کوشش علی عمر، قاهره، مکتبة الثقافة الدینیه، 1423ق

	*'''جغرافیای تاریخی کشورهای اسلامی''': حسین قرجانلو، تهران، سمت، 1380ش		*'''جغرافیای تاریخی کشورهای اسلامی''': حسین قرجانلو، تهران، سمت، 1380ش

Kamran: جایگزینی متن - 'http://phz.hajj.ir/422' به 'http://hzrc.ac.ir/post'

2021-04-14T08:41:44Z

جایگزینی متن - 'http://phz.hajj.ir/422' به 'http://hzrc.ac.ir/post'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۴ آوریل ۲۰۲۱، ساعت ۱۲:۱۱
خط ۲۳۵:		خط ۲۳۵:
	{{منابع}}		{{منابع}}
	{{دانشنامه		{{دانشنامه
	\| آدرس = http://~~phz~~.~~hajj~~.ir/~~422~~/8986		\| آدرس = http://hzrc.ac.ir/post/8986
	\| عنوان = امرای مکه		\| عنوان = امرای مکه
	\| نویسنده = سيدمحمود ساماني		\| نویسنده = سيدمحمود ساماني

Kamran: /* امارت مکه در دوره امویان */

2020-12-02T07:38:04Z

امارت مکه در دوره امویان

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲ دسامبر ۲۰۲۰، ساعت ۱۱:۰۸
خط ۷۵:		خط ۷۵:

	==امارت مکه در دوره امویان==		==امارت مکه در دوره امویان==
	{{اصلی\|~~امامرت~~ مکه در دوره امویان}}		{{اصلی\|امارت مکه در دوره امویان}}

	==امارت مکه در دوران خلافت عباسی==		==امارت مکه در دوران خلافت عباسی==
	{{اصلی\|امارت مکه در دوره عباسیان}}		{{اصلی\|امارت مکه در دوره عباسیان}}

Kamran در ‏۲ دسامبر ۲۰۲۰، ساعت ۰۷:۳۳

2020-12-02T07:33:59Z

@@ خط ۷۵: / خط ۷۵: @@
 ==امارت مکه در دوره امویان==
+{{اصلی|امامرت مکه در دوره امویان}}
 ==امارت مکه در دوران خلافت عباسی==
 {{اصلی|امارت مکه در دوره عباسیان}}

Kamran: /* امیران مکه در روزگار عثمانی */

2020-12-01T11:26:30Z

امیران مکه در روزگار عثمانی

@@ خط ۲۱۴: / خط ۲۱۴: @@
 ==امیران مکه در روزگار عثمانی==
+{{اصلی|امارت مکه در دولت عثمانی}}
 ==امارت مکه در دوران آل سعود==

Kamran در ‏۱ دسامبر ۲۰۲۰، ساعت ۱۰:۳۲

2020-12-01T10:32:44Z

نمایش تغییرات

Kamran: ویرایش Kamran (بحث) به آخرین تغییری که Engineer انجام داده بود واگردانده شد

2020-12-01T10:28:23Z

ویرایش Kamran (بحث) به آخرین تغییری که Engineer انجام داده بود واگردانده شد

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ دسامبر ۲۰۲۰، ساعت ۱۳:۵۸
خط ۱۴۳:		خط ۱۴۳:

	==امارت مکه در دوران اول عباسی==		==امارت مکه در دوران اول عباسی==
	~~{{اصلی\|امارت مکه در دوره خلافت عباسی}}~~
	(132-656ق.) امیران مکه در دوران اول عباسی، بیشتر از خویشاوندان خلفا انتخاب می‌شدند. دلیل گماشتن این افراد، اعمال سیاست بغداد در همه امور داخلی مکه بود؛ زیرا آن شهر به عنوان کانون مهم دینی برای خلفای عباسی جلوه می‌کرد. از این رو، خلفا اهتمام فراوان به تسلط کامل بر آن داشتند. البته [[مامون عباسی]] برای مکه چند امیر علوی نیز برگزید که در این دوران کاری استثنایی به شمار می‌رود. چنین برمی‌آید که هدف او از این کار، خشنود ساختن بخشی از شیعیان بوده است شاید نیز مامون خط سیر آنان را با دیگر علویان متفاوت می‌دانسته است.<ref>تاریخ مکه، سباعی، ص149.</ref> عبیدالله بن حسن بن عبیدالله علوی از علویانی است که مامون آنان را امیر حرمین ساخت.<ref>تاریخ خلیفه، ص313.</ref>		(132-656ق.) امیران مکه در دوران اول عباسی، بیشتر از خویشاوندان خلفا انتخاب می‌شدند. دلیل گماشتن این افراد، اعمال سیاست بغداد در همه امور داخلی مکه بود؛ زیرا آن شهر به عنوان کانون مهم دینی برای خلفای عباسی جلوه می‌کرد. از این رو، خلفا اهتمام فراوان به تسلط کامل بر آن داشتند. البته [[مامون عباسی]] برای مکه چند امیر علوی نیز برگزید که در این دوران کاری استثنایی به شمار می‌رود. چنین برمی‌آید که هدف او از این کار، خشنود ساختن بخشی از شیعیان بوده است شاید نیز مامون خط سیر آنان را با دیگر علویان متفاوت می‌دانسته است.<ref>تاریخ مکه، سباعی، ص149.</ref> عبیدالله بن حسن بن عبیدالله علوی از علویانی است که مامون آنان را امیر حرمین ساخت.<ref>تاریخ خلیفه، ص313.</ref>

