Kamran: /* منابع */

2020-02-13T05:13:39Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ فوریهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۰۸:۴۳
خط ۸۴:		خط ۸۴:
	{{منابع}}		{{منابع}}
	{{دانشنامه		{{دانشنامه
	\| آدرس = http://~~phz~~.~~hajj~~.ir/~~422~~/8020		\| آدرس = http://hzrc.ac.ir/post/8020/%d8%a7%d9%8a%d9%88%d8%a8%d9%8a%d8%a7%d9%86
	\| عنوان = ایوبیان‌		\| عنوان = ایوبیان‌
	\| نویسنده = مهدي ايوبی		\| نویسنده = مهدي ايوبی

Hasaninasab: حذف از رده:مقاله‌های در دست ویرایش رده‌انبوه

2019-03-05T18:42:11Z

حذف از رده:مقاله‌های در دست ویرایش رده‌انبوه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۵ مارس ۲۰۱۹، ساعت ۲۲:۱۲
خط ۱۲۶:		خط ۱۲۶:
	{{خاندان‌ها}}		{{خاندان‌ها}}

	~~[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]~~
	[[رده:خاندان‌ها]]		[[رده:خاندان‌ها]]
	[[رده:خاندان‌های حکومت‌گر در مصر و شام]]		[[رده:خاندان‌های حکومت‌گر در مصر و شام]]

185.213.8.105 در ‏۲۱ نوامبر ۲۰۱۸، ساعت ۰۶:۲۶

2018-11-21T06:26:31Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ نوامبر ۲۰۱۸، ساعت ۰۹:۵۶
خط ۱۲۳:		خط ۱۲۳:
	* '''وفیات الاعیان''': ابن خلکان (م. 681ق.)، به کوشش احسان عباس، بیروت، دار صادر.		* '''وفیات الاعیان''': ابن خلکان (م. 681ق.)، به کوشش احسان عباس، بیروت، دار صادر.
	{{پایان}}		{{پایان}}

	{{خاندان‌ها}}		{{خاندان‌ها}}

M-mohammad در ‏۱۰ ژوئن ۲۰۱۸، ساعت ۱۰:۵۷

2018-06-10T10:57:50Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۰ ژوئن ۲۰۱۸، ساعت ۱۴:۲۷
خط ۷۲:		خط ۷۲:
	==پیوند به بیرون==		==پیوند به بیرون==

	~~[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/65901/ایوبیان-در-نبرد-با-صلیبیان?q= ایوبیان در نبرد با صلیبیان؛پایگاه مجلات تخصصی نور]~~

	[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1292545/نظام-حکومتی-و-دیوان‌سالاری-ایوبیان?q=3 نظام حکومتی و دیوان‌سالاری ~~ایوبیان؛پایگاه مجلات تخصصی نور~~]		[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1292545/نظام-حکومتی-و-دیوان‌سالاری-ایوبیان?q=3 نظام حکومتی و دیوان‌سالاری ایوبیان؛ ظریفیان، غلامرضا، یاسین، قسیم، پژوهش‌نامه تاریخ اسلام، پاییز 1391 - شماره 7 علمی-پژوهشی (وزارت علوم) (22 صفحه - از 83 تا 104)]

	[https://hawzah.net/fa/Article/View/5533/دولت-ایوبیان/? دولت ایوبیان؛پایگاه اطلاع رسانی حوزه]		[https://hawzah.net/fa/Article/View/5533/دولت-ایوبیان/? دولت ایوبیان؛پایگاه اطلاع رسانی حوزه]

Z mohammad در ‏۱۶ مهٔ ۲۰۱۸، ساعت ۱۹:۳۱

2018-05-16T19:31:25Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۶ مهٔ ۲۰۱۸، ساعت ۲۳:۰۱
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{در دست ویرایش\|ماه=[[اردیبهشت]]\|روز=[[۲۶]]\|سال=[[۱۳۹۷]]\|کاربر=M-mohammad }}~~

	~~[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]~~
	{{جعبه اطلاعات خاندان		{{جعبه اطلاعات خاندان
	\| نام = ایوبیان		\| نام = ایوبیان
خط ۱۲۹:		خط ۱۲۶:
	{{خاندان‌ها}}		{{خاندان‌ها}}

