https://wikihaj.com/history/%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86?feed=atom حمیریان - تاریخچهٔ نسخه‌ها 2026-09-17T14:10:40Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.43.0 https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86&diff=69787&oldid=prev Salar2 در ‏۱۴ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۰۳ 2026-09-14T08:03:08Z <p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۴ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۳۳</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">{{در دست ویرایش|ماه=[[شهریور]]|روز=[[۲۳]]|سال=[[۱۴۰۵]]|کاربر=Salar2  }}</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:مقاله‌های در حال ویرایش]]</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;حمیریان&#039;&#039;&#039;، یکی از قدرتمندترین پادشاهی‌های باستان در یمن بود که نسب آنان به حمر بن سبأ می‌رسد. قلمرو این پادشاهی با مرکزیت شهر ظفار، بازه‌ای طولانی از دوران باستان تا ظهور اسلام را در بر می‌گرفت. حیات سیاسی حمیر با دو دوره اصلی متمایز می‌شود: دوره نخست (رونق تجاری و ثبات اقتصادی) و دوره دوم (دوران تبابعه و پس از تخریب سد مأرب). حمیریان در میان رقابت‌های قدرت میان ساسانیان و بیزانس، نقشی کلیدی در توازن سیاسی و مسیرهای تجاری داشتند و در نهایت در سال نهم اسلام را پذیرفتند.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;حمیریان&#039;&#039;&#039;، یکی از قدرتمندترین پادشاهی‌های باستان در یمن بود که نسب آنان به حمر بن سبأ می‌رسد. قلمرو این پادشاهی با مرکزیت شهر ظفار، بازه‌ای طولانی از دوران باستان تا ظهور اسلام را در بر می‌گرفت. حیات سیاسی حمیر با دو دوره اصلی متمایز می‌شود: دوره نخست (رونق تجاری و ثبات اقتصادی) و دوره دوم (دوران تبابعه و پس از تخریب سد مأرب). حمیریان در میان رقابت‌های قدرت میان ساسانیان و بیزانس، نقشی کلیدی در توازن سیاسی و مسیرهای تجاری داشتند و در نهایت در سال نهم اسلام را پذیرفتند.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <!-- diff cache key wiki_fa:diff:1.41:old-69783:rev-69787:php=table --> </table> Salar2 https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86&diff=69783&oldid=prev Salar2 در ‏۱۴ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۰۰ 2026-09-14T08:00:16Z <p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۴ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۳۰</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">‘’‘حمیریان’‘’، </del>یکی از قدرتمندترین پادشاهی‌های باستان در یمن بود که نسب آنان به حمر بن سبأ می‌رسد. قلمرو این پادشاهی با مرکزیت شهر ظفار، بازه‌ای طولانی از دوران باستان تا ظهور اسلام را در بر می‌گرفت. حیات سیاسی حمیر با دو دوره اصلی متمایز می‌شود: دوره نخست (رونق تجاری و ثبات اقتصادی) و دوره دوم (دوران تبابعه و پس از تخریب سد مأرب). حمیریان در میان رقابت‌های قدرت میان ساسانیان و بیزانس، نقشی کلیدی در توازن سیاسی و مسیرهای تجاری داشتند و در نهایت در سال نهم اسلام را پذیرفتند.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''حمیریان'''، </ins>یکی از قدرتمندترین پادشاهی‌های باستان در یمن بود که نسب آنان به حمر بن سبأ می‌رسد. قلمرو این پادشاهی با مرکزیت شهر ظفار، بازه‌ای طولانی از دوران باستان تا ظهور اسلام را در بر می‌گرفت. حیات سیاسی حمیر با دو دوره اصلی متمایز می‌شود: دوره نخست (رونق تجاری و ثبات اقتصادی) و دوره دوم (دوران تبابعه و پس از تخریب سد مأرب). حمیریان در میان رقابت‌های قدرت میان ساسانیان و بیزانس، نقشی کلیدی در توازن سیاسی و مسیرهای تجاری داشتند و در نهایت در سال نهم اسلام را پذیرفتند.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نسب‌شناسی و هویت حمیر ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نسب‌شناسی و هویت حمیر ==</div></td></tr> <!-- diff cache key wiki_fa:diff:1.41:old-69782:rev-69783:php=table --> </table> Salar2 https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86&diff=69782&oldid=prev Salar2: /* روابط خارجی و توازن قدرت */ 2026-09-14T07:59:54Z <p><span class="autocomment">روابط خارجی و توازن قدرت</span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۴ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۲۹</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l17">خط ۱۷:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۷:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== روابط خارجی و توازن قدرت ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== روابط خارجی و توازن قدرت ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>حمیریان در سیاست خارجی خود، به‌عنوان قدرت سوم در کنار دو امپراتوری بزرگ ایران <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref&gt;</del>ساسانیان<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/ref&gt; </del>و روم <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref&gt;</del>بیزانس<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/ref&gt; </del>عمل می‌کردند &lt;ref&gt;عرب کهن در آستانه بعثت، صص50-55&lt;/ref&gt;. روابط آنان با همسایگان، همواره متأثر از رقابت‌های تجاری و ایدئولوژیک بود. در دوره‌هایی، حمیریان با قبایل قدرتمند دیگر نظیر «کِنده» متحد شدند تا نفوذ خود را بر قبایل بیابان‌نشین تثبیت کنند. همچنین رقابت با حبشه بر سر کنترل مسیرهای تجاری دریای سرخ، از محورهای اصلی دیپلماسی آنان بود که گاه به جنگ‌های خونین و دخالت‌های نظامی منجر می‌شد &lt;ref&gt;المفصل فی تاریخ ‌العرب قبل الاسلام، ج3، صص400-410&lt;/ref&gt;.