سکونت نامسلمان در عربستان - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Salar2 در ‏۲۰ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۴:۵۲

2026-09-20T04:52:06Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۰ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۲۲
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{در دست ویرایش\|ماه=[[شهریور]]\|روز=[[۲۹]]\|سال=[[۱۴۰۵]]\|کاربر=Salar2 }}~~

	~~[[رده:مقاله‌های در حال ویرایش]]~~
	'''سکونت نامسلمان در جزیرةالعرب''' از احکام فقهی پیرامون اقامت اهل ذمه، معاهدان و مشرکان در شبه‌جزیره عربستان است. بنا بر دیدگاه مشهور فقیهان فریقین، توطن و سکونت دائمی غیرمسلمانان در این سرزمین ممنوع است، هرچند درباره دایره جغرافیایی شمول این حکم و نیز احکام ورود موقت، تجارت یا عبور از آن، دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد.		'''سکونت نامسلمان در جزیرةالعرب''' از احکام فقهی پیرامون اقامت اهل ذمه، معاهدان و مشرکان در شبه‌جزیره عربستان است. بنا بر دیدگاه مشهور فقیهان فریقین، توطن و سکونت دائمی غیرمسلمانان در این سرزمین ممنوع است، هرچند درباره دایره جغرافیایی شمول این حکم و نیز احکام ورود موقت، تجارت یا عبور از آن، دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد.
	== روایات عدم جواز سکونت ==		== روایات عدم جواز سکونت ==

Salar2: /* منابع */

2026-09-20T04:51:34Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۰ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۲۱
خط ۲۵:		خط ۲۵:
	\| منبع = مقاله «آیا غیر مسلمان می تواند در جزیرة العرب سکونت کند؟»		\| منبع = مقاله «آیا غیر مسلمان می تواند در جزیرة العرب سکونت کند؟»
	\| لینک = http://miqat.hajj.ir/article_37190.html		\| لینک = http://miqat.hajj.ir/article_37190.html
	\| توضیحات منبع = نوشته ~~سید علی قاضی عسکر،~~ فصلنامه میقات حج، شماره 1		\| توضیحات منبع = نوشته یعقوب جعفری، فصلنامه میقات حج، شماره 1
	}}		}}

Salar2: /* ادله و روایات */

2026-09-20T04:51:03Z

ادله و روایات

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۰ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۲۱
خط ۳:		خط ۳:
	[[رده:مقاله‌های در حال ویرایش]]		[[رده:مقاله‌های در حال ویرایش]]
	'''سکونت نامسلمان در جزیرةالعرب''' از احکام فقهی پیرامون اقامت اهل ذمه، معاهدان و مشرکان در شبه‌جزیره عربستان است. بنا بر دیدگاه مشهور فقیهان فریقین، توطن و سکونت دائمی غیرمسلمانان در این سرزمین ممنوع است، هرچند درباره دایره جغرافیایی شمول این حکم و نیز احکام ورود موقت، تجارت یا عبور از آن، دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد.		'''سکونت نامسلمان در جزیرةالعرب''' از احکام فقهی پیرامون اقامت اهل ذمه، معاهدان و مشرکان در شبه‌جزیره عربستان است. بنا بر دیدگاه مشهور فقیهان فریقین، توطن و سکونت دائمی غیرمسلمانان در این سرزمین ممنوع است، هرچند درباره دایره جغرافیایی شمول این حکم و نیز احکام ورود موقت، تجارت یا عبور از آن، دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد.
			== روایات عدم جواز سکونت ==
	== ~~ادله و~~ روایات==		مستند اصلی عدم جواز سکونت نامسمانان در جزیره العرب در متون حدیثی، احادیث نبوی دال بر وصیت پیامبر(ص) در واپسین روزهای حیات مبنی بر اخراج یهود، نصاری و مشرکان از جزیرةالعرب و نفی اجتماع دو دین در این سرزمین است.<ref>حر عاملی، وسائل الشیعه، ج ۱۱، ص ۱۰۱؛ صحیح بخاری، ج ۴، ص ۲۱۲؛ سنن ابی‌داود، ج ۲، ص ۴۳؛ التاج الجامع للاصول، ج ۴، ص ۴۰۳.</ref>
	مستند اصلی ~~این حکم~~ در متون حدیثی، احادیث نبوی دال بر وصیت پیامبر(ص) در واپسین روزهای حیات مبنی بر اخراج یهود، نصاری و مشرکان از جزیرةالعرب و نفی اجتماع دو دین در این سرزمین است.<ref>حر عاملی، وسائل الشیعه، ج ۱۱، ص ۱۰۱؛ صحیح بخاری، ج ۴، ص ۲۱۲؛ سنن ابی‌داود، ج ۲، ص ۴۳؛ التاج الجامع للاصول، ج ۴، ص ۴۰۳.</ref>

