ام حبیبه - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Hasaninasab: حذف از رده:مقاله‌های در دست ویرایش رده‌انبوه

2019-03-05T18:45:30Z

حذف از رده:مقاله‌های در دست ویرایش رده‌انبوه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۵ مارس ۲۰۱۹، ساعت ۲۲:۱۵
خط ۱۶۱:		خط ۱۶۱:
	[[رده:زنان صحابی]]		[[رده:زنان صحابی]]
	[[رده:زنان مهم در اسلام]]		[[رده:زنان مهم در اسلام]]

	~~[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]~~

	~~[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]~~

E ebrahimi در ‏۱۰ ژوئن ۲۰۱۸، ساعت ۱۰:۵۰

2018-06-10T10:50:14Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۰ ژوئن ۲۰۱۸، ساعت ۱۴:۲۰
خط ۷۶:		خط ۷۶:
	مکان درگذشت‌ ام حبیبه را مدینه دانسته‌اند<ref>الاصابه، ج4، ص298</ref>؛ هر چند برخی از سفر او به دمشق برای دیدار با برادرش معاویه یاد کرده و محل دفن او را نیز همان جا دانسته‌اند.<ref>تاریخ الاسلام، ج4، ص132</ref>در گورستان باب الصغیر دمشق، قبری به وی منسوب است.<ref>سفرنامه ابن بطوطه، ج1، ص98</ref>به گزارشی، [[عقیل بن ابی‌طالب]] هنگام حفر چاهی در منزلش به سنگ‌نوشته‌ای برخورد کرد که حاکی از قبر‌ ام حبیبه در آن مکان بود. از این رو، چاه را پر کرد و بر روی آن قبه‌ای ساخت.<ref>تاریخ المدینه، ج1، ص120</ref>		مکان درگذشت‌ ام حبیبه را مدینه دانسته‌اند<ref>الاصابه، ج4، ص298</ref>؛ هر چند برخی از سفر او به دمشق برای دیدار با برادرش معاویه یاد کرده و محل دفن او را نیز همان جا دانسته‌اند.<ref>تاریخ الاسلام، ج4، ص132</ref>در گورستان باب الصغیر دمشق، قبری به وی منسوب است.<ref>سفرنامه ابن بطوطه، ج1، ص98</ref>به گزارشی، [[عقیل بن ابی‌طالب]] هنگام حفر چاهی در منزلش به سنگ‌نوشته‌ای برخورد کرد که حاکی از قبر‌ ام حبیبه در آن مکان بود. از این رو، چاه را پر کرد و بر روی آن قبه‌ای ساخت.<ref>تاریخ المدینه، ج1، ص120</ref>
	==برای مطالعه بیشتر==		==برای مطالعه بیشتر==
	'''ام‌ حبیبه‌'''، قطب‌ محمدعلی‌		*'''ام‌ حبیبه‌'''، قطب‌ محمدعلی‌

	'''ام‌ حبیبه‌'''، محمد راجی‌ حسن‌ کنا‌س‌		*'''ام‌ حبیبه‌'''، محمد راجی‌ حسن‌ کنا‌س‌

	'''ازواج‌ النبی‌(ص‌)'''، میرخلیل نقوی		*'''ازواج‌ النبی‌(ص‌)'''، میرخلیل نقوی

	'''الگوهاي رفتاري اخلاقي پيامبر(ص) با همسران خويش'''، اكرم امينيان		*'''الگوهاي رفتاري اخلاقي پيامبر(ص) با همسران خويش'''، اكرم امينيان

	'''بررسي ويژگي هاي همسران پيامبر در قرآن'''، سيده شهربانو هاشمي نسب		*'''بررسي ويژگي هاي همسران پيامبر در قرآن'''، سيده شهربانو هاشمي نسب
	==پیوند به بیرون==		==پیوند به بیرون==
	[http://www.~~hajij~~.com/~~fa/holy-prophets-wives/item/690--q-q سيره جناب ام حبیبه، سایت رواق الحجاج~~]		*[http://www.magiran.com/view.asp?Type=pdf&ID=172642 صادق آیینه وند و دیگران، دراسه ادوار حياه السيده اُم حبيبه في صدر الإسلام، مجله آفاق الحضارة الاسلامیه، سال هجدهم، شماره 1]

	~~[http://olama-orafa1393.ir/?p=15446 زندگینامه امّ حبیبه همسر حضرت رسول اکرم(ص)؛سایت علما و عرفا]~~

	~~[https://hawzah.net/fa/Question/View/62589/ازدواج-پیامبر(ص)-با-ام-حبیبه ازدواج پیامبر(ص) با ام حبیبه؛ پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه]~~

	~~[http://www.islamquest.net/fa/archive/question/fa26864 آیا همسر پیامبر اسلام(ص) ام حبیبه، دختر ابوسفیان است؟؛ سایت اسلام کوئیست]~~
	==پانویس==		==پانویس==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

