غزوه احزاب - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Kamran در ‏۷ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۱۴

2025-04-07T12:14:28Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۴۴
خط ۱:		خط ۱:
	[[پرونده:غزوه احزاب.jpg\|360px\|بندانگشتی\|نقشه غزوه احزاب]]'''غَزوه احزاب'''، یا '''خَندق'''، از مهم‌ترین [[غزوه\|غزوه‌های]] [[پیامبر اسلام(ص)]] در برابر مشرکان بود که سال پنجم قمری روی داد. ~~اهمیت غزوه احزاب بدین سبب بود~~ که ~~دشمنان مسلمانان~~ همه توان خود را برای نابودی ~~آنان~~ جمع کرده بودند و پس از آن دیگر نتوانستند به مسلمانان حمله کنند. طولانی‌شدن محاصره، سردشدن هوا و کمبود غذا برای سپاهیان و چارپایان سبب شد مشرکان دست از محاصره بردارند. این جنگ ابهت [[قریش]] را در هم شکست. پس از آن قریش هرگز توان حمله به مدینه را به دست نیاورد و در سال بعد ~~مجبور شد~~ با ~~بستن [[~~صلح ~~حدیبیه\|پیمان حدیبیه]] با مسلمانان، آنان را به رسمیت بشناسد.~~		[[پرونده:غزوه احزاب.jpg\|360px\|بندانگشتی\|نقشه غزوه احزاب]]'''غَزوه احزاب'''، یا '''خَندق'''، از مهم‌ترین [[غزوه\|غزوه‌های]] [[پیامبر اسلام(ص)]] در برابر مشرکان بود که سال پنجم قمری روی داد. قریش که همه توان خود را برای نابودی مسلمانان جمع کرده بودند در این جنگ شکست خوردند و پس از آن دیگر نتوانستند به مسلمانان حمله کنند و سال بعد در حدیبیه با مسلمانان صلح کردند. این جنگ را به جهت شرکت گروه‌های متعدد در آن برضد مسلمانان، احزاب می‌نامند. همچنین از آن رو که در آن مسلمانان برای دفاع از مدینه، خندق حفر کردند، به آن جنگ خندق گفته می‌شود. در آیاتی از [[قرآن]] از این نبرد سخن به میان آمده و سوره‌ای به نام [[سوره احزاب]] نام‌گذاری شده است.

	به جهت اهمیت این نبرد، در [[آیه\|آیاتی]] از [[قرآن]] از آن سخن به میان آمده و سوره‌ای به نام [[سوره احزاب]] نام‌گذاری شده است. این جنگ را به جهت شرکت گروه‌های متعدد در آن برضد مسلمانان، احزاب می‌نامند. همچنین از آن رو که در آن مسلمانان خندق حفر کردند، به آن خندق گفته می‌شود.

	احزاب پانزده یا بیست روز مدینه را محاصره کردند؛ اما نتوانستند از خندق عبور کنند. تنها پنج تن ازجمله [[عمرو بن ‌عبدود\|عَمرو بن ‌عَبدَود]] از باریکه‌ای در ~~طول خندق گذشتند.~~ از ~~میان مسلمانان تنها~~ [[~~امام علی(ع)~~]] ~~حاضر شد با او مبارزه کند. علی در نبردی تن‌به‌تن عمرو عبدود را~~ از ~~پا درآورد. با کشته‌شدن وی همراهان او فرار کردند. پیامبر~~ این ~~کار امام علی(ع) در~~ نبرد ~~خندق را برتر از اعمال همه امت خود تا روز~~ [[~~قیامت~~]] ~~دانست~~.

	== مفهوم‌شناسی ==		== مفهوم‌شناسی ==
	احزاب به معنای گروه‌ها<ref>النهایه، ج۱، ص۳۷۶، «حزب»؛ لسان العرب، ج۱، ص۳۰۸؛ تاج العروس ج۱، ص۴۱۶.</ref> نبردی که در آن [[قریش]] و هم‌پیمانانش از [[عرب]] و [[یهود]] در قالب چند گروه به [[مدینه]] یورش بردند. در این نبرد، [[پیامبر(ص)]] و [[مسلمان\|مسلمانان]] برای رویارویی با مهاجمان، در بخشی از مدینه به حفر خَندق پرداختند. از این روی، آن نبرد را خندق نیز نامیده‌اند.<ref>مجمع البیان، ج۸، ص۵۳۳؛ الکامل، ج۲، ص۱۷۸؛ فتح‌الباری، ج۷، ص۳۰۲.</ref> در زمان این غزوه اختلاف است. برخی آن را یک سال بعد از غزوه احد در شوال سال چهارم قمری<ref>المحبّر، ص۱۰، ۱۱۳؛ دلائل النبوه، ج۳، ص۳۹۳؛ اعلام الوری، ج۱، ص۱۹۰؛ البدایة و النهایه، ج۴، ص‌۱۰۷.		احزاب به معنای گروه‌ها<ref>النهایه، ج۱، ص۳۷۶، «حزب»؛ لسان العرب، ج۱، ص۳۰۸؛ تاج العروس ج۱، ص۴۱۶.</ref> نبردی بود که در آن [[قریش]] و هم‌پیمانانش از [[عرب]] و [[یهود]] در قالب چند گروه به [[مدینه]] یورش بردند. در این نبرد، [[پیامبر(ص)]] و [[مسلمان\|مسلمانان]] برای رویارویی با مهاجمان، در بخشی از مدینه به حفر خَندق پرداختند. از این روی، آن نبرد را خندق نیز نامیده‌اند.<ref>مجمع البیان، ج۸، ص۵۳۳؛ الکامل، ج۲، ص۱۷۸؛ فتح‌الباری، ج۷، ص۳۰۲.</ref> در زمان این غزوه اختلاف است. برخی آن را یک سال بعد از [[غزوه احد]] در شوال سال چهارم قمری<ref>المحبّر، ص۱۰، ۱۱۳؛ دلائل النبوه، ج۳، ص۳۹۳؛ اعلام الوری، ج۱، ص۱۹۰؛ البدایة و النهایه، ج۴، ص‌۱۰۷.

