محراب - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Engineer: حذف از رده:مقاله‌های در دست ویرایش رده‌انبوه

2024-10-24T09:09:34Z

حذف از رده:مقاله‌های در دست ویرایش رده‌انبوه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۴ اکتبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۲:۳۹
خط ۵۰:		خط ۵۰:
	* '''وفاءالوفاء'''، نورالدین علی بن احمد سمهودی، دارالکتب العلمیه، بیروت.		* '''وفاءالوفاء'''، نورالدین علی بن احمد سمهودی، دارالکتب العلمیه، بیروت.
	{{پایان}}		{{پایان}}

	~~[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]~~

Engineer: جایگزینی متن - ' (ص)' به '(ص)'

2020-10-27T21:28:38Z

جایگزینی متن - ' (ص)' به '(ص)'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ اکتبر ۲۰۲۰، ساعت ۰۰:۵۸
خط ۲۱:		خط ۲۱:

	==پیشینه==		==پیشینه==
	[[مسجد النبی(ص)]]، حتی تا زمان خلفا، جایی به نام محراب نداشته است. به عقیده برخی، [[عمر بن عبدالعزیز]] (ح. ۹۹–۱۰۱ق)، نخستین کسی است که در مسجد، محراب ساخته<ref>مجموعه مقالات همایش معماری مسجد، ج ٢، ص ٢۶٨؛ وفاءالوفاء، ج۱، ص۳۳۹.</ref> و برخی، رواج آن را از سده سوم قمری دانسته‌اند.<ref name=":6" /> محرابی که کنار منبر پیامبر (ص) و معروف به «محراب سلیمانی» است، در سال ۹۷۴ق. ساخته شده است.<ref name=":5">سیری در اماکن سرزمین وحی، ص ٢٨.</ref> معروف‌ترین محراب‌ها توسط پادشاهان [[عثمانی]] در [[مدینه]] و در مسجدالنبی(ص) ایجاد شدند.<ref>اولین دانشگاه و آخرین پیامبر، ج ٢، ص ١١٨.</ref>		[[مسجد النبی(ص)]]، حتی تا زمان خلفا، جایی به نام محراب نداشته است. به عقیده برخی، [[عمر بن عبدالعزیز]] (ح. ۹۹–۱۰۱ق)، نخستین کسی است که در مسجد، محراب ساخته<ref>مجموعه مقالات همایش معماری مسجد، ج ٢، ص ٢۶٨؛ وفاءالوفاء، ج۱، ص۳۳۹.</ref> و برخی، رواج آن را از سده سوم قمری دانسته‌اند.<ref name=":6" /> محرابی که کنار منبر پیامبر(ص) و معروف به «محراب سلیمانی» است، در سال ۹۷۴ق. ساخته شده است.<ref name=":5">سیری در اماکن سرزمین وحی، ص ٢٨.</ref> معروف‌ترین محراب‌ها توسط پادشاهان [[عثمانی]] در [[مدینه]] و در مسجدالنبی(ص) ایجاد شدند.<ref>اولین دانشگاه و آخرین پیامبر، ج ٢، ص ١١٨.</ref>

	==کاربری زیارتی==		==کاربری زیارتی==
خط ۲۷:		خط ۲۷:

	*محراب [[حضرت محمد(ص)]] در [[مسجد النبی(ص)]]؛		*محراب [[حضرت محمد(ص)]] در [[مسجد النبی(ص)]]؛
	*محراب تهجد در مسجد النبی (ص) که محل نماز شب حضرت محمد(ص) بوده است؛		*محراب تهجد در مسجد النبی(ص) که محل نماز شب حضرت محمد(ص) بوده است؛
	*محراب [[مسجد کوفه]]، که محل عبادت و ضربت خوردن [[امام علی(ع)]] بوده است.<ref name=":5" />		*محراب [[مسجد کوفه]]، که محل عبادت و ضربت خوردن [[امام علی(ع)]] بوده است.<ref name=":5" />

خط ۴۰:		خط ۴۰:
	\| لینک = http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1365/1/39		\| لینک = http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1365/1/39
	}}		}}
	* '''اولین دانشگاه و آخرین پیامبر (ص)'''، رضا پاک نژاد، کتابفروشی اسلامیه، تهران، ۱۳۶۰ش.		* '''اولین دانشگاه و آخرین پیامبر(ص)'''، رضا پاک نژاد، کتابفروشی اسلامیه، تهران، ۱۳۶۰ش.
	* '''سیری در اماکن سرزمین وحی‌'''، علی‌اکبر حسنی، معاونت آموزش و تحقیقات بعثه مقام معظم رهبری، ۱۳۷۱ش.		* '''سیری در اماکن سرزمین وحی‌'''، علی‌اکبر حسنی، معاونت آموزش و تحقیقات بعثه مقام معظم رهبری، ۱۳۷۱ش.
	* '''فقه اللغة'''، عبدالملک بن محمد ثعالبی، تصحیح و تحقیق جمال طلبه، دار الکتب العلمیة، بیروت‏، ۱۴۱۴ق.		* '''فقه اللغة'''، عبدالملک بن محمد ثعالبی، تصحیح و تحقیق جمال طلبه، دار الکتب العلمیة، بیروت‏، ۱۴۱۴ق.

