جادة العاشقین - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Kamran در ‏۱۸ ژوئیهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۰۵:۱۰

2020-07-18T05:10:56Z

Kamran: /* معرفی نویسنده */

2020-07-18T05:01:14Z

معرفی نویسنده

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ ژوئیهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۰۸:۳۱
خط ۳۳:		خط ۳۳:
	==معرفی نویسنده==		==معرفی نویسنده==

	شیخ کمال‌الدین حسین، مرید حاجی محمد خبوشانی (م. 938ق.) و از اقطاب فرقه همدانیه منسوب به امیر سیدعلی همدانی از زیرشاخه‌های طریقت کبرویه<ref>نک: طرائق الحقائق، ج2، ص344؛ فهرست‌واره کتاب‌های فارسی، ص1593؛ دانشنامه جهان اسلام، ج16، ص324.</ref>است که خود سلسله‌ای بنیان نهاد. این طریقت را «حسینیه» خوانده‌اند.<ref>مذکر احباب، ص242-243؛ جادة العاشقین، ص21، 26، 53، 54.</ref> در جادة العاشقین<ref>جادة العاشقین، ص30-31.</ref> و شماری از منابع معاصر آن<ref>نک: تذکرة الشعراء، ص649-650.</ref>و دیگر منابع،<ref>طرائق الحقائق، ج2، ص344-345.</ref> فهرست نام مشایخ و اقطاب او به تفصیل آمده است. شیخ حسین سال‌ها در خوارزم به ارشاد مریدان پرداخت. از او آثاری در [[تصوف]] برجای مانده است.<ref>تاریخ حبیب السیر، ج4، ص108؛ طرائق الحقائق، ج2، ص334-345؛ تاریخ نظم و نثر در ایران، ج1، ص242-243.</ref>پسرش شریف‌الدین، نمونه‌ای از اشعار او را در سفرنامه آورده است:		شیخ کمال‌الدین حسین، مرید حاجی محمد خبوشانی (م. 938ق.) و از اقطاب فرقه همدانیه منسوب به امیر سیدعلی همدانی از زیرشاخه‌های طریقت کبرویه<ref>نک: طرائق الحقائق، ج2، ص344؛ فهرست‌واره کتاب‌های فارسی، ص1593؛ دانشنامه جهان اسلام، ج16، ص324.</ref>است که خود سلسله‌ای بنیان نهاد. این طریقت را «حسینیه» خوانده‌اند.<ref>مذکر احباب، ص242-243؛ جادة العاشقین، ص21، 26، 53، 54.</ref> در جادة العاشقین<ref>جادة العاشقین، ص30-31.</ref> و شماری از منابع معاصر آن<ref>نک: تذکرة الشعراء، ص649-650.</ref>و دیگر منابع،<ref>طرائق الحقائق، ج2، ص344-345.</ref> فهرست نام مشایخ و اقطاب او به تفصیل آمده است. شیخ حسین سال‌ها در خوارزم به ارشاد مریدان پرداخت. از او آثاری در [[تصوف]] برجای مانده است.<ref>تاریخ حبیب السیر، ج4، ص108؛ طرائق الحقائق، ج2، ص334-345؛ تاریخ نظم و نثر در ایران، ج1، ص242-243.</ref>پسرش شریف‌الدین، نمونه‌ای از اشعار او را در سفرنامه آورده است<ref>جادة العاشقین، ص74.</ref>:
	{{شعر		{{شعر
	\|تراز=<!--وسط، راست ، چپ-->		\|تراز=<!--وسط، راست ، چپ-->
خط ۴۰:		خط ۴۰:
	\|تک مصرع=		\|تک مصرع=
	\|ترجمه=		\|ترجمه=
	}}~~<ref>جادة العاشقین، ص74.</ref>~~		}}
			شریف‌الدین حسین خوارزمی، نویسنده این سفرنامه، فرزند ارشد و مرید کمال‌الدین شیخ حسین، سال‌ها ملازم پدر و در این سفر نیز کاروان‌سالار حج‌گزاران بود<ref>جادة العاشقین، ص34.</ref> و پس از مرگ پدر، جانشین او شد. شریف‌الدین شعر می‌سرود و به «شریفی» تخلص می‌کرد و برخی اشعار او در این سفرنامه آمده است؛ همچون<ref>جادة العاشقین، ص66.</ref>:
	شریف‌الدین حسین خوارزمی، نویسنده این سفرنامه، فرزند ارشد و مرید کمال‌الدین شیخ حسین، سال‌ها ملازم پدر و در این سفر نیز کاروان‌سالار حج‌گزاران بود<ref>جادة العاشقین، ص34.</ref> و پس از مرگ پدر، جانشین او شد. شریف‌الدین شعر می‌سرود و به «شریفی» تخلص می‌کرد و برخی اشعار او در این سفرنامه آمده است؛ همچون:
	{{شعر		{{شعر
	\|تراز=<!--وسط، راست ، چپ-->		\|تراز=<!--وسط، راست ، چپ-->
خط ۴۸:		خط ۴۷:
	\|آن کیست که در راه طلب نیست به صد شوق\|از جان و دل خویش طلبکار مدینه		\|آن کیست که در راه طلب نیست به صد شوق\|از جان و دل خویش طلبکار مدینه
	\|تک مصرع=		\|تک مصرع=
	\|ترجمه=}}~~<ref>جادة العاشقین، ص66.</ref>~~		\|ترجمه=}}
	از تاریخ دقیق وفات او گزارشی در دست نیست. در آثار برخی صوفیان معاصر او، آگاهی‌هایی درباره وی می‌توان یافت؛ اما این اخبار بیشتر جنبه ستایش‌گرانه دارند و از شرح‌حال و آثارش چندان اطلاعی به‌دست نمی‌دهند.<ref>نک: تذکرة الشعراء، ص649-651؛ مذکر احباب، ص242-243.</ref>همسر و فرزندان شریف‌الدین در این سفر همراه او بوده‌اند و همسرش در میان راه درگذشته و همان‌جا به خاکش سپرده‌اند.<ref>جادة العاشقین، ص60-61.</ref>		از تاریخ دقیق وفات او گزارشی در دست نیست. در آثار برخی صوفیان معاصر او، آگاهی‌هایی درباره وی می‌توان یافت؛ اما این اخبار بیشتر جنبه ستایش‌گرانه دارند و از شرح‌حال و آثارش چندان اطلاعی به‌دست نمی‌دهند.<ref>نک: تذکرة الشعراء، ص649-651؛ مذکر احباب، ص242-243.</ref>همسر و فرزندان شریف‌الدین در این سفر همراه او بوده‌اند و همسرش در میان راه درگذشته و همان‌جا به خاکش سپرده‌اند.<ref>جادة العاشقین، ص60-61.</ref>

