مال حلال - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Heidar: /* تعریف مال حلال */

2026-09-17T16:02:42Z

تعریف مال حلال

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۹:۳۲
خط ۶:		خط ۶:

	== تعریف مال حلال ==		== تعریف مال حلال ==
	مال حلال به معنی آن است که دارایی دنیایی یک شخص از ~~راه حلال~~ کسب ~~شده~~ باشد.<ref>اخلاق در قرآن و سنت، ج2، ص461.</ref> مال حلال با عبارت مال مباح نیز به کار رفته و در مقابل مال حرام قرار دارد.<ref name=":2">درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص 168.</ref> مال حرام، دارایی‌هایی است که از راه دزدی، ربا و تصاحب بدون رضایت، کسب شده<ref>آداب سفر حج، ص25.</ref> یا خمس آن پرداخت نشده باشد.<ref>احكام عمره مفرده (1387ش) (به انضمام اسرار عمره مفرده ، آداب ومستحبات زيارت مكة معظمه ومدينه منوره) (فارسى)، ص10.</ref> در ادبیات دین، حج مقبول مقابل حج مازور آورده شده است حج مازور حجی است که با مال زور انجام گرفته باشد.<ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص 77.</ref>		مال حلال به معنی آن است که دارایی دنیایی یک شخص از راه‌های شرعی ممنوعه مانند ربا و دزدی کسب نشده باشد.<ref>اخلاق در قرآن و سنت، ج2، ص461.</ref> مال حلال با عبارت مال مباح نیز به کار رفته و در مقابل مال حرام قرار دارد.<ref name=":2">درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص 168.</ref> مال حرام، دارایی‌هایی است که از راه دزدی، ربا و تصاحب بدون رضایت، کسب شده<ref>آداب سفر حج، ص25.</ref> یا خمس آن پرداخت نشده باشد.<ref>احكام عمره مفرده (1387ش) (به انضمام اسرار عمره مفرده ، آداب ومستحبات زيارت مكة معظمه ومدينه منوره) (فارسى)، ص10.</ref> در ادبیات دین، حج مقبول مقابل حج مازور آورده شده است حج مازور حجی است که با مال زور انجام گرفته باشد.<ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص 77.</ref>

	=== اهمیت پرهیز از مال حرام ===		=== اهمیت پرهیز از مال حرام ===

Heidar: /* شرط فقهی صحت حج */

2026-09-17T15:55:48Z

شرط فقهی صحت حج

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۹:۲۵
خط ۱۷:		خط ۱۷:

	== شرط فقهی صحت حج ==		== شرط فقهی صحت حج ==
	در [[فقه]]~~، میان حرمت~~ استفاده از مال حرام ~~و صحت فقهی حج با مال حرام تفاوت گذاشته شده است. استفاده از مال حرام یا مالی که~~ [[~~خمس~~]] ~~آن پرداخت نشده،~~ حرام است<ref>استفتائات [https://www.makaremshirazi.net/main.aspx?typeinfo=21&lid=0&catid=46990&mid=264075 دفتر آیت الله مکارم شیرازی]، بخش حج.</ref>؛ ~~اما به نظر برخی فقها، این امر لزوماً موجب بطلان~~ حج ~~نیست.~~<ref name=":1">دفتر استفتائات آیت الله سیستانی، بخش [https://www.sistani.org/persian/book/51/91/ مخارج حج با اموال دیگران]</ref><ref name=":0">احكام عمره مفرده (1387ش) (به انضمام اسرار عمره مفرده ، آداب ومستحبات زيارت مكة معظمه ومدينه منوره) (فارسى)، ص10 ؛ انیس التجار، ص39.</ref> ~~برای نمونه، اگر [[لباس احرام]]، [[قربانی]] یا دیگر امور مورد استفاده در حج عیناً غصبی نباشند، هرچند با مال~~ حرام ~~خریداری~~ شده ~~باشند، اصل حج می‌تواند صحیح باشد~~ و در عین حال شخص نسبت به مال حرام مسئولیت ~~مالی داشته باشد~~.<ref name=":1" />		در [[فقه]] [[شیعه]] استفاده از مال حرام در [[حج]] حرام است ولی باطل نیست<ref>استفتائات [https://www.makaremshirazi.net/main.aspx?typeinfo=21&lid=0&catid=46990&mid=264075 دفتر آیت الله مکارم شیرازی]، بخش حج.</ref>؛ اگر از میان اموال حرام در سفر حج، [[لباس احرام]] و هزینه [[قربانی]] حلال باشد، اصل حج صحیح است و از گردن مکلف خارج شده<ref name=":1">دفتر استفتائات آیت الله سیستانی، بخش [https://www.sistani.org/persian/book/51/91/ مخارج حج با اموال دیگران]</ref><ref name=":0">احكام عمره مفرده (1387ش) (به انضمام اسرار عمره مفرده ، آداب ومستحبات زيارت مكة معظمه ومدينه منوره) (فارسى)، ص10 ؛ انیس التجار، ص39.</ref> ولی مرتکب حرام شده و پاداش اخروی ندارد و در عین حال شخص نسبت به مال حرام مسئولیت دارد.<ref name=":1" /><ref name=":3">فصلنامه مطالعات فقه امامیه، مقاله حکم حج با مال حرام در آینه فقه و روایات از منظر فریقین، ص119-135.</ref>

	نظر اکثر علمای [[اهل سنت]] بر این است که [[حج]] با مال حرام مجزی نیست و باعث ادا شدن [[حجة الاسلام]] نمی‌شود. بر اساس رای جمهور اهل سنت و حنفی و شافعی، در صورتی که تا زمان انجام حج و [[عمره]] از حرمت مال خبر نداشته باشد و عالم به حکم حرمت نباشد مجزی است و تکلیف حج را از گردن حاجی خارج می‌کند. نظر دیگر این است که حج با مال حرام مجزی است، ولی قبول درگاه الهی نیست و پاداش اخروی ندارد. برخی دیگر از فقهای اهل سنت بین مال حرام و مال غصبی تفاوت قائل شده و حج با مال ربا و خمر و منفعت حاصل از فروش مواد مخدر را جایز نمیداند ولی حج با مال غصبی را جایز می داند، اما می گویند با این کار گناه کرده است.		نظر اکثر علمای [[اهل سنت]] بر این است که [[حج]] با مال حرام مجزی نیست و باعث ادا شدن [[حجة الاسلام]] نمی‌شود. بر اساس رای جمهور اهل سنت و حنفی و شافعی، در صورتی که تا زمان انجام حج و [[عمره]] از حرمت مال خبر نداشته باشد و عالم به حکم حرمت نباشد مجزی است و تکلیف حج را از گردن حاجی خارج می‌کند. نظر دیگر این است که حج با مال حرام مجزی است، ولی قبول درگاه الهی نیست و پاداش اخروی ندارد. برخی دیگر از فقهای اهل سنت بین مال حرام و مال غصبی تفاوت قائل شده و حج با مال ربا و خمر و منفعت حاصل از فروش مواد مخدر را جایز نمیداند ولی حج با مال غصبی را جایز می داند، اما می گویند با این کار گناه کرده است.<ref name=":3" />