Abbasahmadi1363 در ‏۹ آوریل ۲۰۲۰، ساعت ۱۸:۵۵

2020-04-09T18:55:35Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۹ آوریل ۲۰۲۰، ساعت ۲۲:۲۵
خط ۱:		خط ۱:
	[[پرونده:محراب مسجد الجایتو.jpg\|بندانگشتی\|محراب گچبری الجایتو، در جامع [[اصفهان]].{{یادداشت\|محراب گچبری الجایتو، در ضلع جنوبی شبستان الجایتو، در جامع اصفهان، که در سال ۷۱۰ق. ساخته شده و گچکاری آن را در عالی‌ترین درجه استادی دانسته‌اند. مریت هاکسِ انگلیسی، گچبریِ تاک‌های در هم پیچیده و شکوفه‌های کنار (سدر) این محراب را چنان زیبا و انبوه دانسته که مؤمنان را از فکر زیارت مکه با همه معنویتش باز می‌دارد.}}<ref>مسجد و محراب الجایتو، فصلنامه مسجد، شمار۶۵، ص۵۰.</ref>\|جایگزین=\|300x300پیکسل]]		[[پرونده:محراب مسجد الجایتو.jpg\|بندانگشتی\|محراب گچبری الجایتو، در جامع [[اصفهان]].{{یادداشت\|محراب گچبری الجایتو، در ضلع جنوبی شبستان الجایتو، در جامع اصفهان، که در سال ۷۱۰ق. ساخته شده و گچکاری آن را در عالی‌ترین درجه استادی دانسته‌اند. مریت هاکسِ انگلیسی، گچبریِ تاک‌های در هم پیچیده و شکوفه‌های کنار (سدر) این محراب را چنان زیبا و انبوه دانسته که مؤمنان را از فکر زیارت مکه با همه معنویتش باز می‌دارد.}}<ref>مسجد و محراب الجایتو، فصلنامه مسجد، شمار۶۵، ص۵۰.</ref>\|جایگزین=\|300x300پیکسل]]
	'''محراب'''، جایی در مسجدها و معبدها است که برای [[نماز]] و عبادت ساخته شده و در مسجدها، امام جماعت در آن مکان، به نماز می‌ایستد. طرح اصلی محراب، طاقی نوک‌تیز روی ستون‌هایی کوچک، همراه با تزئینات و [[کتیبه\|کتیبه‌های]] گوناگون است. [[عمر بن عبدالعزیز]] (ح. ۹۹–۱۰۱ق) را، نخستین کسی دانسته‌اند که در مسجد، محراب ساخته است. برخی از محراب‌ها که پیشینیه مقدسی دارند، کاربری زیارتی نیز یافته‌اند؛ مانند محراب [[حضرت محمد(ص)]] در [[مسجد النبی(ص)]] و محراب [[مسجد کوفه]] در [[نجف]].		'''محراب'''، جایی در مسجدها و معبدها است که برای [[نماز]] و عبادت ساخته شده و در مسجدها، امام جماعت در آن مکان، به نماز می‌ایستد. طرح اصلی محراب، طاقی نوک‌تیز روی ستون‌هایی کوچک، همراه با تزئینات و [[کتیبه\|کتیبه‌های]] گوناگون است.

			[[عمر بن عبدالعزیز]] (ح. ۹۹–۱۰۱ق) را، نخستین کسی دانسته‌اند که در مسجد، محراب ساخته است. برخی از محراب‌ها که پیشینیه مقدسی دارند، کاربری زیارتی نیز یافته‌اند؛ مانند محراب [[حضرت محمد(ص)]] در [[مسجد النبی(ص)]] و محراب [[مسجد کوفه]] در [[نجف]].

	==واژه‌شناسی==		==واژه‌شناسی==
	محراب از ~~حرب،{{یادداشت}}~~ بر وزن مِفعال، اسم آلت برای مبالغه است.<ref name=":0">قبله‌نمای مسجد محراب، فصلنامه مطالعات اسلامی، شماره ۳۵، به نقل از لسان العرب، ذیل کلمه حرب.</ref> این واژه، به معانی جای ایستادن امام جماعت در مسجد،<ref name=":1">کتاب العین، ج۳، ص۲۱۴.</ref> اتاق،<ref>کتاب العین، ج۳، ص۲۱۴؛ جمهرة اللغة، ج۱، ص۲۷۵؛ الصحاح، ج۱، ص۱۰۸.</ref> صدر مجلس، بهترین بخش از اتاق،<ref name=":2">جمهرة اللغة، ج۱، ص۲۷۵؛ الصحاح، ج۱، ص۱۰۸.</ref> محل نشستن پادشاه،<ref name=":4">المحیط فی اللغة، ج۳، ص۸۵.</ref> قصر،<ref name=":3">لسان العرب، ج۱، ص۳۰۵.</ref> پناهگاه شیر<ref name=":4" /> و گردن حیوان<ref name=":1" /> آمده است. فراهیدی لغت‌شناس، محاریبِ [[بنی‌اسرائیل]] را مسجدهای آن‌ها دانسته که برای [[نماز]] در آن‌ها گرد می‌آمدند.<ref name=":1" /> برخی نیز، محراب را در آیه {{~~قلم رنگ\|سبز~~\|فَخَرَجَ عَلی قَوْمِهِ مِنَ الْمِحْرابِ‏}}، مسجد معنا کرده‌اند.<ref>الصحاح، ج۱، ص۱۰۹.</ref> واژه محراب، به عنوان صفت برای «رجل»، به معنای مرد شجاع و جنگاور نیز به کار رفته است.<ref>معجم مقاییس اللغة، ج۲، ص۴۸.</ref> برخی، محراب را مکان رفیع و مجلس شریف معرفی کرده و علت نامگذاری آن را این دانسته‌اند که از مکان شریف دفاع شده و برای به دست آوردنش جنگ می‌شود.<ref>فقه اللغة، ص۳۲۹.</ref> برخی نیز، یکی از معانی محراب را بالاترین اتاق در خانه و بالاترین مکان در مسجد دانسته‌اند.<ref name=":3" />		محراب از ریشه «ح، ر، ب»، بر وزن مِفعال، اسم آلت برای مبالغه است.<ref name=":0">قبله‌نمای مسجد محراب، فصلنامه مطالعات اسلامی، شماره ۳۵، به نقل از لسان العرب، ذیل کلمه حرب.</ref> این واژه، به معانی جای ایستادن امام جماعت در مسجد،<ref name=":1">کتاب العین، ج۳، ص۲۱۴.</ref> اتاق،<ref>کتاب العین، ج۳، ص۲۱۴؛ جمهرة اللغة، ج۱، ص۲۷۵؛ الصحاح، ج۱، ص۱۰۸.</ref> صدر مجلس، بهترین بخش از اتاق،<ref name=":2">جمهرة اللغة، ج۱، ص۲۷۵؛ الصحاح، ج۱، ص۱۰۸.</ref> محل نشستن پادشاه،<ref name=":4">المحیط فی اللغة، ج۳، ص۸۵.</ref> قصر،<ref name=":3">لسان العرب، ج۱، ص۳۰۵.</ref> پناهگاه شیر<ref name=":4" /> و گردن حیوان<ref name=":1" /> آمده است. فراهیدی لغت‌شناس، محاریبِ [[بنی‌اسرائیل]] را مسجدهای آن‌ها دانسته که برای [[نماز]] در آن‌ها گرد می‌آمدند.<ref name=":1" /> برخی نیز، محراب را در آیه {{آیه\|فَخَرَجَ عَلی قَوْمِهِ مِنَ الْمِحْرابِ‏
			}}، مسجد معنا کرده‌اند.<ref>الصحاح، ج۱، ص۱۰۹.</ref> واژه محراب، به عنوان صفت برای «رجل»، به معنای مرد شجاع و جنگاور نیز به کار رفته است.<ref>معجم مقاییس اللغة، ج۲، ص۴۸.</ref> برخی، محراب را مکان رفیع و مجلس شریف معرفی کرده و علت نامگذاری آن را این دانسته‌اند که از مکان شریف دفاع شده و برای به دست آوردنش جنگ می‌شود.<ref>فقه اللغة، ص۳۲۹.</ref> برخی نیز، یکی از معانی محراب را بالاترین اتاق در خانه و بالاترین مکان در مسجد دانسته‌اند.<ref name=":3" />

