کاربر:Rezashams/صفحه تمرین - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Rezashams: /* فاجعه منا */

2026-05-20T10:34:28Z

فاجعه منا

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۰ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۰۴
خط ۸۰:		خط ۸۰:

	==== فاجعه منا ====		==== فاجعه منا ====
	فاجعه منا، ~~مرگبارترین حادثه~~ در حج تمتع که ۲ مهر ۱۳۹۴ش، ~~(۱۰ ذی‌الحجه ۱۴۳۶ق/۲۴ سپتامبر ۲۰۱۵)~~ روی داد.<ref>روایتی نزدیک از اتفاقات خیابان ۲۰۴ منا، خبرگزاری ایسنا.</ref> مقامات دولت عربستان پس از حدود سه هفته از حادثه، تعداد رسمی جان‌باختگان را ۷۴۷۷ نفر اعلام کردند.<ref>آمار قابل تامل وزارت بهداشت عربستان از تعداد جان‌باختگان فاجعه منا، خبرگزاری میزان.</ref> بر اساس آخرین آمارهای منتشر شده از سوی کشورهای آسیب‌دیده، جمهوری اسلامی ایران با ۴۶۴ کشته، بیشترین تلفات را در این فاجعه متحمل شده است.<ref>آمار کشته‌های کشورها در منا، خبرگزاری ایسنا.</ref>		فاجعه منا، حادثه‌ای مرگبار در حج تمتع که ۲ مهر ۱۳۹۴ش، روی داد.<ref>روایتی نزدیک از اتفاقات خیابان ۲۰۴ منا، خبرگزاری ایسنا.</ref> مقامات دولت عربستان پس از حدود سه هفته از حادثه، تعداد رسمی جان‌باختگان را ۷۴۷۷ نفر اعلام کردند.<ref>آمار قابل تامل وزارت بهداشت عربستان از تعداد جان‌باختگان فاجعه منا، خبرگزاری میزان.</ref> بر اساس آخرین آمارهای منتشر شده از سوی کشورهای آسیب‌دیده، جمهوری اسلامی ایران با ۴۶۴ کشته، بیشترین تلفات را در این فاجعه متحمل شده است.<ref>آمار کشته‌های کشورها در منا، خبرگزاری ایسنا.</ref>

	==پانویس==		==پانویس==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}
	[[رده:مقاله‌های در حال ویرایش]]		[[رده:مقاله‌های در حال ویرایش]]

Rezashams در ‏۲۰ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۵۳

2026-05-20T08:53:31Z

نمایش تغییرات

Rezashams: /* گزارش‌ها از تاریخ حج‌گزاری ایرانیان */

2026-05-19T06:46:27Z

گزارش‌ها از تاریخ حج‌گزاری ایرانیان

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۱۶
خط ۴۲:		خط ۴۲:
	قدیم‌ترین گزارش‌ها حاکی از ارسال کاروان حج به مکه همراه با هدایایی از سوی شاهان سامانی است.<ref>ترجمه تاریخ یمینی، ص36.</ref>درباره حج‌گزاری در دوران غزنویان نیز مهم‌ترین گزارش‌ها مربوط به سال ۴۱۲ق. است. در این سال، در حالی که حج ایرانیان چند سالی تعطیل شده بود، [[محمود غزنوی]] کاروانی بزرگ را همراه سپاهی برای محافظت از آن به [[حج]] فرستاد. سپس سفر حج ایرانیان از قلمرو غزنویان مدتی تعطیل بود تا این‌که به سال ۴۱۵ق. کاروانی دیگر از سوی غزنویان و با امارت حسنک وزیر به حج رفت.<ref>الکامل، ج9، ص325، 341؛ اتحاف الوری، ج2، ص447، 450-451.</ref>		قدیم‌ترین گزارش‌ها حاکی از ارسال کاروان حج به مکه همراه با هدایایی از سوی شاهان سامانی است.<ref>ترجمه تاریخ یمینی، ص36.</ref>درباره حج‌گزاری در دوران غزنویان نیز مهم‌ترین گزارش‌ها مربوط به سال ۴۱۲ق. است. در این سال، در حالی که حج ایرانیان چند سالی تعطیل شده بود، [[محمود غزنوی]] کاروانی بزرگ را همراه سپاهی برای محافظت از آن به [[حج]] فرستاد. سپس سفر حج ایرانیان از قلمرو غزنویان مدتی تعطیل بود تا این‌که به سال ۴۱۵ق. کاروانی دیگر از سوی غزنویان و با امارت حسنک وزیر به حج رفت.<ref>الکامل، ج9، ص325، 341؛ اتحاف الوری، ج2، ص447، 450-451.</ref>