	== مقاله‌های مرتبط ==		== مقاله‌های مرتبط ==

Heidar: /* شرط فقهی صحت اعمال */

2026-09-17T14:59:42Z

شرط فقهی صحت اعمال

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۸:۲۹
خط ۱۶:		خط ۱۶:
	در برخی روایات، تأثیر مال حلال بر معنویت حج نیز مورد توجه قرار گرفته است. از [[امام صادق(ع)]] نقل شده که حاجیِ سفرکرده با مال غیرحلال هنگام [[تلبیه]]، پاسخ منفی دریافت می‌کند<ref>الحج و العمره في الكتاب والسنه، ص ۲۲۶ ، ج ۶۹۴ .</ref>، در حالی که حاجیِ سفرکرده با مال حلال، پاسخ مثبت می‌شنود.<ref>الکافی، ج5، ص124؛ تهذیب الاحکام، ج6، ص368.</ref> بر این اساس، مال حلال از زمینه‌های رسیدن به مقام اجابت و بهره‌مندی معنوی از حج شمرده شده است.<ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 121 .</ref> برخی معتقدند بدون کسب حلال و دارایی مباح، نمی‌توان به حقیقت اعمال حج دست یافت و این اعمال حاصلی جز خستگی و ضایع کردن فرصت ندارند.<ref name=":2" />		در برخی روایات، تأثیر مال حلال بر معنویت حج نیز مورد توجه قرار گرفته است. از [[امام صادق(ع)]] نقل شده که حاجیِ سفرکرده با مال غیرحلال هنگام [[تلبیه]]، پاسخ منفی دریافت می‌کند<ref>الحج و العمره في الكتاب والسنه، ص ۲۲۶ ، ج ۶۹۴ .</ref>، در حالی که حاجیِ سفرکرده با مال حلال، پاسخ مثبت می‌شنود.<ref>الکافی، ج5، ص124؛ تهذیب الاحکام، ج6، ص368.</ref> بر این اساس، مال حلال از زمینه‌های رسیدن به مقام اجابت و بهره‌مندی معنوی از حج شمرده شده است.<ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 121 .</ref> برخی معتقدند بدون کسب حلال و دارایی مباح، نمی‌توان به حقیقت اعمال حج دست یافت و این اعمال حاصلی جز خستگی و ضایع کردن فرصت ندارند.<ref name=":2" />

	=== شرط فقهی صحت ~~اعمال =~~==		== شرط فقهی صحت حج ==
	در [[فقه]]، میان حرمت استفاده از مال حرام و صحت فقهی حج با مال حرام تفاوت گذاشته شده است. استفاده از مال حرام یا مالی که [[خمس]] آن پرداخت نشده، حرام است<ref>استفتائات [https://www.makaremshirazi.net/main.aspx?typeinfo=21&lid=0&catid=46990&mid=264075 دفتر آیت الله مکارم شیرازی]، بخش حج.</ref>؛ اما به نظر برخی فقها، این امر لزوماً موجب بطلان حج نیست.<ref name=":1">دفتر استفتائات آیت الله سیستانی، بخش [https://www.sistani.org/persian/book/51/91/ مخارج حج با اموال دیگران]</ref><ref name=":0">احكام عمره مفرده (1387ش) (به انضمام اسرار عمره مفرده ، آداب ومستحبات زيارت مكة معظمه ومدينه منوره) (فارسى)، ص10 ؛ انیس التجار، ص39.</ref> برای نمونه، اگر [[لباس احرام]]، [[قربانی]] یا دیگر امور مورد استفاده در حج عیناً غصبی نباشند، هرچند با مال حرام خریداری شده باشند، اصل حج می‌تواند صحیح باشد و در عین حال شخص نسبت به مال حرام مسئولیت مالی داشته باشد.<ref name=":1" />		در [[فقه]]، میان حرمت استفاده از مال حرام و صحت فقهی حج با مال حرام تفاوت گذاشته شده است. استفاده از مال حرام یا مالی که [[خمس]] آن پرداخت نشده، حرام است<ref>استفتائات [https://www.makaremshirazi.net/main.aspx?typeinfo=21&lid=0&catid=46990&mid=264075 دفتر آیت الله مکارم شیرازی]، بخش حج.</ref>؛ اما به نظر برخی فقها، این امر لزوماً موجب بطلان حج نیست.<ref name=":1">دفتر استفتائات آیت الله سیستانی، بخش [https://www.sistani.org/persian/book/51/91/ مخارج حج با اموال دیگران]</ref><ref name=":0">احكام عمره مفرده (1387ش) (به انضمام اسرار عمره مفرده ، آداب ومستحبات زيارت مكة معظمه ومدينه منوره) (فارسى)، ص10 ؛ انیس التجار، ص39.</ref> برای نمونه، اگر [[لباس احرام]]، [[قربانی]] یا دیگر امور مورد استفاده در حج عیناً غصبی نباشند، هرچند با مال حرام خریداری شده باشند، اصل حج می‌تواند صحیح باشد و در عین حال شخص نسبت به مال حرام مسئولیت مالی داشته باشد.<ref name=":1" />

			نظر اکثر علمای [[اهل سنت]] بر این است که [[حج]] با مال حرام مجزی نیست و باعث ادا شدن [[حجة الاسلام]] نمی‌شود. بر اساس رای جمهور اهل سنت و حنفی و شافعی، در صورتی که تا زمان انجام حج و [[عمره]] از حرمت مال خبر نداشته باشد و عالم به حکم حرمت نباشد مجزی است و تکلیف حج را از گردن حاجی خارج می‌کند. نظر دیگر این است که حج با مال حرام مجزی است، ولی قبول درگاه الهی نیست و پاداش اخروی ندارد. برخی دیگر از فقهای اهل سنت بین مال حرام و مال غصبی تفاوت قائل شده و حج با مال ربا و خمر و منفعت حاصل از فروش مواد مخدر را جایز نمیداند ولی حج با مال غصبی را جایز می داند، اما می گویند با این کار گناه کرده است.

	== مقاله‌های مرتبط ==		== مقاله‌های مرتبط ==

Kamran: /* مال حلال در حج */

2026-09-02T08:52:45Z

مال حلال در حج

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۲:۲۲
خط ۶:		خط ۶:

	== تعریف مال حلال ==		== تعریف مال حلال ==
	مال حلال به معنی آن است که دارایی دنیایی یک شخص از راه حلال کسب شده باشد.<ref>اخلاق در قرآن و سنت، ج2، ص461.</ref> مال حلال با عبارت مال مباح نیز به کار رفته و در مقابل مال حرام قرار دارد.<ref name=":2" /> مال حرام، دارایی‌هایی است که از راه دزدی، ربا و تصاحب بدون رضایت، کسب شده<ref>آداب سفر حج، ص25.</ref> یا خمس آن پرداخت نشده باشد.<ref>احكام عمره مفرده (1387ش) (به انضمام اسرار عمره مفرده ، آداب ومستحبات زيارت مكة معظمه ومدينه منوره) (فارسى)، ص10.</ref> در ادبیات دین، حج مقبول مقابل حج مازور آورده شده است حج مازور حجی است که با مال زور انجام گرفته باشد.<ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص 77.</ref>		مال حلال به معنی آن است که دارایی دنیایی یک شخص از راه حلال کسب شده باشد.<ref>اخلاق در قرآن و سنت، ج2، ص461.</ref> مال حلال با عبارت مال مباح نیز به کار رفته و در مقابل مال حرام قرار دارد.<ref name=":2">درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص 168.</ref> مال حرام، دارایی‌هایی است که از راه دزدی، ربا و تصاحب بدون رضایت، کسب شده<ref>آداب سفر حج، ص25.</ref> یا خمس آن پرداخت نشده باشد.<ref>احكام عمره مفرده (1387ش) (به انضمام اسرار عمره مفرده ، آداب ومستحبات زيارت مكة معظمه ومدينه منوره) (فارسى)، ص10.</ref> در ادبیات دین، حج مقبول مقابل حج مازور آورده شده است حج مازور حجی است که با مال زور انجام گرفته باشد.<ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص 77.</ref>

