تیر اجل در صدمات راه جبل (کتاب) - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Kamran: removed Category:سفرنامه‌های غیرعربی حج using HotCat

2024-12-14T09:58:59Z

removed Category:سفرنامه‌های غیرعربی حج using HotCat

Kamran: /* گزارش غتل و غارت حج‌گزاران */

2024-02-18T10:19:05Z

گزارش غتل و غارت حج‌گزاران

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ فوریهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۳:۴۹
خط ۹۹:		خط ۹۹:
	به سخن نویسنده، شیخ نخست به امیر جبل و [[امیر الحاج]] راه جبل درباره بدرفتاری با حج‌‌گزاران ایرانی هشدار داد و چون این هشدار سود نبخشید، از حکومت ایران خواست تا راه جبل را بر ایرانیان ممنوع کند. چون ممنوعیت برقرار شد، امیر جبل چند تن از نزدیکان خویش را نزد شیخ فرستاد و تعهد کرد که شرایط شیخ را بپذیرد. حکومت ایران به سال 1280ق. [[حسین‌خان شهاب‌الملک نظام‌الدوله]]<ref>نک: شرح حال رجال ایران، ج1، ص393-394</ref> را مامور مذاکره با حمله‌داران و امیر جبل و سامان دادن به امور حج‌‌گزاران ایرانی کرد؛ اما سرانجام نتیجه‌ای به دست نیامد.<ref>تیر اجل در صدمات راه جبل، ص726-728</ref>		به سخن نویسنده، شیخ نخست به امیر جبل و [[امیر الحاج]] راه جبل درباره بدرفتاری با حج‌‌گزاران ایرانی هشدار داد و چون این هشدار سود نبخشید، از حکومت ایران خواست تا راه جبل را بر ایرانیان ممنوع کند. چون ممنوعیت برقرار شد، امیر جبل چند تن از نزدیکان خویش را نزد شیخ فرستاد و تعهد کرد که شرایط شیخ را بپذیرد. حکومت ایران به سال 1280ق. [[حسین‌خان شهاب‌الملک نظام‌الدوله]]<ref>نک: شرح حال رجال ایران، ج1، ص393-394</ref> را مامور مذاکره با حمله‌داران و امیر جبل و سامان دادن به امور حج‌‌گزاران ایرانی کرد؛ اما سرانجام نتیجه‌ای به دست نیامد.<ref>تیر اجل در صدمات راه جبل، ص726-728</ref>

	===گزارش ~~غتل~~ و غارت حج‌گزاران===		===گزارش قتل و غارت حج‌گزاران===

	از دیده‌های نویسنده در آن سال، ماجرای قتل و غارت حج‌‌گزاران به دست اعراب حربی است که به تفصیل همراه سوز و گداز گزارش شده است.<ref>تیر اجل در صدمات راه جبل، ص714</ref> نویسنده برای حل مشکل راه جبل، راهی دیگر معرفی کرده که از [[کربلا]] به [[شفاثه]]/ شفیثه و از آن جا به [[هدیه]] می‌رسیده که از [[منازل حاجیان شامی]] بوده است. به باور نویسنده، این راه امن و کم‌هزینه‌تر بوده است.<ref>تیر اجل در صدمات راه جبل، ص729-730</ref>		از دیده‌های نویسنده در آن سال، ماجرای قتل و غارت حج‌‌گزاران به دست اعراب حربی است که به تفصیل همراه سوز و گداز گزارش شده است.<ref>تیر اجل در صدمات راه جبل، ص714</ref> نویسنده برای حل مشکل راه جبل، راهی دیگر معرفی کرده که از [[کربلا]] به [[شفاثه]]/ شفیثه و از آن جا به [[هدیه]] می‌رسیده که از [[منازل حاجیان شامی]] بوده است. به باور نویسنده، این راه امن و کم‌هزینه‌تر بوده است.<ref>تیر اجل در صدمات راه جبل، ص729-730</ref>

	==چاپ‌ها==		==چاپ‌ها==

Kamran: جایگزینی متن - 'http://phz.hajj.ir/422' به 'http://hzrc.ac.ir/post'

2021-04-15T11:11:09Z

جایگزینی متن - 'http://phz.hajj.ir/422' به 'http://hzrc.ac.ir/post'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۵ آوریل ۲۰۲۱، ساعت ۱۴:۴۱
خط ۱۱۷:		خط ۱۱۷:
	{{منابع}}		{{منابع}}
	{{دانشنامه		{{دانشنامه
	\| آدرس = http://~~phz~~.~~hajj~~.ir/~~422~~/7423		\| آدرس = http://hzrc.ac.ir/post/7423
	\| عنوان = تیر اجل در صدمات راه جبل		\| عنوان = تیر اجل در صدمات راه جبل
	\| نویسنده = ابراهیم احمدیان		\| نویسنده = ابراهیم احمدیان

Abbasahmadi1363: added Category:سفرنامه‌های فارسی حج using HotCat

2020-07-17T13:00:30Z

added Category:سفرنامه‌های فارسی حج using HotCat

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ ژوئیهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۱۶:۳۰
خط ۷۰۰:		خط ۷۰۰:
	[[رده:سفرنامه‌های حج قرن 13(قمری)]]		[[رده:سفرنامه‌های حج قرن 13(قمری)]]
	[[رده:سفرنامه‌های غیرعربی حج]]		[[رده:سفرنامه‌های غیرعربی حج]]
			[[رده:سفرنامه‌های فارسی حج]]

