Z mohammad در ‏۲۷ سپتامبر ۲۰۱۸، ساعت ۰۵:۳۶

2018-09-27T05:36:42Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ سپتامبر ۲۰۱۸، ساعت ۰۹:۰۶
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{در دست ویرایش\|ماه=[[مرداد]]\|روز=[[۲۲]]\|سال=[[۱۳۹۷]]\|کاربر=Sajjadd }}~~

	~~[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]~~
	{{جعبه اطلاعات قبایل		{{جعبه اطلاعات قبایل
	\| نام = بنی‌ضمره		\| نام = بنی‌ضمره
خط ۲۵:		خط ۲۲:
	بنی‌ضمره در مناطق وسیعی میان [[بندر ینبع\|بندر یَنْبُع]] در غرب [[یثرب]] تا [[جحفه\|جُحْفه]] در میانه راه [[مکه]] سکونت داشتند، و به دلیل قرار گرفتن در مسیر تجارت مکه به [[شام]] دارای تجارت و ثروت زیادی بودند.		بنی‌ضمره در مناطق وسیعی میان [[بندر ینبع\|بندر یَنْبُع]] در غرب [[یثرب]] تا [[جحفه\|جُحْفه]] در میانه راه [[مکه]] سکونت داشتند، و به دلیل قرار گرفتن در مسیر تجارت مکه به [[شام]] دارای تجارت و ثروت زیادی بودند.

	بعد از حضور [[پیامبر اسلام(ص)]] در [[مدینه]] آنها از نخستین قبایلی بودند که با پیامبر پیمان بستند، اما ~~باتوجه~~ به گزارش‌ها و شواهد تاریخی بعد از ناکامی مسلمانان در [[نبرد احد]] و با توجه به وقایع [[بئر معونه]] و [[رجیع]] آنها به پیمان خود پایبند نشدند و پیامبر را همراهی نکردند.		بعد از حضور [[پیامبر اسلام(ص)]] در [[مدینه]] آنها از نخستین قبایلی بودند که با پیامبر پیمان بستند، اما با توجه به گزارش‌ها و شواهد تاریخی بعد از ناکامی مسلمانان در [[نبرد احد]] و با توجه به وقایع [[بئر معونه]] و [[رجیع]] آنها به پیمان خود پایبند نشدند و پیامبر را همراهی نکردند. اما از سال هشتم ق. که [[اسلام]] رو به گسترش بود با پیامبر همراه شدند و حضرت را در [[فتح مکه]]، [[غزوه حنین]] و [[غزوه تبوک]] یاری کردند.

	اما از سال هشتم ق. که [[اسلام]] رو به گسترش بود با پیامبر همراه شدند و حضرت را در [[فتح مکه]]، [[غزوه حنین]] و [[غزوه تبوک]] یاری کردند.

	==نسب==		==نسب==
خط ۲۴۴:		خط ۲۳۹:
	{{قبایل عرب}}		{{قبایل عرب}}

			[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]
	[[رده:قبایل عرب]]		[[رده:قبایل عرب]]
	[[رده:قبایل مکه]]		[[رده:قبایل مکه]]
	[[رده:قبایل مدینه]]		[[رده:قبایل مدینه]]

Sajjadd: صفحه‌ای تازه حاوی «{{جا:ویرایش}} {{جعبه اطلاعات قبایل | نام = بنی‌ضمره | تصویر = | انداز...» ایجاد کرد

2018-08-13T13:31:00Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{جا:ویرایش}} {{جعبه اطلاعات قبایل | نام = بنی‌ضمره | تصویر = | انداز...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{در دست ویرایش|ماه=[[مرداد]]|روز=[[۲۲]]|سال=[[۱۳۹۷]]|کاربر=Sajjadd }}

[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]
{{جعبه اطلاعات قبایل
| نام = بنی‌ضمره
| تصویر =
| اندازه تصویر =
| نام کامل =
| نسب = [[بکر بن عبد مناة]]
| محل حکومت =
| مدت حکومت =
| مکان قبیله = میان [[بندر ینبع]] در غرب [[یثرب]] تا [[جحفه]] در میانه راه [[مکه]]
| سرسلسله = بکر بن عبد مناة
| اشخاص مهم = [[مالک بن صخر]]، [[مخشی بن عمرو]] و [[عمرو بن امیه]]
| جمعیت =
| جنگ‌ها = [[نبرد فجار]]، [[نبرد عکاظ]]، [[غزوه ودان]]، [[غزوه ذوالعشیره]]، [[غزوه احد]]، [[بئر معونه]]، [[رجیع]]، [[فتح مکه]]، [[غزوه حنین]] و [[غزوه تبوک]]
| شاخه‌ای از = از تیره‌های [[قبیله کنانه]]
| زیرشاخه‌ها = [[بنی‌غفار]]
| مهم‌ترین اقدامات = هم‌پیمانی با پیامبر در [[مدینه]]
| مناصب مهم =
| مذهب = [[مشرک]] و [[اسلام]]
}}