	=== اهمیت پرهیز از مال حرام ===		=== اهمیت پرهیز از مال حرام ===
خط ۱۴:		خط ۱۴:
	انجام [[حج]] با مال حلال از [[آداب حج\|آداب]] و مقدمات مهم حج دانسته شده است.<ref>مناسک جامع حج ، ص 36.</ref> در روایات، از سفر حج با مال [[حرام]] نهی شده<ref>تهذیب الاحکام ، ج 6 ، ص 368 .</ref> و بر تأمین هزینه و توشه حج از مال پاک و حلال تأکید شده است.<ref>الکافی، ج5، ص124؛ الامالی، ص527؛ من لایحضره الفقیه، ج3، ص162 و ج1، ص189؛ تهذیب الاحکام، ج6، ص368؛ بحار الانوار، ج93، ص16 و ج96، ص120؛ العروة الوثقی، ج4، ص339؛ وسائل الشیعه، ج11، ص146.</ref> بین قبولی عمل به درگاه الهی با صحت فقهی که وجوب را از گردن مکلف ساقط می‌کند تفاوت قائل شده‌اند و برخی منابع، مال حلال را شرط قبولی حج دانسته<ref>الامالی، ص527؛ بحار الانوار، ج93، ص164؛</ref> و آنرا اعم از هر هزینه و توشه‌ای در سفر حج می‌دانند<ref>العروة الوثقی، ج4، ص339.</ref>؛ زیرا عبادتی که مقدمات آن بر پایه مال حرام باشد، با [[تقوا]] و تقرب به خداوند ناسازگار دانسته شده است.<ref>آداب سفر حج، ص23 ؛ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص 77 .</ref> بر پایه روایتی از [[امام باقر(ع)]]، خداوند حج و [[عمره\|عمره‌ای]] را که از مال [[حرام]] باشد نمی‌پذیرد؛<ref>الامالی، ص527؛ بحار الانوار، ج93، ص164.</ref> حتی اگر پرچمی حرام در اموال حج‌گزار باشد.<ref>وسائل الشیعه، ج11، ص146؛ بحار الانوار، ج96، ص120.</ref>		انجام [[حج]] با مال حلال از [[آداب حج\|آداب]] و مقدمات مهم حج دانسته شده است.<ref>مناسک جامع حج ، ص 36.</ref> در روایات، از سفر حج با مال [[حرام]] نهی شده<ref>تهذیب الاحکام ، ج 6 ، ص 368 .</ref> و بر تأمین هزینه و توشه حج از مال پاک و حلال تأکید شده است.<ref>الکافی، ج5، ص124؛ الامالی، ص527؛ من لایحضره الفقیه، ج3، ص162 و ج1، ص189؛ تهذیب الاحکام، ج6، ص368؛ بحار الانوار، ج93، ص16 و ج96، ص120؛ العروة الوثقی، ج4، ص339؛ وسائل الشیعه، ج11، ص146.</ref> بین قبولی عمل به درگاه الهی با صحت فقهی که وجوب را از گردن مکلف ساقط می‌کند تفاوت قائل شده‌اند و برخی منابع، مال حلال را شرط قبولی حج دانسته<ref>الامالی، ص527؛ بحار الانوار، ج93، ص164؛</ref> و آنرا اعم از هر هزینه و توشه‌ای در سفر حج می‌دانند<ref>العروة الوثقی، ج4، ص339.</ref>؛ زیرا عبادتی که مقدمات آن بر پایه مال حرام باشد، با [[تقوا]] و تقرب به خداوند ناسازگار دانسته شده است.<ref>آداب سفر حج، ص23 ؛ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص 77 .</ref> بر پایه روایتی از [[امام باقر(ع)]]، خداوند حج و [[عمره\|عمره‌ای]] را که از مال [[حرام]] باشد نمی‌پذیرد؛<ref>الامالی، ص527؛ بحار الانوار، ج93، ص164.</ref> حتی اگر پرچمی حرام در اموال حج‌گزار باشد.<ref>وسائل الشیعه، ج11، ص146؛ بحار الانوار، ج96، ص120.</ref>

			در برخی روایات، تأثیر مال حلال بر معنویت حج نیز مورد توجه قرار گرفته است. از [[امام صادق(ع)]] نقل شده که حاجیِ سفرکرده با مال غیرحلال هنگام [[تلبیه]]، پاسخ منفی دریافت می‌کند<ref>الحج و العمره في الكتاب والسنه، ص ۲۲۶ ، ج ۶۹۴ .</ref>، در حالی که حاجیِ سفرکرده با مال حلال، پاسخ مثبت می‌شنود.<ref>الکافی، ج5، ص124؛ تهذیب الاحکام، ج6، ص368.</ref> بر این اساس، مال حلال از زمینه‌های رسیدن به مقام اجابت و بهره‌مندی معنوی از حج شمرده شده است.<ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 121 .</ref> برخی معتقدند بدون کسب حلال و دارایی مباح، نمی‌توان به حقیقت اعمال حج دست یافت و این اعمال حاصلی جز خستگی و ضایع کردن فرصت ندارند.<ref name=":2" />

			=== شرط فقهی صحت اعمال ===
	در [[فقه]]، میان حرمت استفاده از مال حرام و صحت فقهی حج با مال حرام تفاوت گذاشته شده است. استفاده از مال حرام یا مالی که [[خمس]] آن پرداخت نشده، حرام است<ref>استفتائات [https://www.makaremshirazi.net/main.aspx?typeinfo=21&lid=0&catid=46990&mid=264075 دفتر آیت الله مکارم شیرازی]، بخش حج.</ref>؛ اما به نظر برخی فقها، این امر لزوماً موجب بطلان حج نیست.<ref name=":1">دفتر استفتائات آیت الله سیستانی، بخش [https://www.sistani.org/persian/book/51/91/ مخارج حج با اموال دیگران]</ref><ref name=":0">احكام عمره مفرده (1387ش) (به انضمام اسرار عمره مفرده ، آداب ومستحبات زيارت مكة معظمه ومدينه منوره) (فارسى)، ص10 ؛ انیس التجار، ص39.</ref> برای نمونه، اگر [[لباس احرام]]، [[قربانی]] یا دیگر امور مورد استفاده در حج عیناً غصبی نباشند، هرچند با مال حرام خریداری شده باشند، اصل حج می‌تواند صحیح باشد و در عین حال شخص نسبت به مال حرام مسئولیت مالی داشته باشد.<ref name=":1" />		در [[فقه]]، میان حرمت استفاده از مال حرام و صحت فقهی حج با مال حرام تفاوت گذاشته شده است. استفاده از مال حرام یا مالی که [[خمس]] آن پرداخت نشده، حرام است<ref>استفتائات [https://www.makaremshirazi.net/main.aspx?typeinfo=21&lid=0&catid=46990&mid=264075 دفتر آیت الله مکارم شیرازی]، بخش حج.</ref>؛ اما به نظر برخی فقها، این امر لزوماً موجب بطلان حج نیست.<ref name=":1">دفتر استفتائات آیت الله سیستانی، بخش [https://www.sistani.org/persian/book/51/91/ مخارج حج با اموال دیگران]</ref><ref name=":0">احكام عمره مفرده (1387ش) (به انضمام اسرار عمره مفرده ، آداب ومستحبات زيارت مكة معظمه ومدينه منوره) (فارسى)، ص10 ؛ انیس التجار، ص39.</ref> برای نمونه، اگر [[لباس احرام]]، [[قربانی]] یا دیگر امور مورد استفاده در حج عیناً غصبی نباشند، هرچند با مال حرام خریداری شده باشند، اصل حج می‌تواند صحیح باشد و در عین حال شخص نسبت به مال حرام مسئولیت مالی داشته باشد.<ref name=":1" />

	در برخی روایات، تأثیر مال حلال بر قبولی و معنویت حج نیز مورد توجه قرار گرفته است. از [[امام صادق(ع)]] نقل شده که حاجیِ سفرکرده با مال غیرحلال هنگام [[تلبیه]]، پاسخ منفی دریافت می‌کند<ref>الحج و العمره في الكتاب والسنه، ص ۲۲۶ ، ج ۶۹۴ .</ref>، در حالی که حاجیِ سفرکرده با مال حلال، پاسخ مثبت می‌شنود.<ref>الکافی، ج5، ص124؛ تهذیب الاحکام، ج6، ص368.</ref> بر این اساس، مال حلال از زمینه‌های رسیدن به مقام اجابت و بهره‌مندی معنوی از حج شمرده شده است.<ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 121 .</ref> برخی معتقدند بدون کسب حلال و دارایی مباح، نمی‌توان به حقیقت اعمال حج دست یافت و این اعمال حاصلی جز خستگی و ضایع کردن فرصت ندارند.<ref name=":2">درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص 168.</ref>
	== مقاله‌های مرتبط ==		== مقاله‌های مرتبط ==