	در منابع روایی شیعه نیز روایاتی وارد شده است که بر عدم جواز اقامت پایدار اهل ذمه در حرم و دارالهجره دلالت دارند؛ از جمله روایت علی بن جعفر از امام کاظم(ع) که توقف دائم غیرمسلمانان در مدینه را نفی کرده اما ورود در روز و خروج در شب را مجاز دانسته است، و نیز روایتی از امام صادق(ع) که بر خروج اهل ذمه از حرم و مدینه تصریح دارد.<ref>حر عاملی، وسائل الشیعه، ج ۱۱، ص ۱۰۱؛ نوری، مستدرک الوسائل، ج ۲، ص ۲۶۲.</ref> افزون بر این، به مفاد آیه ۲۸ سوره توبه مبنی بر منع تقرب مشرکان به مسجدالحرام نیز استناد شده است.<ref>طبرسی، مجمع البیان، ج ۵، ص ۳۲.</ref>		در منابع روایی شیعه نیز روایاتی وارد شده است که بر عدم جواز اقامت پایدار اهل ذمه در حرم و دارالهجره دلالت دارند؛ از جمله روایت علی بن جعفر از امام کاظم(ع) که توقف دائم غیرمسلمانان در مدینه را نفی کرده اما ورود در روز و خروج در شب را مجاز دانسته است، و نیز روایتی از امام صادق(ع) که بر خروج اهل ذمه از حرم و مدینه تصریح دارد.<ref>حر عاملی، وسائل الشیعه، ج ۱۱، ص ۱۰۱؛ نوری، مستدرک الوسائل، ج ۲، ص ۲۶۲.</ref> افزون بر این، به مفاد آیه ۲۸ سوره توبه مبنی بر منع تقرب مشرکان به مسجدالحرام نیز استناد شده است.<ref>طبرسی، مجمع البیان، ج ۵، ص ۳۲.</ref>