Engineer در ‏۱۳ مهٔ ۲۰۱۹، ساعت ۱۱:۲۰

2019-05-13T11:20:05Z

نمایش تغییرات

Hasaninasab: حذف از رده:مقاله‌های در دست ویرایش رده‌انبوه

2019-03-05T18:45:07Z

حذف از رده:مقاله‌های در دست ویرایش رده‌انبوه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۵ مارس ۲۰۱۹، ساعت ۲۲:۱۵
خط ۱۳۷:		خط ۱۳۷:
	{{سفرنامه‌ها}}		{{سفرنامه‌ها}}

	~~[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]~~
	[[رده:سفرنامه‌های حج قرن 13(قمری)]]		[[رده:سفرنامه‌های حج قرن 13(قمری)]]
	[[رده:سفرنامه‌های غیرعربی حج]]		[[رده:سفرنامه‌های غیرعربی حج]]

Z mohammad در ‏۲ ژانویهٔ ۲۰۱۹، ساعت ۰۳:۲۵

2019-01-02T03:25:51Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲ ژانویهٔ ۲۰۱۹، ساعت ۰۶:۵۵
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{در دست ویرایش\|ماه=[[دی]]\|روز=[[۱]]\|سال=[[۱۳۹۷]]\|کاربر=Hodjat p }}~~



	{{جعبه اطلاعات کتاب		{{جعبه اطلاعات کتاب
	\| عنوان =تیر اجل در صدمات راه جبل		\| عنوان =تیر اجل در صدمات راه جبل
خط ۹:		خط ۵:
	\| اندازه تصویر =		\| اندازه تصویر =
	\| توضیح_تصویر =		\| توضیح_تصویر =
	\| نویسنده =[[~~ابراهیم احمدیان~~]]		\| نویسنده =[[مجهول]]
	\| برگرداننده =		\| برگرداننده =
	\| ویراستار =		\| ویراستار =
خط ۵۵:		خط ۵۱:
	موضوع راه جبل یکی از موضوعات [[سفرنامه‌های فارسی]] [[عهد قاجار]] است <ref>نک: سفرنامه فراهانی، ص169-170، 197.</ref><ref>سفرنامه سیف الدوله، ص147.</ref> که موضوع اصلی این اثر است. نویسنده در سفر حج 1297ق. رساله‌ای در معرفی این راه و ثبت مشکلات سفر نگاشته، با این امید که صاحبان منصب در حکومت ایران را به رفع مشکلات وادارد. اما دو سال بعد که از همان راه به حج رفته، با وضعیتی بدتر روبه‌رو شده است. از این رو، وی تصمیم گرفته است بر رساله پیشین خود توضیحاتی بیفزاید؛ اما آن را همراه نداشته است. وی از هراس آن‌که مبادا در این راه بمیرد و دستش به رساله نرسد، «طرحی نو درانداخته» و رساله‌ای دیگر نگاشته است. <ref>تیر اجل در صدمات راه جبل، ص698</ref>		موضوع راه جبل یکی از موضوعات [[سفرنامه‌های فارسی]] [[عهد قاجار]] است <ref>نک: سفرنامه فراهانی، ص169-170، 197.</ref><ref>سفرنامه سیف الدوله، ص147.</ref> که موضوع اصلی این اثر است. نویسنده در سفر حج 1297ق. رساله‌ای در معرفی این راه و ثبت مشکلات سفر نگاشته، با این امید که صاحبان منصب در حکومت ایران را به رفع مشکلات وادارد. اما دو سال بعد که از همان راه به حج رفته، با وضعیتی بدتر روبه‌رو شده است. از این رو، وی تصمیم گرفته است بر رساله پیشین خود توضیحاتی بیفزاید؛ اما آن را همراه نداشته است. وی از هراس آن‌که مبادا در این راه بمیرد و دستش به رساله نرسد، «طرحی نو درانداخته» و رساله‌ای دیگر نگاشته است. <ref>تیر اجل در صدمات راه جبل، ص698</ref>

	[[~~آقا بزرگ~~ تهرانی]] رساله اول را که به سخن او «[[الرحله]]» نام داشته و مشتمل بر 19 فصل و یک اشاره و پایان بوده، همراه "تیر اجل در صدمات راه جبل" و چند سفرنامه حج در کتابخانه [[میرزا مجدالدین نصیری]] در [[تهران]] دیده است. <ref>الذریعة، ج26، ص243.</ref>		[[آقابزرگ تهرانی]] رساله اول را که به سخن او «[[الرحله]]» نام داشته و مشتمل بر 19 فصل و یک اشاره و پایان بوده، همراه "تیر اجل در صدمات راه جبل" و چند سفرنامه حج در کتابخانه [[میرزا مجدالدین نصیری]] در تهران دیده است. <ref>الذریعة، ج26، ص243.</ref>