[[بنی‌ضَمْره]] از قبایل عدنانی هم‌پیمان پیامبر(ص) است.
بنی‌ضمره در مناطق وسیعی میان [[بندر ینبع|بندر یَنْبُع]] در غرب [[یثرب]] تا [[جحفه|جُحْفه]] در میانه راه [[مکه]] سکونت داشتند، و به دلیل قرار گرفتن در مسیر تجارت مکه به [[شام]] دارای تجارت و ثروت زیادی بودند.

بعد از حضور [[پیامبر اسلام(ص)]] در [[مدینه]] آنها از نخستین قبایلی بودند که با پیامبر پیمان بستند، اما باتوجه به گزارش‌ها و شواهد تاریخی بعد از ناکامی مسلمانان در [[نبرد احد]] و با توجه به وقایع [[بئر معونه]] و [[رجیع]] آنها به پیمان خود پایبند نشدند و پیامبر را همراهی نکردند.

اما از سال هشتم ق. که [[اسلام]] رو به گسترش بود با پیامبر همراه شدند و حضرت را در [[فتح مکه]]، [[غزوه حنین]] و [[غزوه تبوک]] یاری کردند.

==نسب==

بنی‌ضمره فرزندان [[بکر بن عبد مناة]] از تیره‌های [[قبیله کنانه|قبیله کِنانه]] هستند که منسوبان به آن را ضَمْری گویند.<ref>الانساب، ج4، ص20؛ اللباب، ج2، ص264.</ref> سه قبیله بنودِیل، بنی‌لیث و عُریج از قبایل هم‌عرض و بنی‌غِفار از زیرشاخه‏‌های بنی‌ضمره‌‏اند.<ref>انساب الاشراف، ج11، ص85؛ تاریخ یعقوبی، ج1، ص232؛ جمهرة انساب العرب، ص180.</ref> قبیله‌ای دیگر نیز با نام بنی‌ضمره وجود دارد که از شاخه‏‌های [[قشیر بن کعب|قُشیر بن کعب]] از زیرمجموعه‌های [[قبیله هوازن]] است.<ref>المعارف، ص116؛ معجم قبائل العرب، ج3، ص954.</ref>

==مناطق سکونت==

سرزمین بنی‌ضمره در جنوب غربی یثرب ([[مدینه]]) جای داشته و مشهورترین مکان سکونت آنان [[ودان|ودّان]] بوده که بر راه [[مکه]] قرار داشته است.<ref>حجاز در صدر اسلام، ص160.</ref>

آن‌ها به صورت مجموعه‌‏های پراکنده در منطقه‌ای گسترده میان [[بندر ینبع|بندر یَنْبُع]] در غرب یثرب تا [[جحفه|جُحْفه]] در میانه راه مکه و در مناطقی چون [[مرود|مَرُّود]]،<ref>معجم البلدان، ج5، ص112.</ref> [[بزواء|بَزْواء]]،<ref>معجم ما استعجم، ج2، ص248؛ معجم البلدان، ج1، ص411.</ref> [[هده|هَدَّه]]،<ref>الطبقات، ابن سعد، ج2، ص9.</ref> [[اثیل|اُثَیْل]]،<ref>معجم البلدان، ج1، ص93-94.</ref> [[ودان|ودّان]]،<ref>معجم البلدان، ج5، ص365.</ref> [[مرجم|مِرْجَم]]،<ref>معجم البلدان، ج5، ص102.</ref> [[ینبع|یَنْبُع]]،<ref>معجم ما استعجم، ج4، ص1402.</ref> [[ابواء|اَبْواء]]<ref>معجم البلدان، ج1، ص79؛ المفصل، ج14، ص39.</ref> و [[بدر]]<ref>معجم البلدان، ج1، ص357؛ المفصل، ج14، ص64.</ref> مستقر بودند؛

[[کوه نصع|کوه نِصع]] در پایین [[حجاز]] و ثافل اکبر ([[جبل صبح]]) و ثافل اصغر ([[جبل بنی‌ایوب]])<ref>معجم البلدان، ج5، ص288.</ref> از کوه‌های [[تهامه]]<ref>معجم ما استعجم، ج1، ص136؛ معجم البلدان، ج2، ص71؛ ج5، ص288.</ref> و وادی جُمیش<ref>المغازی، ج3، ص1112.</ref> و دوْم<ref>معجم ما استعجم، ج2، ص563.</ref> و [[آب‌های شبیکه|آب‌های شُبیکه]]، <ref>معجم ما استعجم، ج3، ص781.</ref> [[برود|بَرود]]<ref>معجم ما استعجم، ج1، ص246.</ref> و [[کلیه|کُلَیّه]]<ref>معجم ما استعجم، ج3، ص956.</ref> را نیز به بنی‌ضمره نسبت داده‌‏اند.