Kamran: /* منابع */

2020-07-18T05:00:01Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ ژوئیهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۰۸:۳۰
خط ۱۰۳:		خط ۱۰۳:
	{{دانشنامه		{{دانشنامه

	\| آدرس = http://~~phz~~.~~hajj~~.ir/~~422~~/7395		\| آدرس = http://hzrc.ac.ir/post/7395/%d8%ac%d8%a7%d8%af%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%b9%d8%a7%d8%b4%d9%82%d9%8a%d9%86

	\| عنوان = جادة العاشقين		\| عنوان = جادة العاشقين

Kamran: /* معرفی نویسنده */

2020-07-18T04:59:02Z

معرفی نویسنده

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ ژوئیهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۰۸:۲۹
خط ۳۳:		خط ۳۳:
	==معرفی نویسنده==		==معرفی نویسنده==

	شیخ کمال‌الدین حسین، مرید حاجی محمد خبوشانی (م. 938ق.) و از اقطاب فرقه همدانیه منسوب به امیر سیدعلی همدانی از زیرشاخه‌های طریقت کبرویه<ref>نک: طرائق الحقائق، ج2، ص344؛ فهرست‌واره کتاب‌های فارسی، ص1593؛ دانشنامه جهان اسلام، ج16، ص324.</ref>است که خود سلسله‌ای بنیان نهاد. این طریقت را «حسینیه» خوانده‌اند.<ref>مذکر احباب، ص242-243؛ جادة العاشقین، ص21، 26، 53، 54.</ref> در جادة العاشقین<ref>جادة العاشقین، ص30-31.</ref> و شماری از منابع معاصر آن<ref>نک: تذکرة الشعراء، ص649-650.</ref>و دیگر منابع،<ref>طرائق الحقائق، ج2، ص344-345.</ref> فهرست نام مشایخ و اقطاب او به تفصیل آمده است. شیخ حسین سال‌ها در خوارزم به ارشاد مریدان پرداخت. از او آثاری در [[تصوف]] برجای مانده است.<ref>تاریخ حبیب السیر، ج4، ص108؛ طرائق الحقائق، ج2، ص334-345؛ تاریخ نظم و نثر در ایران، ج1، ص242-243.</ref>پسرش شریف‌الدین، نمونه‌ای از اشعار او را در سفرنامه آورده است: ~~«هر~~ که را در دل بود درد حبیب/ هست از وصل حبیب او را نصیب.»<ref>جادة العاشقین، ص74.</ref>		شیخ کمال‌الدین حسین، مرید حاجی محمد خبوشانی (م. 938ق.) و از اقطاب فرقه همدانیه منسوب به امیر سیدعلی همدانی از زیرشاخه‌های طریقت کبرویه<ref>نک: طرائق الحقائق، ج2، ص344؛ فهرست‌واره کتاب‌های فارسی، ص1593؛ دانشنامه جهان اسلام، ج16، ص324.</ref>است که خود سلسله‌ای بنیان نهاد. این طریقت را «حسینیه» خوانده‌اند.<ref>مذکر احباب، ص242-243؛ جادة العاشقین، ص21، 26، 53، 54.</ref> در جادة العاشقین<ref>جادة العاشقین، ص30-31.</ref> و شماری از منابع معاصر آن<ref>نک: تذکرة الشعراء، ص649-650.</ref>و دیگر منابع،<ref>طرائق الحقائق، ج2، ص344-345.</ref> فهرست نام مشایخ و اقطاب او به تفصیل آمده است. شیخ حسین سال‌ها در خوارزم به ارشاد مریدان پرداخت. از او آثاری در [[تصوف]] برجای مانده است.<ref>تاریخ حبیب السیر، ج4، ص108؛ طرائق الحقائق، ج2، ص334-345؛ تاریخ نظم و نثر در ایران، ج1، ص242-243.</ref>پسرش شریف‌الدین، نمونه‌ای از اشعار او را در سفرنامه آورده است:
			{{شعر
			\|تراز=<!--وسط، راست ، چپ-->
			\|خط اول=
			\|هر که را در دل بود درد حبیب\|هست از وصل حبیب او را نصیب
			\|تک مصرع=
			\|ترجمه=
			}}<ref>جادة العاشقین، ص74.</ref>