	===معرفی راه جبل===		===معرفی راه جبل===
خط ۶۱:		خط ۵۷:
	[[مسیر جبل]] یکی از چند راه اصلی مردم ایران و عراق برای سفر به حرمین بوده که از [[کوفه]] در جنوب عراق آغاز می‌شده و از [[نجد]] می‌گذشته است. <ref>تذکرة الطریق، ص22</ref><ref>نک: میقات حج، ش69، ص93-120، «راه کوفه ـ مکه، کهن‌ترین راه عراق به حجاز. </ref> در منابع کهن، از این مسیر به «[[راه زبیده]]» یا «[[درب زبیده]]» یاد شده <ref>الاماکن، ص148</ref><ref>میقات حج، ش69، ص104-105</ref> و عنوان راه جبل بیشتر در سفرنامه‌های فارسی سده‌های اخیر مصطلح گشته که به قصبه‌ای با همین نام در این راه اشاره دارد.		[[مسیر جبل]] یکی از چند راه اصلی مردم ایران و عراق برای سفر به حرمین بوده که از [[کوفه]] در جنوب عراق آغاز می‌شده و از [[نجد]] می‌گذشته است. <ref>تذکرة الطریق، ص22</ref><ref>نک: میقات حج، ش69، ص93-120، «راه کوفه ـ مکه، کهن‌ترین راه عراق به حجاز. </ref> در منابع کهن، از این مسیر به «[[راه زبیده]]» یا «[[درب زبیده]]» یاد شده <ref>الاماکن، ص148</ref><ref>میقات حج، ش69، ص104-105</ref> و عنوان راه جبل بیشتر در سفرنامه‌های فارسی سده‌های اخیر مصطلح گشته که به قصبه‌ای با همین نام در این راه اشاره دارد.

	خطرهای طبیعی مانند کم‌آبی و گرمای هوا و ناامنی‌های برآمده از غارتگری [[اعراب بدوی]] ساکن در میان راه، مسؤولیت‌ناپذیری متصدیان امور حمل و نقل و زیاده‌خواهی‌های امیر جبل، موجب شده است که دانشمندان [[شیعه]] در برخی سال‌ها سفر از راه جبل را [[تحریم]] کنند. از جمله، به سال 1320ق. [[شیخ ~~فضل الله~~ نوری]] پس از سفر به حج در سال 1319ق. در رساله‌ای به حرمت سفر در این راه [[فتوا]] داد.		خطرهای طبیعی مانند کم‌آبی و گرمای هوا و ناامنی‌های برآمده از غارتگری [[اعراب بدوی]] ساکن در میان راه، مسؤولیت‌ناپذیری متصدیان امور حمل و نقل و زیاده‌خواهی‌های امیر جبل، موجب شده است که دانشمندان [[شیعه]] در برخی سال‌ها سفر از راه جبل را تحریم کنند. از جمله، به سال 1320ق. [[شیخ فضل‌الله نوری]] پس از سفر به حج در سال 1319ق. در رساله‌ای به حرمت سفر در این راه [[فتوا]] داد.

	حکم تحریم بسیاری از فقیهان آن روزگار مانند [[محمد غروی فاضل شربیانی]]، آ[[خوند ~~ملا محمد کاظم~~ خراسانی]]، [[~~محمد حسن~~ مامقانی]]، [[~~سید محمد کاظم~~ یزدی]]، [[عبدالله مازندرانی]]، و [[عباس ~~کاشف الغطاء~~]] در این رساله به چشم می‌خورد.<ref>نک: رسائل، اعلامیه‌ها، مکتوبات، ج1، ص25-54</ref>		حکم تحریم بسیاری از فقیهان آن روزگار مانند [[محمد غروی فاضل شربیانی]]، آ[[خوند ملامحمدکاظم خراسانی]]، [[محمدحسن مامقانی]]، [[سیدمحمدکاظم یزدی]]، [[عبدالله مازندرانی]]، و [[عباس کاشف‌الغطاء]] در این رساله به چشم می‌خورد.<ref>نک: رسائل، اعلامیه‌ها، مکتوبات، ج1، ص25-54</ref>

	===گزارش مشکلات راه جبل===		===گزارش مشکلات راه جبل===
خط ۷۳:		خط ۶۹:
	[[گزارش‌های سفرنامه مکه]] نوشته [[عبدالحسین‌خان افشار]] مربوط به همین سال که در آن، شرح سفر از راه جبل آمده، با این رساله سازگاری دارد. بر پایه این سفرنامه، امیر جبل [[شیخ عبدالرحمن]] بوده و حرکت حج‌گزاران ایرانی از راه جبل به دستور دولت ایران صورت می‌گرفته است.		[[گزارش‌های سفرنامه مکه]] نوشته [[عبدالحسین‌خان افشار]] مربوط به همین سال که در آن، شرح سفر از راه جبل آمده، با این رساله سازگاری دارد. بر پایه این سفرنامه، امیر جبل [[شیخ عبدالرحمن]] بوده و حرکت حج‌گزاران ایرانی از راه جبل به دستور دولت ایران صورت می‌گرفته است.