[[خرار|خرّار]] نیز آبی برای [[بنی‌زهیر|بنی‌زُهیر]] و [[بنی‌بدر]] از تیره‌‏های فرعی بنی‌ضمره<ref>معجم ما استعجم، ج2، ص492.</ref> بوده و [[بغیبغه|بُغَیبغه]]، [[غیقه|غَیقَه]] و [[اذناب الصفراء|اَذناب الصفراء]] از آب‌های مشترک [[بنی‌غفار]] و بنی‌ضمره شمرده شده‌‏اند.<ref>معجم ما استعجم، ج2، ص659؛ الروض المعطار، ص113.</ref>

آن‌ها برای ییلاق به جایی به نام [[رکبه|رُکبه]] و برای قشلاق به [[ذات نکیف|ذات نُکیف]]، از سرزمین‌های [[یلملم]] نزدیک‌ مکه<ref>معجم البلدان، ج5، ص303؛ مراصد الاطلاع، ج3، ص1388.</ref> در تهامه می‏‌رفتند.<ref>معجم ما استعجم، ج2، ص669.</ref>

==ثروت و جمعیت فراوان==

سکونت بنی‌ضمره در مسیر تجارت مکه به [[شام]]، فرصت تجارت را برایشان مهیا ساخته بود. آن‌ها را دارای ثروت فراوان و جمعیت بسیار خوانده‌‌اند.<ref>معجم البلدان، ج1، ص411؛ الاعلام، ج3، ص216.</ref>

==جنگ‌ها==

بنی‌ضمره در دوران جاهلی در [[نبرد فجار|نبرد فِجار]] که حدود 26 سال پیش از [[بعثت]] رخ داد، همراه [[قریش]] با [[قبیله قیس عیلان]] جنگیدند.<ref>السیرة النبویه، ج1، ص184-185؛ انساب الاشراف، ج1، ص100؛ البدایة و النهایه، ج2، ص289.</ref> [[براض بن قیس ضمری|برّاض بن قیس ضمری]] با قتل عروة الرحال بن عتبه، از [[بنی‌کلاب|بنی‌کِلاب]]،<ref>انساب الاشراف، ج1، ص100؛ معجم البلدان، ج4، ص61.</ref> آتش نبردهای مشهور به فجار را برافروخت و ضرب‏‌المثل «فَتَکَهُ البرّاض: برّاض او را غافلگیرانه کشت» از آن هنگام رایج شد.<ref>جمهرة انساب العرب، ص185-186؛ الکامل، ج1، ص590.</ref>

معبد بن صخر ضمری، پرچم‌دار ضمریان در [[نبرد عکاظ|نبرد عُکاظ]] از نبردهای فجار بود.<ref>الاکمال، ج3، ص136.</ref> نبرد دیگر او با [[بنومحارب بن فهر|بنومحارب بن فِهر]]، به انگیزه آب دادن به شتران درگرفت.<ref>المنمق، ص123.</ref>

بنی‌ضمره گاه در برابر قریش و برخی از قبایل هم‌عرض خود، چون [[بنودیل]] و [[بنی‌لیث]]، وارد نبرد شدند.<ref>المنمق، ص132-133.</ref> بنی‌ضمره با برخی از دیگر قبایل کنانی چون [[بنی‌اشجع]]، هم‌پیمان بودند.<ref>تفسیر قمی، ج1، ص146.</ref>

==شخصیت‌های برجسته دوران جاهلیت==

از شخصیت‌های بنی‌ضمره در دوران جاهلیت می‌توان به [[مالک بن صخر |مالک بن صَخر بن حَرّیم]] از رؤسای این قبیله<ref>انساب الاشراف، ج11، ص119-120.</ref> و [[مخشی بن عمرو]] رهبر آن اشاره کرد.<ref>المغازی، ج1، ص388؛ الطبقات، ابن سعد، ج2، ص5.</ref>

==دوران رسول خدا==

‌از بعثت [[رسول خدا(ص)]] تا [[هجرت]] او به [[مدینه]]، گزارشی از بنی‌ضمره در رویدادهای مربوط به پیامبر در دست نیست. می‌توان دوری سکونت‌گاه‌های بنی‌ضمره از [[مکه]] را از عوامل این امر دانست؛