	در نیمه اول ~~سده~~ پنجم ~~ق. حرکت~~ کاروان حج عراق جز در برخی ~~سال‌ها متوقف شد. گزارش توقف حرکت کاروان از سال ۴۰۷ق. در منابع یاد~~ شده که تا سال ۴۵۷ق. ادامه داشته است. در بسیاری از سال‌ها، کاروان حج عراق به دلیل تأخیر اهل خراسان (ایرانیان) از حرکت به سوی مکه بازمانده است.<ref>الکامل، ج9، ص325، 356، 363، 370، 432؛ اتحاف الوری، ج2، ص444-457.</ref> این ~~گفته~~ بدین معنا است که حاجیان ایرانی در این سال‌ها به حج نمی‌رفته‌اند و محمل عراق که منتظر ورود حاجیان ایرانی بوده، به دلیل گذشت زمان، از حج بازمی‌مانده است. ~~درباره این‌که چرا کاروان حج خراسانی تأخیر داشته، آگاهی دقیق در دست نیست. در سال‌های پایانی سده چهارم ق. با~~ تضعیف ~~آل‌بویه،~~ هجوم قبایل راهزن عرب در راه حج ~~بالا گرفت و گاهی همین مایه تعطیلی حج کاروان عراق بود~~.<ref>نک: اتحاف الوری، ج2، ص428-433؛ تاریخ ایران در قرون نخستین اسلامی، ج1، ص185.</ref> اما تعطیلی حج ایرانیان بیشتر مربوط به مسائل درونی و گویا درگیری پادشاهان محلی با یکدیگر بوده است. در اوایل سده پنجم ق. در حالی که به دلیل اختلاف‌های خاندان آل‌بویه در شهرهای مرکزی و غربی ایران آتش نبرد میان برادران و عموزادگان بویهی شعله‌ور بود، در شرق ایران، محمود غزنوی مشغول کشورگشایی در [[هند]] و دست‌اندازی به سرزمین‌های زیر سلطه آل‌بویه بود.<ref>تاریخ ایران در قرون نخستین اسلامی، ج1، ص202-212.</ref> از دهه سوم سده پنجم ق. هجوم سلجوقیان به ایران، به عوامل ناامنی اوضاع درونی ایران افزوده شد. گویا به دلیل ناپایداری سیاسی در نخستین سال‌های قدرت این دولت، توقف [[کاروان حج]] تا سال ۴۵۶ق. ادامه یافت و در این سال نخستین کاروان حج به مکه راهی شد.<ref>تاریخ ابن خلدون، ج4، ص132؛ اتحاف الوری، ج2، ص470.</ref> پس از آن کاروان حج عراق که شامل حاجیان ایرانی هم بود هر سال به حج اعزام می‌شد.		گزارش شده در نیمه اول قرن پنجم کاروان حج عراق در برخی سالها تعطیل شده است<ref>الکامل، ج9، ص325، 356، 363، 370، 432؛ اتحاف الوری، ج2، ص444-457.</ref> و این بدین معنا است که حاجیان ایرانی در این سال‌ها به حج نمی‌رفته‌اند و محمل عراق که منتظر ورود حاجیان ایرانی بوده، به دلیل گذشت زمان، از حج بازمی‌مانده است. ممکن است به خاطر تضعیف حکومت آل‌بویه و هجوم قبایل راهزن عرب در راه حج بوده باشد.<ref>نک: اتحاف الوری، ج2، ص428-433؛ تاریخ ایران در قرون نخستین اسلامی، ج1، ص185.</ref>

			از دهه سوم سده پنجم ق. هجوم سلجوقیان به ایران، به عوامل ناامنی اوضاع درونی ایران افزوده شد. گویا به دلیل ناپایداری سیاسی در نخستین سال‌های قدرت این دولت، توقف [[کاروان حج]] تا سال ۴۵۶ق. ادامه یافت و در این سال نخستین کاروان حج به مکه راهی شد.<ref>تاریخ ابن خلدون، ج4، ص132؛ اتحاف الوری، ج2، ص470.</ref> پس از آن کاروان حج عراق که شامل حاجیان ایرانی هم بود هر سال به حج اعزام می‌شد.

