https://wikihaj.com/history/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AD%D8%B1%D9%85%DB%8C%D9%86_%D8%AF%D8%B1_%D8%B9%D8%AC%D8%A7%DB%8C%D8%A8_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AE%D9%84%D9%88%D9%82%D8%A7%D8%AA_%D8%B7%D9%88%D8%B3%DB%8C?feed=atomنگارههای حرمین در عجایب المخلوقات طوسی - تاریخچهٔ نسخهها2026-09-17T14:18:00Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.43.0https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AD%D8%B1%D9%85%DB%8C%D9%86_%D8%AF%D8%B1_%D8%B9%D8%AC%D8%A7%DB%8C%D8%A8_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AE%D9%84%D9%88%D9%82%D8%A7%D8%AA_%D8%B7%D9%88%D8%B3%DB%8C&diff=69885&oldid=prevSalar2: added Category:نگارههای مسجدالنبی using HotCat2026-09-16T08:30:57Z<p>added <a href="/view/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%DB%8C" title="رده:نگارههای مسجدالنبی">Category:نگارههای مسجدالنبی</a> using <a href="/edit/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7:Gadget-HotCat?redlink=1" class="new" title="راهنما:Gadget-HotCat (صفحه وجود ندارد)">HotCat</a></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۲:۰۰</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l20">خط ۲۰:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۰:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:نگارههای مسجدالحرام]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:نگارههای مسجدالحرام]]</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:نگارههای مسجدالنبی]]</ins></div></td></tr>
<!-- diff cache key wiki_fa:diff:1.41:old-69884:rev-69885:php=table -->
</table>Salar2https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AD%D8%B1%D9%85%DB%8C%D9%86_%D8%AF%D8%B1_%D8%B9%D8%AC%D8%A7%DB%8C%D8%A8_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AE%D9%84%D9%88%D9%82%D8%A7%D8%AA_%D8%B7%D9%88%D8%B3%DB%8C&diff=69884&oldid=prevSalar2: added Category:نگارههای مسجدالحرام using HotCat2026-09-16T08:30:47Z<p>added <a href="/view/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%85" title="رده:نگارههای مسجدالحرام">Category:نگارههای مسجدالحرام</a> using <a href="/edit/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7:Gadget-HotCat?redlink=1" class="new" title="راهنما:Gadget-HotCat (صفحه وجود ندارد)">HotCat</a></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۲:۰۰</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l18">خط ۱۸:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۸:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* کاتب چلبی (حاجیخلیفه)، مصطفی بن عبدالله، ‘‘کشفالظنون عن اسامی الکتب والفنون’’، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۲۰۲۱م.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* کاتب چلبی (حاجیخلیفه)، مصطفی بن عبدالله، ‘‘کشفالظنون عن اسامی الکتب والفنون’’، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۲۰۲۱م.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* تارنمای موزه هنر والترز: <code>https://www.thedigitalwalters.org</code>، شناسه نسخه: W.593.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* تارنمای موزه هنر والترز: <code>https://www.thedigitalwalters.org</code>، شناسه نسخه: W.593.</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:نگارههای مسجدالحرام]]</ins></div></td></tr>