برخی مفسران آیه 100 [[سوره نساء]]: {{قلم رنگ|سبز|﴿و مَن یَخرُج مِن بَیتِهِ مُهاجِرًا اِلَی اللهِ ورَسولِهِ ثُمَّ یُدرِکهُ المَوتُ﴾}} را درباره یکی از مسلمانان بنی‌ضمره دانسته‌‏اند که پس از پذیرش [[اسلام]]، قصد هجرت به مدینه را داشت، اما به محض بیرون آمدن از مکه، بر اثر بیماری درگذشت.<ref>تفسیر صنعانی، ج3، ص3؛ معانی القرآن، ج5، ص214.</ref> شان نزول‌هایی دیگر نیز برای این آیه وجود دارد.<ref>تفسیر ابن ابی حاتم، ج3، ص1051؛ زاد المسیر، ج1، ص458.</ref>

===هم‌پیمانی با پیامبر در ابواء===

پس از حضور رسول خدا(ص) در مدینه، بنی‌ضمره از نخستین قبایلی بودند که با او پیمان بستند. آن‌ها در [[غزوه ودان|غزوه ودّان]]، نخستین غزوه پیامبر(ص) که در [[ماه صفر]] سال دوم ق. برای تصرف کاروان تجارت قریش در ابواء صورت پذیرفت، با او پیمان عدم تعرض بستند.<ref>السیرة النبویه، ج1، ص591؛ الطبقات، ابن‏سعد، ج2، ص5؛ عیون الاثر، ج1، ص295.</ref>

برپایه گزارش‌های دیگر، رسول خدا(ص) از ابتدا به‌منظور برخورد با بنی‌ضمره و تصرف کاروان تجاری قریش<ref>تاریخ خلیفه، ص30؛ تاریخ طبری، ج2، ص121؛ اعلام ‏الوری، ج1، ص164.</ref> از مدینه بیرون شد. اما این گزارش با توجه به عدم تحرک ضمریان بر ضد رسول خدا(ص) پذیرفتنی نیست؛ براساس پیمانی که رسول خدا(ص) با ضمریان بست، آن‌ها نباید در برابر وی با دشمنان اسلام همکاری می‌کردند.

[[ابن سعد]] و برخی دیگر، متن مکتوب این پیمان‌نامه را ثبت کرده‌‏اند که دارای بندهایی از جمله تعهد دو طرف به یاری یکدیگر است.<ref>الطبقات، ابن سعد، ج1، ص210؛ سبل الهدی، ج4، ص14؛ المواهب اللدنیه، ج1، ص203.</ref>

===پیمان با پیامبر در غزوه ذوالعشیره===

بنی‌ضمره در رویداد [[غزوه ذوالعشیره]] (2ق.) هنگامی که رسول خدا به منطقه مسکونی آن‌ها در ابواء رسید، همراه هم‌پیمان مدلجی خود، پیمانی دیگر را با او منعقد کردند.<ref>السیرة النبویه، ج1، ص599؛ الطبقات، ابن سعد، ج2، ص7.</ref> به احتمال، برخی از طوایف فرعی بنی‌ضمره که پیش از این به پیمان ابواء نپیوسته بودند، در این فرصت توانستند همراه [[بنی‌مدلج|بنی‌مُدلِج]] خود را هم‌پیمان رسول خدا(ص) سازند.

[[یعقوبی]] برخلاف دیگران، بدون یاد کردن از پیمان رسول خدا(ص) با ضمریان در غزوه ابواء، گزارش پیمان پیامبر با بنی‌ضمره را در غزوه ذوالعشیره آورده است.<ref>تاریخ یعقوبی، ج2، ص66.</ref>

پیامبر(ص) بر پایه روابط خود با بنی‌ضمره، چارپایانی را که در حمله [[سعد بن ابی‌وقاص]] به کاروان قریش در [[سریه خرار|سریّه خرّار]] پس از غزوه ابواء به سال دوم ق.<ref>السیرة النبویه، ج2، ص251.</ref> از بنی‌ضمره به غنیمت گرفته شده بود، به آن‌ها بازگرداند.<ref>تاریخ یعقوبی، ج2، ص69.</ref>

===عدم پایبندی به پیمان===

رسول خدا(ص) به پیمانی که با ضمریان داشت، وفادار ماند. اما با توجه به گزارش‌ها و شواهد می‏‌توان در وفاداری بنی‌ضمره به این پیمان پس از ناکامی مسلمانان در [[نبرد احد|نبرد اُحد]] و رویدادهایی مانند [[بئر معونه]] و [[رجیع]]، تردید کرد.