	شریف‌الدین حسین خوارزمی، نویسنده این سفرنامه، فرزند ارشد و مرید کمال‌الدین شیخ حسین، سال‌ها ملازم پدر و در این سفر نیز کاروان‌سالار حج‌گزاران بود<ref>جادة العاشقین، ص34.</ref> و پس از مرگ پدر، جانشین او شد. شریف‌الدین شعر می‌سرود و به «شریفی» تخلص می‌کرد و برخی اشعار او در این سفرنامه آمده است؛ همچون: ~~«آن~~ کیست که در راه طلب نیست به صد شوق/ از جان و دل خویش طلبکار ~~مدینه».~~<ref>جادة العاشقین، ص66.</ref> از تاریخ دقیق وفات او گزارشی در دست نیست. در آثار برخی صوفیان معاصر او، آگاهی‌هایی درباره وی می‌توان یافت؛ اما این اخبار بیشتر جنبه ستایش‌گرانه دارند و از شرح‌حال و آثارش چندان اطلاعی به‌دست نمی‌دهند.<ref>نک: تذکرة الشعراء، ص649-651؛ مذکر احباب، ص242-243.</ref>همسر و فرزندان شریف‌الدین در این سفر همراه او بوده‌اند و همسرش در میان راه درگذشته و همان‌جا به خاکش سپرده‌اند.<ref>جادة العاشقین، ص60-61.</ref>		شریف‌الدین حسین خوارزمی، نویسنده این سفرنامه، فرزند ارشد و مرید کمال‌الدین شیخ حسین، سال‌ها ملازم پدر و در این سفر نیز کاروان‌سالار حج‌گزاران بود<ref>جادة العاشقین، ص34.</ref> و پس از مرگ پدر، جانشین او شد. شریف‌الدین شعر می‌سرود و به «شریفی» تخلص می‌کرد و برخی اشعار او در این سفرنامه آمده است؛ همچون:
			{{شعر
			\|تراز=<!--وسط، راست ، چپ-->
			\|خط اول=
			\|آن کیست که در راه طلب نیست به صد شوق\|از جان و دل خویش طلبکار مدینه
			\|تک مصرع=
			\|ترجمه=}}<ref>جادة العاشقین، ص66.</ref>
			از تاریخ دقیق وفات او گزارشی در دست نیست. در آثار برخی صوفیان معاصر او، آگاهی‌هایی درباره وی می‌توان یافت؛ اما این اخبار بیشتر جنبه ستایش‌گرانه دارند و از شرح‌حال و آثارش چندان اطلاعی به‌دست نمی‌دهند.<ref>نک: تذکرة الشعراء، ص649-651؛ مذکر احباب، ص242-243.</ref>همسر و فرزندان شریف‌الدین در این سفر همراه او بوده‌اند و همسرش در میان راه درگذشته و همان‌جا به خاکش سپرده‌اند.<ref>جادة العاشقین، ص60-61.</ref>

	==شروع سفر حج==		==شروع سفر حج==

Kamran در ‏۱۸ ژوئیهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۰۴:۵۵

2020-07-18T04:55:56Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ ژوئیهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۰۸:۲۵
خط ۲۹:		خط ۲۹:
	}}		}}

	'''جادة العاشقین''' کتابی ~~حاوی سفرنامه حج شیخ کمال‌الدین حسین خوارزمی نوشته [[شریف‌الدین حسین خوارزمی]] (م. 958ق.) است. این اثر فارسی،~~ شرح احوال و مقامات عرفانی و گزارش [[سفر حج]] کمال‌الدین حسین ~~بن احمد بن ابراهیم خوارزمی متخلص به حسینی،~~ شاعر ~~و عارف~~ سده دهم ~~ق. به سال 956ق. از [[سمرقند]]~~ است.		'''جادة العاشقین''' کتابی در شرح احوال و مقامات عرفانی و گزارش سفر حج شیخ کمال‌الدین حسین خوارزمی، عارف و شاعر سده دهم هجری است. نویسنده کتاب، فرزند او شریف‌ادین حسین خوارزمی است. وی در این کتاب به شرح احوال و مقامات عرفانی پدر پرداخته و گزارشی از سفر حج او به سال ۹۵۶ قمری ارائه کرده است. این سفر از سمرقند آغاز شده و کتاب آگاهی‌های تاریخی و جغرافیایی از مسیر [[حج]] ساکنان ماوراء النهر به [[حجاز]] از راه روسیه و عثمانی و چگونگی آداب و رسوم مذهبی صوفیان اهل‌سنت این منطقه در اختیار خواننده قرار می‌دهد. این گزارش همچنین حاوی آگاهی‌هایی از [[قبرستان بقیع]] و بارگاه [[امامان معصوم(ع)]] در آن است.