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>حمیریان در سیاست خارجی خود، به‌عنوان قدرت سوم در کنار دو امپراتوری بزرگ ایران <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(</ins>ساسانیان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">) </ins>و روم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(</ins>بیزانس<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">) </ins>عمل می‌کردند &lt;ref&gt;عرب کهن در آستانه بعثت، صص50-55&lt;/ref&gt;. روابط آنان با همسایگان، همواره متأثر از رقابت‌های تجاری و ایدئولوژیک بود. در دوره‌هایی، حمیریان با قبایل قدرتمند دیگر نظیر «کِنده» متحد شدند تا نفوذ خود را بر قبایل بیابان‌نشین تثبیت کنند. همچنین رقابت با حبشه بر سر کنترل مسیرهای تجاری دریای سرخ، از محورهای اصلی دیپلماسی آنان بود که گاه به جنگ‌های خونین و دخالت‌های نظامی منجر می‌شد &lt;ref&gt;المفصل فی تاریخ ‌العرب قبل الاسلام، ج3، صص400-410&lt;/ref&gt;.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== حیات دینی==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== حیات دینی==</div></td></tr> <!-- diff cache key wiki_fa:diff:1.41:old-69781:rev-69782:php=table --> </table> Salar2 https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86&diff=69781&oldid=prev Salar2 در ‏۱۴ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۵۹ 2026-09-14T07:59:18Z <p></p> <a href="https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86&amp;diff=69781&amp;oldid=69780">نمایش تغییرات</a> Salar2 https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86&diff=69780&oldid=prev Salar2: /* منابع */ 2026-09-14T07:52:15Z <p><span class="autocomment">منابع</span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۴ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۲۲</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l31">خط ۳۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>  | توضیحات منبع = میقات حج، شماره 117</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>  | توضیحات منبع = میقات حج، شماره 117</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>}}</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* آربری، آ.ج برتولد اشپولر، آن. ک.س. لمبتون، برنارد لوئیس، مونت گمری وات، پی.ام.هولت (1385ش)، تاریخ اسلام، ترجمه احمد آرام، تهران، انتشارات امیرکبیر.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* ابن اثیر، علی ‌بن محمد (بی‌تا)، اسد الغابه فی معرفة الصحابه، بیروت، دار الاحیاء التراث العربی.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* ابن حجر عسقلانی (1415‌ق)، الاصابة فی تمییز الصحابه، بیروت، دارالکتب الاسلامیه.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* ابن‌ حزم، علی‌ بن احمد (۱۹۸۲م)، جمهرة انساب‌ العرب، قاهره، چاپ عبدالسلام محمد هارون.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* ابن‌ حزم، علی‌ بن احمد (۱۹۸۲م)، جمهرة انساب‌ العرب، قاهره، چاپ عبدالسلام محمد هارون.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* ابن خلدون، عبدالرحمان‌ بن محمد (1408ق)، تاریخ ابن خلدون، بیروت، دارالفکر، چاپ دوم.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* ابن خلدون، عبدالرحمان‌ بن محمد (1408ق)، تاریخ ابن خلدون، بیروت، دارالفکر، چاپ دوم.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* ابن‌ درید، محمد‌ بن حسن (۱۳۹۹ق/۱۹۷۹م)، کتاب الاشتقاق، بغداد، چاپ عبدالسلام محمد هارون.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* ابن سعد، محمد (1410ق)، الطبقات الکبری، دراسه و تحقیق محمد عبدالقادر عطا، بیروت، دارالکتب العلمیه.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* ابن سعید مغربی (1402ق)، نشوة الطرب فی تاریخ جاهلیة العرب، عمان، چاپ نصرت عبدالرحمان.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* ابن سعید مغربی (1402ق)، نشوة الطرب فی تاریخ جاهلیة العرب، عمان، چاپ نصرت عبدالرحمان.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* ابن عبدربه، احمد (1372‌ق)، العقد الفرید، تحقیق محمد سعید العریان، بیروت، دارالفکر.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* ابن قتیبه (1960م)، المعارف، قاهره، چاپ ثروت عکاشه.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* ابن قتیبه (1960م)، المعارف، قاهره، چاپ ثروت عکاشه.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* ابن ‌قتیبه، عبدالله ‌بن مسلم (۱۹۶۰‌م)، المعارف، قم، مطبعه دارالکتاب.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* ابن ‌قتیبه، عبدالله ‌بن مسلم (۱۹۶۰‌م)، المعارف، قم، مطبعه دارالکتاب.