https://wikihaj.com/history/%D8%AA%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%A8_%D9%88_%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C_%D8%A8%D9%82%DB%8C%D8%B9_%D8%A8%D9%87_%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA_%D8%A7%D8%B3%D9%86%D8%A7%D8%AF_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)?feed=atomتخریب و بازسازی بقیع به روایت اسناد (کتاب) - تاریخچهٔ نسخهها2026-08-16T20:23:07Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.43.0https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%AA%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%A8_%D9%88_%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C_%D8%A8%D9%82%DB%8C%D8%B9_%D8%A8%D9%87_%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA_%D8%A7%D8%B3%D9%86%D8%A7%D8%AF_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=64633&oldid=prevHeidar: صفحهای تازه حاوی «'''تخریب و بازسازی بقعه البقیع به روایت اسناد'''، تألیف سید علی قاضی عسکر، یکی از آثار فارسی در زمینه حج است که به بررسی آثار تاریخی بقعه البقیع و روند تخریب آنها بر اساس اسناد و مدارک میپردازد. کتاب «تخریب و بازسازی بقیع به روایت اسناد» اثر...» ایجاد کرد2025-10-11T17:38:12Z<p>صفحهای تازه حاوی «'''تخریب و بازسازی بقعه البقیع به روایت اسناد'''، تألیف سید علی قاضی عسکر، یکی از آثار فارسی در زمینه حج است که به بررسی آثار تاریخی بقعه البقیع و روند تخریب آنها بر اساس اسناد و مدارک میپردازد. کتاب «تخریب و بازسازی بقیع به روایت اسناد» اثر...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''تخریب و بازسازی بقعه البقیع به روایت اسناد'''، تألیف سید علی قاضی عسکر، یکی از آثار فارسی در زمینه حج است که به بررسی آثار تاریخی بقعه البقیع و روند تخریب آنها بر اساس اسناد و مدارک میپردازد. کتاب «تخریب و بازسازی بقیع به روایت اسناد» اثری تحقیقی و مستند است که به تحلیل یکی از وقایع سرنوشتساز و پرتنش تاریخ معاصر عربستان، یعنی تخریب قبرستان بقیع در مدینه منوره، میپردازد. این اثر با بهرهگیری از اسناد تاریخی، تصاویر و گزارشهای دست اول، فرآیند تخریب در سال ۱۳۴۴ه.ق (۱۹۲۵ میلادی) و تلاشهای پس از آن برای بازسازی را به شکل علمی و مستند روایت میکند.<br />
<br />
== محتوای اثر ==<br />
در مقدمه کتاب آمده است که امروزه بسیاری از مسلمانان هنگام سفر به سرزمین وحی برای آشنایی با آثار و الگوهای الهی، متأسفانه با ویرانی این اماکن مواجه میشوند و از این وضعیت به شدت متاثر میشوند. نویسنده با تأسف یادآور میشود که تخریب قبور اهلبیت(ع)، گنبدها و بارگاههای بقعه، خانههای امامان و برخی صحابه برجسته پیامبر(ص) و همچنین آثار مربوط به جنگها و نبردهای تاریخی مسلمانان بدون پاسخ باقی مانده است. دلیل این وضعیت، نگاه متحجرانه گروههایی است که نشانههای توحید را با خرافه و شرک خلط میکنند.<ref>مقدمه، ص11-12</ref><br />
<br />
نویسنده با تأکید بر اهمیت بقعه البقیع آغاز میکند: این مکان تنها یک قبرستان نیست، بلکه گنجینهای از تاریخ اسلام است که قبور چهار امام معصوم شیعیان و بسیاری از همسران، فرزندان، صحابه و شخصیتهای برجسته تاریخ اسلام در آن قرار دارد. با وجود این عظمت، البقیع همواره غریب و مظلوم مانده است.<br />
<br />
کتاب توضیح میدهد که قبور امامان و دیگر مدفونین دارای قبه و سایبان بودهاند، اما این بناها در جریان حملات وهابیان تخریب شدهاند و هماکنون بقعه البقیع فاقد سقف است و تنها برخی قبرها با دیوارهای سنگچین مشخص شدهاند.<br />
<br />
سپس نویسنده به معرفی مدفونین میپردازد و ابتدا اهلبیت(ع) و سپس همسران، فرزندان، صحابه و دیگر بزرگان را همراه با شرح حال کوتاهی معرفی میکند. برای ۲۶ شخصیت شاخص صدر اسلام تنها نام آنها ذکر شده است.<br />