Kamran: اصلاح شناسه

2018-04-25T08:46:51Z

اصلاح شناسه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۵ آوریل ۲۰۱۸، ساعت ۱۲:۱۶
خط ۲۳:		خط ۲۳:
	\| آثار =		\| آثار =
	}}		}}
	'''اُمّ حبیبه'''، از [[همسران پیامبر\|همسران پیامبر(ص)]] و دختر [[ابوسفیان بن حرب]] اموی است. نام او رمله و به نقلی هند می‌باشد. ولادت او 17 سال پس از [[بعثت پیامبر\|بعثت پیامبر(ص)]] بوده است. او به همراه ~~شوهرش~~ [[عبیدالله بن جحش اسدی\|عبیدالله بن جَحْش اسدی]] [[اسلام]] آورد. در هجرت دوم [[مسلمانان]] به [[حبشه]] شوهرش در حبشه ~~مرتد شد~~ و به دین [[مسیحیت]] درگذشت اما او به اسلام خود باقی ماند. [[پیامبر\|پیامبر(ص)]] ~~برای دلجویی~~ از او خواستگاری کرد. در اینکه چه کسی از ~~طرف~~ پیامبر وکالت داشت تا ام حبیبه را به عقد ایشان درآورد، اختلاف است برخی [[نجاشی]]، برخی دیگر [[خالد بن سعید بن عاص]] و برخی [[عثمان بن عفان]] را وکیل پیامبر در این زمینه دانسته‌اند. برخی از مفسران [[اهل سنت]] ازدواج پیامبر(ص) با ام حبیبه را مایه مودت ایشان با ابوسفیان دانسته و آیه 7 [[سوره ممتحنه]] را درباره این اتفاق تفسیر کرده‌اند. ~~روایات مختلفی درباره~~ او ~~هنگام~~ محاصره عثمان ~~و قتل وی نقل شده است~~. ام حبیبه یکی از راویان پیامبر(ص) بوده است. به نقل مشهور او در سال 44 یا 45 در [[مدینه]] درگذشت. برخی هم محل درگذشت او را [[دمشق]] گفته‌اند.		'''اُمّ حبیبه'''، از [[همسران پیامبر\|همسران پیامبر(ص)]] و دختر [[ابوسفیان بن حرب]] اموی است. نام او رمله و به نقلی هند می‌باشد. ولادت او 17 سال پس از [[بعثت پیامبر\|بعثت پیامبر(ص)]] بوده است. او به همراه همسرش [[عبیدالله بن جحش اسدی\|عبیدالله بن جَحْش اسدی]] [[اسلام]] آورد. در هجرت دوم [[مسلمانان]] به [[حبشه]] شوهرش در حبشه از دین اسلام بازگشت و به دین [[مسیحیت]] درگذشت اما ام حبیبه به اسلام خود باقی ماند. بنابر بر گزارش مشهور، [[پیامبر\|پیامبر(ص)]] با ارسال نامه ای به نجاشی، پادشاه حبشه، از ام حبیبه خواستگاری کرد.
			در اینکه چه کسی از سوی پیامبر وکالت داشت تا ام حبیبه را به عقد ایشان درآورد، اختلاف است برخی [[نجاشی]]، برخی دیگر [[خالد بن سعید بن عاص]] و برخی [[عثمان بن عفان]] را وکیل پیامبر در این زمینه دانسته‌اند. برخی از مفسران [[اهل سنت]] ازدواج پیامبر(ص) با ام حبیبه را مایه مودت ایشان با ابوسفیان دانسته و آیه 7 [[سوره ممتحنه]] را درباره این اتفاق تفسیر کرده‌اند.

			گزارش هایی از دفاع او از عثمان در هنگامی که محاصره شده بود و نیز تلاش او برای دفن پیکر عثمان پس از قتلش وجود دارد. ام حبیبه یکی از راویان پیامبر(ص) بوده است. به نقل مشهور او در سال 44 یا 45 در [[مدینه]] درگذشت. برخی نیز محل درگذشت او را [[دمشق]] گفته‌اند.

	==زندگینامه==		==زندگینامه==
خط ۱۵۰:		خط ۱۵۳:
	\| ویرایش = شد		\| ویرایش = شد
	\| لینک‌دهی = شد		\| لینک‌دهی = شد
	\| عکس = ~~شد <!--شد، - -~~->		\| عکس = -
	\| جعبه نقل قول = ~~<!--شد، - -->~~		\| جعبه نقل قول =
	\| پیوند به بیرون = شد~~<!--شد، - -->~~		\| پیوند به بیرون = شد
	\| مطالعه بیشتر = شد ~~<!--شد، - -->~~		\| مطالعه بیشتر = شد
	\| پانویس و منابع = شد		\| پانویس و منابع = شد
	\| ناوبری = شد		\| ناوبری = شد

E ebrahimi در ‏۲۵ آوریل ۲۰۱۸، ساعت ۰۴:۰۶

2018-04-25T04:06:37Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۵ آوریل ۲۰۱۸، ساعت ۰۷:۳۶
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{در دست ویرایش\|ماه=[[فروردین]]\|روز=[[۲۱]]\|سال=[[۱۳۹۷]]\|کاربر=E ebrahimi }}~~


	{{جعبه اطلاعات اصحاب		{{جعبه اطلاعات اصحاب
	\|نام = ام حبیبه		\|نام = ام حبیبه

E ebrahimi در ‏۱۱ آوریل ۲۰۱۸، ساعت ۰۷:۲۵

2018-04-11T07:25:55Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ آوریل ۲۰۱۸، ساعت ۱۰:۵۵
خط ۱:		خط ۱:
	{{در دست ویرایش\|ماه=[[فروردین]]\|روز=[[۲۱]]\|سال=[[۱۳۹۷]]\|کاربر=E ebrahimi }}		{{در دست ویرایش\|ماه=[[فروردین]]\|روز=[[۲۱]]\|سال=[[۱۳۹۷]]\|کاربر=E ebrahimi }}