Heidar در ‏۳۱ اوت ۲۰۲۶، ساعت ۱۸:۱۳

2026-08-31T18:13:39Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ اوت ۲۰۲۶، ساعت ۲۱:۴۳
خط ۶:		خط ۶:

	== تعریف مال حلال ==		== تعریف مال حلال ==
	مال حلال به معنی آن است که دارایی دنیایی یک شخص از راه حلال کسب شده باشد.<ref>اخلاق در قرآن و سنت، ج2، ص461.</ref> مال حلال با عبارت مال مباح نیز به کار رفته و در مقابل مال حرام قرار دارد.<ref name=":2" /> مال حرام، دارایی‌هایی است که از راه دزدی، ربا و تصاحب بدون رضایت، کسب شده<ref>آداب سفر حج، ص25.</ref> یا خمس آن پرداخت نشده باشد.<ref>احكام عمره مفرده (1387ش) (به انضمام اسرار عمره مفرده ، آداب ومستحبات زيارت مكة معظمه ومدينه منوره) (فارسى)، ص10.</ref>		مال حلال به معنی آن است که دارایی دنیایی یک شخص از راه حلال کسب شده باشد.<ref>اخلاق در قرآن و سنت، ج2، ص461.</ref> مال حلال با عبارت مال مباح نیز به کار رفته و در مقابل مال حرام قرار دارد.<ref name=":2" /> مال حرام، دارایی‌هایی است که از راه دزدی، ربا و تصاحب بدون رضایت، کسب شده<ref>آداب سفر حج، ص25.</ref> یا خمس آن پرداخت نشده باشد.<ref>احكام عمره مفرده (1387ش) (به انضمام اسرار عمره مفرده ، آداب ومستحبات زيارت مكة معظمه ومدينه منوره) (فارسى)، ص10.</ref> در ادبیات دین، حج مقبول مقابل حج مازور آورده شده است حج مازور حجی است که با مال زور انجام گرفته باشد.<ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص 77.</ref>

	=== اهمیت پرهیز از مال حرام ===		=== اهمیت پرهیز از مال حرام ===

Heidar در ‏۳۱ اوت ۲۰۲۶، ساعت ۱۸:۰۳

2026-08-31T18:03:08Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ اوت ۲۰۲۶، ساعت ۲۱:۳۳
خط ۶:		خط ۶:

	== تعریف مال حلال ==		== تعریف مال حلال ==
	مال حلال به معنی آن است که دارایی دنیایی یک شخص از راه حلال کسب شده باشد.<ref>اخلاق در قرآن و سنت، ج2، ص461.</ref> مال حلال با عبارت مال مباح نیز به کار رفته و در مقابل مال حرام قرار دارد.<ref name=":2" /> مال حرام، دارایی‌هایی است که از راه ~~دزدی~~ و تصاحب بدون رضایت، کسب شده یا خمس آن پرداخت نشده باشد.<ref>احكام عمره مفرده (1387ش) (به انضمام اسرار عمره مفرده ، آداب ومستحبات زيارت مكة معظمه ومدينه منوره) (فارسى)، ص10.</ref>		مال حلال به معنی آن است که دارایی دنیایی یک شخص از راه حلال کسب شده باشد.<ref>اخلاق در قرآن و سنت، ج2، ص461.</ref> مال حلال با عبارت مال مباح نیز به کار رفته و در مقابل مال حرام قرار دارد.<ref name=":2" /> مال حرام، دارایی‌هایی است که از راه دزدی، ربا و تصاحب بدون رضایت، کسب شده<ref>آداب سفر حج، ص25.</ref> یا خمس آن پرداخت نشده باشد.<ref>احكام عمره مفرده (1387ش) (به انضمام اسرار عمره مفرده ، آداب ومستحبات زيارت مكة معظمه ومدينه منوره) (فارسى)، ص10.</ref>

	=== اهمیت پرهیز از مال حرام ===		=== اهمیت پرهیز از مال حرام ===

Heidar: /* تعریف مال حلال */

2026-08-31T17:48:00Z

تعریف مال حلال

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ اوت ۲۰۲۶، ساعت ۲۱:۱۸
خط ۱:		خط ۱:
	[[رده:مقاله‌های در حال ویرایش]]		[[رده:مقاله‌های در حال ویرایش]]

	'''مال حلال''' درآمدی است که بدون اعمال [[حرام]] مانند دزدی و غصب به دست آمده و استفاده از آن در [[حج]]، شرط قبولی اعمال [[حاجی]] دانسته شده. به کاربردن مال حلال در حج، یکی [[آداب حج]] است و حجی که با مال حرام یا غیرپاک (مانند مالی که خمس آن پرداخت نشده) انجام شود، نه‌تنها مورد پذیرش خداوند قرار نمی‌گیرد، بلکه در اعمالی مانند ~~[[طواف]] (که لباس آن باید مباح باشد) و~~ [[تلبیه\|لبیک‌گفتن]] نیز تأثیر منفی می‌گذارد و آن را از کمال و روح عبودیت تهی می‌سازد چراکه براساس روایات، پاسخ منفی به لبیکِ حاجیِ دارای مال حرام داده می‌شود.		'''مال حلال''' درآمدی است که بدون اعمال [[حرام]] مانند دزدی و غصب به دست آمده و استفاده از آن در [[حج]]، شرط قبولی اعمال [[حاجی]] دانسته شده. به کاربردن مال حلال در حج، یکی [[آداب حج]] است و حجی که با مال حرام یا غیرپاک (مانند مالی که خمس آن پرداخت نشده) انجام شود، نه‌تنها مورد پذیرش خداوند قرار نمی‌گیرد، بلکه در اعمالی مانند [[تلبیه\|لبیک‌گفتن]] نیز تأثیر منفی می‌گذارد و آن را از کمال و روح عبودیت تهی می‌سازد چراکه براساس روایات، پاسخ منفی به لبیکِ حاجیِ دارای مال حرام داده می‌شود.

	~~هرچند~~ از دیدگاه فقهی، بیشتر مراجع حج با مال حرام را صحیح و ساقط‌کننده‌ی تکلیف می‌دانند (هرچند گناه و ضمان مالی به همراه دارد)~~، اما گروهی از فقها بر بطلان حج در صورت حرام بودن برخی اجزا مانند [[لباس احرام]] و [[قربانی]] تأکید دارند؛~~ با این حال، در فرهنگ دینی و رسوم رایج حاجیان، همواره تأکید بر تهیه‌ی هزینه‌ها، لباس احرام و توشه‌ی سفر از مال حلال، همراه با حلالیت‌طلبی از خانواده و دوستان و ادای بدهی‌ها، پیش از عزیمت به این سفر معنوی بوده است.		از دیدگاه فقهی، بیشتر مراجع حج با مال حرام را صحیح و ساقط‌کننده‌ی تکلیف می‌دانند (هرچند گناه و ضمان مالی به همراه دارد). با این حال، در فرهنگ دینی و رسوم رایج حاجیان، همواره تأکید بر تهیه‌ی هزینه‌ها، لباس احرام و توشه‌ی سفر از مال حلال، همراه با حلالیت‌طلبی از خانواده و دوستان و ادای بدهی‌ها، پیش از عزیمت به این سفر معنوی بوده است.