	==علت نامگذاری==		==علت نامگذاری==

Abbasahmadi1363: /* کاربری زیارتی */

2019-11-16T07:40:53Z

کاربری زیارتی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۶ نوامبر ۲۰۱۹، ساعت ۱۱:۱۰
خط ۲۱:		خط ۲۱:

	==کاربری زیارتی==		==کاربری زیارتی==
	در برخی زیارتگاه‌ها، محراب‌های خاصی که پیشینه‌ای مقدس ~~دارد،~~ مورد توجه [[زائر\|زائران]] قرار گرفته و برای [[تبرک]] یا نماز خواندن در آن‌ها علاقه نشان می‌دهند؛ برخی از آن‌ها عبارتند از:		در برخی زیارتگاه‌ها، محراب‌های خاصی که پیشینه‌ای مقدس دارند، مورد توجه [[زائر\|زائران]] قرار گرفته و برای [[تبرک]] یا نماز خواندن در آن‌ها علاقه نشان می‌دهند؛ برخی از آن‌ها عبارتند از:

	*محراب [[حضرت محمد(ص)]] در [[مسجد النبی(ص)]]؛		*محراب [[حضرت محمد(ص)]] در [[مسجد النبی(ص)]]؛

Abbasahmadi1363 در ‏۱۵ نوامبر ۲۰۱۹، ساعت ۲۰:۵۲

2019-11-15T20:52:20Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۶ نوامبر ۲۰۱۹، ساعت ۰۰:۲۲
خط ۱:		خط ۱:
	[[پرونده:محراب مسجد الجایتو.jpg\|بندانگشتی\|محراب گچبری الجایتو، در جامع [[اصفهان]].{{یادداشت\|محراب گچبری الجایتو، در ضلع جنوبی شبستان الجایتو، در جامع اصفهان، که در سال ۷۱۰ق. ساخته شده و گچکاری آن را در عالی‌ترین درجه استادی دانسته‌اند. ~~مویت هاکس،~~ گچبریِ تاک‌های در هم پیچیده و شکوفه‌های کنار (سدر) این محراب را چنان زیبا و انبوه دانسته که مؤمنان را از فکر زیارت مکه با همه معنویتش باز می‌دارد.}}<ref>مسجد و محراب الجایتو، فصلنامه مسجد، شمار۶۵، ص۵۰.</ref>\|جایگزین=\|300x300پیکسل]]		[[پرونده:محراب مسجد الجایتو.jpg\|بندانگشتی\|محراب گچبری الجایتو، در جامع [[اصفهان]].{{یادداشت\|محراب گچبری الجایتو، در ضلع جنوبی شبستان الجایتو، در جامع اصفهان، که در سال ۷۱۰ق. ساخته شده و گچکاری آن را در عالی‌ترین درجه استادی دانسته‌اند. مریت هاکسِ انگلیسی، گچبریِ تاک‌های در هم پیچیده و شکوفه‌های کنار (سدر) این محراب را چنان زیبا و انبوه دانسته که مؤمنان را از فکر زیارت مکه با همه معنویتش باز می‌دارد.}}<ref>مسجد و محراب الجایتو، فصلنامه مسجد، شمار۶۵، ص۵۰.</ref>\|جایگزین=\|300x300پیکسل]]
	'''محراب'''، جایی در مسجدها و معبدها است که برای [[نماز]] و عبادت ساخته شده و در مسجدها، امام جماعت در آن مکان، به نماز می‌ایستد. طرح اصلی محراب، طاقی نوک‌تیز روی ستون‌هایی کوچک، همراه با تزئینات و [[کتیبه\|کتیبه‌های]] گوناگون است. [[عمر بن عبدالعزیز]] (ح. ۹۹–۱۰۱ق) را، نخستین کسی دانسته‌اند که در مسجد، محراب ساخته است. برخی از محراب‌ها که پیشینیه مقدسی دارند، کاربری زیارتی نیز یافته‌اند؛ مانند محراب [[حضرت محمد(ص)]] در [[مسجد النبی(ص)]] و محراب [[مسجد کوفه]] در [[نجف]].		'''محراب'''، جایی در مسجدها و معبدها است که برای [[نماز]] و عبادت ساخته شده و در مسجدها، امام جماعت در آن مکان، به نماز می‌ایستد. طرح اصلی محراب، طاقی نوک‌تیز روی ستون‌هایی کوچک، همراه با تزئینات و [[کتیبه\|کتیبه‌های]] گوناگون است. [[عمر بن عبدالعزیز]] (ح. ۹۹–۱۰۱ق) را، نخستین کسی دانسته‌اند که در مسجد، محراب ساخته است. برخی از محراب‌ها که پیشینیه مقدسی دارند، کاربری زیارتی نیز یافته‌اند؛ مانند محراب [[حضرت محمد(ص)]] در [[مسجد النبی(ص)]] و محراب [[مسجد کوفه]] در [[نجف]].