	چند سال از جمله سال 1299ق. حج ممنوع بوده؛ اما امیر جبل با پرداخت رشوه به [[کنسول ایران]] در [[جده]]، ممنوعیت را بر‌داشته است. <ref>پنجاه سفرنامه، ج4، ص580</ref> سفرنامه‌ای دیگر نیز با عنوان [[سفرنامه مکه]] نوشته عالمی شیعه که هویت او دانسته نیست، در همین سال، سفر در راه جبل را بسیار نکوهیده و از آن با عنوان «سفر آخرت» یاد کرده است.<ref>پنجاه سفرنامه، ج4، ص809</ref>		چند سال از جمله سال 1299ق. حج ممنوع بوده؛ اما امیر جبل با پرداخت رشوه به کنسول ایران در [[جده]]، ممنوعیت را بر‌داشته است. <ref>پنجاه سفرنامه، ج4، ص580</ref> سفرنامه‌ای دیگر نیز با عنوان سفرنامه مکه نوشته عالمی شیعه که هویت او دانسته نیست، در همین سال، سفر در راه جبل را بسیار نکوهیده و از آن با عنوان «سفر آخرت» یاد کرده است.<ref>پنجاه سفرنامه، ج4، ص809</ref>

	===مشکلات ذکروها===		===مشکلات ذکروها===
خط ۹۹:		خط ۹۵:
	===سرنوشت اصلاحات راه جبل===		===سرنوشت اصلاحات راه جبل===

	شرحی مفصل درباره کوشش‌های [[آیت‌الله شیخ عبدالحسین تهرانی]] (م. 1286ق.) معروف به [[شیخ العراقین]]، از دانشمندان بانفوذ سده 13‌ق. و مورد اعتماد [[امیرکبیر]] [[صدر اعظم]] [[ناصرالدین شاه]]، برای اصلاح راه جبل، در صفحاتی از رساله آمده است.		شرحی مفصل درباره کوشش‌های آیت‌الله شیخ عبدالحسین تهرانی (م. 1286ق.) معروف به [[شیخ العراقین]]، از دانشمندان بانفوذ سده 13‌ق. و مورد اعتماد [[امیرکبیر]] صدر اعظم [[ناصرالدین شاه]]، برای اصلاح راه جبل، در صفحاتی از رساله آمده است.

	به سخن نویسنده، شیخ نخست به امیر جبل و [[امیر الحاج]] راه جبل درباره بدرفتاری با حج‌‌گزاران ایرانی هشدار داد و چون این هشدار سود نبخشید، از حکومت ایران خواست تا راه جبل را بر ایرانیان ممنوع کند. چون ممنوعیت برقرار شد، امیر جبل چند تن از نزدیکان خویش را نزد شیخ فرستاد و تعهد کرد که شرایط شیخ را بپذیرد. حکومت ایران به سال 1280ق. [[~~حسین خان شهاب الملک نظام الدوله~~]] <ref>نک: شرح حال رجال ایران، ج1، ص393-394</ref> را مامور مذاکره با حمله‌داران و امیر جبل و سامان دادن به امور حج‌‌گزاران ایرانی کرد؛ اما سرانجام نتیجه‌ای به دست نیامد. <ref>تیر اجل در صدمات راه جبل، ص726-728</ref>		به سخن نویسنده، شیخ نخست به امیر جبل و [[امیر الحاج]] راه جبل درباره بدرفتاری با حج‌‌گزاران ایرانی هشدار داد و چون این هشدار سود نبخشید، از حکومت ایران خواست تا راه جبل را بر ایرانیان ممنوع کند. چون ممنوعیت برقرار شد، امیر جبل چند تن از نزدیکان خویش را نزد شیخ فرستاد و تعهد کرد که شرایط شیخ را بپذیرد. حکومت ایران به سال 1280ق. [[حسین‌خان شهاب‌الملک نظام‌الدوله]] <ref>نک: شرح حال رجال ایران، ج1، ص393-394</ref> را مامور مذاکره با حمله‌داران و امیر جبل و سامان دادن به امور حج‌‌گزاران ایرانی کرد؛ اما سرانجام نتیجه‌ای به دست نیامد. <ref>تیر اجل در صدمات راه جبل، ص726-728</ref>

	===گزارش غتل و غارت حج‌گزاران===		===گزارش غتل و غارت حج‌گزاران===

	از دیده‌های نویسنده در آن سال، ماجرای قتل و غارت حج‌‌گزاران به دست اعراب حربی است که به تفصیل همراه سوز و گداز گزارش شده است. <ref>تیر اجل در صدمات راه جبل، ص714</ref> نویسنده برای حل مشکل راه جبل، راهی دیگر معرفی کرده که از [[کربلا]] به [[شفاثه]]/ [[شفیثه]] و از آن جا به [[هدیه]] می‌رسیده که از [[منازل حاجیان شامی]] بوده است. به باور نویسنده، این راه امن و کم‌هزینه‌تر بوده است. <ref>تیر اجل در صدمات راه جبل، ص729-730</ref>		از دیده‌های نویسنده در آن سال، ماجرای قتل و غارت حج‌‌گزاران به دست اعراب حربی است که به تفصیل همراه سوز و گداز گزارش شده است. <ref>تیر اجل در صدمات راه جبل، ص714</ref> نویسنده برای حل مشکل راه جبل، راهی دیگر معرفی کرده که از [[کربلا]] به [[شفاثه]]/ شفیثه و از آن جا به [[هدیه]] می‌رسیده که از [[منازل حاجیان شامی]] بوده است. به باور نویسنده، این راه امن و کم‌هزینه‌تر بوده است. <ref>تیر اجل در صدمات راه جبل، ص729-730</ref>