	== تعریف مال حلال ==		== تعریف مال حلال ==
	مال حلال به معنی آن است که دارایی دنیایی یک شخص از راه حلال کسب شده باشد. مال حلال با عبارت مال ~~مباج~~ نیز به کار رفته و در مقابل مال حرام قرار دارد		مال حلال به معنی آن است که دارایی دنیایی یک شخص از راه حلال کسب شده باشد.<ref>اخلاق در قرآن و سنت، ج2، ص461.</ref> مال حلال با عبارت مال مباح نیز به کار رفته و در مقابل مال حرام قرار دارد.<ref name=":2" /> مال حرام، دارایی‌هایی است که از راه دزدی و تصاحب بدون رضایت، کسب شده یا خمس آن پرداخت نشده باشد.<ref>احكام عمره مفرده (1387ش) (به انضمام اسرار عمره مفرده ، آداب ومستحبات زيارت مكة معظمه ومدينه منوره) (فارسى)، ص10.</ref>

			=== اهمیت پرهیز از مال حرام ===
			برپایه روایاتی از [[پیامبر اسلام(ص)]] ترک یک ششم درهم از مال حرام، نزد خداوند، دوست‌داشتنی‌تر از انجام صد حج با مال حلال است<ref>حکمت نامه پیامبر اعظم (ص)، ج13، ص347.</ref> و نخوردن يک لقمه حرام، نزد خدا محبوب‌تر از خواندن دو هزار ركعت نماز مستحبّى است.<ref>حکمت نامه پیامبر اعظم (ص)، ج8، ص553.</ref>

	== مال حلال در حج ==		== مال حلال در حج ==
	انجام [[حج]] با مال حلال از [[آداب حج\|آداب]] و مقدمات مهم حج دانسته شده است.<ref>مناسک جامع حج ، ص 36.</ref> در روایات، از سفر حج با مال [[حرام]] نهی شده<ref>تهذیب الاحکام ، ج 6 ، ص 368 .</ref> و بر تأمین هزینه و توشه حج از مال پاک و حلال تأکید شده است.<ref>الکافی، ج5، ص124؛ الامالی، ص527؛ من لایحضره الفقیه، ج3، ص162 و ج1، ص189؛ تهذیب الاحکام، ج6، ص368؛ بحار الانوار، ج93، ص16 و ج96، ص120؛ العروة الوثقی، ج4، ص339؛ وسائل الشیعه، ج11، ص146.</ref> بین قبولی عمل به درگاه الهی با صحت فقهی که وجوب را از گردن مکلف ساقط می‌کند تفاوت قائل شده‌اند و برخی منابع، مال حلال را شرط قبولی حج دانسته<ref>الامالی، ص527؛ بحار الانوار، ج93، ص164؛</ref> و آنرا اعم از هر هزینه و توشه‌ای در سفر حج می‌دانند<ref>العروة الوثقی، ج4، ص339.</ref>؛ زیرا عبادتی که مقدمات آن بر پایه مال حرام باشد، با [[تقوا]] و تقرب به خداوند ناسازگار دانسته شده است.<ref>آداب سفر حج، ص23 ؛ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص 77 .</ref> بر پایه روایتی از [[امام باقر(ع)]]، خداوند حج و [[عمره\|عمره‌ای]] را که از مال [[حرام]] باشد نمی‌پذیرد؛<ref>الامالی، ص527؛ بحار الانوار، ج93، ص164.</ref> حتی اگر پرچمی حرام در اموال حج‌گزار باشد.<ref>وسائل الشیعه، ج11، ص146؛ بحار الانوار، ج96، ص120.</ref>		انجام [[حج]] با مال حلال از [[آداب حج\|آداب]] و مقدمات مهم حج دانسته شده است.<ref>مناسک جامع حج ، ص 36.</ref> در روایات، از سفر حج با مال [[حرام]] نهی شده<ref>تهذیب الاحکام ، ج 6 ، ص 368 .</ref> و بر تأمین هزینه و توشه حج از مال پاک و حلال تأکید شده است.<ref>الکافی، ج5، ص124؛ الامالی، ص527؛ من لایحضره الفقیه، ج3، ص162 و ج1، ص189؛ تهذیب الاحکام، ج6، ص368؛ بحار الانوار، ج93، ص16 و ج96، ص120؛ العروة الوثقی، ج4، ص339؛ وسائل الشیعه، ج11، ص146.</ref> بین قبولی عمل به درگاه الهی با صحت فقهی که وجوب را از گردن مکلف ساقط می‌کند تفاوت قائل شده‌اند و برخی منابع، مال حلال را شرط قبولی حج دانسته<ref>الامالی، ص527؛ بحار الانوار، ج93، ص164؛</ref> و آنرا اعم از هر هزینه و توشه‌ای در سفر حج می‌دانند<ref>العروة الوثقی، ج4، ص339.</ref>؛ زیرا عبادتی که مقدمات آن بر پایه مال حرام باشد، با [[تقوا]] و تقرب به خداوند ناسازگار دانسته شده است.<ref>آداب سفر حج، ص23 ؛ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص 77 .</ref> بر پایه روایتی از [[امام باقر(ع)]]، خداوند حج و [[عمره\|عمره‌ای]] را که از مال [[حرام]] باشد نمی‌پذیرد؛<ref>الامالی، ص527؛ بحار الانوار، ج93، ص164.</ref> حتی اگر پرچمی حرام در اموال حج‌گزار باشد.<ref>وسائل الشیعه، ج11، ص146؛ بحار الانوار، ج96، ص120.</ref>

	در [[فقه]]، میان حرمت استفاده از مال حرام و صحت فقهی حج با مال حرام تفاوت گذاشته شده است. استفاده از مال حرام یا مالی که [[خمس]] آن پرداخت نشده، حرام است<ref>استفتائات [https://www.makaremshirazi.net/main.aspx?typeinfo=21&lid=0&catid=46990&mid=264075 دفتر آیت الله مکارم شیرازی]، بخش حج.</ref>؛ اما به نظر برخی فقها، این امر لزوماً موجب بطلان حج نیست.<ref name=":1">دفتر استفتائات آیت الله سیستانی، بخش [https://www.sistani.org/persian/book/51/91/ مخارج حج با اموال دیگران]</ref><ref name=":0">انیس التجار، ص39.</ref> برای نمونه، اگر [[لباس احرام]]، [[قربانی]] یا دیگر امور مورد استفاده در حج عیناً غصبی نباشند، هرچند با مال حرام خریداری شده باشند، اصل حج می‌تواند صحیح باشد و در عین حال شخص نسبت به مال حرام مسئولیت مالی داشته باشد.<ref name=":1" />		در [[فقه]]، میان حرمت استفاده از مال حرام و صحت فقهی حج با مال حرام تفاوت گذاشته شده است. استفاده از مال حرام یا مالی که [[خمس]] آن پرداخت نشده، حرام است<ref>استفتائات [https://www.makaremshirazi.net/main.aspx?typeinfo=21&lid=0&catid=46990&mid=264075 دفتر آیت الله مکارم شیرازی]، بخش حج.</ref>؛ اما به نظر برخی فقها، این امر لزوماً موجب بطلان حج نیست.<ref name=":1">دفتر استفتائات آیت الله سیستانی، بخش [https://www.sistani.org/persian/book/51/91/ مخارج حج با اموال دیگران]</ref><ref name=":0">احكام عمره مفرده (1387ش) (به انضمام اسرار عمره مفرده ، آداب ومستحبات زيارت مكة معظمه ومدينه منوره) (فارسى)، ص10 ؛ انیس التجار، ص39.</ref> برای نمونه، اگر [[لباس احرام]]، [[قربانی]] یا دیگر امور مورد استفاده در حج عیناً غصبی نباشند، هرچند با مال حرام خریداری شده باشند، اصل حج می‌تواند صحیح باشد و در عین حال شخص نسبت به مال حرام مسئولیت مالی داشته باشد.<ref name=":1" />