	== آرای فقیهان شیعه و اهل سنت ==		== آرای فقیهان شیعه و اهل سنت ==
	در فقه ~~امامیه،~~ فقهایی چون شیخ ~~طوسی،~~ محقق ~~حلی،~~ شهید ~~اول،~~ علامه ~~حلی،~~ شهید ثانی و صاحب جواهر اقامت و توطن اهل ذمه و مشرکان را در حجاز یا جزیرةالعرب غیرجایز شمرده و با استناد به سیره، روایات و ادعای اجماع، صلح بر سکونت آنان در این محدوده را باطل دانسته‌اند.<ref>شیخ طوسی، المبسوط، ج ۲، ص ۴۷؛ محقق حلی، شرائع الاسلام، ص ۹۴؛ شهید اول، الدروس الشرعیة، ص ۱۶۳؛ علامه حلی، تذکرة الفقهاء، ج ۱، ص ۴۴۵؛ منتهی المطلب، ص ۹۷۱؛ شهید ثانی، مسالک الافهام، ج ۱، ص ۱۲۴؛ نجفی، جواهر الکلام، ج ۲۱، ص ۲۸۹.</ref> در این میان درباره جواز حضور موقتِ چندروزه برای امور بازرگانی یا رساندن آذوقه اختلاف‌نظر وجود دارد.<ref>محقق حلی، شرائع الاسلام، ص ۹۴.</ref>		در فقه [[شیعه\|امامیه]]، فقهایی چون [[شیخ طوسی]]، [[محقق حلی]]، [[شهید اول]]، [[علامه حلی]]، [[شهید ثانی]] و صاحب جواهر اقامت و توطن [[اهل ذمه]] و مشرکان را در [[حجاز]] یا [[جزیرةالعرب]] غیرجایز شمرده و با استناد به سیره، روایات و ادعای اجماع، صلح بر سکونت آنان در این محدوده را باطل دانسته‌اند.<ref>شیخ طوسی، المبسوط، ج ۲، ص ۴۷؛ محقق حلی، شرائع الاسلام، ص ۹۴؛ شهید اول، الدروس الشرعیة، ص ۱۶۳؛ علامه حلی، تذکرة الفقهاء، ج ۱، ص ۴۴۵؛ منتهی المطلب، ص ۹۷۱؛ شهید ثانی، مسالک الافهام، ج ۱، ص ۱۲۴؛ نجفی، جواهر الکلام، ج ۲۱، ص ۲۸۹.</ref> در این میان درباره جواز حضور موقتِ چندروزه برای امور بازرگانی یا رساندن آذوقه اختلاف‌نظر وجود دارد.<ref>محقق حلی، شرائع الاسلام، ص ۹۴.</ref>

	در فقه اهل ~~سنت،~~ مالک بن انس حکم اخراج را شامل سراسر سرزمین عرب دانسته و شافعی آن را ویژه حجاز و توابع آن شمرده و ورود کوتاه‌مدت با اذن حاکم را مجاز دانسته است. در مقابل، ابوحنیفه سکونت اهل ذمه را در حجاز جایز شمرده و ابن جریر طبری نیز این حکم را نه حکمی منحصر به جزیرةالعرب، بلکه تصمیمی در اختیار حاکم برای اخراج نامسلمانان از بلاد تحت سلطه اسلام—در فرض بی‌نیازی از خدمات آنان—تعریف کرده است.<ref>ماوردی، الاحکام السلطانیة، ص ۱۶۷؛ ابن قدامه، المغنی، ج ۱۰، ص ۶۰۳؛ ابن قیم جوزیه، احکام اهل الذمة، ص ۱۸۴؛ ابن حجر عسقلانی، فتح الباری، ج ۶، ص ۲۷۲.</ref>		در فقه [[اهل سنت]]، مالک بن انس حکم اخراج غیر مسلمانان را شامل سراسر سرزمین عرب دانسته و شافعی آن را ویژه حجاز و توابع آن شمرده و ورود کوتاه‌مدت با اذن حاکم را مجاز دانسته است. در مقابل، ابوحنیفه سکونت اهل ذمه را در حجاز جایز شمرده و ابن جریر طبری نیز این حکم را نه حکمی منحصر به جزیرةالعرب، بلکه تصمیمی در اختیار حاکم برای اخراج نامسلمانان از بلاد تحت سلطه اسلام—در فرض بی‌نیازی از خدمات آنان—تعریف کرده است.<ref>ماوردی، الاحکام السلطانیة، ص ۱۶۷؛ ابن قدامه، المغنی، ج ۱۰، ص ۶۰۳؛ ابن قیم جوزیه، احکام اهل الذمة، ص ۱۸۴؛ ابن حجر عسقلانی، فتح الباری، ج ۶، ص ۲۷۲.</ref>