			[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]
	[[رده:خاندان‌ها]]		[[رده:خاندان‌ها]]
	[[رده:خاندان‌های حکومت‌گر در مصر و شام]]		[[رده:خاندان‌های حکومت‌گر در مصر و شام]]

M-mohammad: صفحه‌ای تازه حاوی «{{جا:ویرایش}} {{جعبه اطلاعات خاندان | نام = ایوبیان | تصویر = | اندازه...» ایجاد کرد

2018-05-16T10:36:24Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{جا:ویرایش}} {{جعبه اطلاعات خاندان | نام = ایوبیان | تصویر = | اندازه...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{در دست ویرایش|ماه=[[اردیبهشت]]|روز=[[۲۶]]|سال=[[۱۳۹۷]]|کاربر=M-mohammad }}

[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]
{{جعبه اطلاعات خاندان
| نام = ایوبیان
| تصویر =
| اندازه تصویر =
| نام کامل = خاندان ایوبیان
| نسب =
| محل حکومت = مصر و شام
| مدت حکومت =
| مکان قبیله = آذربایجان قدیم
| سرسلسله = ایوب بن شادی بن مروان
| اشخاص مهم = صلاح‌الدین ایوبی، الملک الافضل نجم‌الدین ایوب، اسدالدین شیرکوه، طغتکین بن ایوب، سیف‌الدین‌ عادل‌
| جمعیت =
| جنگ‌ها =
| شاخه‌ای از =
| زیرشاخه‌ها =
| مهم‌ترین اقدامات = براندازی دولت فاطمیان، نفوذ بر مکه و مدینه
| مناصب مهم =
| مذهب = سنی
}}
'''ایوبیان''': حاکمان [[مصر]] و [[شام]]، و اثرگذار بر [[حرمین شریفین]] بودند. ایوبیان‌، سلسله‌ای‌ از کُردهای ایرانی، منسوب‌ به‌ ایوب ‌بن ‌شادی بن مروان بودند و بزرگ خاندان ایوبی، [[نجم‌الدین ایوب]] و برادرش [[اسدالدین شیرکوه]] بودند. حکومت ایوبیان با آغاز حکمرانی [[صلاح‌الدین ایوبی]] و در پی مرگ العاضد، واپسین خلیفه فاطمی، در مصر آغاز شد و با شکست توران شاه پسر نجم‌الدین ایوب بن الملک الکامل محمد، هشتمین و واپسین حکمران ایوبی، در [[شام]] از مغولان، پایان یافت. [[فاطمیان]] با وزارت صلاح‌الدین ایوبی برافتادند و پیروزی ایوبیان شافعی که به لحاظ سیاسی تابع خلافت عباسی بودند و با آنان اشتراک مذهبی نیز داشتند، مایه پیروزی [[عباسیان]] در غرب دنیای اسلام شدند. صلاح‌الدین در پی تسلط بر مصر، نفوذ خود را به [[حجاز]] و حرمین شریفین نیز رساند، در ابتدا نفوذ چندانی بر [[مکه]] و [[مدینه]] نداشتند ولی بعد از مدتی توانستند بر مکه و مدینه نفوذ پیدا کنند. پس از مرگ صلاح‌الدین، میان جانشینانش اختلاف افتاد و اوضاع آشفته شد و افراد خاندان ایوبی به ستیز برای دستیابی به قدرت و رهبری این خاندان پرداختند. بدین‌سان، حکومت ایوبیان دچار سستی گشت. اما [[سیف‌الدین عادل]] برادر صلاح‌الدین به تدریج و با درایت خاص، حکومت [[دمشق]] و مصر را از آن خود ساخت و توانست وحدتی در قلمرو ایوبیان پدید آورد اما پس از عادل، بار دیگر اختلاف‌ها و نبردهای درونی میان حاکمان ایوبی از سر گرفته شد و این وضع موجب زوال اقتدار و مشروعیت و پشتوانه مردمی ایوبیان شد تا سرانجام این سلسله هم زمان با زوال عباسیان، به دست [[مغول]] از میان رفت.

==پیشینه==

ایوبیان‌، سلسله‌ای‌ از کُردهای ایرانی، منسوب‌ به‌ ایوب ‌بن ‌شادی بن مروان بودند.<ref>تاریخ ابن خلدون، ج5، ص326.</ref>عنوان «حمیری» که در پایان نسب‌آنان آمده، جای تامل دارد؛ زیرا این عنوان از آنِ قبایل عرب است، اما ایوبیان ایرانی و کُرد تبار بودند.