	در برخی روایات، تأثیر مال حلال بر قبولی و معنویت حج نیز مورد توجه قرار گرفته است. از [[امام صادق(ع)]] نقل شده که حاجیِ سفرکرده با مال غیرحلال هنگام [[تلبیه]]، پاسخ منفی دریافت می‌کند<ref>الحج و العمره في الكتاب والسنه، ص ۲۲۶ ، ج ۶۹۴ .</ref>، در حالی که حاجیِ سفرکرده با مال حلال، پاسخ مثبت می‌شنود.<ref>الکافی، ج5، ص124؛ تهذیب الاحکام، ج6، ص368.</ref> بر این اساس، مال حلال از زمینه‌های رسیدن به مقام اجابت و بهره‌مندی معنوی از حج شمرده شده است.<ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 121 .</ref> برخی معتقدند بدون کسب حلال و دارایی مباح، نمی‌توان به حقیقت اعمال حج دست یافت و این اعمال حاصلی جز خستگی و ضایع کردن فرصت ندارند.<ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص 168.</ref>


	~~== رسوم دینی حاجیان ==~~
	رسم دینی رایج میان بسیاری از مردم از آغاز حج‌گزاری این است که حاجیان خود را ملزم می‌دانند تا لباس احرامشان را از مال حلال فراهم کنند. همچنین مسافران، پیش از عزیمت به سوی مکه، از خانواده و دوستان و فامیل طلب بخشش و عفوکرده، قرض‌ها را ادا می‌کنند و وصیتنامه خود را می‌نویسند.<ref>دانشنامه حج و حرمین شریفین، مدخل بنگلادش.</ref>

			در برخی روایات، تأثیر مال حلال بر قبولی و معنویت حج نیز مورد توجه قرار گرفته است. از [[امام صادق(ع)]] نقل شده که حاجیِ سفرکرده با مال غیرحلال هنگام [[تلبیه]]، پاسخ منفی دریافت می‌کند<ref>الحج و العمره في الكتاب والسنه، ص ۲۲۶ ، ج ۶۹۴ .</ref>، در حالی که حاجیِ سفرکرده با مال حلال، پاسخ مثبت می‌شنود.<ref>الکافی، ج5، ص124؛ تهذیب الاحکام، ج6، ص368.</ref> بر این اساس، مال حلال از زمینه‌های رسیدن به مقام اجابت و بهره‌مندی معنوی از حج شمرده شده است.<ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 121 .</ref> برخی معتقدند بدون کسب حلال و دارایی مباح، نمی‌توان به حقیقت اعمال حج دست یافت و این اعمال حاصلی جز خستگی و ضایع کردن فرصت ندارند.<ref name=":2">درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص 168.</ref>
	== مقاله‌های مرتبط ==		== مقاله‌های مرتبط ==

خط ۴۲:		خط ۴۰:
	* '''العروة الوثقی'''، سید محمدکاظم طباطبائی یزدی، قم، النشر الاسلامی، ۱۴۲۰ق.		* '''العروة الوثقی'''، سید محمدکاظم طباطبائی یزدی، قم، النشر الاسلامی، ۱۴۲۰ق.
	* '''الحج و العمرة فی الکتاب و السنه''': ری شهری، قم، دار الحدیث، ۱۳۷۶ش.		* '''الحج و العمرة فی الکتاب و السنه''': ری شهری، قم، دار الحدیث، ۱۳۷۶ش.
	* '''انیس التجار'''، نراقی، مهدی بن ابی‌ذر، قم-ایران، بوستان کتاب، 1383ش.{{پایان}}{{حج و عمره}}		* '''انیس التجار'''، نراقی، مهدی بن ابی‌ذر، قم-ایران، بوستان کتاب، 1383ش.
			* '''احكام عمره مفرده (1387ش) (به انضمام اسرار عمره مفرده ، آداب ومستحبات زيارت مكة معظمه ومدينه منوره)'''، الشيخ حسين المظاهری، اصفهان، موسسه فرهنگی مطالعاتی الزهرا(س)، 1387ش.{{پایان}}{{حج و عمره}}
	[[رده:مفاهیم مرتبط با حج]]		[[رده:مفاهیم مرتبط با حج]]
	[[رده:آداب حج]]		[[رده:آداب حج]]

Heidar در ‏۳۱ اوت ۲۰۲۶، ساعت ۱۷:۱۳

2026-08-31T17:13:56Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ اوت ۲۰۲۶، ساعت ۲۰:۴۳
خط ۹:		خط ۹:

	== مال حلال در حج ==		== مال حلال در حج ==
	انجام [[حج]] با مال حلال از [[آداب حج\|آداب]] و مقدمات مهم حج دانسته شده است.<ref>مناسک جامع حج ، ص 36.</ref> در روایات، از سفر حج با مال [[حرام]] نهی شده<ref>تهذیب الاحکام ، ج 6 ، ص 368 .</ref> و بر تأمین هزینه و توشه حج از مال پاک و حلال تأکید شده است.<ref>الکافی، ج5، ص124؛ الامالی، ص527؛ من لایحضره الفقیه، ج3، ص162 و ج1، ص189؛ تهذیب الاحکام، ج6، ص368؛ بحار الانوار، ج93، ص16 و ج96، ص120؛ العروة الوثقی، ج4، ص339؛ وسائل الشیعه، ج11، ص146.</ref> برخی منابع، مال حلال را شرط قبولی حج دانسته<ref>الامالی، ص527؛ بحار الانوار، ج93، ص164؛</ref> و آنرا اعم از هر هزینه و توشه‌ای در سفر حج می‌دانند<ref>العروة الوثقی، ج4، ص339.</ref>؛ زیرا عبادتی که مقدمات آن بر پایه مال حرام باشد، با [[تقوا]] و تقرب به خداوند ناسازگار دانسته شده است.<ref>آداب سفر حج، ص23 ؛ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص 77 .</ref> بر پایه روایتی از [[امام باقر(ع)]]، خداوند حج و [[عمره\|عمره‌ای]] را که از مال [[حرام]] باشد نمی‌پذیرد؛<ref>الامالی، ص527؛ بحار الانوار، ج93، ص164.</ref> حتی اگر پرچمی حرام در اموال حج‌گزار باشد.<ref>وسائل الشیعه، ج11، ص146؛ بحار الانوار، ج96، ص120.</ref>		انجام [[حج]] با مال حلال از [[آداب حج\|آداب]] و مقدمات مهم حج دانسته شده است.<ref>مناسک جامع حج ، ص 36.</ref> در روایات، از سفر حج با مال [[حرام]] نهی شده<ref>تهذیب الاحکام ، ج 6 ، ص 368 .</ref> و بر تأمین هزینه و توشه حج از مال پاک و حلال تأکید شده است.<ref>الکافی، ج5، ص124؛ الامالی، ص527؛ من لایحضره الفقیه، ج3، ص162 و ج1، ص189؛ تهذیب الاحکام، ج6، ص368؛ بحار الانوار، ج93، ص16 و ج96، ص120؛ العروة الوثقی، ج4، ص339؛ وسائل الشیعه، ج11، ص146.</ref> بین قبولی عمل به درگاه الهی با صحت فقهی که وجوب را از گردن مکلف ساقط می‌کند تفاوت قائل شده‌اند و برخی منابع، مال حلال را شرط قبولی حج دانسته<ref>الامالی، ص527؛ بحار الانوار، ج93، ص164؛</ref> و آنرا اعم از هر هزینه و توشه‌ای در سفر حج می‌دانند<ref>العروة الوثقی، ج4، ص339.</ref>؛ زیرا عبادتی که مقدمات آن بر پایه مال حرام باشد، با [[تقوا]] و تقرب به خداوند ناسازگار دانسته شده است.<ref>آداب سفر حج، ص23 ؛ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص 77 .</ref> بر پایه روایتی از [[امام باقر(ع)]]، خداوند حج و [[عمره\|عمره‌ای]] را که از مال [[حرام]] باشد نمی‌پذیرد؛<ref>الامالی، ص527؛ بحار الانوار، ج93، ص164.</ref> حتی اگر پرچمی حرام در اموال حج‌گزار باشد.<ref>وسائل الشیعه، ج11، ص146؛ بحار الانوار، ج96، ص120.</ref>