خط ۱۷۸:		خط ۱۷۸:
	به سال 202ق. [[ابراهیم موسی بن جعفر]] از یمن آمد و بر مکه چیره شد. برخی وی را حاکم انتصابی مامون دانسته‌اند.<ref>البدایة و النهایه، ج10، ص268.</ref> هارون بن مسیب، حمدون بن علی بن عیسی، صالح بن عباس، سلیمان بن عبدالله، محمد بن سلیمان، حسن بن سهل، محمد بن ‌هارون و عبیدالله بن حسن علوی از دیگر امیران مکه بودند. امارت عبیدالله تا سال 209 یا 218ق. ادامه داشته است.<ref>خلاصة الکلام، ص9.</ref>		به سال 202ق. [[ابراهیم موسی بن جعفر]] از یمن آمد و بر مکه چیره شد. برخی وی را حاکم انتصابی مامون دانسته‌اند.<ref>البدایة و النهایه، ج10، ص268.</ref> هارون بن مسیب، حمدون بن علی بن عیسی، صالح بن عباس، سلیمان بن عبدالله، محمد بن سلیمان، حسن بن سهل، محمد بن ‌هارون و عبیدالله بن حسن علوی از دیگر امیران مکه بودند. امارت عبیدالله تا سال 209 یا 218ق. ادامه داشته است.<ref>خلاصة الکلام، ص9.</ref>

	در روزگار [[معتصم]] (حک: 218-227ق.) امارت مکه نخست در اختیار صالح بن عباس و در پی او به سال 226ق. بر عهده اشناس ترکی، از فرماندهان خلیفه، قرار گرفت. او محمد بن داود را جانشین خود قرار داد. وی تا مرگ معتصم بر این منصب باقی بود. این خلیفه به سال 219ق. به طاهر بن عبدالله که امیر مکه بود، دستور داد تا چراغ‌ها (نفاطات) در مازمان (تنگه میان [[مزدلفه]] و [[عرفه]]) در شب [[عید قربان]] و هنگام بازگشت حاجیان روشن شود. این امیر نخستین کسی است که این کار را آغاز کرد و سپس چنین خدمتی رسم گردید.<ref>اخبار مکه، ازرقی، ج1، ص287؛ اخبار مکه، فاکهی، ج4، ص324.</ref> در خلافت [[واثق]] (حک: 227-232ق.) محمد بن داود بن عیسی عباسی به نیابت از اشناس ترکی، امیر مکه بود.<ref>تاریخ طبری، ج9، ص140؛ تاریخ الاسلام، ج16، ص5.</ref>		در روزگار [[معتصم]] (حک: 218-227ق.) امارت مکه نخست در اختیار صالح بن عباس و در پی او به سال 226ق. بر عهده اشناس ترکی، از فرماندهان خلیفه، قرار گرفت. او محمد بن داود را جانشین خود قرار داد. وی تا مرگ معتصم بر این منصب باقی بود. این خلیفه به سال 219ق. به طاهر بن عبدالله که امیر مکه بود، دستور داد تا چراغ‌ها (نفاطات) در مازمان (تنگه میان [[مزدلفه]] و [[عرفه]]) در شب [[عید قربان]] و هنگام بازگشت حاجیان روشن شود. این امیر نخستین کسی است که این کار را آغاز کرد و سپس چنین خدمتی رسم گردید.<ref>اخبار مکه، ازرقی، ج1، ص287؛ اخبار مکه، فاکهی، ج4، ص324.</ref> در خلافت [[واثق]] (حک: 227-232ق.) محمد بن داود بن عیسی عباسی به نیابت از اشناس ترکی، امیر مکه بود.<ref>تاریخ طبری، ج9، ص140؛ تاریخ الاسلام، ج16، ص5.</ref>

	==امارت مکه در دوران دوم عباسی==		==امارت مکه در دوران دوم عباسی==