<br />
از جمله بناهای موجود در بقعه البقیع، «بیتالأحزان» است؛ محلی کوچک در شمال قبور امامان که پس از رحلت پیامبر(ص)، فاطمه زهرا(س) در آن به سوگواری میپرداخته است و تا اواسط قرن اخیر بهعنوان مسجد فاطمه مورد زیارت و نماز قرار میگرفته است.<br />
<br />
در ادامه، نویسنده اسنادی را ذکر میکند که نشاندهنده وجود قبهها و بناهای ساخته شده بر قبور امامان و دیگر صالحان است. سفرنامهنویسان و تصویرگران، از جمله ابراهیم رفعت پاشا (۱۳۱۸–۱۳۲۵ق) و محمد لبیبکبک (۱۳۷۷ق)، گزارشها و تصاویر مستندی از این بناها ارائه دادهاند.<br />
<br />
قاضی عسکر تخریب آثار را به تصرف سعودیها و ارتباط فکری و مذهبی آنان با محمد بن عبدالوهاب نسبت میدهد و یادآور میشود که در تمامی شهرها و مناطق، بناهای ساخته شده بر قبور بزرگان صدر اسلام ویران شده است. بخش عمدهای از این مطالب برگرفته از تاریخ وهابیان است.<ref>متن کتاب ص15-160.</ref><br />
<br />
== واکنشها و بازسازی ==<br />
با انتشار خبر تخریب بقعه البقیع، به ویژه قبور امامان معصوم، واکنش شدیدی در ایران ایجاد شد و حتی رئیسالوزرای وقت را مجبور به اعلام عزای عمومی در روز شانزدهم صفر کرد. نامهها و تلگرافهای علما و مراجع، واکنش مسلمانان، محدودیت سفر به حجاز و تلاش برای بازسازی از جمله موضوعات این بخش هستند.<br />
<br />
در پایان کتاب، نویسنده اشاره میکند که تلاش علما و شیعیان برای بازسازی البقیع از دیرباز ادامه داشته و این موضوع در گفتگوهای سیاسی ایران و عربستان بارها مطرح شده است؛ با این حال، وهابیان همچنان بر عقاید خود پافشاری کرده و اقدامات تخریبی خود را ادامه دادهاند. آخرین بخش کتاب نیز به فتاوای مراجع تقلید در مورد ضرورت بازسازی قبور اختصاص یافته است.<ref name=":0">متن کتاب</ref><br />
<br />
== وضعیت ظاهری کتاب ==<br />
کتاب دارای فهرست مطالب در ابتدا و تصاویر مرتبط با بقعه البقیع در انتهاست. پاورقیها عمدتاً به منابع اختصاص یافتهاند.<ref>متن کتاب</ref><br />
<br />
== معرفی کلی کتاب ==<br />
این کتاب به عنوان منبعی جامع و معتبر، کوششی است برای ثبت حافظه تاریخی امت اسلامی درباره حادثهای که به یکی از مهمترین اماکن اسلامی و میراث فرهنگی جهان اسلام آسیب زد. رویکرد اصلی اثر «سندمحور» است؛ یعنی نویسنده با ارائه اسناد، عکسها و مدارک معتبر، اجازه میدهد که واقعیتهای تاریخی به خودی خود بیانگر ماجرا باشند. اثر نه تنها به «چگونگی» و «علل» تخریب میپردازد، بلکه پیامدهای فقهی، فرهنگی و بینالمللی آن و تلاشهای دیپلماتیک و مردمی برای بازسازی بقیع را تا دورههای اخیر بررسی میکند.<ref name=":0" /><br />
<br />
== زمینههای تاریخی و عوامل تخریب ==<br />
برای درک دقیق محتوای کتاب، ضروری است به شرایط فکری و سیاسی حجاز در آن دوره اشاره شود:<br />
<br />
* '''صعود وهابیت و حکومت آل سعود:''' با تسلط عبدالعزیز بن سعود بر حجاز و مدینه، تفسیر خاص و سختگیرانهای از اسلام که متاثر از آموزههای محمد بن عبدالوهاب بود، حاکم شد. بر اساس این دیدگاه، ایجاد هرگونه بنا بر روی قبور، توسل به اولیا و زیارت قبور «شرک» و «بدعت» محسوب میشد.<br />
* '''سابقه تاریخی تخریب:''' تخریب بقیع در سال ۱۳۴۴ ه.ق نخستین مورد نبود. پیشتر در دوره حکومت اولیه وهابیان بر مدینه (۱۸۰۵–۱۸۰۶ میلادی) نیز قبور بقیع آسیب دیده و بعدها توسط حکومت عثمانی بازسازی شده بودند. کتاب این سابقه تاریخی را با استناد به اسناد دقیق بررسی میکند.<br />
* '''حذف نمادهای مذهبی رقیب:''' بقیع میزبان قبور چهار امام شیعه و بسیاری از صحابه و تابعین بود. تخریب این مکان علاوه بر انگیزه مذهبی، میتوانست به عنوان اقدامی برای حذف نمادهای تاریخی و مذهبی رقبای مذهبی و تثبیت قدرت سیاسی-مذهبی آل سعود تلقی شود.<ref>متن کتاب ص49-57</ref><br />