	=== مغول‌ها ===		=== مغول‌ها ===

Rezashams در ‏۱۸ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۶:۱۹

2026-05-18T16:19:15Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۹:۴۹
خط ۳:		خط ۳:
	[[رده:مقاله‌های در حال ویرایش]]		[[رده:مقاله‌های در حال ویرایش]]
	== شیوه حج ایرانیان ==		== شیوه حج ایرانیان ==
	سفر حج ایرانیان تا پیش از رواج وسایل حمل و نقل جدید، در قالب کاروان‌های محلی صورت می‌گرفت. در این کاروان‌ها، معمولاً شماری از اهالی یک شهر و روستا گرد می‌آمدند و به راهنمایی یک ساربان و قافله‌دار که به آن «حمله‌دار» گفته می‌شد، به سوی سرزمین حجاز راهی می‌شدند. حمله‌داران کسانی بودند که به سازمان‌دهی کاروان‌های حج در شهرهای ایران می‌پرداختند و راهنمایی حاجیان، تهیه محل اسکان، فراهم نمودن مرکب، و مذاکره و ارتباط با امیران و حاکمان محلی را در برابر پولی که از حاجیان می‌گرفتند، بر عهده داشتند.<ref>نک: مقالات تاریخی، دفتر9، ص16-17؛ لغت‌نامه، ج6، ص8084، «حمل‌دار.</ref> گاه نیز یک کاروان حج تنها از برخی دوستان و بستگان و با اسباب سفر محدود تشکیل می‌شد.<ref>نک: حیات یحیی، ج1، ص68.</ref> مرکب اصلی سفر در کاروان حج به ویژه در صحراهای شبه جزیره عربی شتر بود. کاروانیان معمولاً شتر را از شترداران (جمّال‌ها) اجاره می‌کردند. کسانی که پولی بیشتر داشتند، بر کجاوه می‌نشستند. معمولاً هر فرد یک شتر برای آب و یک شتر برای بار کرایه می‌کرد. برخی حاجیان نیز به صورت پیاده و بدون شتر سفر می‌نمودند؛ چنان‌که در سفرنامه‌های دوران قاجار آمده است. افزون بر کاروان‌دار و شتردار، عکام‌ها که خدمت‌گزاران حاجیان بودند، آنان را در برابر گرفتن پولی همراهی می‌کردند و برخی کارها را از جمله گذاردن بار بر شتر، گردآوری هیزم برای آتش، گرفتن افسار شتر، گردآوری آب در منازل سفر، پختن نان و… بر عهده داشتند.<ref>روزنامه خاطرات عین السلطنه، ج2، ص1509؛ سفرنامه فرهاد میرزا، ص160؛ حدیث قافله‌ها، ص202؛ به سوی‌ام القری، ص241، 279؛ پنجاه سفرنامه، ج5، ص436.</ref>		سفر حج ایرانیان تا پیش از رواج وسایل حمل و نقل جدید، در قالب کاروان‌های محلی صورت می‌گرفت. در این کاروان‌ها، معمولاً شماری از اهالی یک شهر و روستا گرد می‌آمدند و به راهنمایی یک ساربان و قافله‌دار که به آن «حمله‌دار» گفته می‌شد، به سوی سرزمین حجاز راهی می‌شدند. حمله‌داران کسانی بودند که به سازمان‌دهی کاروان‌های حج در شهرهای ایران می‌پرداختند و راهنمایی حاجیان، تهیه محل اسکان، فراهم نمودن مرکب، و مذاکره و ارتباط با امیران و حاکمان محلی را در برابر پولی که از حاجیان می‌گرفتند، بر عهده داشتند.<ref>نک: مقالات تاریخی، دفتر9، ص16-17؛ لغت‌نامه، ج6، ص8084، «حمل‌دار.</ref> گاه نیز یک کاروان حج تنها از برخی دوستان و بستگان و با اسباب سفر محدود تشکیل می‌شد.<ref>نک: حیات یحیی، ج1، ص68.</ref>