	در [[فقه]]، میان حرمت استفاده از مال حرام و صحت فقهی حج با مال حرام تفاوت گذاشته شده است. استفاده از مال حرام یا مالی که [[خمس]] آن پرداخت نشده، حرام است<ref>استفتائات [https://www.makaremshirazi.net/main.aspx?typeinfo=21&lid=0&catid=46990&mid=264075 دفتر آیت الله مکارم شیرازی]، بخش حج.</ref>؛ اما به نظر برخی فقها، این امر لزوماً موجب بطلان حج نیست.<ref name=":1">دفتر استفتائات آیت الله سیستانی، بخش [https://www.sistani.org/persian/book/51/91/ مخارج حج با اموال دیگران]</ref><ref name=":0">انیس التجار، ص39.</ref> برای نمونه، اگر [[لباس احرام]]، [[قربانی]] یا دیگر امور مورد استفاده در حج عیناً غصبی نباشند، هرچند با مال حرام خریداری شده باشند، اصل حج می‌تواند صحیح باشد و در عین حال شخص نسبت به مال حرام مسئولیت مالی داشته باشد.<ref name=":1" />		در [[فقه]]، میان حرمت استفاده از مال حرام و صحت فقهی حج با مال حرام تفاوت گذاشته شده است. استفاده از مال حرام یا مالی که [[خمس]] آن پرداخت نشده، حرام است<ref>استفتائات [https://www.makaremshirazi.net/main.aspx?typeinfo=21&lid=0&catid=46990&mid=264075 دفتر آیت الله مکارم شیرازی]، بخش حج.</ref>؛ اما به نظر برخی فقها، این امر لزوماً موجب بطلان حج نیست.<ref name=":1">دفتر استفتائات آیت الله سیستانی، بخش [https://www.sistani.org/persian/book/51/91/ مخارج حج با اموال دیگران]</ref><ref name=":0">انیس التجار، ص39.</ref> برای نمونه، اگر [[لباس احرام]]، [[قربانی]] یا دیگر امور مورد استفاده در حج عیناً غصبی نباشند، هرچند با مال حرام خریداری شده باشند، اصل حج می‌تواند صحیح باشد و در عین حال شخص نسبت به مال حرام مسئولیت مالی داشته باشد.<ref name=":1" />

Heidar در ‏۳۱ اوت ۲۰۲۶، ساعت ۱۷:۰۵

2026-08-31T17:05:40Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ اوت ۲۰۲۶، ساعت ۲۰:۳۵
خط ۵:		خط ۵:
	هرچند از دیدگاه فقهی، بیشتر مراجع حج با مال حرام را صحیح و ساقط‌کننده‌ی تکلیف می‌دانند (هرچند گناه و ضمان مالی به همراه دارد)، اما گروهی از فقها بر بطلان حج در صورت حرام بودن برخی اجزا مانند [[لباس احرام]] و [[قربانی]] تأکید دارند؛ با این حال، در فرهنگ دینی و رسوم رایج حاجیان، همواره تأکید بر تهیه‌ی هزینه‌ها، لباس احرام و توشه‌ی سفر از مال حلال، همراه با حلالیت‌طلبی از خانواده و دوستان و ادای بدهی‌ها، پیش از عزیمت به این سفر معنوی بوده است.		هرچند از دیدگاه فقهی، بیشتر مراجع حج با مال حرام را صحیح و ساقط‌کننده‌ی تکلیف می‌دانند (هرچند گناه و ضمان مالی به همراه دارد)، اما گروهی از فقها بر بطلان حج در صورت حرام بودن برخی اجزا مانند [[لباس احرام]] و [[قربانی]] تأکید دارند؛ با این حال، در فرهنگ دینی و رسوم رایج حاجیان، همواره تأکید بر تهیه‌ی هزینه‌ها، لباس احرام و توشه‌ی سفر از مال حلال، همراه با حلالیت‌طلبی از خانواده و دوستان و ادای بدهی‌ها، پیش از عزیمت به این سفر معنوی بوده است.

	تعریف مال حلال		== تعریف مال حلال ==
			مال حلال به معنی آن است که دارایی دنیایی یک شخص از راه حلال کسب شده باشد. مال حلال با عبارت مال مباج نیز به کار رفته و در مقابل مال حرام قرار دارد
	~~لباس طواف باید مباح باشد؛ یعنی~~ از ~~مال~~ حلال ~~تهیه~~ شده باشد و ~~گرنه طواف باطل است.~~

	== مال حلال در حج ==		== مال حلال در حج ==

Heidar: /* شرط صحت فقهی */

2026-08-31T17:03:15Z

شرط صحت فقهی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ اوت ۲۰۲۶، ساعت ۲۰:۳۳
خط ۵:		خط ۵:
	هرچند از دیدگاه فقهی، بیشتر مراجع حج با مال حرام را صحیح و ساقط‌کننده‌ی تکلیف می‌دانند (هرچند گناه و ضمان مالی به همراه دارد)، اما گروهی از فقها بر بطلان حج در صورت حرام بودن برخی اجزا مانند [[لباس احرام]] و [[قربانی]] تأکید دارند؛ با این حال، در فرهنگ دینی و رسوم رایج حاجیان، همواره تأکید بر تهیه‌ی هزینه‌ها، لباس احرام و توشه‌ی سفر از مال حلال، همراه با حلالیت‌طلبی از خانواده و دوستان و ادای بدهی‌ها، پیش از عزیمت به این سفر معنوی بوده است.		هرچند از دیدگاه فقهی، بیشتر مراجع حج با مال حرام را صحیح و ساقط‌کننده‌ی تکلیف می‌دانند (هرچند گناه و ضمان مالی به همراه دارد)، اما گروهی از فقها بر بطلان حج در صورت حرام بودن برخی اجزا مانند [[لباس احرام]] و [[قربانی]] تأکید دارند؛ با این حال، در فرهنگ دینی و رسوم رایج حاجیان، همواره تأکید بر تهیه‌ی هزینه‌ها، لباس احرام و توشه‌ی سفر از مال حلال، همراه با حلالیت‌طلبی از خانواده و دوستان و ادای بدهی‌ها، پیش از عزیمت به این سفر معنوی بوده است.

	== مال حلال ~~در حج ==~~		تعریف مال حلال
	انجام حج با مال حلال از آداب و مقدمات مهم حج دانسته شده است.<ref>مناسک جامع حج ، ص 36.</ref> در روایات، از سفر حج با مال حرام نهی شده<ref>تهذیب الاحکام ، ج 6 ، ص 368 .</ref> و بر تأمین هزینه و توشه حج از مال پاک و حلال تأکید شده است.<ref>الکافی، ج5، ص124؛ الامالی، ص527؛ من لایحضره الفقیه، ج3، ص162 و ج1، ص189؛ تهذیب الاحکام، ج6، ص368؛ بحار الانوار، ج93، ص16 و ج96، ص120؛ العروة الوثقی، ج4، ص339؛ وسائل الشیعه، ج11، ص146.</ref> برخی منابع، مال حلال را شرط قبولی حج دانسته<ref>الامالی، ص527؛ بحار الانوار، ج93، ص164؛</ref> و آنرا اعم از هر هزینه و توشه‌ای در سفر حج می‌دانند<ref>العروة الوثقی، ج4، ص339.</ref>؛ زیرا عبادتی که مقدمات آن بر پایه مال حرام باشد، با تقوا و تقرب به خداوند ناسازگار دانسته شده است.<ref>آداب سفر حج، ص23 ؛ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص 77 .</ref> بر پایه روایتی از [[امام باقر(ع)]]، خداوند حج و [[عمره\|عمره‌ای]] را که از مال [[حرام]] باشد نمی‌پذیرد؛<ref>الامالی، ص527؛ بحار الانوار، ج93، ص164.</ref> حتی اگر پرچمی حرام در اموال حج‌گزار باشد.<ref>وسائل الشیعه، ج11، ص146؛ بحار الانوار، ج96، ص120.</ref>

	~~در فقه، میان حرمت استفاده~~ از مال ~~حرام و صحت فقهی حج با مال حرام تفاوت گذاشته~~ شده است. استفاده از مال حرام یا مالی که خمس آن پرداخت نشده، حرام است؛ اما به نظر برخی فقها، این امر لزوماً موجب بطلان حج نیست.<ref name=":0">انیس التجار، ص39.</ref> برای نمونه، اگر لباس احرام، لباس طواف، قربانی یا دیگر امور مورد استفاده در حج عیناً غصبی نباشند، هرچند با مال حرام خریداری شده باشند، اصل حج می‌تواند صحیح باشد و ~~در عین حال شخص نسبت به مال حرام مسئولیت مالی داشته باشد~~.		لباس طواف باید مباح باشد؛ یعنی از مال حلال تهیه شده باشد و گرنه طواف باطل است.