Abbasahmadi1363 در ‏۱۵ نوامبر ۲۰۱۹، ساعت ۲۰:۴۸

2019-11-15T20:48:48Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۶ نوامبر ۲۰۱۹، ساعت ۰۰:۱۸
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{سخ}}~~
	[[پرونده:محراب مسجد الجایتو.jpg\|بندانگشتی\|محراب گچبری الجایتو، در جامع [[اصفهان]].{{یادداشت\|محراب گچبری الجایتو، در ضلع جنوبی شبستان الجایتو، در جامع اصفهان، که در سال ۷۱۰ق. ساخته شده و گچکاری آن را در عالی‌ترین درجه استادی دانسته‌اند. مویت هاکس، گچبریِ تاک‌های در هم پیچیده و شکوفه‌های کنار (سدر) این محراب را چنان زیبا و انبوه دانسته که مؤمنان را از فکر زیارت مکه با همه معنویتش باز می‌دارد.}}<ref>مسجد و محراب الجایتو، فصلنامه مسجد، شمار۶۵، ص۵۰.</ref>\|جایگزین=\|300x300پیکسل]]		[[پرونده:محراب مسجد الجایتو.jpg\|بندانگشتی\|محراب گچبری الجایتو، در جامع [[اصفهان]].{{یادداشت\|محراب گچبری الجایتو، در ضلع جنوبی شبستان الجایتو، در جامع اصفهان، که در سال ۷۱۰ق. ساخته شده و گچکاری آن را در عالی‌ترین درجه استادی دانسته‌اند. مویت هاکس، گچبریِ تاک‌های در هم پیچیده و شکوفه‌های کنار (سدر) این محراب را چنان زیبا و انبوه دانسته که مؤمنان را از فکر زیارت مکه با همه معنویتش باز می‌دارد.}}<ref>مسجد و محراب الجایتو، فصلنامه مسجد، شمار۶۵، ص۵۰.</ref>\|جایگزین=\|300x300پیکسل]]


	'''محراب'''، جایی در مسجدها و معبدها است که برای [[نماز]] و عبادت ساخته شده و در مسجدها، امام جماعت در آن مکان، به نماز می‌ایستد. طرح اصلی محراب، طاقی نوک‌تیز روی ستون‌هایی کوچک، همراه با تزئینات و [[کتیبه\|کتیبه‌های]] گوناگون است. [[عمر بن عبدالعزیز]] (ح. ۹۹–۱۰۱ق) را، نخستین کسی دانسته‌اند که در مسجد، محراب ساخته است. برخی از محراب‌ها که پیشینیه مقدسی دارند، کاربری زیارتی نیز یافته‌اند؛ مانند محراب [[حضرت محمد(ص)]] در [[مسجد النبی(ص)]] و محراب [[مسجد کوفه]] در [[نجف]].		'''محراب'''، جایی در مسجدها و معبدها است که برای [[نماز]] و عبادت ساخته شده و در مسجدها، امام جماعت در آن مکان، به نماز می‌ایستد. طرح اصلی محراب، طاقی نوک‌تیز روی ستون‌هایی کوچک، همراه با تزئینات و [[کتیبه\|کتیبه‌های]] گوناگون است. [[عمر بن عبدالعزیز]] (ح. ۹۹–۱۰۱ق) را، نخستین کسی دانسته‌اند که در مسجد، محراب ساخته است. برخی از محراب‌ها که پیشینیه مقدسی دارند، کاربری زیارتی نیز یافته‌اند؛ مانند محراب [[حضرت محمد(ص)]] در [[مسجد النبی(ص)]] و محراب [[مسجد کوفه]] در [[نجف]].

خط ۳۲:		خط ۲۹:
	==پانوشت==		==پانوشت==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	==منابع==		==منابع==
	{{منابع}}		{{منابع}}

Abbasahmadi1363: /* منابع */

2019-11-15T20:48:18Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۶ نوامبر ۲۰۱۹، ساعت ۰۰:۱۸
خط ۴۷:		خط ۴۷:
	* '''مجموعه مقالات همایش معماری مسجد: گذشته، حال، آینده'''، دانشگاه هنر، تهران، ۱۳۷۸ش.		* '''مجموعه مقالات همایش معماری مسجد: گذشته، حال، آینده'''، دانشگاه هنر، تهران، ۱۳۷۸ش.
	* '''محراب جلوه‌گاه اصیل هنر تزئینی اسلامی'''، فصلنامه هنر، شماره ۳، بهار ۱۳۶۳ش.		* '''محراب جلوه‌گاه اصیل هنر تزئینی اسلامی'''، فصلنامه هنر، شماره ۳، بهار ۱۳۶۳ش.
			* '''مسجد و محراب الجایتو'''، محمدحسین ایران نژاد، فصلنامه مسجد، شمار۶۵، سال یازدهم آذر و دی ۱۳۸۱ش.
	* '''مفردات ألفاظ القرآن'''، ‏ راغب اصفهانی، دار القلم‏، بیروت، ۱۴۱۲ق.		* '''مفردات ألفاظ القرآن'''، ‏ راغب اصفهانی، دار القلم‏، بیروت، ۱۴۱۲ق.
	* '''وفاءالوفاء'''، نورالدین علی بن احمد سمهودی، دارالکتب العلمیه، بیروت.		* '''وفاءالوفاء'''، نورالدین علی بن احمد سمهودی، دارالکتب العلمیه، بیروت.