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* ابنکثیر، اسماعیل ‌بن عمر (۱۴۱۸ق/۱۳۷۶ق)، البدایة والنهدایه، تحقیق احمد عبدالوهاب فتیح، قاهره ـ مصر، دارالحدیث.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* ابن‌ کلبی، (۱۴۰۸ق/۱۹۸۸م)، نسب مَعَدّ والیمن‌الکبیر، بیروت، چاپ ناجی حسن.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* ابن‌ کلبی، (۱۴۰۸ق/۱۹۸۸م)، نسب مَعَدّ والیمن‌الکبیر، بیروت، چاپ ناجی حسن.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* ابن کلبی، هشام ‌بن محمد (1348ق)، الأصنام، ترجمه محمدرضا جلالی نایینی، تهران، نشر نو.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* ابن کلبی، هشام ‌بن محمد (1348ق)، الأصنام، ترجمه محمدرضا جلالی نایینی، تهران، نشر نو.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l48">خط ۴۸:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۴۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* ابن هشام، عبدالملک (1979‌م)، التیجان فی الملوک الحمیر، به کوشش عبدالعزیز مقالح، صنعا.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* ابن هشام، عبدالملک (1979‌م)، التیجان فی الملوک الحمیر، به کوشش عبدالعزیز مقالح، صنعا.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* ابن ‌حائک (1989م)، کتاب الأکلیل، بغداد، چاپ محمد بن على اکوع.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* ابن ‌حائک (1989م)، کتاب الأکلیل، بغداد، چاپ محمد بن على اکوع.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* ابوزهره، محمد (1373ش)، خاتم پیامبران، جلد سوم، ترجمه حسین صابری، بی­جا، انتشارات آستان قدس رضوی.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* التهایم، فرانتس (1369‌ش)، کمک‌های اقتصادی در دوران باستان، ترجمه امیرهوشنگ امینی، تهران، سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* الحوالی، محمد‌ بن علی الاکوع (1402‌ق)، الوثائق السیاسیة الیمنة، بغداد، دراالحریة للطباعة، چاپ اول.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* برّو، توفیق (1988م)، تاریخ ‌العرب‌القدیم، دمشق، بی‌نا.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* برّو، توفیق (1988م)، تاریخ ‌العرب‌القدیم، دمشق، بی‌نا.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* پروکوپیوس (1365م)، جنگ‌های ایران و روم، ترجمه محمد سعیدی، تهران، انشتارات علمی و فرهنگی.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* جوادعلی (۱۹۷۶م)، المفصل فی تاریخ ‌العرب قبل الاسلام، بیروت، دار احیاء التراث العربی.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* جوادعلی (۱۹۷۶م)، المفصل فی تاریخ ‌العرب قبل الاسلام، بیروت، دار احیاء التراث العربی.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* حتی، فیلیپ (1366ش)، تاریخ عرب، ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران، نشر آگاه.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* حسنی، علی‌اکبر (1373ش)، تاریخ تحلیلی و سیاسی اسلام از دوران جاهلیت تا عصر امویان، تهران، دفتر نشر و فرهنگ اسلامی.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* حمزه اصفهانی حمزة ‌‌بن حسن، (بی­تا)، تاریخ سنی ملوک‌الارض و الانبیاء علیهم‌ الصلاة و السلام، بیروت، دار مکتبة الحیاة.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* حمزه اصفهانی حمزة ‌‌بن حسن، (بی­تا)، تاریخ سنی ملوک‌الارض و الانبیاء علیهم‌ الصلاة و السلام، بیروت، دار مکتبة الحیاة.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* دینوری، احمد‌ بن داود (1960م)، اخبار الطوال، قاهره، چاپ عبدالمنعم عمر.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* دینوری، احمد‌ بن داود (1960م)، اخبار الطوال، قاهره، چاپ عبدالمنعم عمر.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* رامیار، محمود (1371ش)، در آستانه سالزاد پیامبر9 ، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* سالم، عبدالعزیز (1971م.) تاریخ ‌العرب فی عصر الجاهلیه، نشر دارالنهضه.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* سالم، عبدالعزیز (1971م.) تاریخ ‌العرب فی عصر الجاهلیه، نشر دارالنهضه.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* سعد زغلول عبدالحمید (1976م)، فی تاریخ ‌العرب قبل الاسلام، بیروت.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* سعد زغلول عبدالحمید (1976م)، فی تاریخ ‌العرب قبل الاسلام، بیروت.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l66">خط ۶۶:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۵۲:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* سالم، عبدالعزیز (بی‌تا)، تاریخ‌العرب فی عصر الجاهلیه، بیروت، دارالنهضة العربیة.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* سالم، عبدالعزیز (بی‌تا)، تاریخ‌العرب فی عصر الجاهلیه، بیروت، دارالنهضة العربیة.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* عفیف، احمد جابر و دیگران (۱۴۱۲ق/۱۹۹۲م)، الموسوعة الیمنیة، صنعا.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* عفیف، احمد جابر و دیگران (۱۴۱۲ق/۱۹۹۲م)، الموسوعة الیمنیة، صنعا.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* غویدی، اغناطیوس (1986‌م)، محاضرات فی تاریخ الیمن و الجزیرةالعربیه قبل الاسلام، ترجمه ابراهیم سامرایی، لبنان، دارالحدثه.