	==چاپ‌ها==		==چاپ‌ها==
خط ۱۱۱:		خط ۱۰۷:
	این رساله نخست در سال 1380ش. به دست [[رسول جعفریان]] بر پایه نسخه خطی متعلق به [[اصغر مهدوی]] <ref>فهرست نسخه‌های خطی، دانش‌پژوه، ص69</ref> تصحیح و با 68 صفحه وزیری مشتمل بر مقدمه‌ای از مصحح درباره اهمیت رساله، در [[مجله میقات حج\|مجله میقات]] چاپ شد. سپس همین نسخه به سال 1380ش. در کتاب [[مقالات تاریخی]] <ref>مقالات تاریخی، ج9، ص11-43</ref> و به سال 1389ش. در مجموعه «[[پنجاه سفرنامه حج قاجاری]]» با 43 صفحه وزیری آمده که مقاله حاضر بر پایه همان است. <ref>پنجاه سفرنامه، ج4، ص691-723</ref>		این رساله نخست در سال 1380ش. به دست [[رسول جعفریان]] بر پایه نسخه خطی متعلق به [[اصغر مهدوی]] <ref>فهرست نسخه‌های خطی، دانش‌پژوه، ص69</ref> تصحیح و با 68 صفحه وزیری مشتمل بر مقدمه‌ای از مصحح درباره اهمیت رساله، در [[مجله میقات حج\|مجله میقات]] چاپ شد. سپس همین نسخه به سال 1380ش. در کتاب [[مقالات تاریخی]] <ref>مقالات تاریخی، ج9، ص11-43</ref> و به سال 1389ش. در مجموعه «[[پنجاه سفرنامه حج قاجاری]]» با 43 صفحه وزیری آمده که مقاله حاضر بر پایه همان است. <ref>پنجاه سفرنامه، ج4، ص691-723</ref>

	نسخه‌ای دیگر از این سفرنامه که در تصحیح حاضر از آن استفاده نشده، در فهرست [[مرکز احیاء میراث اسلامی]] معرفی شده <ref>فهرست نسخه‌های خطی، اشکوری، ج6، ص296</ref> که به سخن مصحح، تفاوت‌هایی اندک با این نسخه دارد. <ref>تیر اجل در صدمات راه جبل، ص695، مقدمه مصحح</ref>		نسخه‌ای دیگر از این سفرنامه که در تصحیح حاضر از آن استفاده نشده، در فهرست مرکز احیاء میراث اسلامی معرفی شده <ref>فهرست نسخه‌های خطی، اشکوری، ج6، ص296</ref> که به سخن مصحح، تفاوت‌هایی اندک با این نسخه دارد. <ref>تیر اجل در صدمات راه جبل، ص695، مقدمه مصحح</ref>

Hodjat p در ‏۱ ژانویهٔ ۲۰۱۹، ساعت ۰۹:۳۴

2019-01-01T09:34:41Z

نمایش تغییرات

Hodjat p در ‏۲۲ دسامبر ۲۰۱۸، ساعت ۰۹:۵۷

2018-12-22T09:57:46Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۲ دسامبر ۲۰۱۸، ساعت ۱۳:۲۷
خط ۱:		خط ۱:
	{{در دست ویرایش\|ماه=[[دی]]\|روز=[[۱]]\|سال=[[۱۳۹۷]]\|کاربر=Hodjat p }}		{{در دست ویرایش\|ماه=[[دی]]\|روز=[[۱]]\|سال=[[۱۳۹۷]]\|کاربر=Hodjat p }}

	~~[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]~~

	{{جعبه اطلاعات کتاب		{{جعبه اطلاعات کتاب
خط ۱۱۲:		خط ۱۱۲:
	{{سفرنامه‌ها}}		{{سفرنامه‌ها}}

	[[رده:~~سفرنامه‌ها~~]]		[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]
	[[رده:سفرنامه‌های حج قرن 13(قمری)]]		[[رده:سفرنامه‌های حج قرن 13(قمری)]]
	[[رده:سفرنامه‌های غیرعربی حج]]		[[رده:سفرنامه‌های غیرعربی حج]]

Hodjat p: صفحه‌ای تازه حاوی «{{جا:ویرایش}} {{جعبه اطلاعات کتاب | عنوان =تیر اجل در صدمات راه جبل | عنوان...» ایجاد کرد

2018-12-22T09:51:53Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{جا:ویرایش}} {{جعبه اطلاعات کتاب | عنوان =تیر اجل در صدمات راه جبل | عنوان...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{در دست ویرایش|ماه=[[دی]]|روز=[[۱]]|سال=[[۱۳۹۷]]|کاربر=Hodjat p }}

[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]

{{جعبه اطلاعات کتاب
| عنوان =تیر اجل در صدمات راه جبل
| عنوان اصلی =
| تصویر =
| اندازه تصویر =
| توضیح_تصویر =
| نویسنده =[[ابراهیم احمدیان]]
| برگرداننده =
| ویراستار =
| به تصحیح =[[رسول جعفریان]]
| تحقیق =
| به کوشش =
| تاریخ نگارش =دروه [[قاجاریه]]
| تصویرگر =
| طراح جلد =
| موضوع =سفرنامه
| سبک =
| زبان =فارسی
| تعداد جلد =
| صفحه =
| قطع =
| ناشر =[[مجله میقات حج]]
| وبسایت ناشر =
| محل انتشارات =[[ایران]]
| تاریخ نشر =1380ش.
| ترجمه به =
| مجموعه =
| شابک =
}}

'''تیر اجل در صدمات راه جبل''' گزارش [[سفر حج]] و مشکلات [[راه جبل]] از نویسنده‌ای ناشناخته می‌باشد.
رساله مذکور از جهت محتوا، رساله‌اى است منحصر به فرد كه به صورتى منظم و كاملا عالمانه، مشكلات راه جبل را كه از [[نجف]] تا [[مكه]] امتداد داشته، گزارش كرده است. نويسنده نام خود را در اين رساله نياورده، اما آگاهی‌هاى پراكنده‌اى درباره خود به دست داده است.