	نویسنده کتاب، فرزند ~~و مرید~~ او ~~شریف‌الدین~~ حسین خوارزمی است. این کتاب ~~آگاهی‌هایی~~ تاریخی و جغرافیایی از مسیر [[حج]] ساکنان ماوراء النهر به [[حجاز]] از راه روسیه و عثمانی ~~در سده دهم ق. به دست داده~~ و از آداب و ~~رسم‌های~~ مذهبی صوفیان اهل‌سنت این منطقه در ~~سفر گروهی حج سخن گفته است~~. همچنین حاوی آگاهی‌هایی از [[قبرستان بقیع]] و بارگاه [[امامان معصوم(ع)]] در آن است.

	==معرفی نویسنده==		==معرفی نویسنده==
خط ۸۵:		خط ۸۳:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	==منابع ==		==منابع==

	{{منابع}}		{{منابع}}

Abbasahmadi1363: -رده:سفرنامه‌های حج; +رده:سفرنامه‌های فارسی حج using HotCat

2020-07-17T13:04:30Z

-رده:سفرنامه‌های حج; +رده:سفرنامه‌های فارسی حج using HotCat

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ ژوئیهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۱۶:۳۴
خط ۱۲۳:		خط ۱۲۳:
	{{سفرنامه‌ها}}		{{سفرنامه‌ها}}

	~~[[رده:سفرنامه‌های حج]]~~
	[[رده:‌کتاب‌های قرن دهم قمری]]		[[رده:‌کتاب‌های قرن دهم قمری]]
	[[رده:کتاب‌های شریف‌الدین حسین خوارزمی]]		[[رده:کتاب‌های شریف‌الدین حسین خوارزمی]]
			[[رده:سفرنامه‌های فارسی حج]]

Hasaninasab: حذف از رده:مقاله‌های در دست ویرایش رده‌انبوه

2019-03-05T18:48:48Z

حذف از رده:مقاله‌های در دست ویرایش رده‌انبوه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۵ مارس ۲۰۱۹، ساعت ۲۲:۱۸
خط ۱۲۳:		خط ۱۲۳:
	{{سفرنامه‌ها}}		{{سفرنامه‌ها}}

	~~[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]~~
	[[رده:سفرنامه‌های حج]]		[[رده:سفرنامه‌های حج]]
	[[رده:‌کتاب‌های قرن دهم قمری]]		[[رده:‌کتاب‌های قرن دهم قمری]]
	[[رده:کتاب‌های شریف‌الدین حسین خوارزمی]]		[[رده:کتاب‌های شریف‌الدین حسین خوارزمی]]

Z mohammad در ‏۲۷ دسامبر ۲۰۱۸، ساعت ۰۶:۰۱

2018-12-27T06:01:28Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ دسامبر ۲۰۱۸، ساعت ۰۹:۳۱
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{در دست ویرایش\|ماه=[[دی]]\|روز=[[۴]]\|سال=[[۱۳۹۷]]\|کاربر=Sajjadd }}~~

	~~[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]~~
	{{جعبه اطلاعات کتاب		{{جعبه اطلاعات کتاب
	\| عنوان =جادة العاشقین		\| عنوان =جادة العاشقین
خط ۳۲:		خط ۲۹:
	}}		}}

	'''جادة العاشقین''' کتابی حاوی سفرنامه حج شیخ کمال‌الدین حسین خوارزمی نوشته [[شریف‌الدین حسین خوارزمی]] (م. 958ق.) است. این اثر فارسی، شرح احوال و مقامات عرفانی و گزارش [[سفر حج]] کمال‌الدین حسین بن احمد بن ابراهیم خوارزمی متخلص به حسینی، شاعر و عارف سده دهم ق. به سال 956ق. از [[سمرقند]] است. نویسنده کتاب، فرزند و مرید او شریف‌الدین حسین خوارزمی است. این کتاب آگاهی‌هایی تاریخی و جغرافیایی از مسیر [[حج]] ساکنان ماوراء النهر به [[حجاز]] از راه روسیه و عثمانی در سده دهم ق. به دست داده و از آداب و رسم‌های مذهبی صوفیان اهل‌سنت این منطقه در سفر گروهی حج سخن گفته است. همچنین حاوی آگاهی‌هایی از [[قبرستان بقیع]] و بارگاه [[امامان معصوم(ع)]] در آن است.		'''جادة العاشقین''' کتابی حاوی سفرنامه حج شیخ کمال‌الدین حسین خوارزمی نوشته [[شریف‌الدین حسین خوارزمی]] (م. 958ق.) است. این اثر فارسی، شرح احوال و مقامات عرفانی و گزارش [[سفر حج]] کمال‌الدین حسین بن احمد بن ابراهیم خوارزمی متخلص به حسینی، شاعر و عارف سده دهم ق. به سال 956ق. از [[سمرقند]] است.