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* کحاله، عمررضا (بی‌تا)، معجم قبائل العرب، بیروت، مؤسسة الرساله.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* کحاله، عمررضا (بی‌تا)، معجم قبائل العرب، بیروت، مؤسسة الرساله.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* مسعودی، علی ‌بن حسین (1349)، التنبیه و الااشراف، ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* مقدسی، مطهر‌ بن طاهر (1374‌ش)، آفرینش و تاریخ، ترجمه محمدرضا ‌شفیعى کدکنى، تهران، آگه، چاپ اول.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* ملایری، محمدمهدی (1379‌ش)، تاریخ و فرهنگ ایران در دوران انتقال از عصر ساسانى به عصر اسلامى‌، محمدمهدى ملایرى‌، تهران، توس‌.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* منتظرالقائم، اصغر (1380ش)، نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت: قرن اول هجری، قم، بوستان کتاب.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* منتظرالقائم، اصغر (1380ش)، نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت: قرن اول هجری، قم، بوستان کتاب.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* نولدکه (بی‌تا)، تاریخ ایرانیان و عرب‌ها در زمان ساسانیان، ترجمه عباس زریاب خوئی، تهران، انجمن آثار ملی.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* همدانی، حسن ‌بن احمد (1989م)، صفه جزیرةالعرب، تحقیق محمد‌ بن علی الاکوع، بغداد، دارالشئون ـ الثقافة العامه.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* یعقوبی، احمد ‌بن واضح (1358ق)، تاریخ یعقوبی، نجف، مکتبة المرتضوی .</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{پایان}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{پایان}}</div></td></tr> <!-- diff cache key wiki_fa:diff:1.41:old-69779:rev-69780:php=table --> </table> Salar2 https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86&diff=69779&oldid=prev Salar2: /* منابع */ 2026-09-14T07:47:31Z <p><span class="autocomment">منابع</span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۴ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۱۷</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l24">خط ۲۴:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۴:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{پانویس}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{پانویس}}</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==منابع==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==منابع==</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">{{منابع}}</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{برگرفتگی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{برگرفتگی</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>  | پیش از لینک =  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>  | پیش از لینک =  </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l74">خط ۷۴:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۷۵:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* همدانی، حسن ‌بن احمد (1989م)، صفه جزیرةالعرب، تحقیق محمد‌ بن علی الاکوع، بغداد، دارالشئون ـ الثقافة العامه.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* همدانی، حسن ‌بن احمد (1989م)، صفه جزیرةالعرب، تحقیق محمد‌ بن علی الاکوع، بغداد، دارالشئون ـ الثقافة العامه.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* یعقوبی، احمد ‌بن واضح (1358ق)، تاریخ یعقوبی، نجف، مکتبة المرتضوی .</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* یعقوبی، احمد ‌بن واضح (1358ق)، تاریخ یعقوبی، نجف، مکتبة المرتضوی .</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">{{پایان}}</ins></div></td></tr> <!-- diff cache key wiki_fa:diff:1.41:old-69778:rev-69779:php=table --> </table> Salar2 https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86&diff=69778&oldid=prev Salar2: /* منابع */ 2026-09-14T07:47:13Z <p><span class="autocomment">منابع</span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۴ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۱۷</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l30">خط ۳۰:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳۰:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>  | توضیحات منبع = میقات حج، شماره 117</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>  | توضیحات منبع = میقات حج، شماره 117</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>}}</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* آربری، آ.ج برتولد اشپولر، آن. ک.س. لمبتون، برنارد لوئیس، مونت گمری وات، پی.ام.هولت (1385ش)، تاریخ اسلام، ترجمه احمد آرام، تهران، انتشارات امیرکبیر.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* ابن اثیر، علی ‌بن محمد (بی‌تا)، اسد الغابه فی معرفة الصحابه، بیروت، دار الاحیاء التراث العربی.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* ابن حجر عسقلانی (1415‌ق)، الاصابة فی تمییز الصحابه، بیروت، دارالکتب الاسلامیه.