	~~[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]~~
	{{جعبه اطلاعات اصحاب		{{جعبه اطلاعات اصحاب
	\|نام = ام حبیبه		\|نام = ام حبیبه
خط ۹:		خط ۹:
	\| کنیه =		\| کنیه =
	\| لقب = ام حبیبه		\| لقب = ام حبیبه
	\| زادروز/زادگاه =		\| زادروز/زادگاه = 17 سال پیش از [[بعثت]] در [[مکه]]
	\| محل زندگی = ~~[[مکه]]،~~ [[مدینه]]		\| محل زندگی = مکه، [[مدینه]]
	\| مهاجر/انصار =		\| مهاجر/انصار = مهاجر
	\| نسب/قبیله = تیره [[بنی‌عدی بن کعب]]، قبیله [[قریش]]		\| نسب/قبیله = تیره [[بنی‌عدی بن کعب]]، قبیله [[قریش]]
	\| خویشاوندان سرشناس =		\| خویشاوندان سرشناس = [[پیامبر\|پیامبر(ص)]]، [[ابوسفیان بن حرب]]
	\| تاریخ و مکان درگذشت/شهادت = سال ۴۴ یا ۴۵ [[مدینه]]		\| تاریخ و مکان درگذشت/شهادت = سال ۴۴ یا ۴۵ [[مدینه]]
	\| نحوه درگذشت/شهادت =		\| نحوه درگذشت/شهادت =
	\| مدفن =		\| مدفن =
	\| زمان اسلام آوردن =		\| زمان اسلام آوردن = آغازین سال‌های بعثت
	\| نحوه اسلام آوردن =		\| نحوه اسلام آوردن =
	\| حضور در جنگ‌ها =		\| حضور در جنگ‌ها =
	\| هجرت به =		\| هجرت به = [[حبشه]]، مدینه
	\| دلیل شهرت =		\| دلیل شهرت = همسر پیامبر(ص)
	\| نقش‌های برجسته =		\| نقش‌های برجسته = حمایت از [[عثمان]] هنگام محاصره و قتل او، فرستادن پیراهن خونین عثمان به [[معاویه]].
	\| دیگر فعالیت‌ها =		\| دیگر فعالیت‌ها =
	\| آثار =		\| آثار =
	}}		}}
	اُمّ حبیبه: از [[همسران پیامبر\|همسران پیامبر(ص)]] و دختر [[ابوسفیان بن حرب]] اموی است. نام او رمله و به نقلی هند می‌باشد. ولادت او 17 سال پس از [[بعثت پیامبر\|بعثت پیامبر(ص)]] بوده است. او به همراه شوهرش [[عبیدالله بن جحش اسدی\|عبیدالله بن جَحْش اسدی]] [[اسلام]] آورد. در هجرت دوم [[مسلمانان]] به [[حبشه]] شوهرش در حبشه مرتد شد و به دین [[مسیحیت]] درگذشت اما او به اسلام خود باقی ماند. [[پیامبر\|پیامبر(ص)]] برای دلجویی از او خواستگاری کرد. در اینکه چه کسی از طرف پیامبر وکالت داشت تا ام حبیبه را به عقد ایشان درآورد، اختلاف است برخی [[نجاشی]]، برخی دیگر [[خالد بن سعید بن عاص]] و برخی [[عثمان بن عفان]] را وکیل پیامبر در این زمینه دانسته‌اند. برخی از مفسران [[اهل سنت]] ازدواج پیامبر(ص) با ام حبیبه را مایه مودت ایشان با ابوسفیان دانسته و آیه 7 [[سوره ممتحنه]] را درباره این اتفاق تفسیر کرده‌اند. روایات مختلفی درباره او هنگام محاصره عثمان و قتل وی نقل شده است. ام حبیبه یکی از راویان پیامبر(ص) بوده است. به نقل مشهور او در سال 44 یا 45 در [[مدینه]] درگذشت. برخی هم محل درگذشت او را [[دمشق]] گفته‌اند.		'''اُمّ حبیبه'''، از [[همسران پیامبر\|همسران پیامبر(ص)]] و دختر [[ابوسفیان بن حرب]] اموی است. نام او رمله و به نقلی هند می‌باشد. ولادت او 17 سال پس از [[بعثت پیامبر\|بعثت پیامبر(ص)]] بوده است. او به همراه شوهرش [[عبیدالله بن جحش اسدی\|عبیدالله بن جَحْش اسدی]] [[اسلام]] آورد. در هجرت دوم [[مسلمانان]] به [[حبشه]] شوهرش در حبشه مرتد شد و به دین [[مسیحیت]] درگذشت اما او به اسلام خود باقی ماند. [[پیامبر\|پیامبر(ص)]] برای دلجویی از او خواستگاری کرد. در اینکه چه کسی از طرف پیامبر وکالت داشت تا ام حبیبه را به عقد ایشان درآورد، اختلاف است برخی [[نجاشی]]، برخی دیگر [[خالد بن سعید بن عاص]] و برخی [[عثمان بن عفان]] را وکیل پیامبر در این زمینه دانسته‌اند. برخی از مفسران [[اهل سنت]] ازدواج پیامبر(ص) با ام حبیبه را مایه مودت ایشان با ابوسفیان دانسته و آیه 7 [[سوره ممتحنه]] را درباره این اتفاق تفسیر کرده‌اند. روایات مختلفی درباره او هنگام محاصره عثمان و قتل وی نقل شده است. ام حبیبه یکی از راویان پیامبر(ص) بوده است. به نقل مشهور او در سال 44 یا 45 در [[مدینه]] درگذشت. برخی هم محل درگذشت او را [[دمشق]] گفته‌اند.

	==زندگینامه==		==زندگینامه==
خط ۷۵:		خط ۷۵:

	مکان درگذشت‌ ام حبیبه را مدینه دانسته‌اند<ref>الاصابه، ج4، ص298</ref>؛ هر چند برخی از سفر او به دمشق برای دیدار با برادرش معاویه یاد کرده و محل دفن او را نیز همان جا دانسته‌اند.<ref>تاریخ الاسلام، ج4، ص132</ref>در گورستان باب الصغیر دمشق، قبری به وی منسوب است.<ref>سفرنامه ابن بطوطه، ج1، ص98</ref>به گزارشی، [[عقیل بن ابی‌طالب]] هنگام حفر چاهی در منزلش به سنگ‌نوشته‌ای برخورد کرد که حاکی از قبر‌ ام حبیبه در آن مکان بود. از این رو، چاه را پر کرد و بر روی آن قبه‌ای ساخت.<ref>تاریخ المدینه، ج1، ص120</ref>		مکان درگذشت‌ ام حبیبه را مدینه دانسته‌اند<ref>الاصابه، ج4، ص298</ref>؛ هر چند برخی از سفر او به دمشق برای دیدار با برادرش معاویه یاد کرده و محل دفن او را نیز همان جا دانسته‌اند.<ref>تاریخ الاسلام، ج4، ص132</ref>در گورستان باب الصغیر دمشق، قبری به وی منسوب است.<ref>سفرنامه ابن بطوطه، ج1، ص98</ref>به گزارشی، [[عقیل بن ابی‌طالب]] هنگام حفر چاهی در منزلش به سنگ‌نوشته‌ای برخورد کرد که حاکی از قبر‌ ام حبیبه در آن مکان بود. از این رو، چاه را پر کرد و بر روی آن قبه‌ای ساخت.<ref>تاریخ المدینه، ج1، ص120</ref>
			==برای مطالعه بیشتر==
			'''ام‌ حبیبه‌'''، قطب‌ محمدعلی‌

			'''ام‌ حبیبه‌'''، محمد راجی‌ حسن‌ کنا‌س‌

			'''ازواج‌ النبی‌(ص‌)'''، میرخلیل نقوی

			'''الگوهاي رفتاري اخلاقي پيامبر(ص) با همسران خويش'''، اكرم امينيان

			'''بررسي ويژگي هاي همسران پيامبر در قرآن'''، سيده شهربانو هاشمي نسب
			==پیوند به بیرون==
			[http://www.hajij.com/fa/holy-prophets-wives/item/690--q-q سيره جناب ام حبیبه، سایت رواق الحجاج]

			[http://olama-orafa1393.ir/?p=15446 زندگینامه امّ حبیبه همسر حضرت رسول اکرم(ص)؛سایت علما و عرفا]