وی دوبار به سفر حج مشرف شده که برای هر دو، [[سفرنامه]] نوشته است. وی بناى آن داشته تا مطالبى درباره راه جبل به سفرنامه پيشين خود بيفزايد، اما از آنجاكه نسخه آن سفرنامه در دسترسش نبوده و ترسيده كه اطلاعاتش از ميان برود، رساله جديد را نوشته است.

ویژگی مهم رساله حاضر ارائه راه‌کار برای مشکلاتی‌ست که ذکر کرده است.

==معرفی اجمالی کتاب==

نویسنده این رساله در سفر حج سال 1299ق./1261ش. در عهد [[ناصرالدین شاه قاجار]] (حک: 1264-1313ق.) دشواری‌های حج‌‌گزاران به ویژه حاجیان ایرانی در راه جبل را شرح نموده و برای رفع آن‌ها پیشنهادهای اصلاحی عرضه کرده است. در این اثر، برخی رخدادهای سفر تنها به عنوان شاهدی بر مدعای نویسنده گزارش شده‌اند و در معرفی [[مکه]] و [[مدینه]] و آثار تاریخی و مذهبی آن‌ها گزارشی ثبت نشده است. این نوشته، بدین لحاظ، با [[سفرنامه حج|سفرنامه‌های حج]] متفاوت است.

از نام و شرح حال نویسنده، آگاهی در دست نیست. از گزارش‌های این [[سفرنامه]] برمی‌آید که او بارها از جمله در سال‌های 1280 و 1297ق. نیز به [[حج]] مشرف شده و آغاز و انجام سفر او [[نجف اشرف]] بوده است. <ref>تیر اجل در صدمات راه جبل، ص692</ref> او به پیشه یا منصب خود اشاره نکرده؛ اما به احتمال، نزد حکومت [[ایران]] اعتباری داشته است.

==ساختار کتاب==

این رساله 19 فصل دارد که بیشتر عناوین آن‌ها از مصحح است و با فصلی در باره حمله‌داران و مشکلات آغازین حاجیان راه جبل آغاز می‌شود <ref>تیر اجل در صدمات راه جبل، ص699</ref> و با فصلی حاوی پیشنهاد و معرفی راهی تازه برای سفر از [[عراق]] به [[حرمین]] پایان می‌یابد. <ref>تیر اجل در صدمات راه جبل، ص729</ref> در این فصل‌ها وظایف و مسؤولیت‌های متصدیان حمل و نقل مسافران راه جبل و نیز کسانی مانند [[امیر جبل]] که به گونه‌ای با آنان ارتباط داشته‌اند، معرفی شده‌اند.

==محتویات==

موضوع راه جبل یکی از موضوعات [[سفرنامه‌های فارسی]] [[عهد قاجار]] است <ref> نک: سفرنامه فراهانی، ص169-170، 197.</ref><ref>سفرنامه سیف الدوله، ص147.</ref> که موضوع اصلی این اثر است. نویسنده در سفر حج 1297ق. رساله‌ای در معرفی این راه و ثبت مشکلات سفر نگاشته، با این امید که صاحبان منصب در حکومت ایران را به رفع مشکلات وادارد. اما دو سال بعد که از همان راه به حج رفته، با وضعیتی بدتر روبه‌رو شده است. از این رو، وی تصمیم گرفته است بر رساله پیشین خود توضیحاتی بیفزاید؛ اما آن را همراه نداشته است. وی از هراس آن‌که مبادا در این راه بمیرد و دستش به رساله نرسد، «طرحی نو درانداخته» و رساله‌ای دیگر نگاشته است. <ref>تیر اجل در صدمات راه جبل، ص698</ref> [[آقا بزرگ تهرانی]] رساله اول را که به سخن او «[[الرحله]]» نام داشته و مشتمل بر 19 فصل و یک اشاره و پایان بوده، همراه "تیر اجل در صدمات راه جبل" و چند سفرنامه حج در کتابخانه [[میرزا مجدالدین نصیری]] در [[تهران]] دیده است. <ref> الذریعة، ج26، ص243.</ref>