دو گزارش مؤید تزلزل ضمریان و نادیده گرفتن پیمان از سوی آن‌ها است. نخستین گزارش مربوط به فرستادن نُمیلة بن حارث از سوی رسول خدا(ص) به سوی بنی‌ضمره است که آن‌ها اعلام کردند هیچ تعهدی درباره نبرد و صلح با پیامبر امضا نمی‌کنند. پیامبر نیز آن‌ها را به حال خود واگذاشت و به یاران خود نیروی بسیار و بزرگی بنی‌ضمره را یادآور شد.<ref>تاریخ یعقوبی، ج2، ص73.</ref>

دومین گزارش مربوط به [[سریه اسامة بن زید|سریّه اسامة بن زید]] به سوی بنی‌ضمره است.<ref>اسد الغابه، ج5، ص135؛ الاصابه، ج6، ص59؛ فتح الباری، ج12، ص171.</ref> در این رویداد، اسامه فردی از بنی‌ضمره را که به او سلام کرد، کشت؛ زیرا به گمان وی، سلام او فریبکارانه و برای فرار از مرگ بود. با نزول آیه 94 سوره نساء: {{قلم رنگ|سبز|﴿... و لا تَقولوا لِمَن اَلقی اِلَیکُمُ السَّلمَ لَستَ مُؤمِنًا﴾}} کار وی مورد نکوهش قرار گرفت.<ref>جامع البیان، ج5، ص304.</ref>

===برخورد مقتدرانه پیامبر===
رسول خدا به سال چهارم ق. پس از غزوه اُحد بر پایه وعده‏ای که با قریش داشت، برای نبرد در [[منطقه بدر]]، سکونت‌گاه بنی‌ضمره، حاضر شد. مَخْشی بن عمرو، بزرگ قبیله بنی‌ضمره، نزد او آمد و در برابر سخن وی که از آمادگی مسلمانان برای نبرد با بنی‌ضمره در صورت پیمان‌شکنی گزارش داد، بر پایبندی خود به پیمان پیشین تاکید کرد.<ref>السیرة النبویه، ج2، ص210؛ المغازی، ج1، ص388.</ref>

برخورد مقتدرانه رسول خدا(ص) با ضمریان که با هدف آمادگی کامل مسلمانان برای نبرد با قریش انجام می‌گرفت، سیاستی حساب شده از سوی او بود؛ زیرا می‏‌دانست که مخشی بن عمرو و شماری دیگر که با قریش سر و سرّی دارند، چنین کاری را خواهند کرد.<ref>المغازی، ج1، ص388.</ref>

براساس گزارشی، آن‌گاه که رسول خدا(ص) به سال ششم ق. رهسپار [[حدیبیه]] بود، اصحاب از بیم یورش ضمریان به [[مدینه]] پیشنهاد نبرد دادند که رسول خدا(ص) وفا و صله رحم ضمریان را ستود و آن‌ها را از این کار بازداشت.<ref>تفسیر قمی، ج1، ص146.</ref>

===همکاری با پیامبر ===

بنی‌ضمره از سال هشتم ق. به بعد که اسلام گسترشی چشمگیری یافت، به همکاری مثبت و سازنده با رسول خدا(ص) روی آوردند. در این سال، پیامبر(ص) بنی‌ضمره را به مدینه فراخواند تا برای [[فتح مکه]] به او بپیوندند.<ref>المغازی، ج2، ص799؛ الاغانی، ج7، ص306.</ref>

ابوجَعد ضمری عهده‌دار فراخواندن آن‌ها شد و آنان دعوت رسول خدا را اجابت کردند.<ref>انساب الاشراف، ج11، ص122.</ref> ایشان با دو قبیله کنانی دیگر دسته واحدی را به شمار 200 تن تشکیل داده بودند که همراه دیگر نیروهای شرکت کننده در فتح مکه، به فرمان پیامبر برای نمایش قدرت از برابر [[عباس بن عبدالمطلب|عباس]] عموی پیامبر و [[ابوسفیان]] که برای واپسین کوشش‌ها جهت حفظ مکه نزد پیامبر(ص) آمده بود، عبور کردند.<ref>المغازی، ج2، ص820.</ref>

پس از فتح مکه نیز بنی‌ضمره همراه دو قبیله کنانی دیگر به شمار 200 تن زیر پرچم [[ابوواقد لیثی]] در [[غزوه حنین|غزوه حُنین]] رسول خدا(ص) را همراهی کردند.<ref>المغازی، ج3، ص896.</ref> آن‌ها همچنین در [[غزوه تبوک]] (9ق.) به پرچم‌داری ابوجعد ضمری به یاری پیامبر شتافتند.<ref>المغازی، ج3، ص990.</ref>

==نقش بنی‌ضمره در شأن نزول برخی آیات==

در سال نهم ق. در ماجرای لغو پیمان‌های دوران جاهلیت و اعلام برائت از مشرکان، آیاتی نازل شد که با بنی‌ضمره ارتباط می‌‏یافت. آیات 4 و 7 [[سوره برائت]]، بنی‌ضمره را شامل حکم کلی لغو پیمان‌ها ندانسته، آن‌ها را استثنا کرد.