<!-- diff cache key wiki_fa:diff:1.41:old-69872:rev-69884:php=table -->
</table>Salar2https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AD%D8%B1%D9%85%DB%8C%D9%86_%D8%AF%D8%B1_%D8%B9%D8%AC%D8%A7%DB%8C%D8%A8_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AE%D9%84%D9%88%D9%82%D8%A7%D8%AA_%D8%B7%D9%88%D8%B3%DB%8C&diff=69872&oldid=prevSalar2 در ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۲۲2026-09-16T08:22:38Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۵۲</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l10">خط ۱۰:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۰:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== ویژگیهای نگارههای حرمین در این نسخه===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== ویژگیهای نگارههای حرمین در این نسخه===</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در نسخه موزه والترز، دو نگاره به اماکن متبرکه حرمین شریفین اختصاص دارد: مسجدالحرام (صفحه ۷۸پ) و مسجدالنبی (صفحه ۸۰ر). گفته شده که شیوه بازنمایی این دو مسجد کاملاً مشابه نگارههایی از منظومه ‘‘فتوحالحرمین’’ است که در چند دهه پایانی سده دهم هجری کتابت شدهاند.<ref>درآمدی بر میراث فارسی، حاوی تصاویر اماکن مقدس مکه و مدینه، ص13</ref> با این تفاوت که در نسخه عجایبالمخلوقات، تصویر هر مسجد در قابی مستقل و در میان مجلس نقاشی حاوی یک رویداد تاریخی مرتبط با آن مسجد ترسیم شده و جای گرفته است.<ref>نگارههای نسخه W.593، ص۷۸پ و ۸۰ر.</ref></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در نسخه موزه والترز، دو نگاره به اماکن متبرکه حرمین شریفین اختصاص دارد: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[مسجد الحرام|</ins>مسجدالحرام<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>(صفحه ۷۸پ) و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[مسجد النبی|</ins>مسجدالنبی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>(صفحه ۸۰ر). گفته شده که شیوه بازنمایی این دو مسجد کاملاً مشابه نگارههایی از منظومه ‘‘فتوحالحرمین’’ است که در چند دهه پایانی سده دهم هجری کتابت شدهاند.<ref>درآمدی بر میراث فارسی، حاوی تصاویر اماکن مقدس مکه و مدینه، ص13</ref> با این تفاوت که در نسخه عجایبالمخلوقات، تصویر هر مسجد در قابی مستقل و در میان مجلس نقاشی حاوی یک رویداد تاریخی مرتبط با آن مسجد ترسیم شده و جای گرفته است.<ref>نگارههای نسخه W.593، ص۷۸پ و ۸۰ر.</ref></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== پانویس ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== پانویس ==</div></td></tr>
<!-- diff cache key wiki_fa:diff:1.41:old-69871:rev-69872:php=table -->
</table>Salar2https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AD%D8%B1%D9%85%DB%8C%D9%86_%D8%AF%D8%B1_%D8%B9%D8%AC%D8%A7%DB%8C%D8%A8_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AE%D9%84%D9%88%D9%82%D8%A7%D8%AA_%D8%B7%D9%88%D8%B3%DB%8C&diff=69871&oldid=prevSalar2: صفحهای تازه حاوی «'''نگارههای حرمین در عجایبالمخلوقات طوسی'''، به دو نقاشی تاریخی از مسجدالحرام و مسجدالنبی اشاره دارد که در یکی از نسخههای مصور کهن کتاب ‘‘عجایبالمخلوقات و غرایبالموجودات’’ منسوب به محمد بن محمود طوسی گنجا...» ایجاد کرد2026-09-16T08:08:57Z<p>صفحهای تازه حاوی «'''نگارههای حرمین در عجایبالمخلوقات طوسی'''، به دو نقاشی تاریخی از <a href="/view/%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%85" title="مسجد الحرام">مسجدالحرام</a> و <a href="/view/%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%DB%8C" title="مسجد النبی">مسجدالنبی</a> اشاره دارد که در یکی از نسخههای مصور کهن کتاب ‘‘عجایبالمخلوقات و غرایبالموجودات’’ منسوب به محمد بن محمود طوسی گنجا...