	افزودن نظر</ref> و برخی در سال پنجم می‌دانند.<ref>تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۵۰؛ السیرة النبویه، ابن‌هشام، ج۲، ص۲۱۴؛ الطبقات، ج۲، ص۵۰؛ البدایة و النهایه، ج۴، ص۱۰۷.</ref>		افزودن نظر</ref> و برخی در سال پنجم می‌دانند.<ref>تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۵۰؛ السیرة النبویه، ابن‌هشام، ج۲، ص۲۱۴؛ الطبقات، ج۲، ص۵۰؛ البدایة و النهایه، ج۴، ص۱۰۷.</ref>
	==داستان جنگ احزاب==		==داستان جنگ احزاب==
	[[پیامبر(ص)]] پس از پی بردن به نقشه ~~مشرکین~~ مسلمانان را در زمینه مکان و شیوه رویارویی با دشمن به مشورت فراخواند.<ref>المغازی، ج۲، ص۴۴۴-۴۴۵؛ السیرة الحلبیه، ج۲، ص۶۳۱-۶۳۲.</ref> [[سلمان فارسی]] حفر خندق را که از روش‌های دفاعی رایج در [[ایران]] بود،<ref>الروض الانف، ج۶، ص۳۰۶؛ البدایة و النهایه، ج‌۴، ص۱۰۹.</ref> مطرح کرد و پذیرفته شد.<ref>المغازی، ج‌۲، ص۴۴۵.</ref> برخی بر آنند که پیشنهاد حفر خندق از سوی خود پیامبر(ص) بوده ~~است؛ چنان‌که از پاسخ نامه ایشان به [[ابوسفیان]] برمی‌آید~~.<ref>المغازی، ج۲، ص۴۹۲-۴۹۳.</ref> ~~سپس پیامبر(ص)~~ منطقه [[عوالی]] در شمال [[مدینه]] را که ~~وسیع، زراعی و~~ مهم‌ترین نقطه آسیب‌پذیر شهر بود، ~~مناسب‌ترین مکان برای حفر خندق دانست~~.<ref>المعالم الاثیره، ص۱۰۹.</ref>		[[پیامبر(ص)]] پس از پی بردن به نقشه مشرکان، مسلمانان را در زمینه مکان و شیوه رویارویی با دشمن به مشورت فراخواند.<ref>المغازی، ج۲، ص۴۴۴-۴۴۵؛ السیرة الحلبیه، ج۲، ص۶۳۱-۶۳۲.</ref> [[سلمان فارسی]] حفر خندق را که از روش‌های دفاعی رایج در [[ایران]] بود،<ref>الروض الانف، ج۶، ص۳۰۶؛ البدایة و النهایه، ج‌۴، ص۱۰۹.</ref> مطرح کرد و پذیرفته شد.<ref>المغازی، ج‌۲، ص۴۴۵.</ref> برخی بر آنند که پیشنهاد حفر خندق از سوی خود پیامبر(ص) بوده است.<ref>المغازی، ج۲، ص۴۹۲-۴۹۳.</ref> خندق در منطقه [[عوالی]] در شمال [[مدینه]] که مهم‌ترین نقطه آسیب‌پذیر شهر بود، کنده شد.<ref>المعالم الاثیره، ص۱۰۹.</ref> سپاه مشرکان سه روز پس از پایان کندن خندق، به [[مدینه]] رسیدند و در منطقه [[رومه]]، میان [[جرف\|جُرُف]] و [[زغابه\|زَغابه]]، فرود آمدند.<ref>السیرة النبویه، ابن‌هشام، ج۲، ص۲۱۹.</ref> [[قریش]] و همراهانشان همانند [[یهود]] در رومه و [[وادی عقیق]] و [[غطفان]] و [[نجدیان\|نَجدیان]] در دامنه [[کوه احد\|احد]] مستقر شدند.<ref>المغازی، ج۲، ص۴۴۴؛ تاریخ طبری، ج۲، ص۵۷۰.</ref>

	وجود خندق باعث شد تا درگیری مشرکان با سپاه [[اسلام]] از پرتاب سنگ و تیراندازی فراتر نرود.<ref>الطبقات، ج۲، ص۵۲؛ تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۵۰؛ الارشاد، ج۱، ص۹۶.</ref> ~~آنان~~ ۱۵<ref>المغازی، ج۲، ص۴۴۰؛ الطبقات، ج۲، ص۵۴.</ref> یا ۲۰ روز<ref>وفاء الوفاء، ج۱، ص۲۳۳.</ref> و یا بیش از آن<ref>تاریخ طبری، ج۲، ص۵۷۳؛ التنبیه و الاشراف، ص۲۱۷.</ref> مدینه را در محاصره داشتند و در پی یافتن راهی برای عبور از خندق بودند. در این مدت، سختی‌ها و مشکلات، ازجمله تأمین غذای چهارپایان<ref>المغازی، ج۲، ص۴۴۴.</ref> هر دو طرف را در وضعی ناگوار قرار داد. مسلمانان در سرما و گرسنگی، شبانه‌روز از خندق نگاهبانی می‌کردند.<ref>المغازی، ج۲، ص۴۶۵، ۴۷۴.</ref> سپاه مشرکان سه روز پس از پایان کندن خندق، به [[مدینه]] رسیدند و در منطقه [[رومه]]، میان [[جرف\|جُرُف]] و [[زغابه\|زَغابه]]، فرود آمدند.<ref>السیرة النبویه، ابن‌هشام، ج۲، ص۲۱۹.</ref> [[قریش]] و همراهانشان همانند [[یهود]] در رومه و [[وادی عقیق]] و [[غطفان]] و [[نجدیان\|نَجدیان]] در دامنه [[کوه احد\|احد]] مستقر شدند.<ref>المغازی، ج۲، ص۴۴۴؛ تاریخ طبری، ج۲، ص۵۷۰.</ref>		وجود خندق باعث شد تا درگیری مشرکان با سپاه [[اسلام]] از پرتاب سنگ و تیراندازی فراتر نرود.<ref>الطبقات، ج۲، ص۵۲؛ تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۵۰؛ الارشاد، ج۱، ص۹۶.</ref> قریش و هم‌پیمانانشان ۱۵<ref>المغازی، ج۲، ص۴۴۰؛ الطبقات، ج۲، ص۵۴.</ref> یا ۲۰ روز<ref>وفاء الوفاء، ج۱، ص۲۳۳.</ref> و یا بیش از آن<ref>تاریخ طبری، ج۲، ص۵۷۳؛ التنبیه و الاشراف، ص۲۱۷.</ref> مدینه را در محاصره داشتند و در پی یافتن راهی برای عبور از خندق بودند. در این مدت، سختی‌ها و مشکلات، ازجمله تأمین غذای چهارپایان<ref>المغازی، ج۲، ص۴۴۴.</ref> هر دو طرف را در وضعی ناگوار قرار داد. مسلمانان در سرما و گرسنگی، شبانه‌روز از خندق نگاهبانی می‌کردند.<ref>المغازی، ج۲، ص۴۶۵، ۴۷۴.</ref>

	==== مبارزه امام علی و عمرو بن عبدود ====		==== مبارزه امام علی و عمرو بن عبدود ====
	[[پرونده:نبرد امام علی و عمرو بن عبدود.JPG\|320px\|بندانگشتی\|نبرد تن به تن میان [[امام علی(ع)]] (سمت چپ) و [[عمرو بن عبدود]] (سمت راست) در [[غزوه]] احزاب]]		[[پرونده:نبرد امام علی و عمرو بن عبدود.JPG\|320px\|بندانگشتی\|نبرد تن به تن میان [[امام علی(ع)]] (سمت چپ) و [[عمرو بن عبدود]] (سمت راست) در [[غزوه]] احزاب]]