	~~کاروان‌های~~ حج بیشتر ~~شکل محلی داشت~~. ~~اهالی~~ یک ~~شهر کاروانی جداگانه داشتند که در کاروان شام یا عراق ادغام می‌شد. شماری از اهل محل یا بستگان~~ و ~~دوستان، هسته اصلی کاروان‌های~~ یک ~~شهر را تشکیل می‌دادند~~. ~~این شکل از همراهی افراد آشنا~~ و ~~بستگان تا~~ دوران ~~معاصر نیز ادامه داشت~~ و ~~حتی امروزه نیز~~ حاجیان ~~معمولاً با بستگان خود مسافرت می‌کنند. کاروان هر شهر~~ در ~~مکه و مدینه به‌طور متحد حرکت~~ می‌کردند و ~~حتی~~ در ~~مکه نیز در طول سال‌ها مطوفانی ویژه~~ داشتند~~. برای نمونه، مطوف حاجیان شیراز با مطوف حاجیان [[اصفهان]] متفاوت بود~~.<ref>پنجاه سفرنامه، ج5، ~~ص412؛ ج6، ص78~~.</ref> د		مرکب اصلی سفر در کاروان حج به ویژه در صحراهای شبه جزیره عربی شتر بود. کاروانیان معمولاً شتر را از شترداران (جمّال‌ها) اجاره می‌کردند. کسانی که پولی بیشتر داشتند، بر کجاوه می‌نشستند. معمولاً هر فرد یک شتر برای آب و یک شتر برای بار کرایه می‌کرد. برخی حاجیان نیز به صورت پیاده و بدون شتر سفر می‌نمودند؛ چنان‌که در سفرنامه‌های دوران قاجار آمده است. افزون بر کاروان‌دار و شتردار، عکام‌ها که خدمت‌گزاران حاجیان بودند، آنان را در برابر گرفتن پولی همراهی می‌کردند و برخی کارها را از جمله گذاردن بار بر شتر، گردآوری هیزم برای آتش، گرفتن افسار شتر، گردآوری آب در منازل سفر، پختن نان و… بر عهده داشتند.<ref>روزنامه خاطرات عین السلطنه، ج2، ص1509؛ سفرنامه فرهاد میرزا، ص160؛ حدیث قافله‌ها، ص202؛ به سوی‌ام القری، ص241، 279؛ پنجاه سفرنامه، ج5، ص436.</ref>

