Hasaninasab: حذف از رده:مقاله‌های در دست ویرایش رده‌انبوه

2019-03-05T18:42:03Z

حذف از رده:مقاله‌های در دست ویرایش رده‌انبوه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۵ مارس ۲۰۱۹، ساعت ۲۲:۱۲
خط ۶۰:		خط ۶۰:
	{{اماکن مکه}}		{{اماکن مکه}}

	~~[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]~~
	[[رده:اماکن مکه]]		[[رده:اماکن مکه]]
	[[رده:مکان‌های تاریخی عربستان]]		[[رده:مکان‌های تاریخی عربستان]]
	[[رده:چاه‌های مکه]]		[[رده:چاه‌های مکه]]
	[[رده:مکان‌های تاریخی حجاز]]		[[رده:مکان‌های تاریخی حجاز]]

Z mohammad در ‏۱۰ اکتبر ۲۰۱۸، ساعت ۰۷:۲۴

2018-10-10T07:24:38Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۰ اکتبر ۲۰۱۸، ساعت ۱۰:۵۴
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{در دست ویرایش\|ماه=[[شهریور]]\|روز=[[۲۴]]\|سال=[[۱۳۹۷]]\|کاربر=M-mohammad }}~~


	'''بئر زبیده''' چاهی در نزدیکی [[مکه]] است.		'''بئر زبیده''' چاهی در نزدیکی [[مکه]] است.

M-mohammad: added Category:مکان‌های تاریخی حجاز using HotCat

2018-09-16T11:40:41Z

added Category:مکان‌های تاریخی حجاز using HotCat

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۶ سپتامبر ۲۰۱۸، ساعت ۱۵:۱۰
خط ۱:		خط ۱:
	{{در دست ویرایش\|ماه=[[شهریور]]\|روز=[[۲۴]]\|سال=[[۱۳۹۷]]\|کاربر=M-mohammad }}		{{در دست ویرایش\|ماه=[[شهریور]]\|روز=[[۲۴]]\|سال=[[۱۳۹۷]]\|کاربر=M-mohammad }}

	~~[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]~~
	'''بئر زبیده''' چاهی در نزدیکی [[مکه]] است.		'''بئر زبیده''' چاهی در نزدیکی [[مکه]] است.

خط ۶۳:		خط ۶۳:
	{{اماکن مکه}}		{{اماکن مکه}}

			[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]
	[[رده:اماکن مکه]]		[[رده:اماکن مکه]]
	[[رده:مکان‌های تاریخی عربستان]]		[[رده:مکان‌های تاریخی عربستان]]
	[[رده:چاه‌های مکه]]		[[رده:چاه‌های مکه]]
			[[رده:مکان‌های تاریخی حجاز]]

M-mohammad: صفحه‌ای تازه حاوی «{{جا:ویرایش}} '''بئر زبیده''' چاهی در نزدیکی مکه است. بئر زبیده چاهی است که به د...» ایجاد کرد

2018-09-15T12:45:42Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{جا:ویرایش}} '''بئر زبیده''' چاهی در نزدیکی مکه است. بئر زبیده چاهی است که به د...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{در دست ویرایش|ماه=[[شهریور]]|روز=[[۲۴]]|سال=[[۱۳۹۷]]|کاربر=M-mohammad }}

[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]
'''بئر زبیده''' چاهی در نزدیکی [[مکه]] است.

بئر زبیده چاهی است که به دستور [[زبیده]] در حد غربی [[عرفات]] در شرق مکه و پشت [[منا]]، ایجاد شده تا برای حاجیان در عرفات آب آشامیدنی فراهم نماید.

==موقعیت==

بئر زبیده چاهی است در وادی عُرَنه در حد غربی [[عرفات]] در شرق [[مکه]] و پشت [[منا]] که به دستور [[زبیده]] (م. 215ق.) همسر‌ [[هارون الرشید]] (حک: 170-193ق.) حفر شد.<ref>الاعلام باعلام بیت الله الحرام، ص338؛ الارج المسکی، ص83؛ تحصیل المرام، ج2، ص612؛ التاریخ القویم، ج3، ص354.</ref>

مردم مکه این چاه را به سبب عمق زیادش که ورود بدان را ترسناک می‌کرد، با نام حبس الجن می‌شناختند.<ref>التاریخ القویم، ج3، ص406.</ref>

==علت احداث چاه==

احداث این چاه پس از هنگامی رخ داد که زبیده بر آن شد تا برای حاجیان در عرفات آب آشامیدنی فراهم نماید. از این‌رو، با حفر قناتی آب چشمه نعمان در وادی نعمان بین مکه و [[طائف]] را به سوی عرفات هدایت کرد. آب قنات پس از ورود به برکه‌ای در عرفات، به سوی [[مزدلفه]]<ref>رحلة ابن بطوطه، ج1، ص405.</ref> و سپس چاه زبیده می‌رسید.<ref>الاعلام باعلام بیت الله الحرام، ص338، 341؛ الارج المسکی، ص83.</ref>

به نوشته منابع، این چاه با استفاده از سنگ‌هایی بسیار بزرگ ساخته شده بود و حدود 23 متر عمق داشت و دسترسی به آن با 73 پله ممکن بود.<ref>التاریخ القویم، ج3، ص406-407.</ref> با توجه به این ویژگی‌ها، آن چاه باید چیزی همانند آب انبار و مخزن آب بوده باشد. فاصله بئر زبیده با منبع اصلی تامین‌کننده آب آن، حدود 33 کیلومتر بود.<ref>مرآة الحرمین، ج1، ص214.</ref> شاید صعوبت و سنگلاخ بودن مسیر باعث شد تا این قنات در بئر زبیده به پایان برسد و تا مکه ادامه نیابد.<ref>التاریخ القویم، ج3، ص407.</ref>