	پنج تن از نام‌آوران سپاه دشمنان اسلام، [[عمرو بن ‌عبدود\|عَمرو بن ‌عَبدَود]]، ضرار بن خطاب، [[عکرمة بن ابی‌جهل]]، نوفل ‌بن ‌عبدالله ‌بن مغیره و هُبَیرة‌ بن ابی‌وهب، از باریکه‌ای در طول خندق، عبور کردند.<ref>السیرة النبویه، ابن‌هشام، ج۲، ص۲۲۴-۲۲۵؛ تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۵۰.</ref> ~~پیامبر سه بار در~~ میان ~~یارانش ندا داد و خواست تا کسی داوطلب نبرد با عمرو شود. هر بار کسی جز [[حضرت علی\|~~حضرت علی(ع)~~]] به درخواست ایشان پاسخ مثبت نداد.~~<ref>کنز الفوائد، ص۱۳۷؛ عیون الاثر، ج۲، ص۴۰-۴۱.</ref> ~~پیامبر شمشیر خود، [[ذوالفقار]]،~~ را به ~~او داد و [[عمامه]] خویش را بر سرش بست و برایش دعا کرد~~<ref>شرح ~~الاخبار، ج۱، ص۳۲۳-۳۲۴؛ المنتظم، ج۲، ص۲۳۲؛ تاریخ الخمیس، ج۱، ص۴۸۶-۴۸۷~~.</ref> و مبارزه او با عمرو را به مثابه رویارویی تمام ایمان با تمام کفر و برتر از اعمال همه امت خود تا روز [[قیامت]] دانست.<ref>الارشاد، ج۱، ص۱۳۰؛ کنز الفوائد، ص۱۳۷؛ المستدرک، ج۳، ص۳۲؛ تاریخ بغداد، ج۱۳، ص۱۹؛ شواهد التنزیل، ج۲، ص۱۲، ۱۴.</ref> در این نبرد تن به تن، علی بن ابیطالب(ع) هفت جراحت برداشت؛ اما توانست عمرو را به قتل برساند<ref>المغازی، ج۲، ص۴۷۱؛ السیرة النبویه، ابن‌کثیر، ج۳، ص۲۰۳؛ شرح نهج البلاغه، ج۱۹، ص۶۴.</ref> و سرش را جدا کند و برای [[پیامبر(ص)]] بیاورد.<ref>الارشاد، ج۱، ص۱۰۴؛ مجمع البیان، ج۸، ص۵۳۹؛ شرح نهج‌البلاغه، ج۱۹، ص۶۲.</ref>		پنج تن از نام‌آوران سپاه دشمنان اسلام از باریکه‌ای در طول خندق، عبور کردند.<ref>السیرة النبویه، ابن‌هشام، ج۲، ص۲۲۴-۲۲۵؛ تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۵۰.</ref> از میان مسلمانان تنها حضرت علی(ع) داوطلب نبرد با عمرو‌ بن عبدود شد<ref>کنز الفوائد، ص۱۳۷؛ عیون الاثر، ج۲، ص۴۰-۴۱.</ref> و توانست او را به قتل رساند.<ref>المغازی، ج۲، ص۴۷۱؛ السیرة النبویه، ابن‌کثیر، ج۳، ص۲۰۳؛ شرح نهج البلاغه، ج۱۹، ص۶۴.</ref> پیامبر مبارزه او با عمرو را به مثابه رویارویی تمام ایمان با تمام کفر و برتر از اعمال همه امت خود تا روز [[قیامت]] دانست.<ref>الارشاد، ج۱، ص۱۳۰؛ کنز الفوائد، ص۱۳۷؛ المستدرک، ج۳، ص۳۲؛ تاریخ بغداد، ج۱۳، ص۱۹؛ شواهد التنزیل، ج۲، ص۱۲، ۱۴.</ref>

	=== شکست احزاب ===		=== شکست احزاب ===
	~~پیامبر برای برهم زدن اتحاد مشرکان تدابیری اندیشید؛ مانند:~~		[[پیامبر(ص)]] توانست میان سپاه دشمن تفرقه افکند و اتحادشان را گسسته سازد؛<ref>السیرة‌ النبویه، ابن هشام، ج۳، ص۲۲۹-۲۳۱؛ دلائل النبوه، ج۳، ص‌۴۰۴.</ref> اما همچنان خطر احزاب جدّی بود. از این رو، پیامبر برای رهایی دعا می‌کرد. به گزارش [[جابر بن‌ عبدالله]]، پیامبر(ص) سه روز بر فراز [[کوه سلع\|کوه سَلع]] به راز و نیاز پرداخت تا اینکه در روز سوم دعایش مستجاب شد.<ref>المغازی، ج۲، ص۴۸۸؛ تاریخ المدینه، ج۱، ص۵۹.</ref> بعدها مسلمانان بر دامنه غربی این کوه مسجدی بنا نهادند که به [[مساجد خندق#اسامی مساجد\|مسجد احزاب]] یا فتح شهرت یافت.<ref>الطبقات، ج۲، ص۵۶؛ تاریخ المدینه، ج۱، ص۵۸-۵۹.</ref>

	* پیشنهاد یک سوم خرمای مدینه به غطفان؛ اما به دلیل تأخیر در قبول، پیامبر ازین پیشنهاد منصرف شد.<ref>المغازی، ج۲، ص۴۷۷-۴۷۸؛ شرح الاخبار، ج۱، ص۲۹۳؛ الارشاد، ج۱، ص۹۶؛ المصنف، صنعانی، ج۵، ص۳۶۷-۳۶۸؛ الطبقات، ج۲، ص۵۳؛ تاریخ طبری، ج۲، ص۵۷۲-۵۷۳؛</ref>
	* فرستادن نعیم بن مسعود که با دشمن مرتبط بود برای تفرقه افکنی و تخریب بنی قریظه میان مشرکان.<ref>المغازی، ج۲، ص۴۸۱-۴۸۵؛ الطبقات، ج۲، ص۵۳؛ دلائل النبوه، ج۳، ص۴۰۴-۴۰۵؛ السیرة النبویه، ابن‌کثیر، ج۳، ص۲۱۴.</ref>

	[[پیامبر(ص)]] توانست میان سپاه دشمن تفرقه افکند و اتحادشان را گسسته سازد؛<ref>السیرة‌ النبویه، ابن هشام، ج۳، ص۲۲۹-۲۳۱؛ دلائل النبوه، ج۳، ص‌۴۰۴.</ref> اما همچنان خطر احزاب جدّی بود. از این رو، پیامبر برای رهایی دعا می‌کرد. به گزارش [[جابر بن‌ عبدالله]]، پیامبر(ص) سه روز بر فراز [[کوه سلع\|کوه سَلع]] به راز و نیاز پرداخت تا اینکه در روز سوم دعایش مستجاب ~~شده و شادی در چهره ایشان نمایان~~ شد.<ref>المغازی، ج۲، ص۴۸۸؛ تاریخ المدینه، ج۱، ص۵۹.</ref> بعدها مسلمانان بر دامنه غربی این کوه مسجدی بنا نهادند که به [[مساجد خندق#اسامی مساجد\|مسجد احزاب]] یا فتح شهرت یافت ~~و از [[مساجد سبعه\|مساجد سَبعه]] (مساجد هفت‌گانه) به شمار می‌رود~~.<ref>الطبقات، ج۲، ص۵۶؛ تاریخ المدینه، ج۱، ص۵۸-۵۹.</ref>

	به گفته مسعودی دشمنان پیامبر در این نبرد 24000<ref>التنبیه و الاشراف، ص۲۱۶.</ref> نفر بوده‌اند. همچنین تعداد یاران ایشان ۳۰۰۰ و به گزارشی۷۰۰<ref>السیرة النبویه، ابن هشام، ج۲، ص۲۲۰؛ الطبقات، ج۲، ص۵۱؛ التنبیه و الاشراف، ص۲۱۶.</ref> نفر دانسته‌اند. [[یعقوبی]] آمار شهیدان مسلمان را هشت و کشتگان مشرک را شش تن دانسته است.<ref>تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۵۰.</ref>		به گفته مسعودی دشمنان پیامبر در این نبرد 24000<ref>التنبیه و الاشراف، ص۲۱۶.</ref> نفر بوده‌اند. همچنین تعداد یاران ایشان ۳۰۰۰ و به گزارشی۷۰۰<ref>السیرة النبویه، ابن هشام، ج۲، ص۲۲۰؛ الطبقات، ج۲، ص۵۱؛ التنبیه و الاشراف، ص۲۱۶.</ref> نفر دانسته‌اند. [[یعقوبی]] آمار شهیدان مسلمان را هشت و کشتگان مشرک را شش تن دانسته است.<ref>تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۵۰.</ref>