Abbasahmadi1363 در ‏۱۵ نوامبر ۲۰۱۹، ساعت ۲۰:۴۵

2019-11-15T20:45:52Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۶ نوامبر ۲۰۱۹، ساعت ۰۰:۱۵
خط ۱:		خط ۱:
	{{سخ}}		{{سخ}}
	[[پرونده:محراب مسجد الجایتو.jpg\|بندانگشتی\|محراب گچبری الجایتو، در ~~ضلع جنوبی~~ [[~~شبستان~~]] الجایتو، در جامع ~~[[اصفهان]]،~~ که در سال ۷۱۰ق. ساخته شده و گچکاری آن را در عالی‌ترین درجه استادی دانسته‌اند. مویت هاکس، گچبریِ تاک‌های در هم پیچیده و شکوفه‌های کنار (سدر) این محراب را چنان زیبا و انبوه دانسته که مؤمنان را از فکر زیارت [[مکه]] با همه معنویتش باز می‌دارد.]]		[[پرونده:محراب مسجد الجایتو.jpg\|بندانگشتی\|محراب گچبری الجایتو، در جامع [[اصفهان]].{{یادداشت\|محراب گچبری الجایتو، در ضلع جنوبی شبستان الجایتو، در جامع اصفهان، که در سال ۷۱۰ق. ساخته شده و گچکاری آن را در عالی‌ترین درجه استادی دانسته‌اند. مویت هاکس، گچبریِ تاک‌های در هم پیچیده و شکوفه‌های کنار (سدر) این محراب را چنان زیبا و انبوه دانسته که مؤمنان را از فکر زیارت مکه با همه معنویتش باز می‌دارد.}}<ref>مسجد و محراب الجایتو، فصلنامه مسجد، شمار۶۵، ص۵۰.</ref>\|جایگزین=\|300x300پیکسل]]

Abbasahmadi1363 در ‏۱۵ نوامبر ۲۰۱۹، ساعت ۲۰:۴۱

2019-11-15T20:41:03Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۶ نوامبر ۲۰۱۹، ساعت ۰۰:۱۱
خط ۱:		خط ۱:
	{{سخ}}		{{سخ}}
			[[پرونده:محراب مسجد الجایتو.jpg\|بندانگشتی\|محراب گچبری الجایتو، در ضلع جنوبی [[شبستان]] الجایتو، در جامع [[اصفهان]]، که در سال ۷۱۰ق. ساخته شده و گچکاری آن را در عالی‌ترین درجه استادی دانسته‌اند. مویت هاکس، گچبریِ تاک‌های در هم پیچیده و شکوفه‌های کنار (سدر) این محراب را چنان زیبا و انبوه دانسته که مؤمنان را از فکر زیارت [[مکه]] با همه معنویتش باز می‌دارد.]]


	'''محراب'''، جایی در مسجدها و معبدها است که برای [[نماز]] و عبادت ساخته شده و در مسجدها، امام جماعت در آن مکان، به نماز می‌ایستد. طرح اصلی محراب، طاقی نوک‌تیز روی ستون‌هایی کوچک، همراه با تزئینات و [[کتیبه\|کتیبه‌های]] گوناگون است. [[عمر بن عبدالعزیز]] (ح. ۹۹–۱۰۱ق) را، نخستین کسی دانسته‌اند که در مسجد، محراب ساخته است. برخی از محراب‌ها که پیشینیه مقدسی دارند، کاربری زیارتی نیز یافته‌اند؛ مانند محراب [[حضرت محمد(ص)]] در [[مسجد النبی(ص)]] و محراب [[مسجد کوفه]] در [[نجف]].		'''محراب'''، جایی در مسجدها و معبدها است که برای [[نماز]] و عبادت ساخته شده و در مسجدها، امام جماعت در آن مکان، به نماز می‌ایستد. طرح اصلی محراب، طاقی نوک‌تیز روی ستون‌هایی کوچک، همراه با تزئینات و [[کتیبه\|کتیبه‌های]] گوناگون است. [[عمر بن عبدالعزیز]] (ح. ۹۹–۱۰۱ق) را، نخستین کسی دانسته‌اند که در مسجد، محراب ساخته است. برخی از محراب‌ها که پیشینیه مقدسی دارند، کاربری زیارتی نیز یافته‌اند؛ مانند محراب [[حضرت محمد(ص)]] در [[مسجد النبی(ص)]] و محراب [[مسجد کوفه]] در [[نجف]].

Abbasahmadi1363: /* پیشینه */

2019-11-15T20:20:16Z

پیشینه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۵ نوامبر ۲۰۱۹، ساعت ۲۳:۵۰
خط ۱:		خط ۱:
	{{سخ~~}}{{در دست ویرایش\|ماه=[[آبان]]\|روز=[[۲۳]]\|سال=[[۱۳۹۸]]\|کاربر=Abbasahmadi1363~~}}		{{سخ}}