===ریشه ایوبیان===

ریشه ایوبیان از منطقه «روادیه» و قبیله «هَذبانیه» است.<ref>وفیات الاعیان، ج7، ص139؛ سیر اعلام النبلاء، ج21، ص278؛ تاریخ الاسلام، ج41، ص352.</ref>ایل هذبان در حدود «دَوِین» یا «تُوِین» در آذربایجان قدیم، از سرزمین‌های اران نزدیک تفلیس<ref>معجم البلدان، ج2، ص491.</ref>و بخش کردنشین آن منطقه، می‌زیست.

===بزرگ خاندان ایوبی===

الملک الافضل [[نجم‌الدین ایوب]] و برادرش [[اسدالدین شیرکوه]] که بزرگ خاندان ایوبی بودند، پسران «[[شادی بن مروان]]» به شمار می‌رفتند.<ref>تاریخ ایوبیان، ج1، ص29.</ref>بعدها شادی همراه پسرانش از دوین به تکریت رفت و از این‌رو، ایوبیان به تکریتی شناخته شدند.<ref>دولت ایوبیان، ص24.</ref>ایوب از بزرگان و مدیران با لیاقت بود و از قلعه‌داری در تکریت تا استانداری [[دمشق]] را تجربه کرده بود.<ref>الاعلام، ج2، ص38.</ref>پدر صلاح‌الدین ‌(یوسف) ایوبی‌ بنیان‌‌گذار این سلسله بود<ref>الاعلام، ج2، ص38.</ref>که‌ حدود یک سده (567-648ق.) بر [[مصر]]، [[شام‌]]، جزیره‌ و [[یمن‌]] حکومت کردند.

===آغاز و پایان حکومت ایوبیان===

حکومت‌ ایوبیان‌ با آغاز حکمرانی‌ [[صلاح‌الدین‌ ایوبی]] و در پی‌ مرگ‌ العاضد، واپسین‌ خلیفه فاطمی ‌(م. 567ق.) در مصر آغاز شد و با شکست توران شاه ‌پسر نجم‌الدین ایوب بن الملک الکامل محمد، ‌ هشتمین و واپسین‌ حکمران‌ ایوبی، در [[شام]] از مغولان، پایان‌ یافت.<ref>الاعلام، ج2، ص90.</ref>

هنگام لشکرکشی سپاه نورالدین محمود زنگی اتابک سلجوقیان که از سوی سلجوقیان حاکم منطقه شام بود و خاندان ایوبی در خدمت وی بودند، او برای نجات العاضد فاطمی از سلطه وزیر خائن وی، شاوُر اسدی، به مصر رفت. در این هنگام، او در تدارک ائتلاف با صلیبیان بود و قصد بازکردن پای آنان را به مصر داشت. فرماندهی سپاه شام بر عهده «اسدالدین شیرکوه» بود. وی صلاح‌الدین جوان را همراه خود به مصر برد و فرماندهی بخشی از سپاهیان را به او سپرد. موفقیت وی در شکست هم‌زمان شاور و صلیبیان، سبب خوشنودی خلیفه و سپردن منصب وزارت فاطمیان اسماعیلی به شیرکوه سنی شد.<ref>عیون الروضتین، ج2، ص68-71.</ref>

شیرکوه پس از دو ماه و‌اندی درگذشت و خلیفه فاطمی از میان همه رجال سیاسی، خلعت وزارت بر‌اندام صلاح‌الدین جوان و بی‌تجربه پوشاند و او را «الملک الناصر» لقب داد.<ref>تاریخ ایوبیان، ج1، ص218.</ref>این کار نه تنها اهداف وی را محقق نکرد؛ بلکه باعث ایجاد درگیری میان صلاح‌الدین و فاطمیان و همه [[شیعیان]] شد. سرانجام خلافت دراز مدت [[فاطمیان]] به دست این وزیر سنی برافتاد.