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* ابن‌ حزم، علی‌ بن احمد (۱۹۸۲م)، جمهرة انساب‌ العرب، قاهره، چاپ عبدالسلام محمد هارون.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* ابن خلدون، عبدالرحمان‌ بن محمد (1408ق)، تاریخ ابن خلدون، بیروت، دارالفکر، چاپ دوم.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* ابن‌ درید، محمد‌ بن حسن (۱۳۹۹ق/۱۹۷۹م)، کتاب الاشتقاق، بغداد، چاپ عبدالسلام محمد هارون.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* ابن سعد، محمد (1410ق)، الطبقات الکبری، دراسه و تحقیق محمد عبدالقادر عطا، بیروت، دارالکتب العلمیه.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* ابن سعید مغربی (1402ق)، نشوة الطرب فی تاریخ جاهلیة العرب، عمان، چاپ نصرت عبدالرحمان.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* ابن عبدربه، احمد (1372‌ق)، العقد الفرید، تحقیق محمد سعید العریان، بیروت، دارالفکر.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* ابن قتیبه (1960م)، المعارف، قاهره، چاپ ثروت عکاشه.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* ابن ‌قتیبه، عبدالله ‌بن مسلم (۱۹۶۰‌م)، المعارف، قم، مطبعه دارالکتاب.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* ابنکثیر، اسماعیل ‌بن عمر (۱۴۱۸ق/۱۳۷۶ق)، البدایة والنهدایه، تحقیق احمد عبدالوهاب فتیح، قاهره ـ مصر، دارالحدیث.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* ابن‌ کلبی، (۱۴۰۸ق/۱۹۸۸م)، نسب مَعَدّ والیمن‌الکبیر، بیروت، چاپ ناجی حسن.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* ابن کلبی، هشام ‌بن محمد (1348ق)، الأصنام، ترجمه محمدرضا جلالی نایینی، تهران، نشر نو.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* ابن‌ هشام، عبدالملک‌ بن هشام (1355ق/1936م) السیرة النبویة، قاهره، چاپ مصطفی سقا، ابراهیم ابیاری و عبدالحفیظ‌ شلبی، چاپ افست بیروت.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* ابن هشام، عبدالملک (1979‌م)، التیجان فی الملوک الحمیر، به کوشش عبدالعزیز مقالح، صنعا.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* ابن ‌حائک (1989م)، کتاب الأکلیل، بغداد، چاپ محمد بن على اکوع.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* ابوزهره، محمد (1373ش)، خاتم پیامبران، جلد سوم، ترجمه حسین صابری، بی­جا، انتشارات آستان قدس رضوی.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* التهایم، فرانتس (1369‌ش)، کمک‌های اقتصادی در دوران باستان، ترجمه امیرهوشنگ امینی، تهران، سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* الحوالی، محمد‌ بن علی الاکوع (1402‌ق)، الوثائق السیاسیة الیمنة، بغداد، دراالحریة للطباعة، چاپ اول.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* برّو، توفیق (1988م)، تاریخ ‌العرب‌القدیم، دمشق، بی‌نا.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* پروکوپیوس (1365م)، جنگ‌های ایران و روم، ترجمه محمد سعیدی، تهران، انشتارات علمی و فرهنگی.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* جوادعلی (۱۹۷۶م)، المفصل فی تاریخ ‌العرب قبل الاسلام، بیروت، دار احیاء التراث العربی.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* حتی، فیلیپ (1366ش)، تاریخ عرب، ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران، نشر آگاه.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* حسنی، علی‌اکبر (1373ش)، تاریخ تحلیلی و سیاسی اسلام از دوران جاهلیت تا عصر امویان، تهران، دفتر نشر و فرهنگ اسلامی.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* حمزه اصفهانی حمزة ‌‌بن حسن، (بی­تا)، تاریخ سنی ملوک‌الارض و الانبیاء علیهم‌ الصلاة و السلام، بیروت، دار مکتبة الحیاة.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* دینوری، احمد‌ بن داود (1960م)، اخبار الطوال، قاهره، چاپ عبدالمنعم عمر.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* رامیار، محمود (1371ش)، در آستانه سالزاد پیامبر9 ، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* سالم، عبدالعزیز (1971م.) تاریخ ‌العرب فی عصر الجاهلیه، نشر دارالنهضه.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* سعد زغلول عبدالحمید (1976م)، فی تاریخ ‌العرب قبل الاسلام، بیروت.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* صالح احمد، علی (1384‌ش)، عرب کهن در آستانه بعثت، ترجمه هادی انصاری، بی‌جا، انتشارات امیرکبیر.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* صالح احمد، علی (۲۰۰3م)، تاریخ ‌العرب القدیم و البعثة النبویة، بیروت، ‌شرکه المعبوعات للتوزیع و النشر.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* طبری، محمد ‌بن جریر (بی­تا)، تاریخ الرسل و الملوک، مطبعة الحسینیة المصریه.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* سالم، عبدالعزیز (بی‌تا)، تاریخ‌العرب فی عصر الجاهلیه، بیروت، دارالنهضة العربیة.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* عفیف، احمد جابر و دیگران (۱۴۱۲ق/۱۹۹۲م)، الموسوعة الیمنیة، صنعا.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* غویدی، اغناطیوس (1986‌م)، محاضرات فی تاریخ الیمن و الجزیرةالعربیه قبل الاسلام، ترجمه ابراهیم سامرایی، لبنان، دارالحدثه.