	~~== واژه‌شناسی ==~~		'''محراب'''، جایی در مسجدها و معبدها است که برای [[نماز]] و عبادت ساخته شده و در مسجدها، امام جماعت در آن مکان، به نماز می‌ایستد. طرح اصلی محراب، طاقی نوک‌تیز روی ستون‌هایی کوچک، همراه با تزئینات و [[کتیبه\|کتیبه‌های]] گوناگون است. [[عمر بن عبدالعزیز]] (ح. ۹۹–۱۰۱ق) را، نخستین کسی دانسته‌اند که در مسجد، محراب ساخته است. برخی از محراب‌ها که پیشینیه مقدسی دارند، کاربری زیارتی نیز یافته‌اند؛ مانند محراب [[حضرت محمد(ص)]] در [[مسجد النبی(ص)]] و محراب [[مسجد کوفه]] در [[نجف]].
	محراب از حرب،{{یادداشت}} بر وزن مِفعال، اسم آلت برای مبالغه است.<ref name=":0">قبله‌نمای مسجد محراب، فصلنامه مطالعات اسلامی، شماره ۳۵، به نقل از لسان العرب، ذیل کلمه حرب.</ref> این واژه، به معانی جای ایستادن امام جماعت در مسجد،<ref name=":1">کتاب العین، ج۳، ص۲۱۴.</ref> اتاق،<ref>کتاب العین، ج۳، ص۲۱۴؛ جمهرة اللغة، ج۱، ص۲۷۵؛ الصحاح، ج۱، ص۱۰۸.</ref> صدر مجلس، بهترین بخش از اتاق،<ref name=":2">جمهرة اللغة، ج۱، ص۲۷۵؛ الصحاح، ج۱، ص۱۰۸.</ref> محل نشستن پادشاه،<ref name=":4">المحیط فی اللغة، ج۳، ص۸۵.</ref> قصر،<ref name=":3">لسان العرب، ج۱، ص۳۰۵.</ref> پناهگاه شیر<ref name=":4"/> و ~~گردن حیوان<ref name=":1"/> آمده~~ است~~. فراهیدی لغت‌شناس، محاریبِ [[بنی‌اسرائیل]] را مسجدهای آن‌ها دانسته~~ که برای [[نماز]] در ~~آن‌ها گرد می‌آمدند.<ref name=":1"/> برخی نیز، محراب را~~ در ~~آیه {{قلم رنگ\|سبز\|فَخَرَجَ عَلی قَوْمِهِ مِنَ الْمِحْرابِ‏}}، مسجد معنا کرده‌اند~~.~~<ref>الصحاح، ج۱، ص۱۰۹.</ref> واژه~~ محراب، ~~به عنوان صفت برای «رجل»، به معنای مرد شجاع~~ و ~~جنگاور نیز به کار رفته~~ است.~~<ref>معجم مقاییس اللغة، ج۲، ص۴۸~~.~~</ref> برخی، محراب را مکان رفیع و مجلس شریف معرفی کرده و علت نامگذاری آن را این~~ دانسته‌اند که ~~از مکان شریف دفاع شده و برای به دست آوردنش جنگ می‌شود.<ref>فقه اللغة، ص۳۲۹~~.~~</ref>~~ برخی ~~نیز، یکی~~ از ~~معانی~~ محراب ~~را بالاترین اتاق~~ در ~~خانه~~ و ~~بالاترین مکان~~ در ~~مسجد دانسته‌اند~~.~~<ref name=":3"/>~~

	== علت نامگذاری ==		==واژه‌شناسی==
	به باور برخی واژه‌شناسان، محراب را به این نام خوانده‌اند، زیرا محل ستیز امام جماعت با شیطان و هوای نفس است.<ref>مفردات الفاظ قرآن، ص۲۲۵؛ مجمع‌البحرین، ذیل واژه حرب.</ref> به باور برخی دیگر، انسان در محراب، باید «حریب» باشد. حریب، کسی است که مالی را که با آن زندگی می‌گذراند، از او گرفته باشند؛<ref>کتاب العین، ج۳، ص۲۱۳.</ref> از این رو، انسان باید در محراب، بدون اشتغالات دنیایی و بدون پریشانیِ اندیشه بایستد. شماری بر این باورند که محراب در اصل به معنای صدر مجلس در خانه است؛ سپس صدر مسجد را هم محراب گفته‌اند.<ref name=":2"/> گروهی برعکس بر آنند که محراب در اصل درباره صدر مسجد به کار رفته، سپس صدر اتاق را هم محراب نامیده‌اند.<ref>مجموعه مقالات همایش معماری مسجد، ج ٢، ص ٢۶٨؛ به نقل از المفردات فی غریب القرآن، ص۱۱۰.</ref>		محراب از حرب،{{یادداشت}} بر وزن مِفعال، اسم آلت برای مبالغه است.<ref name=":0">قبله‌نمای مسجد محراب، فصلنامه مطالعات اسلامی، شماره ۳۵، به نقل از لسان العرب، ذیل کلمه حرب.</ref> این واژه، به معانی جای ایستادن امام جماعت در مسجد،<ref name=":1">کتاب العین، ج۳، ص۲۱۴.</ref> اتاق،<ref>کتاب العین، ج۳، ص۲۱۴؛ جمهرة اللغة، ج۱، ص۲۷۵؛ الصحاح، ج۱، ص۱۰۸.</ref> صدر مجلس، بهترین بخش از اتاق،<ref name=":2">جمهرة اللغة، ج۱، ص۲۷۵؛ الصحاح، ج۱، ص۱۰۸.</ref> محل نشستن پادشاه،<ref name=":4">المحیط فی اللغة، ج۳، ص۸۵.</ref> قصر،<ref name=":3">لسان العرب، ج۱، ص۳۰۵.</ref> پناهگاه شیر<ref name=":4" /> و گردن حیوان<ref name=":1" /> آمده است. فراهیدی لغت‌شناس، محاریبِ [[بنی‌اسرائیل]] را مسجدهای آن‌ها دانسته که برای [[نماز]] در آن‌ها گرد می‌آمدند.<ref name=":1" /> برخی نیز، محراب را در آیه {{قلم رنگ\|سبز\|فَخَرَجَ عَلی قَوْمِهِ مِنَ الْمِحْرابِ‏}}، مسجد معنا کرده‌اند.<ref>الصحاح، ج۱، ص۱۰۹.</ref> واژه محراب، به عنوان صفت برای «رجل»، به معنای مرد شجاع و جنگاور نیز به کار رفته است.<ref>معجم مقاییس اللغة، ج۲، ص۴۸.</ref> برخی، محراب را مکان رفیع و مجلس شریف معرفی کرده و علت نامگذاری آن را این دانسته‌اند که از مکان شریف دفاع شده و برای به دست آوردنش جنگ می‌شود.<ref>فقه اللغة، ص۳۲۹.</ref> برخی نیز، یکی از معانی محراب را بالاترین اتاق در خانه و بالاترین مکان در مسجد دانسته‌اند.<ref name=":3" />