پیروزی ایوبیان شافعی که به لحاظ سیاسی تابع خلافت عباسی بودند و با آنان اشتراک مذهبی نیز داشتند، مایه پیروزی عباسیان در غرب دنیای اسلام به شمار می‌آمد. صلاح‌الدین برای مشروعیت دادن به کارهایش، خود را به بنی‌عباس نزدیک کرد و همواره آنان را از کارهای خویش آگاه و از خلیفه تقاضای مجوز می‌کرد.<ref>صبح الاعشی، ج13، ص85-90.</ref>عباسیان با فرستادن خلعت‌های گرانب‌ها و اعطای القاب و عناوین ویژه، رضایت خود را از کارهای وی ابراز می‌کردند.<ref>الفتح القسی، ص352-353.</ref>همین عامل، زمینه غلبه او بر شام، [[حجاز]] و [[یمن]] را پدید آورد و او توانست از این موقعیت برای آزاد کردن قدس شریف از اشغال صلیبی‌ها استفاده کند.<ref>عیون الروضتین، ج3، ص346-353.</ref>نبرد با صلیبیان که بیشتر وقت صلاح‌الدین به آن گذشت و سرانجام به آزادی قدس انجامید، مایه شهرت و محبوبیت فراوان برای وی نزد [[اهل سنت]] و دستگاه خلافت عباسی گشت.

==ایوبیان و حرمین شریفین==

سال‌ها در [[حرمین]] خطبه به نام فاطمیان خوانده می‌شد. صلاح‌الدین در پی تسلط بر مصر، نفوذ خود را به حجاز و حرمین شریفین نیز رساند و توانست با دادن امتیازاتی به اشراف حاکم بر [[مکه]] و [[مدینه]]، آنان را قانع کند تا برای خلفای عباسی خطبه بخوانند.<ref>شفاء الغرام، ج2، ص93 به بعد؛ تاریخ مکه، ص280.</ref>موکب حج عراق که سالیانی متوقف مانده بود، دیگر بار به راه افتاد<ref>شفاء الغرام، ج2، ص351-364.</ref>و این مقدمه‌ای برای نفوذ بیشتر خلافت عباسی در حرمین شد.

===نفوذ ایوبیان در مدینه===

اشراف حاکم بر حرمین که خود شیعه زیدی بودند، از سقوط فاطمیان اسماعیلی رضایت نداشتند؛ زیرا در برخی اعتقادات با آنان شریک بودند و «المعز لدین الله» چهارمین خلیفه فاطمی زمینه حکومت سادات حسنی را بر مکه فراهم کرده بود. اما برای حفظ منافع خود، ناچار به همکاری با ایوبیان شدند و برای آن‌ها و خلفای عباسی [[دعا]] خواندند.<ref>سفرنامه حجاز، ص179-180.</ref>نفوذ ایوبیان در مدینه پیش از مکه آغاز شد و سادات حسینی حاکم بر مدینه، از مدت‌ها پیش با روی گرداندن از فاطمیان، مراوداتی گسترده با صلاح‌الدین ایوبی یافته بودند.<ref>تاریخ امراء المدینه، ص248-252.</ref>[[ابن‌جبیر]] در سفرنامه‌اش به تفصیل درباره تشریفات خطبه جمعه و شیوه دعا برای خلیفه عباسی و سلطان ایوبی در مکه سخن گفته است.<ref>سفرنامه ابن جبیر، ص133-135.</ref>

===دریافت مالیات===

تا چند دهه، نفوذ عباسیان و ایوبیان به دعای منابر مکه و مدینه محدود می‌شد و اشراف مکه برای حفظ اقتدار و منافع خود، به ویژه در دوره مُکثِر و داود بن عیسی و قتادة بن ادریس، مستقل رفتار کردند و رسوم خود را قدرتمندانه اجرا نمودند و حتی مکس یا مکوس ([[مالیات حج]]) را از حاجیان مصر و [[عراق]] و دیگر جای‌ها دریافت می‌کردند. ایوبیان نیز چاره‌ای جز پذیرش این وضع نداشتند. حتی یک‌بار که صلاح‌الدین خواستار لغو این مالیات شد، در برابر، پرداخت مقداری فراوان گندم و وجه نقد را تعهد کرد.<ref>شفاء الغرام، ج2، ص365.</ref>لغو این مالیات، محبوبیتی فراوان را برای صلاح‌الدین نزد حاجیان بیت‌الله در پی داشت.<ref>سفرنامه ابن جبیر، ص134.</ref>پس از سال 620ق. شُرَفا به سبب درگیری‌های درونی در مکه و نیز برخورد با سادات حسینی حاکم بر مدینه<ref>تاریخ امراء المدینه، ص254.</ref>و جابه‌جایی پیاپی قدرت، تضعیف شدند و از این‌رو، گاه تابع ایوبیان مصر و گاهی پیرو ایوبیان یمن یا شام بودند.<ref>شفاء الغرام، ج2، ص315-318.</ref>