به گزارش [[سدی|سدّی]] آیه {{قلم رنگ|سبز|﴿اِلاَّ الَّذینَ عاهَدْتُمْ مِنَ الْمُشْرِکینَ ثُمَّ لَمْ یَنْقُصُوکُمْ شَیْئاً وَ لَمْ یُظاهِرُوا عَلَیْکُمْ اَحَداً فَاَتِمُّوا اِلَیْهِمْ عَهْدَهُمْ اِلی مُدَّتِهِمْ...﴾}} درباره بنی‌ضمره و [[بنی‌مدلج]] از تیره‌‏های [[کنانه]] است که با [[پیامبر(ص)]] پیمان داشتند و هنوز نُه ماه به پایان قراردادشان مانده بود.<ref>مجمع البیان، ج5، ص9؛ تفسیر ثعالبی، ج3، ص162.</ref>

این آیات پیامبر را به استمرار رعایت آن پیمان سفارش می‌‏کند؛ چنان‌که [[ابن عباس]] آیه نخست سوره توبه را که به لغو کلی پیمان‌ها اشاره دارد، درباره مشرکان عرب جز بنی‌ضمره دانسته است.<ref>تفسیر فرات الکوفی، ص158.</ref> آیه 7 همین سوره نیز برخی از پیمان‌ها را که در [[مسجدالحرام]] بسته شد، از شمول حکم کلی بیرون می‏‌کند:{{قلم رنگ|سبز|﴿کَیْفَ یَکُونُ لِلْمُشْرِکینَ عَهْدٌ عِنْدَ اللهِ وَ عِنْدَ رَسُولِهِ اِلاَّ الَّذینَ عاهَدْتُمْ عِنْدَ الْمسجدالحرام فَمَا اسْتَقامُوا لَکُمْ فَاسْتَقیمُوا لَهُمْ اِنَّ اللهَ یُحِبُّ الْمُتَّقینَ﴾}}.

مفسران این استثنا را درباره بنی‌ضمره و قبایل دیگر که در [[صلح حدیبیه]] همراه قریش با رسول خدا(ص) پیمان بستند و برخلاف قریش به پیمان خود وفادار ماندند، ذکر می‏‌کنند.<ref>مجمع البیان، ج5، ص15؛ روض الجنان، ج9، ص178.</ref>

برخی نیز این آیه را مربوط به پیمانی دیگر به مدت چهار ماه می‏‌دانند که مشرکان از جمله بنی‌ضمره در مسجدالحرام با رسول خدا(ص) بستند.<ref>تفسیر ابن ابی حاتم، ج6، ص1756.</ref>

==سکونت در مدینه و مصر==

در منابع به نحوه اسلام آوردن بنی‌ضمره اشاره نشده و هنگام سخن از آمدن هیئت‌های قبایل شبه جزیره نزد پیامبر(ص) از هیئت ضمره یاد نشده است؛ وجود محله‌‏ای به نام بنی‌ضمره در [[مدینه]]، حاکی از [[مهاجرت]] برخی ضمریان به مدینه است. در شرح‌حال برخی از منسوبان به این قبیله آورده‌اند که در محله بنی‌ضمره مدینه خانه داشته‏‌اند.<ref>انساب الاشراف، ج11، ص122؛ تهذیب الکمال، ج33، ص188.</ref>

بر پایه گزارش‌ها، برخی از ضمریان در محله‌‏ای از مدینه که به نام آنان شناخته می‏‌شد، سکونت گزیدند و همان‌جا مسجدی ساختند.<ref>تاریخ المدینه، ج1، ص263؛ تهذیب الکمال، ج33، ص188.</ref> برخی از افراد این قبیله نیز پس از [[اسلام]] به [[مصر]] کوچ کردند.<ref>تاریخ دمشق، ج56، ص333؛ معجم قبائل العرب، ج2، ص668.</ref>

==شخصیت‌های برجسته دوره اسلامی==

منابع درباره برجستگان این قبیله در دوره اسلامی گزارش‌هایی عرضه کرده و گاه عنوانی را به رجال و بزرگان ضمری اختصاص داده‌‏اند. از مشهورترین شخصیت‌های آن‌ها در این دوره، [[عمرو بن امیه]] از نخستین مسلمانان بنی‌ضمره و از کارگزاران رسول خدا است.<ref>الطبقات، ابن سعد، ج4، ص187؛ تاریخ یعقوبی، ج2، ص73؛ التنبیه و الاشراف، ص212.</ref>از ماموریت‌های وی، قتل [[ابوسفیان]] به سال چهارم ق. در [[مکه]] بود<ref>التنبیه و الاشراف، ص213.</ref> که نتیجه‌ای نداشت. از این ماموریت با عنوان سریّه «عمرو بن امیه ضمری» و «[[سلمة بن اسلم بن حریش]]» یاد می‌شود.