			[https://hawzah.net/fa/Question/View/62589/ازدواج-پیامبر(ص)-با-ام-حبیبه ازدواج پیامبر(ص) با ام حبیبه؛ پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه]

			[http://www.islamquest.net/fa/archive/question/fa26864 آیا همسر پیامبر اسلام(ص) ام حبیبه، دختر ابوسفیان است؟؛ سایت اسلام کوئیست]
	==پانویس==		==پانویس==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}
خط ۱۲۸:		خط ۱۴۶:
	{{صحابه}}		{{صحابه}}
	{{همسران پیامبر}}		{{همسران پیامبر}}
			{{زنان صحابی}}
	<onlyinclude>{{تکمیل مقاله		<onlyinclude>{{تکمیل مقاله
	\| شناسه = شد		\| شناسه = شد
خط ۱۴۵:		خط ۱۶۴:
	[[رده: صحابه]]		[[رده: صحابه]]
	[[رده: همسران پیامبر]]		[[رده: همسران پیامبر]]
			[[رده:زنان صحابی]]
			[[رده:زنان مهم در اسلام]]

			[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]

			[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]

E ebrahimi: صفحه‌ای تازه حاوی «{{جا:ویرایش}} {{جعبه اطلاعات اصحاب |نام = ام حبیبه | تصویر = | توضیح تصویر = |...» ایجاد کرد

2018-04-10T09:03:04Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{جا:ویرایش}} {{جعبه اطلاعات اصحاب |نام = ام حبیبه | تصویر = | توضیح تصویر = |...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{در دست ویرایش|ماه=[[فروردین]]|روز=[[۲۱]]|سال=[[۱۳۹۷]]|کاربر=E ebrahimi }}

[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]
{{جعبه اطلاعات اصحاب
|نام = ام حبیبه
| تصویر =
| توضیح تصویر =
| نام کامل = رمله دختر ابوسفیان صخر بن حرب
| کنیه =
| لقب = ام حبیبه
| زادروز/زادگاه =
| محل زندگی = [[مکه]]، [[مدینه]]
| مهاجر/انصار =
| نسب/قبیله = تیره [[بنی‌عدی بن کعب]]، قبیله [[قریش]]
| خویشاوندان سرشناس =
| تاریخ و مکان درگذشت/شهادت = سال ۴۴ یا ۴۵ [[مدینه]]
| نحوه درگذشت/شهادت =
| مدفن =
| زمان اسلام آوردن =
| نحوه اسلام آوردن =
| حضور در جنگ‌ها =
| هجرت به =
| دلیل شهرت =
| نقش‌های برجسته =
| دیگر فعالیت‌ها =
| آثار =
}}
اُمّ حبیبه: از [[همسران پیامبر|همسران پیامبر(ص)]] و دختر [[ابوسفیان بن حرب]] اموی است. نام او رمله و به نقلی هند می‌باشد. ولادت او 17 سال پس از [[بعثت پیامبر|بعثت پیامبر(ص)]] بوده است. او به همراه شوهرش [[عبیدالله بن جحش اسدی|عبیدالله بن جَحْش اسدی]] [[اسلام]] آورد. در هجرت دوم [[مسلمانان]] به [[حبشه]] شوهرش در حبشه مرتد شد و به دین [[مسیحیت]] درگذشت اما او به اسلام خود باقی ماند. [[پیامبر|پیامبر(ص)]] برای دلجویی از او خواستگاری کرد. در اینکه چه کسی از طرف پیامبر وکالت داشت تا ام حبیبه را به عقد ایشان درآورد، اختلاف است برخی [[نجاشی]]، برخی دیگر [[خالد بن سعید بن عاص]] و برخی [[عثمان بن عفان]] را وکیل پیامبر در این زمینه دانسته‌اند. برخی از مفسران [[اهل سنت]] ازدواج پیامبر(ص) با ام حبیبه را مایه مودت ایشان با ابوسفیان دانسته و آیه 7 [[سوره ممتحنه]] را درباره این اتفاق تفسیر کرده‌اند. روایات مختلفی درباره او هنگام محاصره عثمان و قتل وی نقل شده است. ام حبیبه یکی از راویان پیامبر(ص) بوده است. به نقل مشهور او در سال 44 یا 45 در [[مدینه]] درگذشت. برخی هم محل درگذشت او را [[دمشق]] گفته‌اند.

==زندگینامه==

===ولادت و پدر و مادر===

رمله<ref>انساب الاشراف، ج2، ص72؛ الاستیعاب، ج4، ص401؛ الثقات، ج3، ص131</ref>یا هند<ref>امتاع الاسماع، ج6، ص63؛ اسد الغابه، ج5، ص457</ref>مشهور به‌ ام حبیبه، دختر ابوسفیان صخر بن حرب اموی است.<ref>السیرة النبویه، ج4، ص362؛ الطبقات الکبری، ج8، ص76-78؛ الطبقات، خلیفه، ص622</ref>مادرش [[صفیه بنت ابی‌عاص]] نیز به [[بنی‌امیه]] نسب می‌برد.<ref>المحبر، ص88؛ الثقات، ج3، ص131؛ اسد الغابه، ج5، ص457</ref>‌گزارشی نامشهور مادرش را [[آمنه بنت عبدالعزی بن حرثان]] از [[بنی‌عدی بن کعب]] از تیره‌های [[قریش]] دانسته است.<ref>المستدرک، ج4، ص20</ref>وی 17 سال پیش از بعثت در [[مکه]] زاده شد<ref>الاصابه، ج8، ص140؛ امتاع الاسماع، ج6، ص73</ref>و در آغازین سال‌های بعثت همراه شوهرش، عبیدالله بن جَحْش اسدی، عمه‌زاده پیامبر(ص)و هم‌پیمان بنی‌امیه، به اسلام گروید.<ref>اسد الغابه، ج5، ص457؛ الاصابه، ج8، ص140</ref>به سال پنجم بعثت، در هجرت دوم مسلمانان به حبشه شرکت کرد<ref>انساب الاشراف، ج1، ص227؛ الاصابه، ج8، ص298</ref>و در آن‌جا دارای دختری به نام حبیبه شد. از این ‌رو، به‌ ام حبیبه مشهور گشت.<ref>المحبر، ص88؛ السنن الکبری، ج7، ص71؛ الاصابه، ج8، ص298</ref>بر پایه ‌گزارش‌هایی، عبیدالله اسدی در حبشه مرتد شد و به آیین مسیح درگذشت.<ref>السیرة النبویه، ج4، ص362؛ اسد الغابه، ج7، ص303</ref>برخی بدون اشاره به [[ارتداد]] او، بیماری را علت مرگش دانسته‌اند.<ref>امتاع الاسماع، ج4، ص63</ref>ام حبیبه که زنی بیوه بود، همچنان بر اسلام خود ماند.<ref>الطبقات الکبری، ج8، ص78؛ المحبر، ص76؛ اسد الغابه، ج5، ص457</ref>