===معرفی راه جبل===

مسیر جبل یکی از چند راه اصلی مردم ایران و عراق برای سفر به حرمین بوده که از [[کوفه]] در جنوب عراق آغاز می‌شده و از [[نجد]] می‌گذشته است. <ref> تذکرة الطریق، ص22</ref><ref>نک: میقات حج، ش69، ص93-120، «راه کوفه ـ مکه، کهن‌ترین راه عراق به حجاز. </ref> در منابع کهن، از این مسیر به «[[راه زبیده]]» یا «[[درب زبیده]]» یاد شده <ref> الاماکن، ص148</ref><ref>میقات حج، ش69، ص104-105</ref> و عنوان راه جبل بیشتر در سفرنامه‌های فارسی سده‌های اخیر مصطلح گشته که به قصبه‌ای با همین نام در این راه اشاره دارد. خطرهای طبیعی مانند کم‌آبی و گرمای هوا و ناامنی‌های برآمده از غارتگری [[اعراب بدوی]] ساکن در میان راه، مسؤولیت‌ناپذیری متصدیان امور حمل و نقل و زیاده‌خواهی‌های امیر جبل، موجب شده است که دانشمندان [[شیعه]] در برخی سال‌ها سفر از راه جبل را [[تحریم]] کنند. از جمله، به سال 1320ق. [[شیخ فضل الله نوری]] پس از سفر به حج در سال 1319ق. در رساله‌ای به حرمت سفر در این راه [[فتوا]] داد. حکم تحریم بسیاری از فقیهان آن روزگار مانند [[محمد غروی فاضل شربیانی]]، آ[[خوند ملا محمد کاظم خراسانی]]، [[محمد حسن مامقانی]]، [[سید محمد کاظم یزدی]]، [[عبدالله مازندرانی]]، و [[عباس کاشف الغطاء]] در این رساله به چشم می‌خورد.<ref> نک: رسائل، اعلامیه‌ها، مکتوبات، ج1، ص25-54</ref>

===گزارش مشکلات راه جبل===

بر پایه گزارش نویسنده، حمله‌داران عرب و غیرعرب هر ساله در شهرها و روستاهای ایران می‌گشته و به دروغ مدعی می‌شده‌اند که راه جبل از راه‌های دیگر برای سفر به مکه امن‌تر و نزدیک‌تر است و گروهی را می‌فریفته و قرارداد می‌بسته و بخشی از اجرت خود را از پیش می‌گرفته‌اند. آن گاه که مسافران به نجف می‌رسیده‌اند، بدعهدی و زیاده‌خواهی حمله‌داران آغاز می‌شده و به بهانه‌های گوناگون بر [[کرایه]] خود می‌افزوده و وجوهی دیگر افزون بر قرارداد از آنان می‌گرفته و از خدمات خود نیز می‌کاسته‌اند. <ref>تیر اجل در صدمات راه جبل، ص699-700</ref> در میان راه، امیر جبل و قبایل عرب، از مسافران مبالغ هنگفت با نام [[خاوه]] (مبلغی در برابر عبور از سرزمین) طلب می‌کرده‌اند. این روند تا مقصد و سپس در سفر بازگشت، ادامه داشته و مسافران هم چاره‌ای جز تحمل نداشته و زیان مالی و جانی بسیار به جان می‌خریده‌اند.

[[گزارش‌های سفرنامه مکه]] نوشته [[عبدالحسین خان افشار]] مربوط به همین سال که در آن، شرح سفر از راه جبل آمده، با این رساله سازگاری دارد. بر پایه این سفرنامه، امیر جبل [[شیخ عبدالرحمن]] بوده و حرکت حج‌گزاران ایرانی از راه جبل به دستور دولت ایران صورت می‌گرفته است. چند سال از جمله سال 1299ق. حج ممنوع بوده؛ اما امیر جبل با پرداخت رشوه به [[کنسول ایران]] در [[جده]]، ممنوعیت را بر‌داشته است. <ref> پنجاه سفرنامه، ج4، ص580</ref> سفرنامه‌ای دیگر نیز با عنوان [[سفرنامه مکه]] نوشته [[عالمی شیعه]] که هویت او دانسته نیست، در همین سال، سفر در راه جبل را بسیار نکوهیده و از آن با عنوان «سفر آخرت» یاد کرده است.<ref> پنجاه سفرنامه، ج4، ص809</ref>

===مشکلات ذکروها===

از مطالب ویژه رساله، معرفی کسانی است با عنوان [[ذُکرو]] که دو وظیفه بر عهده داشته‌اند: یکی محافظت از مسافران در شب در برابر دزدان محلی؛ دیگری حرکت در پی کاروان و رساندن مسافرانی که از کاروان جا می‌مانده‌اند. به سخن نویسنده، اینان نیز در گزاردن وظایف خود کوتاهی می‌کرده‌اند. <ref>تیر اجل در صدمات راه جبل، ص702-703</ref>

===سایر موضوعات===

شماری دیگر از موضوعات رساله عبارتند از: میزان خاوه پرداختی مسافران، <ref>تیر اجل در صدمات راه جبل، ص703-704</ref> [[شیخ جبل]] و ستمگری‌های او، <ref>تیر اجل در صدمات راه جبل، ص712-716</ref> مسؤولیت‌ناپذیری ماموران وزارت خارجه ایران و درآمد آنان در قبال وضعیت حج‌‌گزاران ایرانی، <ref>تیر اجل در صدمات راه جبل، ص706، 719</ref> و شمار حمله‌داران راه جبل که به سخن نویسنده 40 تن بوده‌اند. <ref>تیر اجل در صدمات راه جبل، ص723</ref>