Kamran: /* یادگارهای غزوه احزاب در مدینه */

2025-04-07T12:03:33Z

یادگارهای غزوه احزاب در مدینه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۳۳
خط ۴۰:		خط ۴۰:

	==== مسجدهای احزاب ====		==== مسجدهای احزاب ====
	~~مکان غزوه احزاب و خندق در مدینه شناخته شده است.~~ در ~~این منطقه~~ در دامنه کوه ~~سلع~~ مسجدهایی ~~وجود دارد~~ که به مسجدهای ~~احزاب~~ یا مسجدهای ~~فتح شهرت دارند~~:		{{اصلی\|مسجدهای فتح}}
			در بخشی از خندق، در دامنه کوه سلع، مسجدهایی ساخته شده که به مسجدهای فتح یا مسجدهای احزاب و خندق مشهور‌اند:

	* [[مسجد فتح (مدینه)\|مسجد فتح]]		* [[مسجد فتح (مدینه)\|مسجد فتح]]

Kamran: /* مساجد سبعه */

2025-04-07T12:01:23Z

مساجد سبعه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۳۱
خط ۳۹:		خط ۳۹:
	حضرت محمد(ص) خیمه‌گاه خویش را بر فراز [[کوه ذباب\|کوه ذُباب]] در شرق [[کوه سلع\|کوه سَلع]] برپا کرد و آن‌جا [[نماز]] می‌گزارد و بر کارها نظارت می‌کرد.<ref>تاریخ المدینه، ج۱، ص۶۲.</ref> از این رو، این کوه نزد [[حاجی\|حاجیان]] از احترام برخوردار شد و قرن‌ها پیش مسجدی به نام ذُباب بر آن بنا نهادند<ref>مدینه‌شناسی، ص۱۵۹.</ref> که بعدها [[مسجد الرایه]] خوانده شد.<ref>تاریخ و آثار اسلامی، ص۲۶۸-۲۶۹.</ref>		حضرت محمد(ص) خیمه‌گاه خویش را بر فراز [[کوه ذباب\|کوه ذُباب]] در شرق [[کوه سلع\|کوه سَلع]] برپا کرد و آن‌جا [[نماز]] می‌گزارد و بر کارها نظارت می‌کرد.<ref>تاریخ المدینه، ج۱، ص۶۲.</ref> از این رو، این کوه نزد [[حاجی\|حاجیان]] از احترام برخوردار شد و قرن‌ها پیش مسجدی به نام ذُباب بر آن بنا نهادند<ref>مدینه‌شناسی، ص۱۵۹.</ref> که بعدها [[مسجد الرایه]] خوانده شد.<ref>تاریخ و آثار اسلامی، ص۲۶۸-۲۶۹.</ref>

	==== ~~مساجد سبعه~~ ====		==== مسجدهای احزاب ====
	مکان غزوه احزاب و خندق در مدینه شناخته شده است. در این منطقه مسجدهایی وجود دارد که به ~~[[مساجد خندق\|مساجد هفت‌گانه]] (مساجد سبعه) مشهور‌اند و به پیامبر~~ یا ~~برخی از صحابه منسوب‌اند~~:		مکان غزوه احزاب و خندق در مدینه شناخته شده است. در این منطقه در دامنه کوه سلع مسجدهایی وجود دارد که به مسجدهای احزاب یا مسجدهای فتح شهرت دارند:

	* [[مسجد فتح (مدینه)\|مسجد فتح]]		* [[مسجد فتح (مدینه)\|مسجد فتح]]
	* [[مسجد علی بن ابی‌طالب(ع)\|مسجد علی بن ابی‌طالب]]		* [[مسجد علی بن ابی‌طالب(ع)\|مسجد علی بن ابی‌طالب]]
	* [[مسجد فاطمه زهرا (س)\|مسجد فاطمه زهراء]]		* [[مسجد فاطمه زهرا (س)\|مسجد فاطمه زهراء]]
			* [[مسجد سلمان فارسی]]
	* [[مسجد ابوبکر(خندق)\|مسجد ابوبکر]]		* [[مسجد ابوبکر(خندق)\|مسجد ابوبکر]]
	* [[مسجد عمر بن خطاب در خندق\|مسجد عمر]]		* [[مسجد عمر بن خطاب در خندق\|مسجد عمر]]

Kamran: /* جنگ احزاب در قرآن */

2025-03-19T17:54:46Z

جنگ احزاب در قرآن

نمایش تغییرات

Kamran: /* موقعیت خندق */

2025-03-19T17:45:59Z

موقعیت خندق

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ مارس ۲۰۲۵، ساعت ۲۱:۱۵
خط ۳۳:		خط ۳۳:

	[[پیامبر(ص)]] توانست میان سپاه دشمن تفرقه افکند و اتحادشان را گسسته سازد؛<ref>السیرة‌ النبویه، ابن هشام، ج۳، ص۲۲۹-۲۳۱؛ دلائل النبوه، ج۳، ص‌۴۰۴.</ref> اما همچنان خطر احزاب جدّی بود. از این رو، پیامبر برای رهایی دعا می‌کرد. به گزارش [[جابر بن‌ عبدالله]]، پیامبر(ص) سه روز بر فراز [[کوه سلع\|کوه سَلع]] به راز و نیاز پرداخت تا اینکه در روز سوم دعایش مستجاب شده و شادی در چهره ایشان نمایان شد.<ref>المغازی، ج۲، ص۴۸۸؛ تاریخ المدینه، ج۱، ص۵۹.</ref> بعدها مسلمانان بر دامنه غربی این کوه مسجدی بنا نهادند که به [[مساجد خندق#اسامی مساجد\|مسجد احزاب]] یا فتح شهرت یافت و از [[مساجد سبعه\|مساجد سَبعه]] (مساجد هفت‌گانه) به شمار می‌رود.<ref>الطبقات، ج۲، ص۵۶؛ تاریخ المدینه، ج۱، ص۵۸-۵۹.</ref>		[[پیامبر(ص)]] توانست میان سپاه دشمن تفرقه افکند و اتحادشان را گسسته سازد؛<ref>السیرة‌ النبویه، ابن هشام، ج۳، ص۲۲۹-۲۳۱؛ دلائل النبوه، ج۳، ص‌۴۰۴.</ref> اما همچنان خطر احزاب جدّی بود. از این رو، پیامبر برای رهایی دعا می‌کرد. به گزارش [[جابر بن‌ عبدالله]]، پیامبر(ص) سه روز بر فراز [[کوه سلع\|کوه سَلع]] به راز و نیاز پرداخت تا اینکه در روز سوم دعایش مستجاب شده و شادی در چهره ایشان نمایان شد.<ref>المغازی، ج۲، ص۴۸۸؛ تاریخ المدینه، ج۱، ص۵۹.</ref> بعدها مسلمانان بر دامنه غربی این کوه مسجدی بنا نهادند که به [[مساجد خندق#اسامی مساجد\|مسجد احزاب]] یا فتح شهرت یافت و از [[مساجد سبعه\|مساجد سَبعه]] (مساجد هفت‌گانه) به شمار می‌رود.<ref>الطبقات، ج۲، ص۵۶؛ تاریخ المدینه، ج۱، ص۵۸-۵۹.</ref>

	~~=== موقعیت خندق ===~~

	== جنگ احزاب در قرآن ==		== جنگ احزاب در قرآن ==
خط ۴۳:		خط ۴۱:

	== یادگارهای غزوه احزاب در مدینه ==		== یادگارهای غزوه احزاب در مدینه ==
	امروزه مسیر این خندق نزدیک [[مسجد المستراح]] در خیابان سیدالشهداء تا کوه سلع در برابر [[مساجد سبعه]] در شارع السیح دانسته شده است.<ref>تاریخ و آثار اسلامی، ص۲۶۳-۲۶۴.</ref> حفر خندق در شش روز به پایان رسید.<ref>المغازی، ج۲، ص۴۴۶، ۴۵۴؛ الطبقات، ج۲، ص۵۱.</ref> [[واقدی]] عمق آن را به‌اندازه قامت یک انسان دانسته است.<ref>المغازی، ج۲، ص۴۴۶.</ref> پس از حفر خندق، گذرگاه‌هایی برای آن نهادند و بر هر یک نگهبانانی گماشتند و فرماندهی آنان را به [[زبیر بن عوام]] سپردند.<ref>المغازی، ج۲، ص۴۵۲؛ تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۵۰.</ref> مسلمانان در هشتم [[ذی‌قعده]] کنار خندق مستقر شدند.<ref>تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۵۰.</ref>

			==== مکان خندق ====
			امروزه مسیر این خندق نزدیک [[مسجد المستراح]] در خیابان سیدالشهداء تا کوه سلع در برابر [[مساجد سبعه]] در شارع السیح دانسته شده است.<ref>تاریخ و آثار اسلامی، ص۲۶۳-۲۶۴.</ref> حفر خندق در شش روز به پایان رسید.<ref>المغازی، ج۲، ص۴۴۶، ۴۵۴؛ الطبقات، ج۲، ص۵۱.</ref> [[واقدی]] عمق آن را به‌اندازه قامت یک انسان دانسته است.<ref>المغازی، ج۲، ص۴۴۶.</ref> پس از حفر خندق، گذرگاه‌هایی برای آن نهادند و بر هر یک نگهبانانی گماشتند و فرماندهی آنان را به [[زبیر بن عوام]] سپردند.<ref>المغازی، ج۲، ص۴۵۲؛ تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۵۰.</ref> مسلمانان در هشتم [[ذی‌قعده]] کنار خندق مستقر شدند.<ref>تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۵۰.</ref>

			==== کوه ذباب ====
	حضرت محمد(ص) خیمه‌گاه خویش را بر فراز [[کوه ذباب\|کوه ذُباب]] در شرق [[کوه سلع\|کوه سَلع]] برپا کرد و آن‌جا [[نماز]] می‌گزارد و بر کارها نظارت می‌کرد.<ref>تاریخ المدینه، ج۱، ص۶۲.</ref> از این رو، این کوه نزد [[حاجی\|حاجیان]] از احترام برخوردار شد و قرن‌ها پیش مسجدی به نام ذُباب بر آن بنا نهادند<ref>مدینه‌شناسی، ص۱۵۹.</ref> که بعدها [[مسجد الرایه]] خوانده شد.<ref>تاریخ و آثار اسلامی، ص۲۶۸-۲۶۹.</ref>		حضرت محمد(ص) خیمه‌گاه خویش را بر فراز [[کوه ذباب\|کوه ذُباب]] در شرق [[کوه سلع\|کوه سَلع]] برپا کرد و آن‌جا [[نماز]] می‌گزارد و بر کارها نظارت می‌کرد.<ref>تاریخ المدینه، ج۱، ص۶۲.</ref> از این رو، این کوه نزد [[حاجی\|حاجیان]] از احترام برخوردار شد و قرن‌ها پیش مسجدی به نام ذُباب بر آن بنا نهادند<ref>مدینه‌شناسی، ص۱۵۹.</ref> که بعدها [[مسجد الرایه]] خوانده شد.<ref>تاریخ و آثار اسلامی، ص۲۶۸-۲۶۹.</ref>

			==== مساجد سبعه ====
	مکان غزوه احزاب و خندق در مدینه شناخته شده است. در این منطقه مسجدهایی وجود دارد که به [[مساجد خندق\|مساجد هفت‌گانه]] (مساجد سبعه) مشهور‌اند و به پیامبر یا برخی از صحابه منسوب‌اند:		مکان غزوه احزاب و خندق در مدینه شناخته شده است. در این منطقه مسجدهایی وجود دارد که به [[مساجد خندق\|مساجد هفت‌گانه]] (مساجد سبعه) مشهور‌اند و به پیامبر یا برخی از صحابه منسوب‌اند:

Kamran در ‏۱۹ مارس ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۴۲

2025-03-19T17:42:57Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ مارس ۲۰۲۵، ساعت ۲۱:۱۲
خط ۳۵:		خط ۳۵:

	=== موقعیت خندق ===		=== موقعیت خندق ===
	امروزه مسیر این خندق نزدیک [[مسجد المستراح]] در خیابان سیدالشهداء تا کوه سلع در برابر [[مساجد سبعه]] در شارع السیح دانسته شده است.<ref>تاریخ و آثار اسلامی، ص۲۶۳-۲۶۴.</ref> حفر خندق در شش روز به پایان رسید.<ref>المغازی، ج۲، ص۴۴۶، ۴۵۴؛ الطبقات، ج۲، ص۵۱.</ref> [[واقدی]] عمق آن را به‌اندازه قامت یک انسان دانسته است.<ref>المغازی، ج۲، ص۴۴۶.</ref> پس از حفر خندق، گذرگاه‌هایی برای آن نهادند و بر هر یک نگهبانانی گماشتند و فرماندهی آنان را به [[زبیر بن عوام]] سپردند.<ref>المغازی، ج۲، ص۴۵۲؛ تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۵۰.</ref> مسلمانان در هشتم [[ذی‌قعده]] کنار خندق مستقر شدند.<ref>تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۵۰.</ref>

	حضرت محمد(ص) خیمه‌گاه خویش را بر فراز [[کوه ذباب\|کوه ذُباب]] در شرق [[کوه سلع\|کوه سَلع]] برپا کرد و آن‌جا [[نماز]] می‌گزارد و بر کارها نظارت می‌کرد.<ref>تاریخ المدینه، ج۱، ص۶۲.</ref> از این رو، این کوه نزد [[حاجی\|حاجیان]] از احترام برخوردار شد و قرن‌ها پیش مسجدی به نام ذُباب بر آن بنا نهادند<ref>مدینه‌شناسی، ص۱۵۹.</ref> که بعدها [[مسجد الرایه]] خوانده شد.<ref>تاریخ و آثار اسلامی، ص۲۶۸-۲۶۹.</ref>

	== جنگ احزاب در قرآن ==		== جنگ احزاب در قرآن ==
خط ۴۶:		خط ۴۳:

	== یادگارهای غزوه احزاب در مدینه ==		== یادگارهای غزوه احزاب در مدینه ==
			امروزه مسیر این خندق نزدیک [[مسجد المستراح]] در خیابان سیدالشهداء تا کوه سلع در برابر [[مساجد سبعه]] در شارع السیح دانسته شده است.<ref>تاریخ و آثار اسلامی، ص۲۶۳-۲۶۴.</ref> حفر خندق در شش روز به پایان رسید.<ref>المغازی، ج۲، ص۴۴۶، ۴۵۴؛ الطبقات، ج۲، ص۵۱.</ref> [[واقدی]] عمق آن را به‌اندازه قامت یک انسان دانسته است.<ref>المغازی، ج۲، ص۴۴۶.</ref> پس از حفر خندق، گذرگاه‌هایی برای آن نهادند و بر هر یک نگهبانانی گماشتند و فرماندهی آنان را به [[زبیر بن عوام]] سپردند.<ref>المغازی، ج۲، ص۴۵۲؛ تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۵۰.</ref> مسلمانان در هشتم [[ذی‌قعده]] کنار خندق مستقر شدند.<ref>تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۵۰.</ref>