	گاه سامان‌دهی کاروان حج زیر نظر حکمرانان انجام می‌شد که گزارش‌های آن در کتاب‌های تاریخ آمده است. مردم از شهرها و روستاهای پیرامون به این کاروان می‌پیوستند یا با رسیدن کاروان به هر یک از شهرها، دلبستگان حج با آن همراه می‌شدند. این کاروان‌ها معمولاً با نظامیانی همراهی می‌شد تا در برابر راهزنان از حاجیان محافظت کنند. در کاروان‌های دولتی، معمولاً فردی به عنوان امیرالحاج ~~(در [[تاریخ بیهقی]]: «سالار حاجیان» و در سفرنامه به جا مانده از دوره صفویه: «عجم آقاسی»)~~ که از بزرگان حکومت بود، انتخاب می‌شد.<ref>تاریخ بیهقی، ج3، ص1151؛ احسن التواریخ، ج2، ص748؛ روضات الجنات، ج1، ص513-516؛ سفرنامه منظوم حج، ص45.</ref> پادشاهان چون تصمیم به آماده‌سازی و راهی کردن کاروان حج می‌گرفتند، جارچیان را به سراسر مملکت می‌فرستادند و اعلان می‌کردند که پادشاه قصد دارد کاروان حج را با ساز و برگ راهی حجاز کند و هرکس می‌خواهد، می‌تواند خود را آماده سفر نماید. منشیان نیز نامه‌هایی به والیان شهرها می‌فرستادند و این موضوع را خبر می‌دادند.<ref>تاریخ عالم‌آرای امینی، ص222-223.</ref> معمولاً این‌گونه دستورها با این وعده همراه بود که به فرمان پادشاه، والیان و راهداران از حاجیان هیچ مالیات و باج و خراج نخواهند گرفت.<ref>تاریخ عالم‌آرای امینی، ص222-224.</ref> آماده‌سازی و راه‌اندازی کاروان‌های حج و بازگشایی راه آن، برای پادشاهان مایه فخر و نشانه‌ای از اسلام‌دوستی و وسیله کسب مشروعیت بود. از این‌رو، آن‌گاه که در دوران محمود غزنوی (۳۸۸–۴۲۱ق) سفر حج مدتی تعطیل شد، برخی بزرگان حکومت نزد سلطان رفتند و لزوم بازگشایی راه حج را به «پادشاه اسلام» گوشزد کردند. سلطان اعلان سفر حج کرد و سی هزار دینار برای هزینه سفر و پرداختن به راهزنان اختصاص داد. مردم بسیار که از نقاط گوناگون جمع شده بودند، با کاروان حج به سرپرستی قاضی‌القضات محمد ناصحی راهی مکه شدند و به سال ۴۱۲ق. [[حج]] گزاردند.<ref>الکامل، ج9، ص325؛ دستور الکاتب، ج1، ص374.</ref> حکمرانان همچنین در تسهیل کارهای حاجیان و کاستن از بار مالیات‌ها و مشکلات کاروان‌های حج و نیز در مبارزه با راهزنان می‌کوشیدند. بدر بن حسنویه کُرد که در کردستان حکومت داشت (۳۷۰–۴۰۵ق) با پرداخت پنج هزار دینار به راهزنان، آسایش کاروانیان حج را تضمین کرد. او همچنین مالی فراوان را به اشراف مکه و مدینه بخشید و تا آن‌گاه که زنده بود، به این روش ادامه داد.<ref>تجارب الامم، ج7، ص339؛ تاریخ ابن خلدون، ج4، ص687-688.</ref> ابوسعید ایلخان نیز یک بار که کاروان حج مورد غارت قبایل عرب قرار گرفت، دو برابر خسارت را به کاروانیان پرداخت کرد. با وجود اهمیتی که پادشاهان برای حج باور داشتند، جز اندکی از پادشاهان و حاکمان ایران، مانند خلف بن احمد لیثی حاکم سیستان (حک: ۳۵۲–۳۹۳ق)، غیاث‌الدین از حاکمان آل‌کرت (حک: ۷۰۷–۷۲۹ق)، و محمدرضا شاه پهلوی فرصت حج‌گزاری نیافتند. چنین برمی‌آید که مهم‌ترین دلیل حج نرفتن شاهان ایران، دوری راه و احتمال شورش مخالفان و مدعیان سلطنت در نبودِ پادشاه و نیز اشتغال همیشگی پادشاهان به نبرد بود که فرصت حج‌گزاری را از آنان می‌گرفت.<ref>نک: تاریخ طبری، ج9، ص221؛ پیراسته تاریخنامه هرات، ص166؛ با من به خانه خدا بیایید، ص225؛ ترجمه تاریخ یمینی، ص41.</ref>		گاه سامان‌دهی کاروان حج زیر نظر حکمرانان انجام می‌شد که گزارش‌های آن در کتاب‌های تاریخ آمده است. مردم از شهرها و روستاهای پیرامون به این کاروان می‌پیوستند یا با رسیدن کاروان به هر یک از شهرها، دلبستگان حج با آن همراه می‌شدند. این کاروان‌ها معمولاً با نظامیانی همراهی می‌شد تا در برابر راهزنان از حاجیان محافظت کنند. در کاروان‌های دولتی، معمولاً فردی به عنوان امیرالحاج که از بزرگان حکومت بود، انتخاب می‌شد.<ref>تاریخ بیهقی، ج3، ص1151؛ احسن التواریخ، ج2، ص748؛ روضات الجنات، ج1، ص513-516؛ سفرنامه منظوم حج، ص45.</ref> پادشاهان چون تصمیم به آماده‌سازی و راهی کردن کاروان حج می‌گرفتند، جارچیان را به سراسر مملکت می‌فرستادند و اعلان می‌کردند که پادشاه قصد دارد کاروان حج را با ساز و برگ راهی حجاز کند و هرکس می‌خواهد، می‌تواند خود را آماده سفر نماید. منشیان نیز نامه‌هایی به والیان شهرها می‌فرستادند و این موضوع را خبر می‌دادند.<ref>تاریخ عالم‌آرای امینی، ص222-223.</ref> معمولاً این‌گونه دستورها با این وعده همراه بود که به فرمان پادشاه، والیان و راهداران از حاجیان هیچ مالیات و باج و خراج نخواهند گرفت.<ref>تاریخ عالم‌آرای امینی، ص222-224.</ref>
	==راه‌های حج ایرانیان==		==راه‌های حج ایرانیان==
	{{اصلی\|راه‌های حج ایرانیان}}امروزه سفر حج ایرانیان تنها از راه هواپیما و با پروازهای مستقیم از ایران به شهرهای عربستان صورت می‌گیرد. راه هوایی از سال ۱۳۲۸ش به راه‌های حج ایرانیان افزوده شد. در سال‌های آغازین، مسیر هوایی میان ایران تا جده به‌طور مستقیم وجود نداشت و حاجیان یا از راه زمینی یا با هواپیما از [[تهران]] به بغداد، بصره، بیروت یا شهرهای [[اردن]] و سوریه می‌رفتند و از فرودگاه این شهرها راهی جده می‌شدند.<ref>مجله خاطرات وحید، ش7، اردیبهشت1351، ص38، «مقدمات عزیمت به مکه.</ref><ref>خاطرات زیارت خانه خدا، ص35، 39؛ خاطرات سفر حج، ص12؛ به سوی خدا می‌رویم، ص105، 113؛ سفرنامه حج و راهنمای حاج، ص9.</ref> در سال ۱۳۲۷ش. حدود ۶۰۰ تن از ایرانیان با هواپیما به مکه رفتند.<ref>میقات حج، ش51، ص170، 185.</ref> راه هوایی به تدریج رونق گرفت و پس از چندی پرواز مستقیم از ایران به جده برقرار و این راه به مسیر اصلی حج ایرانیان تبدیل شد و حج‌گزاری از راه زمینی ممنوع گشت.		{{اصلی\|راه‌های حج ایرانیان}}امروزه سفر حج ایرانیان تنها از راه هواپیما و با پروازهای مستقیم از ایران به شهرهای عربستان صورت می‌گیرد. راه هوایی از سال ۱۳۲۸ش به راه‌های حج ایرانیان افزوده شد. در سال‌های آغازین، مسیر هوایی میان ایران تا جده به‌طور مستقیم وجود نداشت و حاجیان یا از راه زمینی یا با هواپیما از [[تهران]] به بغداد، بصره، بیروت یا شهرهای [[اردن]] و سوریه می‌رفتند و از فرودگاه این شهرها راهی جده می‌شدند.<ref>مجله خاطرات وحید، ش7، اردیبهشت1351، ص38، «مقدمات عزیمت به مکه.</ref><ref>خاطرات زیارت خانه خدا، ص35، 39؛ خاطرات سفر حج، ص12؛ به سوی خدا می‌رویم، ص105، 113؛ سفرنامه حج و راهنمای حاج، ص9.</ref> در سال ۱۳۲۷ش. حدود ۶۰۰ تن از ایرانیان با هواپیما به مکه رفتند.<ref>میقات حج، ش51، ص170، 185.</ref> راه هوایی به تدریج رونق گرفت و پس از چندی پرواز مستقیم از ایران به جده برقرار و این راه به مسیر اصلی حج ایرانیان تبدیل شد و حج‌گزاری از راه زمینی ممنوع گشت.