برپایه گزارشی، پیامبر در منزل عمرو بن امیه در مدینه [[نماز]] خوانده است.<ref>المعالم الاثیره، ص265.</ref> وی راوی حدیث رسول خدا است.<ref>الطبقات، ابن سعد، ج4، ص187؛ اسد الغابه، ج4، ص181؛ الاصابه، ج4، ص496.</ref> [[بلاذری]]،<ref>انساب الاشراف، ج11، ص121.</ref> [[ابن حزم]]<ref>جمهرة انساب العرب، ص185.</ref> و [[خلیفة بن خیاط]]، برخی از شخصیت‌های بنی‌ضمره را یاد کرده‌اند.<ref>الطبقات، خلیفه، ص70.</ref>

==پانویس==

{{پانویس}}

==منابع ==

{{منابع}}

{{دانشنامه

| آدرس = http://phz.hajj.ir/422/7841

| عنوان = بنی‌ ضَمْره

| نویسنده = منصور داداش‌نژاد

}}

* '''اسد الغابه''': ابن اثیر (درگذشت630ق.)، به کوشش علی محمد، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1415ق.

* '''الاصابه''': ابن حجر العسقلانی (درگذشت852ق.)، به کوشش علی معوض و عادل عبدالموجود، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1415ق.

* '''اعلام الوری''': الطبرسی (درگذشت548ق.)، قم، آل البیت:، 1417ق.

* '''الاعلام''': الزرکلی (درگذشت1396ق.)، بیروت، دارالعلم للملایین، 1997م.

* '''الاغانی''': ابوالفرج الاصفهانی (درگذشت356ق.)، به کوشش علی مهنّا و سمیر جابر، بیروت، دارالفکر.

* '''الاکمال''': علی بن هبة الله ابن ماکولا (درگذشت475ق.)، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1411ق.

* '''انساب الاشراف''': البلاذری (درگذشت279ق.)، به کوشش زکار و زرکلی، بیروت، دارالفکر، 1417ق.

* '''الانساب''': عبدالکریم السمعانی (درگذشت562ق.)، به کوشش عبدالله عمر، بیروت، دارالجنان، 1408ق.

* '''تاریخ طبری (تاریخ الامم و الملوک)''': ‌الطبری (درگذشت310ق.)، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1417ق.

* '''تاریخ المدینة المنوره''': ابن شبّة النمیری (درگذشت262ق.)، به کوشش شلتوت، قم، دارالفکر، 1410ق.

* '''تاریخ خلیفه''': خلیفة بن خیاط (درگذشت240ق.)، به کوشش زکار، بیروت، دارالفکر، 1414ق.

* '''تاریخ مدینة دمشق''': ابن عساکر (درگذشت571ق.)، به کوشش علی شیری، بیروت، دارالفکر، 1415ق.

* '''تاریخ الیعقوبی''': احمد بن یعقوب (درگذشت292ق.)، بیروت، دارصادر، 1415ق.

* '''تفسیر ابن ابی‌حاتم (تفسیر القرآن العظیم)''': ‌ابن ابی‌حاتم (درگذشت327ق.)، به کوشش اسعد محمد، بیروت، المکتبة العصریه، 1419ق.

* '''تفسیر ثعالبی (الجواهر الحسان)''': ‌الثعالبی (درگذشت875ق.)، به کوشش عبدالفتاح و دیگران، بیروت، داراحیاء التراث العربی، 1418ق.

* '''تفسیر صنعانی (تفسیر عبدالرزاق)''': ‌عبدالرزاق الصنعانی (درگذشت211ق.)، به کوشش محمود محمد، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1419ق.

* '''تفسیر فرات الکوفی''': الفرات الکوفی (درگذشت307ق.)، به کوشش محمد کاظم، تهران، وزارت ارشاد، 1374ش.

* '''تفسیر القمی''': القمی (درگذشت307ق.)، به کوشش الجزائری، قم، دارالکتاب، 1404ق.

* '''التنبیه و الاشراف''': المسعودی (درگذشت345ق.)، بیروت، دارصعب.

* '''تهذیب الکمال''': المزی (درگذشت742ق.)، به کوشش بشار عواد، بیروت، الرساله، 1415ق.