==ازدواج با پیامبر==

[[رسول خدا]] گویا برای دلجویی از‌ ام حبیبه، به سال ششم<ref>انساب الاشراف، ج2، ص72؛ المحبر، ص88؛ الاستیعاب، ج4، ص484</ref>یا هفتم ق. در نامه‌ای که به دست [[عمرو بن امیه ضمری]] برای [[نجاشی]] پادشاه حبشه فرستاد، از او خواست‌ ام حبیبه را برای ایشان خواستگاری کند.<ref>المغازی، ج2، ص742؛ الطبقات الکبری، ج1، ص198؛ الاصابه، ج8، ص80</ref>نجاشی به دستور پیامبر(ص) رفتار کرد و با فرستادن کنیزی به نام ابرهه نزد‌ ام حبیبه، خواستگاری رسول خدا را به او خبر داد. آورده‌اند که‌ ام حبیبه به سبب این بشارت، جامه‌ای به ابرهه هدیه کرد<ref>تاریخ دمشق، ج69، ص144؛ امتاع الاسماع، ج4، ص63</ref>یا از مهریه‌اش 50 مثقال به او داد؛ اما او از پذیرش آن سر باز زد.<ref>تاریخ دمشق، ج69، ص144</ref>مهریه‌ ام حبیبه 4000 درهم<ref>المستدرک، ج2، ص181؛ الوافی بالوفیات، ج14، ص98؛ تاریخ الاسلام، ج4، ص133</ref>یا 400 دینار<ref>المعجم الکبیر، ج23، ص219؛ تاریخ الاسلام، ج4، ص133؛ امتاع الاسماع، ج6، ص63</ref>‌گزارش شده که نجاشی خود آن را پرداخت و برای او کابین بسته، وی را به عقد رسول خدا درآورد. این در حالی بود که مهریه دیگر زنان رسول خدا بیش از400 درهم نبود.<ref>الطبقات الکبری، ج8، ص78؛ تاریخ طبری، ج2، ص213؛ المعجم الکبیر، ج23، ص219</ref>به نظر می‌رسد تعیین این مهر بدون هماهنگی با پیامبر بوده است. درباره کسی که عهده‌دار وکالت و اجرای عقد‌ ام حبیبه بود، ‌گزارش‌ها متفاوت‌ است. بر پایه گزارشی، نجاشی مسلمان، ‌ام حبیبه را به عقد پیامبر(ص) درآورد.<ref>الاستیعاب، ج4، ص403؛ امتاع الاسماع، ج6، ص63</ref>اما سخن مشهور آن است که یکی از عموزادگان‌ ام حبیبه به نام خالد بن سعید بن عاص اموی، از نخستین مسلمانان و مهاجران به حبشه<ref>انساب الاشراف، ج1، ص227؛ تاریخ طبری، ج2، ص213؛ اسد الغابه، ج5، ص390، 457</ref>این کار را انجام داد. برخی نیز آورده‌اند که عثمان بن عَفّان چنین کرد، زیرا به لحاظ خویشاوندی، نزدیک‌ترین فرد به او بود و افزون بر این‌که عموزاده‌اش به شمار می‌رفت، ‌ام حبیبه، دختر عمه عثمان نیز بود.<ref>تاریخ طبری، ج2، ص213؛ اسد الغابه، ج7، ص303؛ امتاع الاسماع، ج6، ص63</ref>این ‌گزارش از آن جهت بعید است که در آن هنگام، عثمان در مدینه بوده است. نیز آورده‌اند که خالد بن سعید به سفیر پیامبر، عمرو بن امیه، برای اجرای عقد وکالت داد و او خطبه را انشا نمود.<ref>امتاع الاسماع، ج6، ص63؛ تاریخ الاسلام، ج4، ص133</ref>فقیهان جواز توکیل در ازدواج را به همین کار رسول خدا(ص) مستند کرده‌اند.<ref>امتاع الاسماع، ‌ج6، ص74</ref>

===ولیمه ازدواج===

بر پایه گزارش‌هایی، پس از مراسم عقد، به پیشنهاد‌ ام حبیبه یا خود نجاشی، از این رو که اطعام در [[ازدواج]] از سنت‌های انبیا است، مجلس ضیافتی ترتیب داده شد و مهاجران و افراد حاضر اطعام شدند.<ref>تاریخ دمشق، ج69، ص143؛ اسد الغابه، ج5، ص457؛ بحار الانوار، ج10، ص277</ref>آن گاه، نجاشی‌ ام حبیبه را با شُرَحْبِیل بن حسنه<ref>الطبقات الکبری، ج8، ص78؛ السنن الکبری، ج7، ص71؛ الوافی بالوفیات، ج14، ص98</ref>یا عمرو بن امیه<ref>امتاع الاسماع، ج6، ص63؛ الاصابه، ج8، ص141</ref>روانه مدینه کرد. اما ذهبی بر آن است که‌ ام حبیبه همراه دیگر مهاجران در یکی از دو کشتی‌ای که نجاشی برای بازگشت ایشان و نیز برخی تازه مسلمانان حبشه تدارک دیده بود، در ایام [[غزوه خیبر]] به سال هفتم ق. به مدینه آمد.<ref>تاریخ الاسلام، ج4، ص132-134</ref>به گزارشی دیگر، پیامبر هنگامی که شنید عمرو بن امیه، ‌ام حبیبه را برای ایشان خواستگاری کرده است، [[ابوعامر اشعری]] را برای آوردن وی به حبشه فرستاد و آن دو پیش از دیگر مهاجران به [[مدینه]] رسیدند.<ref>امتاع الاسماع، ج6، ص63</ref>

بر پایه ‌گزارشی غیر مشهور، ازدواج‌ ام حبیبه با پیامبر(ص) نه در حبشه، بلکه پس از بازگشت مهاجران به مدینه صورت گرفت و عثمان عهده‌دار تزویج او بود.<ref>المستدرک، ج4، ص20؛ الوافی بالوفیات، ج14، ص98</ref>اما گزارش تزویج او در حبشه قوی‌تر است.<ref>امتاع الاسماع، ج6، ص72</ref>سن وی را در این هنگام 30 و چند سال یاد کرده‌اند.<ref>تاریخ الاسلام، ج4، ص133</ref>