===نفوذ ایوبیان بر مکه و مدینه===

به تدریج، مکه و مدینه زیر نفوذ ایوبیان قرار ‌گرفت. [[طغتکین بن ایوب]] برادر صلاح‌الدین که در مسیر حرکت به یمن برای جانشینی برادرش توران شاه، وارد شبه جزیره حجاز شد، میان سال‌های 578 تا 581ق. بر مکه و مدینه چیره گشت. او عبارت «حی علی خیر العمل» را که از هنگام فاطمیان رایج شده بود، <ref>تاریخ مکه، ص274.</ref> از اذان حذف کرد.<ref>شفاء الغرام، ج2، ص314.</ref>همچنین ‌یک دارالضرب در مکه ساخت که به نام برادرش صلاح‌الدین سکه می‌زد.<ref>شفاء الغرام، ج2، ص314.</ref>

===دفع حمله رینالد===

به سال 578ق. یکی از برادر‌زادگان صلاح‌الدین ایوبی، حمله رینالد، سردار صلیبی، به مدینه را که از سمت [[دریای سرخ]] صورت گرفته بود، دفع کرد.<ref>مکة مکرمه، مدینة منوره، ص158.</ref>همچنین صلاح‌الدین 12 تن از پیران حافظ قرآن را برای خدمت‌گزاری و محافظت از [[حرم نبوی]] به کار گمارد و برای آنان مستمری تعیین کرد و به اشراف مدینه که از فاطمیان رو گردانده و به عباسیان گرایش یافته بودند، کمک‌های فراوان کرد.<ref>تاریخ امراء المدینه، ص249.</ref>

===حج گزاردن حاکم حلب===

به سال 611ق. [[عیسی بن عادل ایوبی]]، حاکم [[حلب]]، به حج رفت. وی همراه با حج گزاردن، چندین کار عمرانی انجام داد و کمک‌های مالی فراوان به فقیران کرد.<ref>شفاء الغرام، ج2، ص369-370.</ref>امیر مدینه، سالم بن مهنا حسینی، از او استقبال نمود و وی را در منزل خود اسکان داد و سپس او را تا مکه همراهی کرد.<ref>شفاء الغرام، ج2، ص397.</ref>عیسی هنگام ورود به مکه، با بی‌حرمتی قتاده، از اشراف، روبه‌رو شد و از این‌رو، مدتی بعد، در حمله قتاده به مدینه، لشکریانی را به یاری سالم فرستاد که شکستی سخت را به قتاده وارد آوردند.<ref>شفاء الغرام، ج2، ص397.</ref>

===اختلاف میان جانشینان صلاح‌الدین===

پس‌ از مرگ‌ صلاح‌الدین، دیری‌ نپایید که‌ میان‌‌ جانشینانش اختلاف‌ افتاد و اوضاع‌ آشفته شد و افراد خاندان ایوبی به ستیز برای دستیابی به قدرت و رهبری این خاندان پرداختند.<ref>دولت ایوبیان، ص209.</ref>بدین‌سان، حکومت ایوبیان دچار سستی گشت. اما سرانجام سیف‌الدین‌ عادل‌ برادر صلاح‌الدین که‌ به حاشیه رانده‌ شده‌ بود، به ‌تدریج‌ و با درایت‌ خاص‌، حکومت‌ دمشق‌ و مصر را از آن‌ِ خود ساخت‌ و توانست وحدتی‌ در قلمرو ایوبیان پدید آورد.<ref>دولت ایوبیان، ص207-220.</ref>پس از عادل، دیگر بار اختلاف‌ها و نبردهای درونی میان حاکمان ایوبی از سر گرفته شد و این وضع موجب زوال اقتدار و مشروعیت‌ و پشتوانه مردمی‌ ایوبیان شد تا سرانجام این سلسله هم‌زمان با زوال عباسیان، به دست [[مغول]] از میان رفت.