			نویسنده کتاب، فرزند و مرید او شریف‌الدین حسین خوارزمی است. این کتاب آگاهی‌هایی تاریخی و جغرافیایی از مسیر [[حج]] ساکنان ماوراء النهر به [[حجاز]] از راه روسیه و عثمانی در سده دهم ق. به دست داده و از آداب و رسم‌های مذهبی صوفیان اهل‌سنت این منطقه در سفر گروهی حج سخن گفته است. همچنین حاوی آگاهی‌هایی از [[قبرستان بقیع]] و بارگاه [[امامان معصوم(ع)]] در آن است.

	==معرفی نویسنده==		==معرفی نویسنده==
خط ۱۲۴:		خط ۱۲۳:
	{{سفرنامه‌ها}}		{{سفرنامه‌ها}}

			[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]
	[[رده:سفرنامه‌های حج]]		[[رده:سفرنامه‌های حج]]
	[[رده:‌کتاب‌های قرن دهم قمری]]		[[رده:‌کتاب‌های قرن دهم قمری]]
	[[رده:کتاب‌های شریف‌الدین حسین خوارزمی]]		[[رده:کتاب‌های شریف‌الدین حسین خوارزمی]]

Sajjadd: صفحه‌ای تازه حاوی «{{جا:ویرایش}} {{جعبه اطلاعات کتاب | عنوان =جادة العاشقین | عنوان اصلی = |...» ایجاد کرد

2018-12-25T07:04:56Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{جا:ویرایش}} {{جعبه اطلاعات کتاب | عنوان =جادة العاشقین | عنوان اصلی = |...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{در دست ویرایش|ماه=[[دی]]|روز=[[۴]]|سال=[[۱۳۹۷]]|کاربر=Sajjadd }}

[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]
{{جعبه اطلاعات کتاب
| عنوان =جادة العاشقین
| عنوان اصلی =
| تصویر =
| اندازه تصویر =
| توضیح_تصویر =
| نویسنده =[[شریف‌الدین حسین خوارزمی]]
| برگرداننده =
| ویراستار =
| به تصحیح =[[رسول جعفریان]]
| تحقیق =
| به کوشش =
| تاریخ نگارش = سال 969ق.
| تصویرگر =
| طراح جلد =
| موضوع = سفرنامه حج
| سبک =
| زبان = فارسی
| تعداد جلد = 1جلد
| صفحه =77 صفحه
| قطع =وزیری
| ناشر =
| وبسایت ناشر =
| محل انتشارات =
| تاریخ نشر =
| ترجمه به =
| مجموعه =
| شابک =
}}

'''جادة العاشقین''' کتابی حاوی سفرنامه حج شیخ کمال‌الدین حسین خوارزمی نوشته [[شریف‌الدین حسین خوارزمی]] (م. 958ق.) است. این اثر فارسی، شرح احوال و مقامات عرفانی و گزارش [[سفر حج]] کمال‌الدین حسین بن احمد بن ابراهیم خوارزمی متخلص به حسینی، شاعر و عارف سده دهم ق. به سال 956ق. از [[سمرقند]] است. نویسنده کتاب، فرزند و مرید او شریف‌الدین حسین خوارزمی است. این کتاب آگاهی‌هایی تاریخی و جغرافیایی از مسیر [[حج]] ساکنان ماوراء النهر به [[حجاز]] از راه روسیه و عثمانی در سده دهم ق. به دست داده و از آداب و رسم‌های مذهبی صوفیان اهل‌سنت این منطقه در سفر گروهی حج سخن گفته است. همچنین حاوی آگاهی‌هایی از [[قبرستان بقیع]] و بارگاه [[امامان معصوم(ع)]] در آن است.

==معرفی نویسنده==

شیخ کمال‌الدین حسین، مرید حاجی محمد خبوشانی (م. 938ق.) و از اقطاب فرقه همدانیه منسوب به امیر سیدعلی همدانی از زیرشاخه‌های طریقت کبرویه<ref>نک: طرائق الحقائق، ج2، ص344؛ فهرست‌واره کتاب‌های فارسی، ص1593؛ دانشنامه جهان اسلام، ج16، ص324.</ref>است که خود سلسله‌ای بنیان نهاد. این طریقت را «حسینیه» خوانده‌اند.<ref>مذکر احباب، ص242-243؛ جادة العاشقین، ص21، 26، 53، 54.</ref> در جادة العاشقین<ref>جادة العاشقین، ص30-31.</ref> و شماری از منابع معاصر آن<ref>نک: تذکرة الشعراء، ص649-650.</ref>و دیگر منابع،<ref>طرائق الحقائق، ج2، ص344-345.</ref> فهرست نام مشایخ و اقطاب او به تفصیل آمده است. شیخ حسین سال‌ها در خوارزم به ارشاد مریدان پرداخت. از او آثاری در [[تصوف]] برجای مانده است.<ref>تاریخ حبیب السیر، ج4، ص108؛ طرائق الحقائق، ج2، ص334-345؛ تاریخ نظم و نثر در ایران، ج1، ص242-243.</ref>پسرش شریف‌الدین، نمونه‌ای از اشعار او را در سفرنامه آورده است: «هر که را در دل بود درد حبیب/ هست از وصل حبیب او را نصیب.»<ref>جادة العاشقین، ص74.</ref>