‌ام حبیبه از میان همسران پیامبر(ص)، جز [[زینب بنت جحش]] که دختر عمه ایشان بود، از لحاظ نسب از دیگران به او نزدیک‌تر بود؛ زیرا هر دو از [[بنی‌عبد مناف]] بودند. نیز مهرش از دیگران بیشتر بود. <ref>الاستیعاب، ج4، ص402؛ سیر اعلام النبلاء، ج2، ص219</ref>

===شأن نزول آیه 7 ممتحنه===

از نظر برخی مفسران [[اهل سنت]]، ازدواج پیامبر(ص) با‌ ام حبیبه مایه مودت میان ایشان و [[ابوسفیان]] شد. از این رو، نزول آیه {{قلم رنگ|سبز|عَسَـی اللهُ اَن یَجعَلَ بَینَکُم وَبَینَ الَّذِینَ عَادَیتُم مِنهُم مَوَدَّةً}}؛ «امید است خدا میان شما و کسانی از [[مشرکان]] که با شما دشمنی کردند، پیوند محبت برقرار کند.» (ممتحنه/60، 7) را درباره این ازدواج دانسته و آورده‌اند که گاه با تالیف قلوب از راه‌های شرعی می‌توان از آزار دیگران کاست یا حتی محبّت آنان را به دست آورد. این گروه، برخی ازدواج‌های پیامبر مانند ازدواج او با‌ ام حبیبه را به این منظور دانسته‌اند.<ref>انساب الاشراف، ج2، ص73؛ تفسیر ماوردی، ج5، ص519؛ الدر المنثور، ج8، ص130</ref>اما برخی مفسران ارتباط این آیه را با ازدواج‌ ام حبیبه مردود شمرده و شماری دیگر صرفاً آن را تطبیق دانسته‌اند.<ref>تفسیر سمرقندی، ج3، ص415؛ المحرر الوجیز، ج15، ص490؛ البحر المحیط، ج10، ص156</ref>این در حالی است که بیشتر مفسران، نزول این آیه را درباره اسلام آوردن مشرکان در [[فتح مکه]] می‌دانند که مایه مودت میان [[مسلمانان]] و آنان شد.<ref>جامع البیان، ج14، ص82؛ التبیان، ج9، ص581-582؛ التفسیر الکبیر، ج29، ص302-303</ref>

به سال هشتم ق. هنگامی که پدر‌ ام حبیبه، ابوسفیان، در پی نقض [[صلح‌نامه حدیبیه]] از سوی [[قریش]] و بیم از واکنش پیامبر، برای تجدید و تحکیم آن پیمان به مدینه آمد، نزد دخترش وارد شد. چون خواست روی فرش بنشیند، ‌ام حبیبه پدرش را فردی مشرک و ناپاک خواند و اجازه نشستن روی فرش رسول خدا(ص) را به وی نداد. برخی سیره‌نگاران، این رفتار‌ ام حبیبه را برآمده از [[ایمان]] قوی وی به پیامبر دانسته‌اند.<ref>السیرة النبویه، ج4، ص396؛ المغازی، ج2، ص792-793؛ الثقات، ج2، ص38</ref>

==درخواست افزایش نفقه و نزول آیه==

بر پایه گزارش برخی مفسران، پس از غزوه‌هایی<ref>البحر المحیط، ج8، ص471</ref>که با کسب غنیمت همراه بود و وضع اقتصادی مسلمانان را بهبود بخشید، همسران پیامبر(ص) از ایشان خواستند تا بر [[نفقه]] آنان بیفزاید و زندگی ایشان را گسترش دهد و هر یک خواسته‌ای را یاد کرد. آورده‌اند که درخواست‌ ام حبیبه از پیامبر جامه‌ای سُحُولی<ref>تفسیر ماوردی، ج4، ص395</ref> (منسوب به جایی یا قبیله‌ای در [[یمن]])<ref>معجم البلدان، ج3، ص195</ref>یا سُحْوانی<ref>التبیان، ج8، ص334</ref>بود. رسول خدا که توان برآوردن این خواسته‌ها را نداشت، یک‌ ماه از آنان کناره گرفت. سپس آیات 28-29 احزاب در این باره نازل شد و به [[زنان پیامبر]] هشدار داد که اگر زندگی پرزرق و برق دنیا را خواهانند، می‌توانند از پیامبر جدا شوند: <ref>مجمع البیان، ج8، ص555</ref> {{قلم رنگ|سبز|یا اَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لِاَزْواجِکَ اِنْ کُنْتُنَّ تُرِدْنَ الْحَیاةَ الدُّنْیا وَ زینَتَها فَتَعالَیْنَ اُمَتِّعْکُنَّ وَ اُسَرِّحْکُنَّ سَراحاً جَمیلاً* وَ اِنْ کُنْتُنَّ تُرِدْنَ اللهَ وَ رَسُولَهُ وَ الدَّارَ الْآخِرَةَ فَاِنَّ اللهَ اَعَدَّ لِلْمُحْسِناتِ مِنْکُنَّ اَجْراً عَظیماً}}. با نزول این آیات، همسران پیامبر زندگی مشترک با ایشان را ترجیح دادند.<ref>تفسیر ماوردی، ج4، ص396؛ التبیان، ج8، ص335</ref>

همچنین آورده‌اند که پس از نزول آیات تخییر ([[سوره احزاب]]، آیات 28-29) زنان پیامبر(ص) ترسیدند که ایشان آنان را طلاق دهد. بدین سبب از وی خواستند همچنان همسر پیامبر(ص) باشند<ref>جامع البیان، ج12، ص31؛ اسباب النزول، ص301؛ مجمع البیان، ج8، ص573-574</ref>و ایشان در تقسیم اوقات و نفقه هر گونه که صلاح دانست، رفتار کند. درباره درخواست‌های ایشان، این آیه نازل شد: {{قلم رنگ|سبز|تُرْجی‌ مَنْ تَشاءُ مِنْهُنَّ وَ تُؤْوی اِلَیْکَ مَنْ تَشاءُ... }}؛ «در باره رفتار با همسرانت و تقسیم اوقات بر آن‌ها نوبت هر یک از آنان را که خواهی، تاخیر‌انداز (ارجاء) و هر یک را که خواهی، نزد خود جای ده (ایواء).» (سوره احزاب، آیه51) برخی مفسران اُم‌ حبیبه را از زنان «ارجاء» دانسته‌اند<ref>جامع البیان، ج12، ص31؛ روض الجنان، ج16، ص8؛ تفسیر قرطبی، ج14، ص139</ref>و برخی او را از زنان «ایواء» برشمرده‌اند.<ref>کشف الاسرار، ج8، ص70؛ الدر المنثور، ج6، ص633</ref>