==پیوند به بیرون==

[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/65901/ایوبیان-در-نبرد-با-صلیبیان?q= ایوبیان در نبرد با صلیبیان؛پایگاه مجلات تخصصی نور]

[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1292545/نظام-حکومتی-و-دیوان‌سالاری-ایوبیان?q=3 نظام حکومتی و دیوان‌سالاری ایوبیان؛پایگاه مجلات تخصصی نور]

[https://hawzah.net/fa/Article/View/5533/دولت-ایوبیان/? دولت ایوبیان؛پایگاه اطلاع رسانی حوزه]

[http://lib.eshia.ir/23022/10/4228 ایوبیان؛دانشنامه بزرگ اسلامی]

==پانویس==
{{پانویس}}
==منابع ==
{{منابع}}
{{دانشنامه
| آدرس = http://phz.hajj.ir/422/8020
| عنوان = ایوبیان‌
| نویسنده = مهدي ايوبی
}}

* '''الاعلام''': الزرکلی (م. 1396ق.)، بیروت، دار العلم للملایین، 1997م؛

* '''تاریخ ابن خلدون''': ابن‏ خلدون (م. 808ق.)، به کوشش خلیل شحاده، بیروت، دار الفکر، 1408ق؛

* '''تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر''': الذهبی (م. 748ق.)، به کوشش عمر عبدالسلام، بیروت، دار الکتاب العربی، 1410ق؛

* '''تاریخ امراء المدینه''': عارف عبدالغنی، اقلیم، 1418ق؛

* '''تاریخ ایوبیان''': ابن واصل (م. 697ق.)، ترجمه: اتابکی، تهران، علمی و فرهنگی، 1382ش؛

* '''تاریخ مکه از آغاز تا پایان دولت شرفای مکه''': احمد السباعی (م. 1404ق.)، ترجمه: جعفریان، تهران، مشعر، 1385ش؛

* '''دولت ایوبیان''': محمد سهیل طقوش، ترجمه: ناصری طاهری، قم، پژوهشکده حوزه و دانشگاه، 1380ش؛

* '''سفرنامه ابن جبیر''': ابن جبیر محمد بن احمد (م. 614ق.)، ترجمه: اتابکی، مشهد، آستان قدس رضوی، 1370ش؛

* '''سفرنامه حجاز''': محمد لبیب البتنونی، ترجمه: انصاری، تهران، مشعر، 1381ش؛

* '''سیر اعلام النبلاء''': الذهبی (م. 748ق.)، به کوشش گروهی از محققان، بیروت، الرساله، 1413ق؛

* '''شفاء الغرام''': محمد الفاسی (م. 832ق.)، ترجمه: محمد مقدس، تهران، مشعر، 1386ش؛

* '''صبح الاعشی''': احمد بن علی القلقشندی (م. 821ق.)، به کوشش محمد حسین، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1407ق؛

* '''عیون الروضتین فی اخبار الدولتین''': عبدالرحمن المقدسی (م. 665ق.)، به کوشش الزیبق، بیروت، مؤسسة الرساله، 1418ق؛

* '''الفتح القسی فی الفتح القدسی''': محمد بن محمد الاصفهانی (م. 597ق.)، به کوشش محمد محمود؛

* '''معجم البلدان''': یاقوت الحموی (م. 626ق.)، بیروت، دار صادر، 1995م؛

* '''مکه مکرمه مدینه منوره''': امل اسین، ترجمه: آرام، تهران، امیر کبیر، 1358ش؛

* '''وفیات الاعیان''': ابن خلکان (م. 681ق.)، به کوشش احسان عباس، بیروت، دار صادر.
{{پایان}}
{{خاندان‌ها}}

[[رده:خاندان‌ها]]
[[رده:خاندان‌های حکومت‌گر در مصر و شام]]

ایوبیان - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Kamran: /* منابع */

Hasaninasab: حذف از رده:مقاله‌های در دست ویرایش رده‌انبوه

185.213.8.105 در ‏۲۱ نوامبر ۲۰۱۸، ساعت ۰۶:۲۶

M-mohammad در ‏۱۰ ژوئن ۲۰۱۸، ساعت ۱۰:۵۷

Z mohammad در ‏۱۶ مهٔ ۲۰۱۸، ساعت ۱۹:۳۱

M-mohammad: صفحه‌ای تازه حاوی «{{جا:ویرایش}} {{جعبه اطلاعات خاندان | نام = ایوبیان | تصویر = | اندازه...» ایجاد کرد