	== قلمرو جغرافیایی حکم==		== قلمرو جغرافیایی حکم==
	درباره دامنه شمول این نهی، تفاسیر متعددی از مفهوم «حجاز» و «جزیرةالعرب» ارائه شده است. در تعاریف مضیّق، دایره حکم تنها بر مکه و ~~مدینه،~~ یا این دو شهر همراه با ~~طائف، خیبر،~~ فدک و یمامه منطبق دانسته شده است.<ref>محقق حلی، شرائع الاسلام، ص ۹۴؛ علامه حلی، منتهی المطلب، ص ۹۷۱؛ یاقوت حموی، معجم البلدان، ج ۲، ص ۲۱۸.</ref> در رویکردهای وسیع‌تر لغوی و جغرافیایی، جزیرةالعرب پهنه‌ای میان عدن تا عراق و عبادان، و از تهامه یا جده تا ~~شام—مشتمل~~ بر پنج ناحیه تهامه، حجاز، نجد، عروض و یمن—توصیف شده که دریاهای هند، فارس و شط فرات آن را در برگرفته‌اند.<ref>شهید اول، الدروس الشرعیة، ص ۱۶۳؛ نجفی، جواهر الکلام، ج ۲۱، ص ۲۹۱؛ یاقوت حموی، معجم البلدان، ج ۲، ص ۱۳۷؛ شوکانی، نیل الاوطار، ج ۸، ص ۶۵؛ ابن منظور، لسان العرب، ج ۴، ص ۱۳۴.</ref>		درباره دامنه شمول این نهی، تفاسیر متعددی از مفهوم «حجاز» و «جزیرةالعرب» ارائه شده است. در تعاریف مضیّق، دایره حکم تنها بر [[مکه]] و [[مدینه]]، یا این دو شهر همراه با [[شهر طائف\|طائف]]، [[خیبر]]، [[فدک]] و [[یمامه]] منطبق دانسته شده است.<ref>محقق حلی، شرائع الاسلام، ص ۹۴؛ علامه حلی، منتهی المطلب، ص ۹۷۱؛ یاقوت حموی، معجم البلدان، ج ۲، ص ۲۱۸.</ref> در رویکردهای وسیع‌تر لغوی و جغرافیایی، جزیرةالعرب پهنه‌ای میان [[عدن]] تا [[عراق]] و عبادان، و از [[تهامه]] یا [[جده]] تا [[شام]]—مشتمل بر پنج ناحیه تهامه، حجاز، نجد، عروض و یمن—توصیف شده که دریاهای هند، فارس و شط فرات آن را در برگرفته‌اند.<ref>شهید اول، الدروس الشرعیة، ص ۱۶۳؛ نجفی، جواهر الکلام، ج ۲۱، ص ۲۹۱؛ یاقوت حموی، معجم البلدان، ج ۲، ص ۱۳۷؛ شوکانی، نیل الاوطار، ج ۸، ص ۶۵؛ ابن منظور، لسان العرب، ج ۴، ص ۱۳۴.</ref>

	گروهی از فقها با توجه به مواردی چون استمرار حضور اهل ذمه در یمن، تعاریف عام و گسترده جغرافیایی از جزیرةالعرب را منطبق با مراد فقهی روایات ندانسته و حکم را ناظر به محدوده مشخصی چون حجاز یا حرمین تلقی کرده‌اند.<ref>علامه حلی، منتهی المطلب، ص ۹۷۱؛ نجفی، جواهر الکلام، ج ۲۱، ص ۲۹۱.</ref>		گروهی از فقها با توجه به مواردی چون استمرار حضور اهل ذمه در یمن، تعاریف عام و گسترده جغرافیایی از جزیرةالعرب را منطبق با مراد فقهی روایات ندانسته و حکم را ناظر به محدوده مشخصی چون حجاز یا حرمین تلقی کرده‌اند.<ref>علامه حلی، منتهی المطلب، ص ۹۷۱؛ نجفی، جواهر الکلام، ج ۲۱، ص ۲۹۱.</ref>