==زندگی ام حبیبه بعد از پیامبر==

از زندگی‌ ام حبیبه پس از پیامبر(ص) تا هنگام [[خلافت]] [[عثمان]]، جز میزان سهمیه او از بیت المال به دست عمر، آگاهی چندانی در دست نیست. بر پایه ‌گزارشی، وی هنگام محاصره عثمان به سال 35ق. در حالی‌که بر مرکب سوار بود، به قصد دیدار با او پیش آمد و چون از دیدار وی جلوگیری شد، ادعا کرد که قصد دارد وصایای [[بنی‌امیه]] را به عثمان یادآوری کند. اما محاصره کنندگان گفته‌های وی را نپذیرفتند.<ref>تاریخ طبری، ج3، ص417؛ البدایة و النهایه، ج7، ص150</ref>

===ماجرای قتل عثمان===

روایتی دیگر نشان می‌دهد که او در ایام محاصره به عثمان آب رسانیده و حتی بعضی از هواداران عثمان قصد داشته‌اند او را با هودج‌ ام حبیبه از محاصره نجات دهند.<ref>تاریخ المدینه، ج3، ص1312-1313</ref>به نوشته [[ابن شبّه]]، ‌ام حبیبه هنگامی که عرصه را بر عثمان تنگ دید، از حجره‌اش به [[امام علی|امام علی(ع)]] خطاب کرد: چرا به یاری عثمان نمی‌شتابی؟ امام پاسخ داد: عثمان، خود، چنین خواسته است.<ref>تاریخ المدینه، ج4، ص1214</ref>نیز آمده است که بنی‌امیه پس از قتل عثمان، از ترس انقلابیون به‌ ام حبیبه پناهنده شدند.<ref>الغدیر، ج9، ص198</ref>به گزارشی، ‌ام حبیبه پس از کشته شدن عثمان پیراهن خون‌آلود وی را همراه [[نعمان بن بشیر انصاری]] نزد برادرش [[معاویه]]، به [[دمشق]] فرستاد.<ref>مروج الذهب، ج2، ص389؛ انساب الاشراف، ج2، ص291؛ تاریخ الاسلام، ج3، ص539</ref>نیز در رویداد حمل جنازه عثمان به سوی [[مسجد‌النبی]] برای خاکسپاری، چون این اقدام با جلوگیری مردم روبه‌رو شد، ‌ام حبیبه برابر در مسجد توقف و تهدید کرد که اگر اجازه خاکسپاری عثمان داده نشود، موهای خود را پریشان خواهد کرد.<ref>الغدیر، ج9، ص210</ref>چون شب فرارسید، چند تن جنازه را به [[بقیع]] و سپس حُشّ کوکب بردند.<ref>تاریخ المدینه، ج4، ص1238-1240</ref>در عصر خلافت امیر مؤمنان(ع) هنگامی که [[محمد بن ابی‌بکر]]، کار‌گزار ایشان در مصر، به دست [[عمرو عاص]] به شهادت رسید، ‌ام حبیبه قوچی را بریان کرد و نزد [[عایشه]]، خواهر محمد بن ابی‌بکر، فرستاد تا از این راه شادمانی خود را از [[شهادت]] او اظهار و عقده‌گشایی کند.<ref>احادیث‌ام المؤمنین عایشه، ج1، ص350</ref>

==روایت حدیث==

‌ام حبیبه از [[راویان حدیث]] پیامبر(ص) بود و افرادی چون برادرش معاویه، [[عروة بن زبیر|عُرْوة بن زبیر]]، و دخترش حبیبه از او روایت کرده‌اند.<ref>تاریخ دمشق، ج69، ص130-131؛ الاصابه، ج8، ص142</ref>شمار حدیث‌های ‌گزارش شده از وی در [[مسند ابن راهویه]] 34 حدیث و در [[مسند بقی بن مخلد]] 65 حدیث است. [[بخاری]] و [[مسلم]] بر دو حدیث او اتفاق نظر دارند.<ref>مسند ابن راهویه، ج4، ص6</ref>

==درگذشت==

به سخن مشهور، سرانجام وی به سال 44 یا 45<ref>تاریخ دمشق، ج69، ص146؛ اسد الغابه، ج5، ص457</ref>درگذشت و [[مروان بن حکم]]، حاکم مدینه، بر او نماز ‌گزارد.<ref>انساب الاشراف، ج1، ص440</ref>برخی سال وفات او را 42<ref>الثقات، ج3، ص131</ref>یا 59 یعنی یک سال پیش از مرگ معاویه دانسته‌اند.<ref>المحبر، ص99</ref>با توجه به تاریخ ولادت و ازدواجش، سن او به هنگام مرگ حدود 75 سال بوده است. به باور [[ذهبی]]، این ‌گزارش که او یک سال پیش از مرگ معاویه درگذشته، وهمی بیش نیست و گویا با سال وفات‌ [[ام سلمه]] از دیگر همسران رسول خدا(ص) اشتباه شده است.<ref>تاریخ الاسلام، ج4، ص134؛ الوافی بالوفیات، ج14، ص140</ref>

مکان درگذشت‌ ام حبیبه را مدینه دانسته‌اند<ref>الاصابه، ج4، ص298</ref>؛ هر چند برخی از سفر او به دمشق برای دیدار با برادرش معاویه یاد کرده و محل دفن او را نیز همان جا دانسته‌اند.<ref>تاریخ الاسلام، ج4، ص132</ref>در گورستان باب الصغیر دمشق، قبری به وی منسوب است.<ref>سفرنامه ابن بطوطه، ج1، ص98</ref>به گزارشی، [[عقیل بن ابی‌طالب]] هنگام حفر چاهی در منزلش به سنگ‌نوشته‌ای برخورد کرد که حاکی از قبر‌ ام حبیبه در آن مکان بود. از این رو، چاه را پر کرد و بر روی آن قبه‌ای ساخت.<ref>تاریخ المدینه، ج1، ص120</ref>
==پانویس==
{{پانویس}}