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* کحاله، عمررضا (بی‌تا)، معجم قبائل العرب، بیروت، مؤسسة الرساله.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* مسعودی، علی ‌بن حسین (1349)، التنبیه و الااشراف، ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* مقدسی، مطهر‌ بن طاهر (1374‌ش)، آفرینش و تاریخ، ترجمه محمدرضا ‌شفیعى کدکنى، تهران، آگه، چاپ اول.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* ملایری، محمدمهدی (1379‌ش)، تاریخ و فرهنگ ایران در دوران انتقال از عصر ساسانى به عصر اسلامى‌، محمدمهدى ملایرى‌، تهران، توس‌.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* منتظرالقائم، اصغر (1380ش)، نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت: قرن اول هجری، قم، بوستان کتاب.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* نولدکه (بی‌تا)، تاریخ ایرانیان و عرب‌ها در زمان ساسانیان، ترجمه عباس زریاب خوئی، تهران، انجمن آثار ملی.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* همدانی، حسن ‌بن احمد (1989م)، صفه جزیرةالعرب، تحقیق محمد‌ بن علی الاکوع، بغداد، دارالشئون ـ الثقافة العامه.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* یعقوبی، احمد ‌بن واضح (1358ق)، تاریخ یعقوبی، نجف، مکتبة المرتضوی .</ins></div></td></tr> <!-- diff cache key wiki_fa:diff:1.41:old-69776:rev-69778:php=table --> </table> Salar2 https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86&diff=69776&oldid=prev Salar2: Salar2 صفحهٔ قبیله حمیر را به حمیریان منتقل کرد 2026-09-14T07:33:08Z <p>Salar2 صفحهٔ <a href="/view/%D9%82%D8%A8%DB%8C%D9%84%D9%87_%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%B1" class="mw-redirect" title="قبیله حمیر">قبیله حمیر</a> را به <a href="/view/%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86" title="حمیریان">حمیریان</a> منتقل کرد</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۴ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۰۳</td> </tr><tr><td colspan="4" class="diff-notice" lang="fa"><div class="mw-diff-empty">(بدون تفاوت)</div> </td></tr> <!-- diff cache key wiki_fa:diff:1.41:old-69775:rev-69776 --> </table> Salar2 https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86&diff=69775&oldid=prev Kamran در ‏۱۴ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۳۲ 2026-09-14T07:32:22Z <p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۴ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۰۲</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l7">خط ۷:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۷:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تاریخ ملوک حمیر به دلیل پیچیدگی، یکی از دشوارترین بخش‌های تاریخ یمن است &lt;ref&gt;حمزه اصفهانی، بی‌تا، صص113-114&lt;/ref&gt;. باستان‌شناسان با یافتن کتیبه‌ها، ابعاد جدیدی از این تاریخ را روشن کرده‌اند &lt;ref&gt;سعد زغلول عبدالحمید، 1976م، صص170-180&lt;/ref&gt;.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تاریخ ملوک حمیر به دلیل پیچیدگی، یکی از دشوارترین بخش‌های تاریخ یمن است &lt;ref&gt;حمزه اصفهانی، بی‌تا، صص113-114&lt;/ref&gt;. باستان‌شناسان با یافتن کتیبه‌ها، ابعاد جدیدی از این تاریخ را روشن کرده‌اند &lt;ref&gt;سعد زغلول عبدالحمید، 1976م، صص170-180&lt;/ref&gt;.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>===دوره <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اول &lt;ref&gt;۱۱۵ </del>پیش از میلاد تا ۳۰۰ میلادی<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/ref&gt;</del>===</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>===دوره <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اول؛ 115 </ins>پیش از میلاد تا ۳۰۰ میلادی===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در این دوره، پادشاهان با القاب «ملک سبأ و ذورَیْدان» شناخته می‌شدند &lt;ref&gt;جوادعلی، 1976، ج2، ص516&lt;/ref&gt;. از مشهورترین ملوک این دوره، «اِل‌شرح یَحضُب» است که بنای قصر غمدان را ساخت &lt;ref&gt;ابن حائک، 1989م، ص19&lt;/ref&gt;. ویژگی این دوران، رونق تجاری، ثبات اقتصادی و تلاش برای گسترش نفوذ در حبشه و آفریقا بود &lt;ref&gt;سالم، 1971م، صص140-141&lt;/ref&gt;. در این دوره، حمیریان با دولت‌های همجوار همچون قتبان و حضرموت درگیر بودند و گاه بر آن‌ها چیره می‌شدند &lt;ref&gt;جوادعلی، 1976م، ج2، صص516-524&lt;/ref&gt;.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در این دوره، پادشاهان با القاب «ملک سبأ و ذورَیْدان» شناخته می‌شدند &lt;ref&gt;جوادعلی، 1976، ج2، ص516&lt;/ref&gt;. از مشهورترین ملوک این دوره، «اِل‌شرح یَحضُب» است که بنای قصر غمدان را ساخت &lt;ref&gt;ابن حائک، 1989م، ص19&lt;/ref&gt;. ویژگی این دوران، رونق تجاری، ثبات اقتصادی و تلاش برای گسترش نفوذ در حبشه و آفریقا بود &lt;ref&gt;سالم، 1971م، صص140-141&lt;/ref&gt;. در این دوره، حمیریان با دولت‌های همجوار همچون قتبان و حضرموت درگیر بودند و گاه بر آن‌ها چیره می‌شدند &lt;ref&gt;جوادعلی، 1976م، ج2، صص516-524&lt;/ref&gt;.