Salar2: صفحه‌ای تازه حاوی «{{جا:ویرایش}} '''سکونت نامسلمان در جزیرةالعرب''' از احکام فقهی پیرامون اقامت اهل ذمه، معاهدان و مشرکان در شبه‌جزیره عربستان است. بنا بر دیدگاه مشهور فقیهان فریقین، توطن و سکونت دائمی غیرمسلمانان در این سرزمین ممنوع است، هرچند درباره دایره جغراف...» ایجاد کرد

2026-09-20T04:31:04Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{جا:ویرایش}} '''سکونت نامسلمان در جزیرةالعرب''' از احکام فقهی پیرامون اقامت اهل ذمه، معاهدان و مشرکان در شبه‌جزیره عربستان است. بنا بر دیدگاه مشهور فقیهان فریقین، توطن و سکونت دائمی غیرمسلمانان در این سرزمین ممنوع است، هرچند درباره دایره جغراف...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{در دست ویرایش|ماه=[[شهریور]]|روز=[[۲۹]]|سال=[[۱۴۰۵]]|کاربر=Salar2 }}

[[رده:مقاله‌های در حال ویرایش]]
'''سکونت نامسلمان در جزیرةالعرب''' از احکام فقهی پیرامون اقامت اهل ذمه، معاهدان و مشرکان در شبه‌جزیره عربستان است. بنا بر دیدگاه مشهور فقیهان فریقین، توطن و سکونت دائمی غیرمسلمانان در این سرزمین ممنوع است، هرچند درباره دایره جغرافیایی شمول این حکم و نیز احکام ورود موقت، تجارت یا عبور از آن، دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد.

== ادله و روایات==
مستند اصلی این حکم در متون حدیثی، احادیث نبوی دال بر وصیت پیامبر(ص) در واپسین روزهای حیات مبنی بر اخراج یهود، نصاری و مشرکان از جزیرةالعرب و نفی اجتماع دو دین در این سرزمین است.<ref>حر عاملی، وسائل الشیعه، ج ۱۱، ص ۱۰۱؛ صحیح بخاری، ج ۴، ص ۲۱۲؛ سنن ابی‌داود، ج ۲، ص ۴۳؛ التاج الجامع للاصول، ج ۴، ص ۴۰۳.</ref>

در منابع روایی شیعه نیز روایاتی وارد شده است که بر عدم جواز اقامت پایدار اهل ذمه در حرم و دارالهجره دلالت دارند؛ از جمله روایت علی بن جعفر از امام کاظم(ع) که توقف دائم غیرمسلمانان در مدینه را نفی کرده اما ورود در روز و خروج در شب را مجاز دانسته است، و نیز روایتی از امام صادق(ع) که بر خروج اهل ذمه از حرم و مدینه تصریح دارد.<ref>حر عاملی، وسائل الشیعه، ج ۱۱، ص ۱۰۱؛ نوری، مستدرک الوسائل، ج ۲، ص ۲۶۲.</ref> افزون بر این، به مفاد آیه ۲۸ سوره توبه مبنی بر منع تقرب مشرکان به مسجدالحرام نیز استناد شده است.<ref>طبرسی، مجمع البیان، ج ۵، ص ۳۲.</ref>

== آرای فقیهان شیعه و اهل سنت ==
در فقه امامیه، فقهایی چون شیخ طوسی، محقق حلی، شهید اول، علامه حلی، شهید ثانی و صاحب جواهر اقامت و توطن اهل ذمه و مشرکان را در حجاز یا جزیرةالعرب غیرجایز شمرده و با استناد به سیره، روایات و ادعای اجماع، صلح بر سکونت آنان در این محدوده را باطل دانسته‌اند.<ref>شیخ طوسی، المبسوط، ج ۲، ص ۴۷؛ محقق حلی، شرائع الاسلام، ص ۹۴؛ شهید اول، الدروس الشرعیة، ص ۱۶۳؛ علامه حلی، تذکرة الفقهاء، ج ۱، ص ۴۴۵؛ منتهی المطلب، ص ۹۷۱؛ شهید ثانی، مسالک الافهام، ج ۱، ص ۱۲۴؛ نجفی، جواهر الکلام، ج ۲۱، ص ۲۸۹.</ref> در این میان درباره جواز حضور موقتِ چندروزه برای امور بازرگانی یا رساندن آذوقه اختلاف‌نظر وجود دارد.<ref>محقق حلی، شرائع الاسلام، ص ۹۴.</ref>