<br />
== ساختار و فصلبندی کتاب ==<br />
این اثر شامل مقدمه و متن اصلی است و فاقد فصلبندی یا بخشبندی رسمی است. در ابتدا، مدفونین در بقعه البقیع معرفی شده و سپس روند تخریب آثار همراه با مستندات مربوطه بررسی میشود. کتاب به گونهای سازماندهی شده است که خواننده را گام به گام با روند تاریخی واقعه آشنا میکند:<br />
<br />
# '''بقیع، گنجینه تاریخ اسلام:''' این فصل اهمیت و جایگاه بقیع پیش از تخریب را معرفی میکند و با استناد به منابع تاریخی و روایی، شخصیتهای برجسته مدفون در آن و شکوه بناها، گنبدها و ضریحها را شرح میدهد.<br />
# '''اسناد صدور فرمان تخریب:''' اسناد حکومتی، فتاوای علمای وهابی و دستورات مستقیم عبدالعزیز بن سعود برای تخریب قبور و قبهها در این فصل ارائه شده است.<br />
# '''گزارشهای میدانی از عملیات تخریب:''' روایت لحظه به لحظه تخریب بناها با استناد به گزارشهای شاهدان عینی، خاطرات ساکنان و مکاتبات رسمی ارائه میشود.<br />
# '''واکنشهای جهانی:''' این بخش واکنشهای جهان اسلام، از جمله اعتراضهای علما و مراجع شیعه و اهل سنت در نقاط مختلف جهان را جمعآوری کرده است.<br />
# '''تلاشها برای بازسازی به روایت اسناد:''' این فصل به اقدامات دیپلماتیک، طرحهای معماری پیشنهادی و فعالیتهای سازمانهای اسلامی برای بازسازی بقیع میپردازد که اغلب با مخالفت یا بیتوجهی عربستان مواجه شد.<br />
# '''بقیع امروز و چشمانداز آینده:''' وضعیت کنونی بقیع به عنوان قبرستانی ساده و فاقد نشانههای مشخص بررسی شده و موانع سیاسی و مذهبی بازسازی آینده تحلیل میشود.<ref>فهرست و متن کتاب</ref><br />
<br />
== اهمیت و جایگاه کتاب ==<br />
این اثر از چند جهت قابل توجه است:<br />
<br />
* '''حفظ واقعیت تاریخی:''' ارائه اسناد معتبر مانع از تحریف یا کمرنگ شدن این رویداد در طول زمان میشود.<br />
* '''منبع پژوهشی:''' به دلیل ساختار مستند و آکادمیک، کتاب برای پژوهشگران تاریخ، مطالعات اسلامی و تاریخ معاصر خاورمیانه منبعی ارزشمند است.<br />
* '''احیای حافظه جمعی:''' این کتاب حافظه جمعی امت اسلامی را درباره یکی از مصیبتهای فرهنگیاش زنده نگه میدارد.<br />
* '''پایهای برای گفتوگوی بینمذهبی:''' میتواند به عنوان مرجع گفتگو درباره تعامل با اماکن مقدسه و میراث مشترک در میان مذاهب اسلامی مورد استفاده قرار گیرد.<br />
<br />
کتاب «تخریب و بازسازی بقیع به روایت اسناد» فراتر از یک اثر تاریخی، یک «گواهینامه مستند» است که خود روایتگر نابودی بخشی از هویت مشترک مسلمانان و تلاشهای ناکام برای جبران آن است. مطالعه این اثر برای هر کسی که به تاریخ و میراث دینی اهمیت میدهد، ضروری است، چرا که بقیع نه تنها یک قبرستان بلکه نمادی از تاریخ و هویت اسلام است که همواره مورد توجه و منازعه جهان اسلام خواهد بود.<ref>مقدمه و متن کتاب.</ref><br />
<br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس}}<br />
<br />
== منابع ==<br />
<br />
* [https://hzrc.ac.ir/post/8524/%d9%88%d9%8a%d8%b1%d8%a7%d9%8a%d8%b4-%d8%ac%d8%af%d9%8a%d8%af-%d9%83%d8%aa%d8%a7%d8%a8-%d8%af%d9%88%d8%a7%d8%b2%d8%af%d9%87-%da%af%d9%81%d8%aa%d8%a7%d8%b1-%d8%af%d8%b1%d8%a8%d8%a7%d8%b1%d9%87-%d8%af%d9%88%d8%a7%d8%b2%d8%af%d9%87%d9%85%d9%8a%d9%86-%d8%ad%d8%ac%d8%aa-%d8%ae%d8%af%d8%a7-%d8%b9%d8%ac پایگاه رسمی پژوهشکده حج و زیارت]<br />
* سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران.<br />
* [http://lib.hzrc.ac.ir/faces/search/bibliographic/biblioFullView.jspx?_afPfm=-911eugavw کتابخانه تخصصی حج و زیارت.]<br />
* '''اخلاق نبوی،''' آشنایی با سیره اخلاقی پیامبر اعظم(ص)، جواد محدثی.</div>Heidar