شریف‌الدین حسین خوارزمی، نویسنده این سفرنامه، فرزند ارشد و مرید کمال‌الدین شیخ حسین، سال‌ها ملازم پدر و در این سفر نیز کاروان‌سالار حج‌گزاران بود<ref>جادة العاشقین، ص34.</ref> و پس از مرگ پدر، جانشین او شد. شریف‌الدین شعر می‌سرود و به «شریفی» تخلص می‌کرد و برخی اشعار او در این سفرنامه آمده است؛ همچون: «آن کیست که در راه طلب نیست به صد شوق/ از جان و دل خویش طلبکار مدینه».<ref>جادة العاشقین، ص66.</ref> از تاریخ دقیق وفات او گزارشی در دست نیست. در آثار برخی صوفیان معاصر او، آگاهی‌هایی درباره وی می‌توان یافت؛ اما این اخبار بیشتر جنبه ستایش‌گرانه دارند و از شرح‌حال و آثارش چندان اطلاعی به‌دست نمی‌دهند.<ref>نک: تذکرة الشعراء، ص649-651؛ مذکر احباب، ص242-243.</ref>همسر و فرزندان شریف‌الدین در این سفر همراه او بوده‌اند و همسرش در میان راه درگذشته و همان‌جا به خاکش سپرده‌اند.<ref>جادة العاشقین، ص60-61.</ref>

==شروع سفر حج==

کمال‌الدین حسین خوارزمی به سال 956ق. عزم حج نمود<ref>جادة العاشقین، ص26.</ref> و صوفیان و مریدان خویش را فراخواند<ref>جادة العاشقین، ص33-34.</ref> و با 300 نفر<ref>جادة العاشقین، ص47.</ref> که فهرست نام برخی از آنان در سفرنامه آمده<ref>جادة العاشقین، ص34- 35.</ref>، راهی حجاز شد. او در برخی شهرها مدتی توقف کرده و بدین‌رو، سفرش به درازا انجامیده است. وی پس از گزاردن [[مناسک حج]] و [[زیارت]] [[مدینه]]، هنگام بازگشت قصد کرد که در [[دمشق]] بماند. او تا حلب مریدان خود را همراهی کرد؛ اما بر اثر بیماری وفات نمود و جنازه‌اش را همان‌جا دفن کردند و پس از شش ماه طبق وصیتش او را به دمشق برده، در آن‌جا به خاک سپردند.<ref>جادة العاشقین، ص25.</ref>

==زمان تالیف کتاب==

نویسنده جادة العاشقین سال‌ها پس از سفر حج و درگذشت پدر، کتاب را تدوین کرده است؛ اما اجازه این‌کار را هنگام حیاتش از او گرفته است.<ref>جادة العاشقین، ص5.</ref> عبارت «جادة العاشقین» به شمار ابجد به سال 969ق. که هنگام آغاز تدوین کتاب بوده، اشاره دارد و تدوین آن در سال 973ق. پایان یافته است. پیش از شریف‌الدین، یکی دیگر از مریدان پدرش، محمود غجدوانی که از 923 تا 941ق. ملازم شیخ کمال‌الدین بوده، کتاب مفتاح الطالبین را در احوال و مقامات او نگاشته بود.<ref>نک: فهرستواره کتاب‌های فارسی، ج3، ص2285، 2093.</ref>اما شریف‌الدین به درخواست برخی مریدان و مشتاقان تصمیم می‌گیرد که او نیز مقامات پدر و برخی خلفای او را که در مفتاح الطالبین نیامده، بازنویسد و در این میان سفرنامه حج او را نیز بیاورد.<ref>جادة العاشقین، ص2-3.</ref>

برخی پژوهشگران جادة العاشقین را خلاصه مفتاح الطالبین نوشته غجدوانی دانسته‌اند.<ref>تاریخ نظم و نثر در ایران، ج1، ص400.</ref>این سخن اشتباه است<ref>نک: فهرستواره کتاب‌های فارسی، ج3، ص2094.</ref>و شریف‌الدین تنها در برخی مطالب کتاب، از مفتاح الطالبین بهره برده است.<ref>فهرستواره کتاب‌های فارسی، ج3، ص2094.</ref>