			حضرت محمد(ص) خیمه‌گاه خویش را بر فراز [[کوه ذباب\|کوه ذُباب]] در شرق [[کوه سلع\|کوه سَلع]] برپا کرد و آن‌جا [[نماز]] می‌گزارد و بر کارها نظارت می‌کرد.<ref>تاریخ المدینه، ج۱، ص۶۲.</ref> از این رو، این کوه نزد [[حاجی\|حاجیان]] از احترام برخوردار شد و قرن‌ها پیش مسجدی به نام ذُباب بر آن بنا نهادند<ref>مدینه‌شناسی، ص۱۵۹.</ref> که بعدها [[مسجد الرایه]] خوانده شد.<ref>تاریخ و آثار اسلامی، ص۲۶۸-۲۶۹.</ref>

	مکان غزوه احزاب و خندق در مدینه شناخته شده است. در این منطقه مسجدهایی وجود دارد که به [[مساجد خندق\|مساجد هفت‌گانه]] (مساجد سبعه) مشهور‌اند و به پیامبر یا برخی از صحابه منسوب‌اند:		مکان غزوه احزاب و خندق در مدینه شناخته شده است. در این منطقه مسجدهایی وجود دارد که به [[مساجد خندق\|مساجد هفت‌گانه]] (مساجد سبعه) مشهور‌اند و به پیامبر یا برخی از صحابه منسوب‌اند:

Kamran: /* یادگارهای غزوه احزاب در مدینه */

2025-03-19T07:25:40Z

یادگارهای غزوه احزاب در مدینه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ مارس ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۵۵
خط ۴۸:		خط ۴۸:
	مکان غزوه احزاب و خندق در مدینه شناخته شده است. در این منطقه مسجدهایی وجود دارد که به [[مساجد خندق\|مساجد هفت‌گانه]] (مساجد سبعه) مشهور‌اند و به پیامبر یا برخی از صحابه منسوب‌اند:		مکان غزوه احزاب و خندق در مدینه شناخته شده است. در این منطقه مسجدهایی وجود دارد که به [[مساجد خندق\|مساجد هفت‌گانه]] (مساجد سبعه) مشهور‌اند و به پیامبر یا برخی از صحابه منسوب‌اند:

	[[مسجد فتح (مدینه)\|مسجد فتح]]		* [[مسجد فتح (مدینه)\|مسجد فتح]]
			*
	[[مسجد علی بن ابی‌طالب(ع)\|مسجد علی بن ابی‌طالب]]		* [[مسجد علی بن ابی‌طالب(ع)\|مسجد علی بن ابی‌طالب]]
			*
	[[مسجد فاطمه زهرا (س)\|مسجد فاطمه زهراء]]		* [[مسجد فاطمه زهرا (س)\|مسجد فاطمه زهراء]]
			*
	[[مسجد ابوبکر(خندق)\|مسجد ابوبکر]]		* [[مسجد ابوبکر(خندق)\|مسجد ابوبکر]]
			*
	[[مسجد عمر بن خطاب در خندق\|مسجد عمر]]		* [[مسجد عمر بن خطاب در خندق\|مسجد عمر]]
			*
	~~مسجد قبلتین~~

	==پانویس==		==پانویس==

Kamran: /* یادگارهای غزوه احزاب در مدینه */

2025-03-19T07:25:24Z

یادگارهای غزوه احزاب در مدینه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ مارس ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۵۵
خط ۵۰:		خط ۵۰:
	[[مسجد فتح (مدینه)\|مسجد فتح]]		[[مسجد فتح (مدینه)\|مسجد فتح]]

	مسجد علی بن ابی‌طالب		[[مسجد علی بن ابی‌طالب(ع)\|مسجد علی بن ابی‌طالب]]

	مسجد فاطمه زهراء		[[مسجد فاطمه زهرا (س)\|مسجد فاطمه زهراء]]

	مسجد ابوبکر		[[مسجد ابوبکر(خندق)\|مسجد ابوبکر]]

	مسجد عمر		[[مسجد عمر بن خطاب در خندق\|مسجد عمر]]

	مسجد قبلتین		مسجد قبلتین

Kamran در ‏۱۹ مارس ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۱۸

2025-03-19T07:18:16Z

@@ خط ۴۳: / خط ۴۳: @@
 * آیات 63 و 64 سوره نور: دسته‌ای از [[منافق|منافقان]]، با وجود دستور پیامبر(ص)، با سستی و کندی کار می‌کردند و گاه بدون اجازه ایشان، پنهانی نزد خانواده خویش می‌رفتند. مفسران نزول این آیات را در شأن اینان دانسته‌اند: {{قلم رنگ|سبز|اِنَّمَا المُؤمِنونَ الَّذینَ ءامَنوا بِاللهِ ورَسولِهِ واِذا کانوا مَعَهُ عَلی اَمر جامِع لَم‌یذهَبوا...... قَد یعلَمُ اللهُ الَّذینَ یتَسَلَّلونَ مِنکم لِواذًا...}} خداوند در این آیات، مؤمنان تلاشگر در حفر خندق را همان کسانی دانسته که به خدا و پیامبرش [[ایمان]] دارند و منافقان را از بلا و عذاب دردناک بیم داده است.
 * آیات ۲۶ و ۲۷ [[سوره احزاب]]: [[حیی بن اخطب|حُیَی بن اخطب]]، از بزرگان [[بنی‌نضیر]] که پیش از این وعده همراهی [[بنی‌قریظه]] را به [[قریش]] داده بود،<ref>المغازی، ج۲، ص۴۵۴.</ref> به درخواست [[ابوسفیان]]، نزد بنی‌قریظه رفت و از آنان خواست تا با نقض پیمان خود با [[پیامبر(ص)]] به آنان بپیوندند. بنی‌قریظه نخست وی را به قلعه خود راه ندادند؛<ref>الطبقات، ج۳، ص۵۱؛ تاریخ طبری، ج۲، ص۵۷۰-۵۷۱.</ref> اما سرانجام همراهی خود را با او اعلام کردند<ref>تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۵۲؛ دلائل النبوه، ج۳، ص۴۰۱-۴۰۲.</ref> و حُیَی پیمان‌نامه آنان با مسلمانان را پاره کرد.<ref>المغازی، ج۲، ص۴۵۶.</ref>خداوند در این آیات از آنان یاد کرده است: {{قلم رنگ|سبز|وَأَنزَلَ الَّذِینَ ظَاهَرُوهُم مِن أَهلِ الکتَابِ مِن صَيَاصِيهِمْ}} (و كسانى از [[اهل كتاب]] را كه [مشركان‌] را یاری كرده بودند، از دژهايشان به زير آورد).
-* آیه ۹ [[سوره احزاب]]: گفته‌اند در پی استجابت دعای پیامبر، همان شب سرما و بادی سخت پدیدار شد؛ به‌گونه‌ای که آتش‌ها را خاموش نمود و ریسمان خیمه‌ها را از هم گسست.<ref>قصص الانبیاء، ص۳۴۲.</ref> وحشت و سستی جان مشرکان را فراگرفت و آنان را به عقب‌نشینی واداشت. روایت‌های تفسیری،  را درباره همین امداد الهی دانسته‌اند. در این آیه، خداوند مؤمنان را به یادآوری کمک‌های خود سفارش کرده است: {{قلم رنگ|سبز|یاَیها الَّذینَ ءامَنوا اذکروا نِعمَةَ اللهِ عَلَیکم اِذ جاءَتکم جُنودٌ فَاَرسَلنا عَلَیهِم ریحا وجُنودًا لَم تَرَوها وکانَ اللهُ بِما تَعمَلونَ بَصیراً}} (اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد، نعمت خدا را بر خود به ياد آريد، آنگاه كه لشكرهايى به سوى شما [در]آمدند، پس بر سر آنان تندبادى و لشكرهايى كه آنها را نمى‌ديديد فرستاديم، و خدا به آنچه مى‌كنيد همواره بيناست).
+* آیه ۹ [[سوره احزاب]]: گفته‌اند در پی استجابت دعای پیامبر، همان شب سرما و بادی سخت پدیدار شد؛ به‌گونه‌ای که آتش‌ها را خاموش نمود و ریسمان خیمه‌ها را از هم گسست.<ref>قصص الانبیاء، ص۳۴۲.</ref> وحشت و سستی جان مشرکان را فراگرفت و آنان را به عقب‌نشینی واداشت. روایت‌های تفسیری،  را درباره همین امداد الهی دانسته‌اند. در این آیه، خداوند مؤمنان را به یادآوری کمک‌های خود سفارش کرده است: {{قلم رنگ|سبز|یاَیها الَّذینَ ءامَنوا اذکروا نِعمَةَ اللهِ عَلَیکم اِذ جاءَتکم جُنودٌ فَاَرسَلنا عَلَیهِم ریحا وجُنودًا لَم تَرَوها وکانَ اللهُ بِما تَعمَلونَ بَصیراً}} (اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد، نعمت خدا را بر خود به ياد آريد، آنگاه كه لشكرهايى به سوى شما [در]آمدند، پس بر سر آنان تندبادى و لشكرهايى كه آنها را نمى‌ديديد فرستاديم، و خدا به آنچه مى‌كنيد همواره بيناست)
 ==پانویس==