* '''جامع البیان''': الطبری (درگذشت310ق.)، به کوشش صدقی جمیل، بیروت، دارالفکر، 1415ق.

* '''جمهرة انساب العرب''': ابن حزم (درگذشت456ق.)، به کوشش گروهی از علما، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1418ق.

* '''حجاز در صدر اسلام''': صالح احمد العلی، ترجمه: ‌آیتی، مشعر، تهران، 1375ش.

* '''روض الجنان''': ابوالفتوح رازی (درگذشت554ق.)، به کوشش یاحقی و ناصح، مشهد، آستان قدس رضوی، 1375ش.

* '''الروض المعطار''': محمد بن عبدالمنعم الحمیری (درگذشت900ق.)، بیروت، مکتبة لبنان، 1984م.

* '''زاد المسیر''': ابن جوزی (درگذشت597ق.)، به کوشش عبدالرزاق، بیروت، دارالکتاب العربی، 1422ق.

* '''سبل الهدی''': محمد بن یوسف الصالحی (درگذشت942ق.)، به کوشش عادل احمد و علی محمد، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1414ق.

* '''السیرة النبویه''': ابن هشام (درگذشت213/218ق.)، به کوشش السقاء و دیگران، بیروت، المکتبة العلمیه.

* '''الطبقات الکبری''': ابن سعد (درگذشت230ق.)، به کوشش محمد، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1418ق.

* '''الطبقات''': خلیفة بن خیاط (درگذشت240ق.)، به کوشش زکار، بیروت، دارالفکر، 1414ق.

* '''عیون الاثر''': ابن سید الناس (درگذشت734ق.)، بیروت، مؤسسة عزالدین، 1406ق.

* '''فتح الباری''': ابن حجر العسقلانی (درگذشت852ق.)، بیروت، دارالمعرفه.

* '''الکامل فی التاریخ''': ابن اثیر (درگذشت630ق.)، بیروت، دارصادر، 1385ق.

* '''اللباب فی تهذیب الانساب''': ابن اثیر (درگذشت630ق.)، به کوشش احسان عباس، بیروت، دارصادر.

* '''مجمع البیان''': الطبرسی (درگذشت548ق.)، بیروت، دارالمعرفه، 1406ق.

* '''مراصد الاطلاع''': صفی الدین عبدالمؤمن بغدادی (درگذشت739ق.)، بیروت، دارالجیل، 1412ق.

* '''المعارف''': ابن قتیبه (درگذشت276ق.)، به کوشش ثروت عکاشه، قم، الرضی، 1373ش.

* '''المعالم الاثیره''': محمد محمد حسن شراب، بیروت، دارالقلم، 1411ق.

* '''معانی القرآن''': النحاس (درگذشت338ق.)، به کوشش الصابونی، عربستان، جامعة‌ام القری، 1409ق.

* '''معجم البلدان''': یاقوت الحموی (درگذشت626ق.)، بیروت، دارصادر، 1995م.

* '''معجم قبائل العرب''': عمر کحّاله، بیروت، الرساله، 1405ق.

* '''معجم ما استعجم''': عبدالله البکری (درگذشت487ق.)، به کوشش السقاء، بیروت، عالم الکتب، 1403ق.

* '''المغازی''': الواقدی (درگذشت207ق.)، به کوشش مارسدن جونس، بیروت، اعلمی، 1409ق.

* '''المفصل''': جواد علی، دارالساقی، 1422ق.

* '''المنمق''': ابن حبیب (درگذشت245ق.)، به کوشش احمد فاروق، بیروت، عالم الکتب، 1405ق.

* '''المواهب اللدنیه''': القسطلانی (درگذشت923ق.)، التوفیقیه، قاهره.

{{پایان}}

{{قبایل عرب}}

[[رده:قبایل عرب]]
[[رده:قبایل مکه]]
[[رده:قبایل مدینه]]

بنی‌ضمره - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Hasaninasab: حذف از رده:مقاله‌های در دست ویرایش رده‌انبوه

Z mohammad در ‏۲۷ سپتامبر ۲۰۱۸، ساعت ۰۵:۳۶

Sajjadd: صفحه‌ای تازه حاوی «{{جا:ویرایش}} {{جعبه اطلاعات قبایل | نام = بنی‌ضمره | تصویر = | انداز...» ایجاد کرد

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۵ مارس ۲۰۱۹، ساعت ۲۲:۱۲
خط ۲۳۹:		خط ۲۳۹:
	{{قبایل عرب}}		{{قبایل عرب}}

	~~[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]~~
	[[رده:قبایل عرب]]		[[رده:قبایل عرب]]
	[[رده:قبایل مکه]]		[[رده:قبایل مکه]]
	[[رده:قبایل مدینه]]		[[رده:قبایل مدینه]]