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>===دوره دوم یا دوره <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«تبابعه» &lt;ref&gt;۳۰۰ </del>تا ۵۲۵ میلادی<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/ref&gt;</del>===</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>===دوره دوم یا دوره <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«تبابعه»؛ 300 </ins>تا ۵۲۵ میلادی===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>این دوره با لقب «تبابعه» شناخته می‌شود &lt;ref&gt;برّو، 1988م، ص82&lt;/ref&gt;. مشهورترین پادشاه این عصر، «شَمَّر یُهَرْعِش» یا «تُبَّع بزرگ» است که افسانه‌های فتوحات گسترده‌ای به او نسبت داده‌اند &lt;ref&gt;صالح احمد، 1384ش، ص44&lt;/ref&gt;. یکی از نقاط عطف این دوران، تخریب سد مأرب که در منابع اسلامی به «سیل العرم» شهره است، ضربه‌ای مهلک بر اقتصاد کشاورزی آنان وارد کرد و موجبات مهاجرت قبایل و تضعیف قدرت مرکزی را فراهم ساخت &lt;ref&gt;ابن خلدون، 1408ق، ج2، صص300-302&lt;/ref&gt;.   </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>این دوره با لقب «تبابعه» شناخته می‌شود &lt;ref&gt;برّو، 1988م، ص82&lt;/ref&gt;. مشهورترین پادشاه این عصر، «شَمَّر یُهَرْعِش» یا «تُبَّع بزرگ» است که افسانه‌های فتوحات گسترده‌ای به او نسبت داده‌اند &lt;ref&gt;صالح احمد، 1384ش، ص44&lt;/ref&gt;. یکی از نقاط عطف این دوران، تخریب سد مأرب که در منابع اسلامی به «سیل العرم» شهره است، ضربه‌ای مهلک بر اقتصاد کشاورزی آنان وارد کرد و موجبات مهاجرت قبایل و تضعیف قدرت مرکزی را فراهم ساخت &lt;ref&gt;ابن خلدون، 1408ق، ج2، صص300-302&lt;/ref&gt;.   </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l21">خط ۲۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== حمیر و اسلام==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== حمیر و اسلام==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پیامبر &lt;ref&gt;ص&lt;/ref&gt; برای ملوک حمیر، از جمله حارث بن عبدکلال، نعیم بن عبدکلال و زرعة بن سیف، نامه‌هایی ارسال فرمودند و آنان را به اسلام فراخواندند &lt;ref&gt;حمیدالله، 1983م، صص170-175&lt;/ref&gt;. در سال نهم هجری &lt;ref&gt;عام الوفود&lt;/ref&gt;، پس از غزوه تبوک، هیئت‌هایی از قبایل یمن و حمیر برای بیعت با پیامبر به مدینه آمدند. رسول خدا &lt;ref&gt;ص&lt;/ref&gt; نیز مبلغانی همچون عیاش بن ابی‌ربیعه و معاذ بن جبل را برای تعلیم دین و جمع‌آوری زکات به یمن گسیل داشتند &lt;ref&gt;ابن هشام، 1355ش، ج2، ص590&lt;/ref&gt;.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پیامبر &lt;ref&gt;ص&lt;/ref&gt; برای ملوک حمیر، از جمله حارث بن عبدکلال، نعیم بن عبدکلال و زرعة بن سیف، نامه‌هایی ارسال فرمودند و آنان را به اسلام فراخواندند &lt;ref&gt;حمیدالله، 1983م، صص170-175&lt;/ref&gt;. در سال نهم هجری &lt;ref&gt;عام الوفود&lt;/ref&gt;، پس از غزوه تبوک، هیئت‌هایی از قبایل یمن و حمیر برای بیعت با پیامبر به مدینه آمدند. رسول خدا &lt;ref&gt;ص&lt;/ref&gt; نیز مبلغانی همچون عیاش بن ابی‌ربیعه و معاذ بن جبل را برای تعلیم دین و جمع‌آوری زکات به یمن گسیل داشتند &lt;ref&gt;ابن هشام، 1355ش، ج2، ص590&lt;/ref&gt;.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">==پانویس==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">{{پانویس}}</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">==منابع==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">{{برگرفتگی</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> | پیش از لینک = </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> | منبع = عملکرد و حضور قبیله حمیر در تحولات پیش و پس از اسلام (دوران پیامبر«ص»)</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> | لینک = http://miqat.hajj.ir/article_158060.html</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> | توضیحات منبع = میقات حج، شماره 117</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">}}</ins></div></td></tr> <!-- diff cache key wiki_fa:diff:1.41:old-69774:rev-69775:php=table --> </table> Kamran https://wikihaj.com/index.php?title=%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86&diff=69774&oldid=prev Kamran: صفحه‌ای تازه حاوی «'''حمیریان'''، یکی از قدرتمندترین پادشاهی‌های باستان در یمن بود که نسب آنان به حمر بن سبأ می‌رسد. قلمرو این پادشاهی با مرکزیت شهر ظفار، بازه‌ای طولانی از دوران باستان تا ظهور اسلام را در بر می‌گرفت. حیات سیاسی حمیر با دو دوره اصلی متمایز می‌شو...» ایجاد کرد 2026-09-14T07:29:38Z <p>صفحه‌ای تازه حاوی «&#039;&#039;&#039;حمیریان&#039;&#039;&#039;، یکی از قدرتمندترین پادشاهی‌های باستان در یمن بود که نسب آنان به حمر بن سبأ می‌رسد. قلمرو این پادشاهی با مرکزیت شهر ظفار، بازه‌ای طولانی از دوران باستان تا ظهور اسلام را در بر می‌گرفت. حیات سیاسی حمیر با دو دوره اصلی متمایز می‌شو...» ایجاد کرد</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>&#039;&#039;&#039;حمیریان&#039;&#039;&#039;، یکی از قدرتمندترین پادشاهی‌های باستان در یمن بود که نسب آنان به حمر بن سبأ می‌رسد. قلمرو این پادشاهی با مرکزیت شهر ظفار، بازه‌ای طولانی از دوران باستان تا ظهور اسلام را در بر می‌گرفت. حیات سیاسی حمیر با دو دوره اصلی متمایز می‌شود: دوره نخست &lt;ref&gt;رونق تجاری و ثبات اقتصادی&lt;/ref&gt; و دوره دوم &lt;ref&gt;دوران تبابعه و پس از تخریب سد مأرب&lt;/ref&gt;. حمیریان در میان رقابت‌های قدرت میان ساسانیان و بیزانس، نقشی کلیدی در توازن سیاسی و مسیرهای تجاری داشتند و در نهایت در سال نهم اسلام را پذیرفتند.