== منابع ==
{{منابع}}
{{دانشنامه
| آدرس = http://phz.hajj.ir/422/8988
| عنوان = ام حبيبه
| نویسنده = سيد محمود ساماني
}}
*'''احادیث‌ ام المؤمنین عائشه''': السید مرتضی العسکری، التوحید، 1414ق
*'''اسباب النزول''': الواحدی (م. 468ق.)، به کوشش ایمن صالح، قاهره، دار الحدیث
*'''الاستیعاب''': ابن عبدالبر (م. 463ق.)، به کوشش علی معوض و عادل عبدالموجود، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1415ق
*'''اسد الغابه''': ابن اثیر (م. 630ق.)، به کوشش علی محمد، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1415ق
*'''الاصابه''': ابن حجر العسقلانی (م. 852ق.)، به کوشش علی معوض و عادل عبدالموجود، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1415ق
*'''امتاع الاسماع''': المقریزی (م. 845ق.)، به کوشش محمد شاکر
*'''انساب الاشراف''': البلاذری (م. 279ق.)، به کوشش زکار و زرکلی، بیروت، دار الفکر، 1417ق
*'''بحار الانوار''': المجلسی (م. 1110ق.)، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1403ق
*'''البحر المحیط''': ابوحیان الاندلسی (م. 754ق.)، بیروت، دار الفکر، 1412ق
*'''البدایة و النهایه''': ابن کثیر (م. 774ق.)، به کوشش علی محمد و عادل احمد، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1418ق
*'''تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر''': الذهبی (م. 748ق.)، به کوشش عمر عبدالسلام، بیروت، دار الکتاب العربی، 1410ق
*'''تاریخ طبری (تاریخ الامم و الملوک)''': الطبری (م. 310ق.)، به کوشش گروهی از علما، بیروت، اعلمی، 1403ق
*'''تاریخ المدینة المنوره''': ابن‌شبّه (م. 262ق.)، به کوشش شلتوت، قم، دار الفکر، 1410ق
*'''التبیان''': الطوسی (م. 460ق.)، به کوشش العاملی، بیروت، دار احیاء التراث العربی
*'''تفسیر سمرقندی (بحر العلوم)''': السمرقندی (م. 375ق.)، به کوشش محمود مطرجی، بیروت، دار الفکر
*'''تفسیر قرطبی (الجامع لاحکام القرآن)''': القرطبی (م. 671ق.)، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1417ق التفسیر الکبیر
*'''الفخر الرازی (م. 606ق.)، قم، دفتر تبلیغات، 1413ق
*'''تفسیر ماوردی (النکت و العیون)''': الماوردی (م. 450ق.)، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1412ق
*'''الثقات''': ابن‌حبان (م. 354ق.)، به کوشش شرف الدین، هند، وزارت معارف و شؤون فرهنگی
*'''جامع البیان''': الطبری (م. 310ق.)، به کوشش صدقی جمیل، بیروت، دار الفکر، 1415ق
*'''الدر المنثور''': السیوطی (م. 911ق.)، بیروت، دار الفکر، 1414ق
*'''روض الجنان''': ابوالفتوح رازی (م. 554ق.)، به کوشش یاحقی و ناصح، مشهد، آستان قدس رضوی، 1375ش
*'''سفرنامه ابن بطوطه (رحلة ابن بطوطه)، ترجمه: موحد، تهران، علمی و فرهنگی، 1361ش
*'''السنن الکبری''': البیهقی (م. 458ق.)، بیروت، دار الفکر
*'''سیر اعلام النبلاء''': الذهبی (م. 748ق.)، به کوشش گروهی ازمحققان، بیروت، الرساله، 1413ق
*'''السیرة النبویه''': ابن هشام (م. 213/218ق.)، به کوشش السقاء و دیگران، بیروت، المکتبة العلمیه
*'''الطبقات''': خلیفة بن خیاط (م. 240ق.)، به کوشش زکار، بیروت، دار الفکر، 1414ق
*'''الطبقات الکبری''': ابن سعد (م. 230ق.)، به کوشش محمد عبدالقادر، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1418ق
*'''الغدیر''': الامینی (م. 1390ق.)، تهران، دار الکتب الاسلامیه، 1366ش
*'''مجمع البیان''': الطبرسی (م. 548ق.)، بیروت، دار المعرفه، 1406ق ا
*'''لمحبر''': ابن حبیب (م. 245ق.)، به کوشش ایلزه لیختن شتیتر، بیروت، دار الآفاق الجدیده
*'''المحرر الوجیز''': ابن‌عطیة الاندلسی (م. 546ق.)، به کوشش المجلس العلمی بفاس، 1411ق
*'''مروج الذهب''': المسعودی (م. 346ق.)، به کوشش مفید محمد، بیروت، دار الکتب العلمیه
*'''المستدرک علی الصحیحین''': الحاکم النیشابوری (م. 405ق.)، به کوشش مرعشلی، بیروت، دار المعرفه، 1406ق
*'''مسند ابن راهویه''': اسحق بن راهویه (م. 238ق.)، به کوشش البلوشی، المدینه، مکتبة الایمان، 1412ق
*'''معجم البلدان''': یاقوت الحموی (م. 626ق.)، بیروت، دار صادر، 1995م
*'''المعجم الکبیر''': الطبرانی (م. 360ق.)، به کوشش حمدی عبدالمجید، دار احیاء التراث العربی، 1405ق
*'''المغازی''': الواقدی (م. 207ق.)، به کوشش مارسدن جونس، بیروت، اعلمی، 1409ق
*'''الوافی بالوفیات''': الصفدی (م. 764ق.)، به کوشش الارنؤوط و ترکی مصطفی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1420ق

{{پایان}}
{{صحابه}}
{{همسران پیامبر}}
<onlyinclude>{{تکمیل مقاله
| شناسه = شد
| جعبه اطلاعات = شد
| عنوان‌بندی = شد
| ویرایش = شد
| لینک‌دهی = شد
| عکس = شد 
| جعبه نقل قول = 
| پیوند به بیرون = شد
| مطالعه بیشتر = شد 
| پانویس و منابع = شد
| ناوبری = شد
| رده = شد
| تغییر مسیر = شد
}}<onlyinclude>
[[رده: صحابه]]
[[رده: همسران پیامبر]]