==محتوای کتاب==

کتاب 15 فصل دارد که هر یک از آن‌ها مشتمل بر ابوابی است و همگی به معرفی شیخ کمال‌الدین و شرح زندگی و احوال و مقامات او می‌پردازند. فصل نهم تا دوازدهم کتاب به [[سفر حج]] او اختصاص یافته است.<ref>جادة العاشقین، ص14.</ref> آگاهی‌های کتاب برای ترسیم وضعیت صوفیه و فرقه‌ها و عبادتگاه‌ها و مکان‌های مقدس آنان در سده دهم ق. سودمند است. در فصل‌های مربوط به سفرنامه، آگاهی‌هایی تاریخی و جغرافیایی از شهرها و مناطق آسیای میانه فعلی، روسیه، عثمانی و [[مکه]] و [[مدینه]] می‌توان یافت. این سفرنامه نگرش یک فرقه صوفیه به [[حج]] و چگونگی سفر گروهی حج صوفیان و آداب و رسم‌های حج‌گزاری آنان را نشان می‌دهد. اهتمام اعضای کاروان به زیارت مکان‌های مذهبی و قبرهای بزرگان و مشایخ صوفیه در میان راه، از سنت‌های صوفیان در این‌گونه سفرها بوده است.

شیخ کمال‌الدین و افراد کاروان او نیز سخت به این شیوه پایبند بوده‌اند و یکی از علل طولانی شدن سفر حج آنان را می‌توان همین شمرد. این کتاب همچون دیگر شرح حال‌های بزرگان صوفیه، سرشار از کرامات و خوارق عادات است. نویسنده، کرامت‌های بسیاری را در این اثر به مراد خویش نسبت داده است. او در وصف مکان‌ها و آثار مقدس [[حرمین]]، بیشتر به مراد خود شیخ کمال‌الدین توجه داشته است.

در سفرنامه، تاریخ رخدادها به ماه و روز نیامده و تنها تاریخ دقیقی که یاد شده، روز وفات شیخ، «سحر شنبه هجدهم [[شعبان]] سنه نهصد و پنجاه و هشت» است.<ref>جادة العاشقین، ص86.</ref> نیز تنها نام شهرها و مناطق مهم یا جای‌هایی که رخداد مهمی پیش آمده، ثبت شده است.

==مسیر سفر حج==

سفر شیخ و مریدان او از راه دریا و خشکی بوده است. به ظاهر، بخشی از سفر در دریای خزر انجام پذیرفته؛ هر چند نامی از آن نیامده است. شیخ پس از زیارت مزار بزرگان صوفیه در سمرقند، به خوارزم رفته است. مردم و حاکم شهر در توقف یک ماهه شیخ در این شهر، بسیار به او حرمت نهاده‌اند. در حاجی ترخان (آستاراخان کنونی در روسیه) کاروان شیخ به سبب دریافت خبر کمین راهزنان در میان راه، یک ماه ماند.<ref>جادة العاشقین، ص40.</ref> سپس به قرم (کریمه: شبه جزیره‌ای بر ساحل دریای سیاه) و از آن‌جا به آق کرمان (بلگورود نیستروفسکی کنونی: شهری در ادسا در جنوب اوکراین) رسید. این شهر از توقفگاه‌های کسانی بوده که از آن مسیر قصد استانبول داشته‌اند.

شیخ در بهار 956ق. یعنی یکی از ماه‌های [[ربیع الاول]] تا [[جمادی الاولی]]، با کشتی از راه دریای سیاه به استانبول رسید.<ref>جادة العاشقین، ص46.</ref> بیشترین استقبال از شیخ در همین شهر صورت پذیرفت. بسیاری از مردم و بزرگان مذهبی و حکومتی به دیدار شیخ آمدند. سلطان عثمانی که از پیش منتظر ورود او بوده، از وی خواهش کرده است دعوتش را بپذیرد و در کاخ سلطنتی به دیدارش رود. سلطان در این دیدار بسیار او را حرمت نهاده<ref>جادة العاشقین، ص48-50.</ref> و هدایا و زاد و توشه سفر به وی داده است.<ref>جادة العاشقین، ص50.</ref>

شیخ از عثمانی راهی شام شد و مسیر [[حجاز]] را در پیش گرفت. مُزَیریب نخستین توقفگاه کاروان حاجیان پس از شام بوده و حاجیان یک هفته در آن توقف می‌کرده‌اند. درباره این منزل که از مهم‌ترین منازل راه شام به [[حرمین]] بوده، آگاهی‌هایی در منابع آمده است.<ref>نک: موسوعة مرآة الحرمین، ج5، ص166؛ المعجم الجغرافی، ص463.</ref>

==منازل مدینه تا مکه==

منازل پسین این سفر تا مدینه، عبارت بوده‌اند از: عین زلفا، تجلان عاضی<ref>جادة العاشقین، ص63.</ref>، قلعه حیدر<ref>جادة العاشقین، ص64.</ref>، و عُلا. مردم این آبادی بسیار تنگدست بوده و با ارائه خدماتی مانند فروش علوفه به حج‌گزاران، روزگار می‌گذرانده‌اند. در آن سال، کاروان حج‌گزاران در این منزل بر اثر سرما و باران، تلفات جانی داشت.<ref>جادة العاشقین، ص65.</ref> چند منزل از مدینه تا [[مکه]] نیز یاد شده است؛ از جمله [[بدر]] که در آن، حوض آب و مسجدی با دو گنبد وجود داشت و حج‌گزاران بر دیوارش یادگار می‌نوشتند. [[وادی فاطمه]] نیز واپسین منزل بوده است.<ref>جادة العاشقین، ص69-70.</ref>