			==علت نامگذاری==
			به باور برخی واژه‌شناسان، محراب را به این نام خوانده‌اند، زیرا محل ستیز امام جماعت با شیطان و هوای نفس است.<ref>مفردات الفاظ قرآن، ص۲۲۵؛ مجمع‌البحرین، ذیل واژه حرب.</ref> به باور برخی دیگر، انسان در محراب، باید «حریب» باشد. حریب، کسی است که مالی را که با آن زندگی می‌گذراند، از او گرفته باشند؛<ref>کتاب العین، ج۳، ص۲۱۳.</ref> از این رو، انسان باید در محراب، بدون اشتغالات دنیایی و بدون پریشانیِ اندیشه بایستد. شماری بر این باورند که محراب در اصل به معنای صدر مجلس در خانه است؛ سپس صدر مسجد را هم محراب گفته‌اند.<ref name=":2" /> گروهی برعکس بر آنند که محراب در اصل درباره صدر مسجد به کار رفته، سپس صدر اتاق را هم محراب نامیده‌اند.<ref>مجموعه مقالات همایش معماری مسجد، ج ٢، ص ٢۶٨؛ به نقل از المفردات فی غریب القرآن، ص۱۱۰.</ref>

	[[سید روح‌الله خمینی]]، بنیانگذار انقلاب اسلامی [[ایران]]، در تحلیلی، محراب را از حرب و به معنای سنگر برای اسلام دانسته است.<ref>صحیفهٔ نور، ج ١۵، ص ۵٨.</ref> گفته شده محراب، محلی است که پادشاه در آن تنها شده و خلوت می‌کند؛ از این رو، به محرابِ مسجد، که امام جماعت در آن خلوت کرده و از مردم دور می‌شود محراب گفته‌اند.<ref>لسان العرب، ج۱، ص۳۰۶.</ref>		[[سید روح‌الله خمینی]]، بنیانگذار انقلاب اسلامی [[ایران]]، در تحلیلی، محراب را از حرب و به معنای سنگر برای اسلام دانسته است.<ref>صحیفهٔ نور، ج ١۵، ص ۵٨.</ref> گفته شده محراب، محلی است که پادشاه در آن تنها شده و خلوت می‌کند؛ از این رو، به محرابِ مسجد، که امام جماعت در آن خلوت کرده و از مردم دور می‌شود محراب گفته‌اند.<ref>لسان العرب، ج۱، ص۳۰۶.</ref>

	== چیستی ==		==چیستی==
	محراب، جایی در مسجدها و معبدها است که برای نماز و عبادت ساخته شده و در مسجدها، امام جماعت در آن مکان، به [[نماز]] می‌ایستد. محراب، حالت فرورفتگی در دیوار داشته و دارای قوس و طاق است. این سازه، با کاشی‌کاری، نقش و نگار، تذهیب، آیه‌های قرآن و نام‌های خدا تزیین شده و در عبادت‌های گروهی، مرکز توجه نمازگزاران است.<ref>فرهنگ‌نامه زیارت، فصلنامه فرهنگ زیارت، شماره ۱۸، ص39.</ref>		محراب، جایی در مسجدها و معبدها است که برای نماز و عبادت ساخته شده و در مسجدها، امام جماعت در آن مکان، به [[نماز]] می‌ایستد. محراب، حالت فرورفتگی در دیوار داشته و دارای قوس و طاق است. این سازه، با کاشی‌کاری، نقش و نگار، تذهیب، آیه‌های قرآن و نام‌های خدا تزیین شده و در عبادت‌های گروهی، مرکز توجه نمازگزاران است.<ref>فرهنگ‌نامه زیارت، فصلنامه فرهنگ زیارت، شماره ۱۸، ص39.</ref>