	در ~~برخی روایات، تأثیر~~ مال حلال ~~بر قبولی~~ و ~~معنویت~~ حج ~~نیز مورد توجه قرار گرفته~~ است. از ~~امام صادق(ع) نقل شده که حاجیِ سفرکرده~~ با مال ~~غیرحلال هنگام تلبیه، پاسخ منفی دریافت می‌کند~~<ref>~~الحج و العمره في الكتاب والسنه، ص ۲۲۶~~ ، ج ~~۶۹۴~~ .</ref>~~، در حالی که حاجیِ سفرکرده با~~ مال ~~حلال، پاسخ مثبت می‌شنود~~.<ref>الکافی، ج5، ص124؛ تهذیب الاحکام، ج6، ~~ص368~~.</ref> ~~بر این اساس،~~ مال حلال از ~~زمینه‌های رسیدن به مقام اجابت~~ و ~~بهره‌مندی معنوی از~~ حج ~~شمرده~~ شده است.<ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف ~~حج ،~~ ص ~~121~~ .</ref>		== مال حلال در حج ==
			انجام [[حج]] با مال حلال از [[آداب حج\|آداب]] و مقدمات مهم حج دانسته شده است.<ref>مناسک جامع حج ، ص 36.</ref> در روایات، از سفر حج با مال [[حرام]] نهی شده<ref>تهذیب الاحکام ، ج 6 ، ص 368 .</ref> و بر تأمین هزینه و توشه حج از مال پاک و حلال تأکید شده است.<ref>الکافی، ج5، ص124؛ الامالی، ص527؛ من لایحضره الفقیه، ج3، ص162 و ج1، ص189؛ تهذیب الاحکام، ج6، ص368؛ بحار الانوار، ج93، ص16 و ج96، ص120؛ العروة الوثقی، ج4، ص339؛ وسائل الشیعه، ج11، ص146.</ref> برخی منابع، مال حلال را شرط قبولی حج دانسته<ref>الامالی، ص527؛ بحار الانوار، ج93، ص164؛</ref> و آنرا اعم از هر هزینه و توشه‌ای در سفر حج می‌دانند<ref>العروة الوثقی، ج4، ص339.</ref>؛ زیرا عبادتی که مقدمات آن بر پایه مال حرام باشد، با [[تقوا]] و تقرب به خداوند ناسازگار دانسته شده است.<ref>آداب سفر حج، ص23 ؛ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص 77 .</ref> بر پایه روایتی از [[امام باقر(ع)]]، خداوند حج و [[عمره\|عمره‌ای]] را که از مال [[حرام]] باشد نمی‌پذیرد؛<ref>الامالی، ص527؛ بحار الانوار، ج93، ص164.</ref> حتی اگر پرچمی حرام در اموال حج‌گزار باشد.<ref>وسائل الشیعه، ج11، ص146؛ بحار الانوار، ج96، ص120.</ref>
	~~== شرط صحت فقهی ==~~
	به نظر برخی مراجع معاصر جايز نيست با مال حرام، يا مالى كه خمس آن را نداده، حج بجا آورد. اگر لباس احرام و طواف و سعى و پول قربانى و اجرت چادر و فرشی كه بر ~~آن وقوف به عرفات و منى مى‌كند حرام باشد، مرتكب كار حرامی‌شده است.<ref>استفتائات~~ [~~https://www.makaremshirazi.net/main.aspx?typeinfo=21&lid=0&catid=46990&mid=264075 دفتر آیت الله مکارم شیرازی~~]، ~~بخش~~ حج~~.</ref>~~

	[[~~محمد مهدی نراقی~~\|~~نراقی~~]] ~~بر لزوم تأمین هزینه~~ [[حج]] از مال حلال تأکید دارد، اما حج با مال حرام را از نظر فقهی صحیح می‌داند، هرچند موجب مسئولیت حقوقی است.<ref name=":0" /> به نظر برخی مراجع اگر عین لباس طواف و خودِ قربانی، غصبی نباشد (و صرفا با مال غصبی خریده شده باشد~~) حج وعمره صحیح است هر چند ضامن پول غصبی است.~~<ref>~~دفتر استفتائات آیت الله سیستانی، بخش [https://www~~.~~sistani.org/persian/book/51/91/ مخارج حج با اموال دیگران]~~</ref>

	عمل طواف با لباسی که حاجی هنگام احرام به تن کرده انجام می‌شود. لباس طواف باید مباح باشد؛ یعنی از مال حلال تهیه شده باشد و گرنه طواف باطل است. پیام این شرط آن است که بدون کسب حلال و تن پوش مباح، نمیتوان به حقیقت طواف دست یافت و این عمل حاصلی جز خستگی و ضایع کردن فرصت ندارد.<ref>~~درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص 168~~.</ref>

			در [[فقه]]، میان حرمت استفاده از مال حرام و صحت فقهی حج با مال حرام تفاوت گذاشته شده است. استفاده از مال حرام یا مالی که [[خمس]] آن پرداخت نشده، حرام است<ref>استفتائات [https://www.makaremshirazi.net/main.aspx?typeinfo=21&lid=0&catid=46990&mid=264075 دفتر آیت الله مکارم شیرازی]، بخش حج.</ref>؛ اما به نظر برخی فقها، این امر لزوماً موجب بطلان حج نیست.<ref name=":1">دفتر استفتائات آیت الله سیستانی، بخش [https://www.sistani.org/persian/book/51/91/ مخارج حج با اموال دیگران]</ref><ref name=":0">انیس التجار، ص39.</ref> برای نمونه، اگر [[لباس احرام]]، [[قربانی]] یا دیگر امور مورد استفاده در حج عیناً غصبی نباشند، هرچند با مال حرام خریداری شده باشند، اصل حج می‌تواند صحیح باشد و در عین حال شخص نسبت به مال حرام مسئولیت مالی داشته باشد.<ref name=":1" />

			در برخی روایات، تأثیر مال حلال بر قبولی و معنویت حج نیز مورد توجه قرار گرفته است. از [[امام صادق(ع)]] نقل شده که حاجیِ سفرکرده با مال غیرحلال هنگام [[تلبیه]]، پاسخ منفی دریافت می‌کند<ref>الحج و العمره في الكتاب والسنه، ص ۲۲۶ ، ج ۶۹۴ .</ref>، در حالی که حاجیِ سفرکرده با مال حلال، پاسخ مثبت می‌شنود.<ref>الکافی، ج5، ص124؛ تهذیب الاحکام، ج6، ص368.</ref> بر این اساس، مال حلال از زمینه‌های رسیدن به مقام اجابت و بهره‌مندی معنوی از حج شمرده شده است.<ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 121 .</ref> برخی معتقدند بدون کسب حلال و دارایی مباح، نمی‌توان به حقیقت اعمال حج دست یافت و این اعمال حاصلی جز خستگی و ضایع کردن فرصت ندارند.<ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص 168.</ref>