Kamran: /* اهمیت و علت */

2025-01-27T08:09:44Z

اهمیت و علت

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۳۹
خط ۵:		خط ۵:
	احزاب پانزده یا بیست روز مدینه را محاصره کردند؛ اما نتوانستند از خندق عبور کنند. تنها پنج تن ازجمله [[عمرو بن ‌عبدود\|عَمرو بن ‌عَبدَود]] از باریکه‌ای در طول خندق گذشتند. از میان مسلمانان تنها [[امام علی(ع)]] حاضر شد با او مبارزه کند. علی در نبردی تن‌به‌تن عمرو عبدود را از پا درآورد. با کشته‌شدن وی همراهان او فرار کردند. پیامبر این کار امام علی(ع) در نبرد خندق را برتر از اعمال همه امت خود تا روز [[قیامت]] دانست.		احزاب پانزده یا بیست روز مدینه را محاصره کردند؛ اما نتوانستند از خندق عبور کنند. تنها پنج تن ازجمله [[عمرو بن ‌عبدود\|عَمرو بن ‌عَبدَود]] از باریکه‌ای در طول خندق گذشتند. از میان مسلمانان تنها [[امام علی(ع)]] حاضر شد با او مبارزه کند. علی در نبردی تن‌به‌تن عمرو عبدود را از پا درآورد. با کشته‌شدن وی همراهان او فرار کردند. پیامبر این کار امام علی(ع) در نبرد خندق را برتر از اعمال همه امت خود تا روز [[قیامت]] دانست.

	== ~~اهمیت و علت~~ ==		== مفهوم‌شناسی ==
	احزاب به معنای گروه‌ها<ref>النهایه، ج۱، ص۳۷۶، «حزب»؛ لسان العرب، ج۱، ص۳۰۸؛ تاج العروس ج۱، ص۴۱۶.</ref> نبردی که در آن [[قریش]] و هم‌پیمانانش از [[عرب]] و [[یهود]] در قالب چند گروه به [[مدینه]] یورش بردند. در این نبرد، [[پیامبر(ص)]] و [[مسلمان\|مسلمانان]] برای رویارویی با مهاجمان، در بخشی از مدینه به حفر خَندق پرداختند. از این روی، آن نبرد را خندق نیز نامیده‌اند.<ref>مجمع البیان، ج۸، ص۵۳۳؛ الکامل، ج۲، ص۱۷۸؛ فتح‌الباری، ج۷، ص۳۰۲.</ref> در زمان این غزوه اختلاف است. برخی آن را یک سال بعد از غزوه احد در شوال سال چهارم قمری<ref>المحبّر، ص۱۰، ۱۱۳؛ دلائل النبوه، ج۳، ص۳۹۳؛ اعلام الوری، ج۱، ص۱۹۰؛ البدایة و النهایه، ج۴، ص‌۱۰۷.		احزاب به معنای گروه‌ها<ref>النهایه، ج۱، ص۳۷۶، «حزب»؛ لسان العرب، ج۱، ص۳۰۸؛ تاج العروس ج۱، ص۴۱۶.</ref> نبردی که در آن [[قریش]] و هم‌پیمانانش از [[عرب]] و [[یهود]] در قالب چند گروه به [[مدینه]] یورش بردند. در این نبرد، [[پیامبر(ص)]] و [[مسلمان\|مسلمانان]] برای رویارویی با مهاجمان، در بخشی از مدینه به حفر خَندق پرداختند. از این روی، آن نبرد را خندق نیز نامیده‌اند.<ref>مجمع البیان، ج۸، ص۵۳۳؛ الکامل، ج۲، ص۱۷۸؛ فتح‌الباری، ج۷، ص۳۰۲.</ref> در زمان این غزوه اختلاف است. برخی آن را یک سال بعد از غزوه احد در شوال سال چهارم قمری<ref>المحبّر، ص۱۰، ۱۱۳؛ دلائل النبوه، ج۳، ص۳۹۳؛ اعلام الوری، ج۱، ص۱۹۰؛ البدایة و النهایه، ج۴، ص‌۱۰۷.

خط ۳۵:		خط ۳۵:

	=== موقعیت خندق ===		=== موقعیت خندق ===
	امروزه مسیر این خندق نزدیک [[مسجد المستراح]] در خیابان سیدالشهداء تا کوه سلع در برابر [[مساجد سبعه]] در شارع السیح دانسته شده است.<ref>تاریخ و آثار اسلامی، ص۲۶۳-۲۶۴.</ref> حفر خندق در شش روز به پایان رسید.<ref>المغازی، ج۲، ص۴۴۶، ۴۵۴؛ الطبقات، ج۲، ص۵۱.</ref> [[واقدی]] عمق آن را به‌اندازه قامت یک انسان دانسته است.<ref>المغازی، ج۲، ص۴۴۶.</ref> پس از حفر خندق، گذرگاه‌هایی برای آن نهادند و بر هر یک نگهبانانی گماشتند و فرماندهی آنان را به [[زبیر بن عوام]] سپردند.<ref>المغازی، ج۲، ص۴۵۲؛ تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۵۰.</ref> مسلمانان در هشتم [[ذی‌قعده]] کنار خندق مستقر شدند.<ref>تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۵۰.</ref> [[پیامبر(ص)]] پرچم [[مهاجران]] را به ‌دست [[زید ‌بن حارثه]] و پرچم [[انصار]] را به‌ دست [[سعد بن عباده]] داد و [[عبدالله ‌بن ام ‌مکتوم]] را به جای خویش در [[مدینه]] گماشت.<ref>المنتظم، ج‌۲، ص۲۲۹.</ref>		امروزه مسیر این خندق نزدیک [[مسجد المستراح]] در خیابان سیدالشهداء تا کوه سلع در برابر [[مساجد سبعه]] در شارع السیح دانسته شده است.<ref>تاریخ و آثار اسلامی، ص۲۶۳-۲۶۴.</ref> حفر خندق در شش روز به پایان رسید.<ref>المغازی، ج۲، ص۴۴۶، ۴۵۴؛ الطبقات، ج۲، ص۵۱.</ref> [[واقدی]] عمق آن را به‌اندازه قامت یک انسان دانسته است.<ref>المغازی، ج۲، ص۴۴۶.</ref> پس از حفر خندق، گذرگاه‌هایی برای آن نهادند و بر هر یک نگهبانانی گماشتند و فرماندهی آنان را به [[زبیر بن عوام]] سپردند.<ref>المغازی، ج۲، ص۴۵۲؛ تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۵۰.</ref> مسلمانان در هشتم [[ذی‌قعده]] کنار خندق مستقر شدند.<ref>تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۵۰.</ref>