	== ویژگی‌ها ==		==ویژگی‌ها==

	طرح اصلی سازه محراب، طاقی نوک‌تیز است که روی ستون‌های کوچک قرار گرفته و دارای فضای فرورفته‌ای بوده و از سه سمت گرداگرد آن، دو بند یا بیشتر تزئینات و کتیبه‌های مختلف قرار دارد. این طرح اصلی، که از سده سوم قمری رایج شد، تقریباً در همه دوره‌ها یکسان بوده و تحول آن، در عوامل تزئیینی آن رخ داده است.<ref name=":6">محراب جلوه‌گاه اصیل هنر تزئینی اسلامی، فصلنامه هنر، شماره ۳، ص۱۵۴.</ref> در هنر اسلامی، اهمیت ویژه ای به معماری محراب در مساجد داده شده و صنعت‌کاران، شاهکار صنعت خود را در محراب نشان داده و گاهی سنگ‌های قیمتی در آن به کار می‌رود که سراسر محراب را می‌پوشاند.<ref>فرهنگ‌نامه زیارت، فصلنامه فرهنگ زیارت، شماره ۱۸، ص۳۹.</ref> محراب را، مجموعه‌ای از خلاقیت هنرهای بسیار مانند گچ‌بری، خطاطی، کاشی‌کاری و دیگر رشته‌های هنر تزئینی دانسته‌اند. به باور برخی، علت تلاش هنرمندان مسلمان برای زیباسازی محراب، این بوده که محراب را مانند دری گشوده شده به سوی بهشت، در پیش چشم نمازگزاران بر پا کنند.<ref>محراب جلوه‌گاه اصیل هنر تزئینی اسلامی، فصلنامه هنر، شماره ۳، ص۱۵۳ و ۱۵۴.</ref>		طرح اصلی سازه محراب، طاقی نوک‌تیز است که روی ستون‌های کوچک قرار گرفته و دارای فضای فرورفته‌ای بوده و از سه سمت گرداگرد آن، دو بند یا بیشتر تزئینات و کتیبه‌های مختلف قرار دارد. این طرح اصلی، که از سده سوم قمری رایج شد، تقریباً در همه دوره‌ها یکسان بوده و تحول آن، در عوامل تزئیینی آن رخ داده است.<ref name=":6">محراب جلوه‌گاه اصیل هنر تزئینی اسلامی، فصلنامه هنر، شماره ۳، ص۱۵۴.</ref> در هنر اسلامی، اهمیت ویژه ای به معماری محراب در مساجد داده شده و صنعت‌کاران، شاهکار صنعت خود را در محراب نشان داده و گاهی سنگ‌های قیمتی در آن به کار می‌رود که سراسر محراب را می‌پوشاند.<ref>فرهنگ‌نامه زیارت، فصلنامه فرهنگ زیارت، شماره ۱۸، ص۳۹.</ref> محراب را، مجموعه‌ای از خلاقیت هنرهای بسیار مانند گچ‌بری، خطاطی، کاشی‌کاری و دیگر رشته‌های هنر تزئینی دانسته‌اند. به باور برخی، علت تلاش هنرمندان مسلمان برای زیباسازی محراب، این بوده که محراب را مانند دری گشوده شده به سوی بهشت، در پیش چشم نمازگزاران بر پا کنند.<ref>محراب جلوه‌گاه اصیل هنر تزئینی اسلامی، فصلنامه هنر، شماره ۳، ص۱۵۳ و ۱۵۴.</ref>

	== پیشینه ==		==پیشینه==
	[[مسجد النبی(ص)]]، حتی تا زمان خلفا، جایی به نام محراب نداشته است. به عقیده برخی، [[عمر بن عبدالعزیز]] (ح. ۹۹–۱۰۱ق)، نخستین کسی است که در مسجد، محراب ساخته<ref>مجموعه مقالات همایش معماری مسجد، ج ٢، ص ٢۶٨؛ وفاءالوفاء، ج۱، ص۳۳۹.</ref> و برخی، رواج آن را از سده سوم قمری دانسته‌اند.<ref name=":6"/> محرابی که کنار منبر پیامبر (ص) و معروف به «محراب سلیمانی» است، در سال ۹۷۴ق. ساخته شده است.<ref name=":5">سیری در اماکن سرزمین وحی، ص ٢٨.</ref> معروف‌ترین محراب‌ها توسط پادشاهان [[عثمانی]] در [[مدینه]] و در مسجدالنبی (ص) ایجاد شدند.<ref>اولین دانشگاه و آخرین پیامبر، ج ٢، ص ١١٨.</ref>		[[مسجد النبی(ص)]]، حتی تا زمان خلفا، جایی به نام محراب نداشته است. به عقیده برخی، [[عمر بن عبدالعزیز]] (ح. ۹۹–۱۰۱ق)، نخستین کسی است که در مسجد، محراب ساخته<ref>مجموعه مقالات همایش معماری مسجد، ج ٢، ص ٢۶٨؛ وفاءالوفاء، ج۱، ص۳۳۹.</ref> و برخی، رواج آن را از سده سوم قمری دانسته‌اند.<ref name=":6" /> محرابی که کنار منبر پیامبر (ص) و معروف به «محراب سلیمانی» است، در سال ۹۷۴ق. ساخته شده است.<ref name=":5">سیری در اماکن سرزمین وحی، ص ٢٨.</ref> معروف‌ترین محراب‌ها توسط پادشاهان [[عثمانی]] در [[مدینه]] و در مسجدالنبی(ص) ایجاد شدند.<ref>اولین دانشگاه و آخرین پیامبر، ج ٢، ص ١١٨.</ref>

	== کاربری زیارتی ==		==کاربری زیارتی==
	در برخی زیارتگاه‌ها، محراب‌های خاصی که پیشینه‌ای مقدس دارد، مورد توجه [[زائر\|زائران]] قرار گرفته و برای [[تبرک]] یا نماز خواندن در آن‌ها علاقه نشان می‌دهند؛ برخی از آن‌ها عبارتند از:		در برخی زیارتگاه‌ها، محراب‌های خاصی که پیشینه‌ای مقدس دارد، مورد توجه [[زائر\|زائران]] قرار گرفته و برای [[تبرک]] یا نماز خواندن در آن‌ها علاقه نشان می‌دهند؛ برخی از آن‌ها عبارتند از:
	* محراب [[حضرت محمد(ص)]] در [[مسجد النبی(ص)]]؛
	* محراب تهجد در مسجد النبی (ص) که محل نماز شب حضرت محمد (ص) بوده است؛
	* محراب [[مسجد کوفه]]، که محل عبادت و ضربت خوردن [[امام علی(ع)]] بوده است.<ref name=":5"/>

	== پانوشت ==		*محراب [[حضرت محمد(ص)]] در [[مسجد النبی(ص)]]؛
			*محراب تهجد در مسجد النبی (ص) که محل نماز شب حضرت محمد(ص) بوده است؛
			*محراب [[مسجد کوفه]]، که محل عبادت و ضربت خوردن [[امام علی(ع)]] بوده است.<ref name=":5" />

			==پانوشت==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	== منابع ==		==منابع==
	{{منابع}}		{{منابع}}
	{{برگرفتگی		{{برگرفتگی