<br /> == نسب‌شناسی و هویت حمیر ==<br /> نسبت حمیریان در منابع تاریخی اسلامی، به حمر بن سبأ بازگردانده شده که گفته شده حمیر نخستین پادشاهی بود که تاج یاقوتی بر سر نهاد و پس از پدرش، سبأ، در شهر مأرب مستقر شد &lt;ref&gt;ابن قتیبه، 1960م، ص26؛ دینوری، 1960م، ص10؛ ابن سعید مغربی، 1402ق، ج1، صص97-98&lt;/ref&gt;. طوایف مختلف حمیر از فرزندان او منشعب شده‌اند که میان مورخان در شمار آن‌ها اختلاف است؛ برخی آن‌ها را پنج تن &lt;ref&gt;مالک، عامر، سعد، وائله و عَمرو&lt;/ref&gt; و برخی دیگر تا نه تن ذکر کرده‌اند &lt;ref&gt;ابن قتیبه، 1960م، ج1، صص103-104؛ ابن کلبی، 1408ق، ج2، ص534؛ ابن حزم، 1982م، ج1، ص432؛ ابن خلدون، 1408ق، ج2، صص54 و290&lt;/ref&gt;.<br /> == قلمرو و سکونتگاه‌ها==<br /> پایتخت حمیریان شهر «ظفار» در مغرب صنعا بود &lt;ref&gt;جوادعلی، 1976م، ج2، ص495&lt;/ref&gt;. سرزمین آن‌ها «ذی‌ریدان» نام داشت و دژ معروفشان «ریدان» بود. قلمرو حمیریان با نام «اقلیم حِمیَر» شناخته می‌شد که از صنعا در شمال تا عدن در جنوب، و از شبوه در شرق تا سواحل دریا در غرب گسترده بود &lt;ref&gt;منتظرالقائم، 1380ش، ص66&lt;/ref&gt;. <br /> اریخ سیاسی و دوره‌های حاکمیت<br /> تاریخ ملوک حمیر به دلیل پیچیدگی، یکی از دشوارترین بخش‌های تاریخ یمن است &lt;ref&gt;حمزه اصفهانی، بی‌تا، صص113-114&lt;/ref&gt;. باستان‌شناسان با یافتن کتیبه‌ها، ابعاد جدیدی از این تاریخ را روشن کرده‌اند &lt;ref&gt;سعد زغلول عبدالحمید، 1976م، صص170-180&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> ===دوره اول &lt;ref&gt;۱۱۵ پیش از میلاد تا ۳۰۰ میلادی&lt;/ref&gt;===<br /> در این دوره، پادشاهان با القاب «ملک سبأ و ذورَیْدان» شناخته می‌شدند &lt;ref&gt;جوادعلی، 1976، ج2، ص516&lt;/ref&gt;. از مشهورترین ملوک این دوره، «اِل‌شرح یَحضُب» است که بنای قصر غمدان را ساخت &lt;ref&gt;ابن حائک، 1989م، ص19&lt;/ref&gt;. ویژگی این دوران، رونق تجاری، ثبات اقتصادی و تلاش برای گسترش نفوذ در حبشه و آفریقا بود &lt;ref&gt;سالم، 1971م، صص140-141&lt;/ref&gt;. در این دوره، حمیریان با دولت‌های همجوار همچون قتبان و حضرموت درگیر بودند و گاه بر آن‌ها چیره می‌شدند &lt;ref&gt;جوادعلی، 1976م، ج2، صص516-524&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> ===دوره دوم یا دوره «تبابعه» &lt;ref&gt;۳۰۰ تا ۵۲۵ میلادی&lt;/ref&gt;===<br /> این دوره با لقب «تبابعه» شناخته می‌شود &lt;ref&gt;برّو، 1988م، ص82&lt;/ref&gt;. مشهورترین پادشاه این عصر، «شَمَّر یُهَرْعِش» یا «تُبَّع بزرگ» است که افسانه‌های فتوحات گسترده‌ای به او نسبت داده‌اند &lt;ref&gt;صالح احمد، 1384ش، ص44&lt;/ref&gt;. یکی از نقاط عطف این دوران، تخریب سد مأرب که در منابع اسلامی به «سیل العرم» شهره است، ضربه‌ای مهلک بر اقتصاد کشاورزی آنان وارد کرد و موجبات مهاجرت قبایل و تضعیف قدرت مرکزی را فراهم ساخت &lt;ref&gt;ابن خلدون، 1408ق، ج2، صص300-302&lt;/ref&gt;. <br /> <br /> == روابط خارجی و توازن قدرت ==<br /> حمیریان در سیاست خارجی خود، به‌عنوان قدرت سوم در کنار دو امپراتوری بزرگ ایران &lt;ref&gt;ساسانیان&lt;/ref&gt; و روم &lt;ref&gt;بیزانس&lt;/ref&gt; عمل می‌کردند &lt;ref&gt;صالح احمد، 1384ش، صص50-55&lt;/ref&gt;. روابط آنان با همسایگان، همواره متأثر از رقابت‌های تجاری و ایدئولوژیک بود. در دوره‌هایی، حمیریان با قبایل قدرتمند دیگر نظیر «کِنده» متحد شدند تا نفوذ خود را بر قبایل بیابان‌نشین تثبیت کنند. همچنین رقابت با حبشه بر سر کنترل مسیرهای تجاری دریای سرخ، از محورهای اصلی دیپلماسی آنان بود که گاه به جنگ‌های خونین و دخالت‌های نظامی منجر می‌شد &lt;ref&gt;جوادعلی، 1976م، ج3، صص400-410&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == حیات دینی==<br /> حیات دینی در حمیر تحولات گسترده‌ای را تجربه کرد. در ابتدا، بت‌پرستی و پرستش خدایانی همچون «نَسر» رواج داشت &lt;ref&gt;ابن کلبی، 1964م، ص12&lt;/ref&gt;. با گسترش روابط تجاری و سیاسی، ادیان توحیدی یهودیت و مسیحیت به تدریج در یمن نفوذ یافتند. دوره پادشاهی «ذونواس» &lt;ref&gt;یوسف اسأر&lt;/ref&gt;، که به دین یهود گرویده بود، نقطه عطفی در تاریخ دینی حمیر محسوب می‌شود که با تنش‌های مذهبی میان حمیریان و مسیحیانِ تحت حمایت حبشه گره خورد &lt;ref&gt;طبری، 1387ق، ج2، ص120&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == حمیر و اسلام==<br /> پیامبر &lt;ref&gt;ص&lt;/ref&gt; برای ملوک حمیر، از جمله حارث بن عبدکلال، نعیم بن عبدکلال و زرعة بن سیف، نامه‌هایی ارسال فرمودند و آنان را به اسلام فراخواندند &lt;ref&gt;حمیدالله، 1983م، صص170-175&lt;/ref&gt;. در سال نهم هجری &lt;ref&gt;عام الوفود&lt;/ref&gt;، پس از غزوه تبوک، هیئت‌هایی از قبایل یمن و حمیر برای بیعت با پیامبر به مدینه آمدند. رسول خدا &lt;ref&gt;ص&lt;/ref&gt; نیز مبلغانی همچون عیاش بن ابی‌ربیعه و معاذ بن جبل را برای تعلیم دین و جمع‌آوری زکات به یمن گسیل داشتند &lt;ref&gt;ابن هشام، 1355ش، ج2، ص590&lt;/ref&gt;.</div> Kamran