بخشی از آگاهی‌های سفرنامه، از ناامنی راه در آسیای میانه و روسیه حکایت دارد. خطر راهزنان و دزدان در چندجا کاروان را تهدید کرده است.<ref>جادة العاشقین، ص40، 43.</ref>

==محتوای اخبار مکه و مدینه==

بیشتر اخبار مکه و مدینه به ذکر حالات و مکاشفات معنوی و کرامات شیخ کمال‌الدین و مریدانش در این شهر اختصاص یافته و از وضعیت شهرها در آن گزارشی نیامده است. شریف‌الدین از گنبد و بارگاه امامان چهار‌گانه(ع) (به تعبیر وی: «ائمه معصوم») در [[قبرستان بقیع]] یاد کرده و گفته است که مدفن همگی در یک صندوق (ضریح) جای داشته و قبر [[عباس بن عبدالمطلب]] در صندوقی دیگر بوده است. آنان قبر [[عایشه]] همسر [[پیامبر(ص)]]، [[عثمان بن عفان]]، و [[فاطمه بنت اسد]] را [[زیارت]] کرده‌اند.<ref>جادة العاشقین، ص68.</ref>

محل اقامت شیخ کمال‌الدین در مکه، جایی میان کاروان شامی و مصری و محاذی [[معلات]]، قبرستان مکه، بوده و شریف‌الدین آن را «حسینیه» خوانده و کرامتی نیز درباره سبب نام‌گذاری‌اش به شیخ کمال‌ الدین نسبت داده است.<ref>جادة العاشقین، ص71-72.</ref>

==انتشار کتاب==

از این کتاب، نسخه‌های خطی متعدد در چند کتابخانه نگهداری می‌شود.<ref>نک: فهرستواره کتاب‌های فارسی، ج3، ص2094.</ref>رسول جعفریان بر پایه نسخه‌ای از کتابخانه گنج‌بخش پاکستان به شماره 764<ref>جادة العاشقین، ص25، مقدمه.</ref> بخش سفرنامه کتاب را در پیام بهارستان <ref>پیام بهارستان، س4، ش13، پاییز1390، ص11-88.</ref> در 77 صفحه وزیری مشتمل بر مقدمه‌ای چهارده صفحه‌ای درباره نویسنده و پدر او و ارزش کتاب به چاپ رسانده است. پیش از او، علی صدرایی و محمود کریمیان، این نسخه را در مقاله‌ای با عنوان «حج عاشقان» همراه با چکیده‌ای از سفرنامه معرفی کرده بودند.<ref>میقات حج، ش74، ص59-71، «حج عاشقان».</ref>

==پانویس==

{{پانویس}}

==منابع ==

{{منابع}}

{{دانشنامه

| آدرس = http://phz.hajj.ir/422/7395

| عنوان = جادة العاشقين

| نویسنده = ابراهیم احمدیان

}}

*'''تاریخ حبیب السیر''': غیاث الدین خواند امیر (م. 942ق.)، به کوشش سیاقی، خیام، 1380ش.

*'''تاریخ نظم و نثر در ایران و در زبان فارسی''': سعید نفیسی، فروغی، 1363ش.

*'''تذکرة الشعراء''': مطربی سمرقندی (م. 1040ق.)، اصغر جانفدا، تهران، آیینه میراث، 1382ش.

*'''دانشنامه جهان اسلام''': زیر نظر حداد عادل و دیگران، تهران، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، 1378ش.

*'''طرائق الحقائق''': محمد معصوم شیرازی، به کوشش محمد جعفر، کتابخانه سنایی.

*'''فهرستواره کتاب‌های فارسی''': احمد منزوی، تهران، دائرة العمارف بزرگ اسلامی، 1382ش.

*'''مذکر احباب''': سید حسین خواجه‌نجاری نثاری (م. 1005ق.)، به کوشش نجیب مایل، تهران، مرکز، 1377ش.

*'''المعجم الجغرافی للامبراطوریة العثمانیه''': اس. موستراس، ترجمه: عصام محمد الشحادات، بیروت، دار ابن حزم، 1423ق.

*'''موسوعة مرآة الحرمین الشریفین''': ایوب صبری پاشا (م. 1290ق.)، قاهره، دار الآفاق العربیه، 1424ق.

*'''میقات حج (فصلنامه) ''': تهران، حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت.

{{پایان}}

{{سفرنامه‌ها}}

[[رده:سفرنامه‌های حج]]
[[رده:‌کتاب‌های قرن دهم قمری]]
[[رده:کتاب‌های شریف‌الدین حسین خوارزمی]]