===سرنوشت اصلاحات راه جبل===

شرحی مفصل در باره کوشش‌های [[آیت‌الله شیخ عبدالحسین تهرانی]] (م. 1286ق.) معروف به [[شیخ العراقین]]، از دانشمندان بانفوذ سده 13‌ق. و مورد اعتماد [[امیرکبیر]] [[صدر اعظم]] ناصرالدین شاه، برای اصلاح راه جبل، در صفحاتی از رساله آمده است. به سخن نویسنده، شیخ نخست به امیر جبل و [[امیر الحاج]] راه جبل درباره بدرفتاری با حج‌‌گزاران ایرانی هشدار داد و چون این هشدار سود نبخشید، از حکومت ایران خواست تا راه جبل را بر [[ایرانیان]] ممنوع کند. چون ممنوعیت برقرار شد، امیر جبل چند تن از نزدیکان خویش را نزد شیخ فرستاد و تعهد کرد که شرایط شیخ را بپذیرد. حکومت ایران به سال 1280ق. [[حسین خان شهاب الملک نظام الدوله]] <ref> نک: شرح حال رجال ایران، ج1، ص393-394</ref> را مامور مذاکره با حمله‌داران و امیر جبل و سامان دادن به امور حج‌‌گزاران ایرانی کرد؛ اما سرانجام نتیجه‌ای به دست نیامد. <ref>تیر اجل در صدمات راه جبل، ص726-728</ref>

===گزارش غتل و غارت حج‌گزاران===

از دیده‌های نویسنده در آن سال، ماجرای قتل و غارت حج‌‌گزاران به دست اعراب حربی است که به تفصیل همراه سوز و گداز گزارش شده است. <ref>تیر اجل در صدمات راه جبل، ص714</ref> نویسنده برای حل مشکل راه جبل، راهی دیگر معرفی کرده که از [[کربلا]] به [[شفاثه]]/ [[شفیثه]] و از آن جا به [[هدیه]] می‌رسیده که از [[منازل حاجیان شامی]] بوده است. به باور نویسنده، این راه امن و کم‌هزینه‌تر بوده است. <ref>تیر اجل در صدمات راه جبل، ص729-730</ref>

==چاپ‌ها==

این رساله نخست در سال 1380ش. به دست [[رسول جعفریان]] بر پایه نسخه خطی متعلق به [[اصغر مهدوی]] <ref> فهرست نسخه‌های خطی، دانش‌پژوه، ص69</ref> تصحیح و با 68 صفحه وزیری مشتمل بر مقدمه‌ای از مصحح درباره اهمیت رساله، در [[مجله میقات حج|مجله میقات]] چاپ شد. سپس همین نسخه به سال 1380ش. در کتاب [[مقالات تاریخی]] <ref> مقالات تاریخی، ج9، ص11-43</ref> و به سال 1389ش. در مجموعه «[[پنجاه سفرنامه حج قاجاری]]» با 43 صفحه وزیری آمده که مقاله حاضر بر پایه همان است. <ref> پنجاه سفرنامه، ج4، ص691-723</ref> نسخه‌ای دیگر از این سفرنامه که در تصحیح حاضر از آن استفاده نشده، در فهرست [[مرکز احیاء میراث اسلامی]] معرفی شده <ref> فهرست نسخه‌های خطی، اشکوری، ج6، ص296</ref> که به سخن مصحح، تفاوت‌هایی اندک با این نسخه دارد. <ref>تیر اجل در صدمات راه جبل، ص695، مقدمه مصحح</ref>

==پانویس==

{{پانویس}}

==منابع==
{{منابع}}
{{دانشنامه
| آدرس = http://phz.hajj.ir/422/7423
| عنوان = تیر اجل در صدمات راه جبل
| نویسنده = ابراهیم احمدیان
}}

*'''الاماکن''': محمد بن موسی الحازمی (م. 584ق.).
*'''پنجاه سفرنامه حج قاجاری''': به کوشش رسول جعفریان، تهران، نشر علم، 1389ش.
*'''تذکرة الطریق فی مصائب حجاج بیت الله العتیق''': محمد کربلایی (م. قرن13ق.) ، به کوشش دوغان، قم، مورخ، 1386ش.
*'''الذریعة الی تصانیف الشیعه''': آقا بزرگ تهرانی (م. 1389ق.) ، بیروت، دار الاضواء، 1403ق.
*'''رسائل، اعلامیه‌ها، مکتوبات و روزنامه شیخ شهید فضل ‌الله نوری''': محمد ترکمان، رسا، 1403ق.
*'''سفرنامه سیف ‌الدوله''': سیف الدوله (م. قرن14ق.) ، تهران، نشر نی، 1364ش.
*'''سفرنامه میرزا محمد حسین فراهانی''': محمد حسین فراهانی (م. قرن14ق.) ، به کوشش مسعود گلزاری، تهران، فردوسی، 1362ش.
*'''شرح حال رجال ایران''': مهدی بامداد، تهران، زوار، 1357ش.
*'''فهرست نسخه‌های خطی''': سید احمد حسینی اشکوری، قم، احیاء التراث الاسلامی، 1383ش.
*'''فهرست نسخه‌های خطی''': محمد تقی دانش‌پژوه، تهران، دانشگاه تهران، 1341ش.
*'''مقالات تاریخی''': رسول جعفریان، قم، دلیل ما، 1387-1388ش.
*'''میقات حج (فصلنامه)''': تهران، حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت.
{{پایان}}
{{سفرنامه‌ها}}

[[رده:سفرنامه‌ها]]
[[رده:سفرنامه‌های حج قرن 13(قمری)]]
[[رده:سفرنامه‌های غیرعربی حج]]