در فقه اهل سنت، مالک بن انس حکم اخراج را شامل سراسر سرزمین عرب دانسته و شافعی آن را ویژه حجاز و توابع آن شمرده و ورود کوتاه‌مدت با اذن حاکم را مجاز دانسته است. در مقابل، ابوحنیفه سکونت اهل ذمه را در حجاز جایز شمرده و ابن جریر طبری نیز این حکم را نه حکمی منحصر به جزیرةالعرب، بلکه تصمیمی در اختیار حاکم برای اخراج نامسلمانان از بلاد تحت سلطه اسلام—در فرض بی‌نیازی از خدمات آنان—تعریف کرده است.<ref>ماوردی، الاحکام السلطانیة، ص ۱۶۷؛ ابن قدامه، المغنی، ج ۱۰، ص ۶۰۳؛ ابن قیم جوزیه، احکام اهل الذمة، ص ۱۸۴؛ ابن حجر عسقلانی، فتح الباری، ج ۶، ص ۲۷۲.</ref>

== قلمرو جغرافیایی حکم==
درباره دامنه شمول این نهی، تفاسیر متعددی از مفهوم «حجاز» و «جزیرةالعرب» ارائه شده است. در تعاریف مضیّق، دایره حکم تنها بر مکه و مدینه، یا این دو شهر همراه با طائف، خیبر، فدک و یمامه منطبق دانسته شده است.<ref>محقق حلی، شرائع الاسلام، ص ۹۴؛ علامه حلی، منتهی المطلب، ص ۹۷۱؛ یاقوت حموی، معجم البلدان، ج ۲، ص ۲۱۸.</ref> در رویکردهای وسیع‌تر لغوی و جغرافیایی، جزیرةالعرب پهنه‌ای میان عدن تا عراق و عبادان، و از تهامه یا جده تا شام—مشتمل بر پنج ناحیه تهامه، حجاز، نجد، عروض و یمن—توصیف شده که دریاهای هند، فارس و شط فرات آن را در برگرفته‌اند.<ref>شهید اول، الدروس الشرعیة، ص ۱۶۳؛ نجفی، جواهر الکلام، ج ۲۱، ص ۲۹۱؛ یاقوت حموی، معجم البلدان، ج ۲، ص ۱۳۷؛ شوکانی، نیل الاوطار، ج ۸، ص ۶۵؛ ابن منظور، لسان العرب، ج ۴، ص ۱۳۴.</ref>

گروهی از فقها با توجه به مواردی چون استمرار حضور اهل ذمه در یمن، تعاریف عام و گسترده جغرافیایی از جزیرةالعرب را منطبق با مراد فقهی روایات ندانسته و حکم را ناظر به محدوده مشخصی چون حجاز یا حرمین تلقی کرده‌اند.<ref>علامه حلی، منتهی المطلب، ص ۹۷۱؛ نجفی، جواهر الکلام، ج ۲۱، ص ۲۹۱.</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}
==منابع==
{{برگرفتگی
| پیش از لینک =
| منبع = مقاله «آیا غیر مسلمان می تواند در جزیرة العرب سکونت کند؟»
| لینک = http://miqat.hajj.ir/article_37190.html
| توضیحات منبع = نوشته سید علی قاضی عسکر، فصلنامه میقات حج، شماره 1
}}