==هزینه عملیات آب‌رسانی==

هزینه عملیات آب‌رسانی از وادی نعمان به چاه زبیده، همراه هزینه احداث چشمه‌های دیگر در [[حنین]] واقع در 20 کیلومتری شرق مکه را افزون بر یک میلیون و هفتصد هزار دینار دانسته‌اند.<ref>مروج الذهب، ج4، ص226؛ الارج المسکی، ص83.</ref>

آورده‌اند هنگامی که کارگزاران عملیات آب‌رسانی پس از پایان یافتن کار برای انجام محاسبات هزینه‌ها به [[بغداد]] نزد زبیده آمدند، وی با گشاده‌دستی با آن‌ها برخورد کرد و بدون توجه به دفاتر ثبت هزینه‌ها، طلب همه را پرداخت و بدهکاری‌های آن‌ها را بخشید و خلعت‌هایی نیز به آن‌ها اهدا کرد.<ref>الاعلام باعلام بیت الله الحرام، ص337؛ تحصیل المرام، ج2، ص610؛ مرآة الحرمین، ج1، ص214.</ref>

==تعمیرات بئر زبیده==

بئر زبیده در طول تاریخ شاهد تعمیراتی نیز بود<ref>الارج المسکی، ص83-84.</ref> ولی بیشترین توجه به آن هنگامی صورت گرفت که به دستور «[[فاطمه خانم سلطان]]» دختر [[سلطان سلیمان قانونی]] (حک: 926-974ق.) <ref>التاریخ القویم، ج3، ص407.</ref> یا همسر وی<ref>منائح الکرم، ج3، ص353.</ref> بازسازی شد.

بر پایه این گزارش، به سال 969ق. که بسیاری از چاه‌ها و چشمه‌های مکه به سبب خشکسالی از میان رفتند، از آن‌جا که چاه زبیده و سرچشمه آن در وادی نعمان هنوز‌ اندک آبی داشت، مهندسان خبره و نیروهای زبده کوشیدند تا با لایروبی کانال‌های آب، حجم آب این چاه را بیفزایند. سپس مقرر شد تا آب این چاه را با حفر کانال‌هایی به چشمه حنین برسانند که پیش از آن در دوران زبیده تا مکه کانال‌کشی شده بود.<ref>الاعلام باعلام بیت الله الحرام، ص342-349؛ منائح الکرم، ج3، ص353-357؛ تحصیل المرام، ج2، ص619؛ التاریخ القویم، ج3، ص407-408، 412.</ref> سرانجام این طرح پس از 10 سال در [[ذی‌قعده]] سال 979ق. با صرف هزینه‌ای افزون بر 500 هزار دینار به پایان رسید.<ref>الاعلام باعلام بیت الله الحرام، ص343؛ مرآة الحرمین، ج1، ص219-220.</ref>

در سده 14ق. آب بئر زبیده با استفاده از مَرکب‌ها برای شریف مکه، والیان و کارگزاران کاروان‌های حج حمل می‌شد.<ref>مرآة الحرمین، ج1، ص214.</ref> در دوره سعودی، آب چشمه حنین و نیز چشمه نعمان، منبع تامین آب بئر زبیده، با دو قنات جداگانه در منطقه شیبیه مکه در یک‌جا گرد آمد و آب آن‌ها از طریق قنات و لوله به مناطق گوناگون منتقل شد.<ref>التاریخ القویم، ج3، ص410.</ref>
==پانویس==
{{پانویس}}
== منابع ==
{{منابع}}
{{دانشنامه
| آدرس = http://phz.hajj.ir/422/7638
| عنوان = بئر زبیده
| نویسنده = امیر علی حسنلو
}}

* '''الارج المسکی فی التاریخ المکی''': علی عبدالقادر الطبری (م. 1070ق.)، به کوشش الجمال، مکه، المکتبة التجاریه، 1416ق.

* '''الاعلام باعلام بیت الله الحرام''': محمد بن احمد النهروالی (م. 990ق.)، به کوشش علی محمد، قاهره، مکتبة الثقافة الدینیه، 1425ق.

* '''التاریخ القویم''': محمد طاهر الکردی، به کوشش ابن دهیش، بیروت، دار خضر، 1420ق.

* '''تحصیل المرام''': محمد بن احمد الصباغ (م. 1321ق.)، به کوشش ابن دهیش، 1424ق.

* '''رحلة ابن بطوطه''': ابن بطوطه (م. 779ق.)، به کوشش التازی، الرباط، المملکة المغربیه، 1417ق.

* '''مرآة الحرمین''': ابراهیم رفعت پاشا (م. 1353ق.)، قم، المطبعة العلمیه، 1344ق.

* '''مروج الذهب''': المسعودی (م. 346ق.)، به کوشش اسعد داغر، قم، دار الهجره، 1409ق.

* '''منائح الکرم''': علی بن تاج الدین السنجاری (م. 1125ق.)، به کوشش المصری، مکه، جامعة‌ام ‏القری، 1419ق.

{{پایان}}
{{اماکن مکه}}

[[رده:اماکن مکه]]
[[رده:مکان‌های تاریخی عربستان]]
[[رده:چاه‌های مکه]]

بئر زبیده - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Hasaninasab: حذف از رده:مقاله‌های در دست ویرایش رده‌انبوه

Z mohammad در ‏۱۰ اکتبر ۲۰۱۸، ساعت ۰۷:۲۴

M-mohammad: added Category:مکان‌های تاریخی حجاز using HotCat

M-mohammad: صفحه‌ای تازه حاوی «{{جا:ویرایش}} '''بئر زبیده''' چاهی در نزدیکی مکه است. بئر زبیده چاهی است که به د...» ایجاد کرد