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''نگارههای حرمین در عجایبالمخلوقات طوسی'''، به دو نقاشی تاریخی از [[مسجد الحرام|مسجدالحرام]] و [[مسجد النبی|مسجدالنبی]] اشاره دارد که در یکی از نسخههای مصور کهن کتاب ‘‘عجایبالمخلوقات و غرایبالموجودات’’ منسوب به محمد بن محمود طوسی گنجانده شده است. این نسخه که در موزه هنر والترز نگهداری میشود، از معدود دستنویسهای این اثر است که به تصویرسازی حرمین شریفین پرداخته و ترسیم آنها از سبک نگارههای ‘‘فتوحالحرمین’’ در اواخر سده دهم هجری تأثیر پذیرفته است.<br />
<br />
== معرفی کتاب و مؤلف ==<br />
<br />
کتاب عجایبالمخلوقات و غرایبالموجودات از کهنترین عجایبنامههای فارسی است که به ابوطالب طغرل بن ارسلانشاه بن طغرل (حکومت: ۵۷۳–۵۹۰ق)، از پادشاهان سلجوقی، اهدا شده و تاریخ نگارش آن نیز به همان دوره بازمیگردد.<ref>طوسی، ‘‘عجایبالمخلوقات’’، ۱۳۸۲ش، ص۱۴.</ref> هویت مؤلف کاملاً روشن نیست؛ حاجیخلیفه نام او را «محمد بن محمود بن احمد طوسی سلمانی» ذکر کرده است،<ref>کاتب چلبی، ‘‘کشفالظنون’’، ۲۰۲۱م، ج۴، ص۶۷۰.</ref> اما در مقدمه نسخههای کهن نامی از مؤلف دیده نمیشود. با این حال، شواهد درونمتنی حاکی از پیوند مؤلف با شهر همدان یا زیست طولانیمدت او در آن دیار است.<ref>طوسی، ‘‘عجایبالمخلوقات’’، ۱۳۸۲ش، مقدمه مصحح، ص۱۸–۲۰.</ref> این اثر نخستین بار با تصحیح منوچهر ستوده (۱۳۴۵ش) و سپس با بازنویسی و ویرایش جعفر مدرس صادقی با عنوان ‘‘عجایبنامه’’ (۱۳۷۵ش) منتشر شد.<br />
<br />
== نسخههای خطی و مصور ==<br />
تاکنون بیش از هفده نسخه خطی از این اثر شناسایی شده است اما هیچیک از این نسخههای کهن حاوی نگارههای حرمین شریفین نیستند.<br />
تنها تحریر مصور شناختهشده از این کتاب که نگارههای اماکن مقدس مکه و مدینه را در بر دارد، دستنویسی محفوظ در موزه هنر والترز در بالتیمور آمریکا به شماره W.593 است.<ref>Walters Art Museum, MS W.593.</ref> این نسخه با ۱۸۰ مینیاتور و یک نقشه جغرافیایی جهاننما تزیین شده است. هرچند این دستنویس فاقد تاریخ کتابت است، ویژگیهای نسخهشناختی و سبک نگارگری، قدمت آن را به سده دهم هجری / شانزدهم میلادی میرساند.<ref>Walters Art Museum, MS W.593, digitalwalters.org.</ref><br />
<br />
=== ویژگیهای نگارههای حرمین در این نسخه===<br />
در نسخه موزه والترز، دو نگاره به اماکن متبرکه حرمین شریفین اختصاص دارد: مسجدالحرام (صفحه ۷۸پ) و مسجدالنبی (صفحه ۸۰ر). گفته شده که شیوه بازنمایی این دو مسجد کاملاً مشابه نگارههایی از منظومه ‘‘فتوحالحرمین’’ است که در چند دهه پایانی سده دهم هجری کتابت شدهاند.<ref>درآمدی بر میراث فارسی، حاوی تصاویر اماکن مقدس مکه و مدینه، ص13</ref> با این تفاوت که در نسخه عجایبالمخلوقات، تصویر هر مسجد در قابی مستقل و در میان مجلس نقاشی حاوی یک رویداد تاریخی مرتبط با آن مسجد ترسیم شده و جای گرفته است.<ref>نگارههای نسخه W.593، ص۷۸پ و ۸۰ر.</ref><br />
<br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس}}<br />
== منابع ==<br />
* طوسی، محمد بن محمود، ‘‘عجایبالمخلوقات و غرایبالموجودات’’، به کوشش منوچهر ستوده، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۸۲ش.<br />
* کاتب چلبی (حاجیخلیفه)، مصطفی بن عبدالله، ‘‘کشفالظنون عن اسامی الکتب والفنون’’، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۲۰۲۱م.<br />
* تارنمای موزه هنر والترز: <code>https://www.thedigitalwalters.org</code>، شناسه نسخه: W.593.</div>Salar2