	حضرت محمد(ص) خیمه‌گاه خویش را بر فراز [[کوه ذباب\|کوه ذُباب]] در شرق [[کوه سلع\|کوه سَلع]] برپا کرد و آن‌جا [[نماز]] می‌گزارد و بر کارها نظارت می‌کرد.<ref>تاریخ المدینه، ج۱، ص۶۲.</ref> از این رو، این کوه نزد [[حاجی\|حاجیان]] از احترام برخوردار شد و قرن‌ها پیش مسجدی به نام ذُباب بر آن بنا نهادند<ref>مدینه‌شناسی، ص۱۵۹.</ref> که بعدها [[مسجد الرایه]] خوانده شد.<ref>تاریخ و آثار اسلامی، ص۲۶۸-۲۶۹.</ref>		حضرت محمد(ص) خیمه‌گاه خویش را بر فراز [[کوه ذباب\|کوه ذُباب]] در شرق [[کوه سلع\|کوه سَلع]] برپا کرد و آن‌جا [[نماز]] می‌گزارد و بر کارها نظارت می‌کرد.<ref>تاریخ المدینه، ج۱، ص۶۲.</ref> از این رو، این کوه نزد [[حاجی\|حاجیان]] از احترام برخوردار شد و قرن‌ها پیش مسجدی به نام ذُباب بر آن بنا نهادند<ref>مدینه‌شناسی، ص۱۵۹.</ref> که بعدها [[مسجد الرایه]] خوانده شد.<ref>تاریخ و آثار اسلامی، ص۲۶۸-۲۶۹.</ref>

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۳۱
خط ۳۹:		خط ۳۹:
	حضرت محمد(ص) خیمه‌گاه خویش را بر فراز [[کوه ذباب\|کوه ذُباب]] در شرق [[کوه سلع\|کوه سَلع]] برپا کرد و آن‌جا [[نماز]] می‌گزارد و بر کارها نظارت می‌کرد.<ref>تاریخ المدینه، ج۱، ص۶۲.</ref> از این رو، این کوه نزد [[حاجی\|حاجیان]] از احترام برخوردار شد و قرن‌ها پیش مسجدی به نام ذُباب بر آن بنا نهادند<ref>مدینه‌شناسی، ص۱۵۹.</ref> که بعدها [[مسجد الرایه]] خوانده شد.<ref>تاریخ و آثار اسلامی، ص۲۶۸-۲۶۹.</ref>		حضرت محمد(ص) خیمه‌گاه خویش را بر فراز [[کوه ذباب\|کوه ذُباب]] در شرق [[کوه سلع\|کوه سَلع]] برپا کرد و آن‌جا [[نماز]] می‌گزارد و بر کارها نظارت می‌کرد.<ref>تاریخ المدینه، ج۱، ص۶۲.</ref> از این رو، این کوه نزد [[حاجی\|حاجیان]] از احترام برخوردار شد و قرن‌ها پیش مسجدی به نام ذُباب بر آن بنا نهادند<ref>مدینه‌شناسی، ص۱۵۹.</ref> که بعدها [[مسجد الرایه]] خوانده شد.<ref>تاریخ و آثار اسلامی، ص۲۶۸-۲۶۹.</ref>

	==== ~~مساجد سبعه~~ ====		==== مسجدهای احزاب ====
	مکان غزوه احزاب و خندق در مدینه شناخته شده است. در این منطقه مسجدهایی وجود دارد که به ~~[[مساجد خندق\|مساجد هفت‌گانه]] (مساجد سبعه) مشهور‌اند و به پیامبر~~ یا ~~برخی از صحابه منسوب‌اند~~:		مکان غزوه احزاب و خندق در مدینه شناخته شده است. در این منطقه در دامنه کوه سلع مسجدهایی وجود دارد که به مسجدهای احزاب یا مسجدهای فتح شهرت دارند:

	* [[مسجد فتح (مدینه)\|مسجد فتح]]		* [[مسجد فتح (مدینه)\|مسجد فتح]]
	* [[مسجد علی بن ابی‌طالب(ع)\|مسجد علی بن ابی‌طالب]]		* [[مسجد علی بن ابی‌طالب(ع)\|مسجد علی بن ابی‌طالب]]
	* [[مسجد فاطمه زهرا (س)\|مسجد فاطمه زهراء]]		* [[مسجد فاطمه زهرا (س)\|مسجد فاطمه زهراء]]
			* [[مسجد سلمان فارسی]]
	* [[مسجد ابوبکر(خندق)\|مسجد ابوبکر]]		* [[مسجد ابوبکر(خندق)\|مسجد ابوبکر]]
	* [[مسجد عمر بن خطاب در خندق\|مسجد عمر]]		* [[مسجد عمر بن خطاب در خندق\|مسجد عمر]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ مارس ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۵۵
خط ۴۸:		خط ۴۸:
	مکان غزوه احزاب و خندق در مدینه شناخته شده است. در این منطقه مسجدهایی وجود دارد که به [[مساجد خندق\|مساجد هفت‌گانه]] (مساجد سبعه) مشهور‌اند و به پیامبر یا برخی از صحابه منسوب‌اند:		مکان غزوه احزاب و خندق در مدینه شناخته شده است. در این منطقه مسجدهایی وجود دارد که به [[مساجد خندق\|مساجد هفت‌گانه]] (مساجد سبعه) مشهور‌اند و به پیامبر یا برخی از صحابه منسوب‌اند:

	[[مسجد فتح (مدینه)\|مسجد فتح]]		* [[مسجد فتح (مدینه)\|مسجد فتح]]
			*
	[[مسجد علی بن ابی‌طالب(ع)\|مسجد علی بن ابی‌طالب]]		* [[مسجد علی بن ابی‌طالب(ع)\|مسجد علی بن ابی‌طالب]]
			*
	[[مسجد فاطمه زهرا (س)\|مسجد فاطمه زهراء]]		* [[مسجد فاطمه زهرا (س)\|مسجد فاطمه زهراء]]
			*
	[[مسجد ابوبکر(خندق)\|مسجد ابوبکر]]		* [[مسجد ابوبکر(خندق)\|مسجد ابوبکر]]
			*
	[[مسجد عمر بن خطاب در خندق\|مسجد عمر]]		* [[مسجد عمر بن خطاب در خندق\|مسجد عمر]]
			*
	~~مسجد قبلتین~~

	==پانویس==		==پانویس==