Rezashams: /* راه‌های حج ایرانیان */

2026-05-18T15:55:17Z

راه‌های حج ایرانیان

@@ خط ۹: / خط ۹: @@
 گاه سامان‌دهی کاروان حج زیر نظر حکمرانان انجام می‌شد که گزارش‌های آن در کتاب‌های تاریخ آمده است. مردم از شهرها و روستاهای پیرامون به این کاروان می‌پیوستند یا با رسیدن کاروان به هر یک از شهرها، دلبستگان حج با آن همراه می‌شدند. این کاروان‌ها معمولاً با نظامیانی همراهی می‌شد تا در برابر راهزنان از حاجیان محافظت کنند. در کاروان‌های دولتی، معمولاً فردی به عنوان امیرالحاج (در [[تاریخ بیهقی]]: «سالار حاجیان» و در سفرنامه به جا مانده از دوره صفویه: «عجم آقاسی») که از بزرگان حکومت بود، انتخاب می‌شد.<ref>تاریخ بیهقی، ج3، ص1151؛ احسن التواریخ، ج2، ص748؛ روضات الجنات، ج1، ص513-516؛ سفرنامه منظوم حج، ص45.</ref> پادشاهان چون تصمیم به آماده‌سازی و راهی کردن کاروان حج می‌گرفتند، جارچیان را به سراسر مملکت می‌فرستادند و اعلان می‌کردند که پادشاه قصد دارد کاروان حج را با ساز و برگ راهی حجاز کند و هرکس می‌خواهد، می‌تواند خود را آماده سفر نماید. منشیان نیز نامه‌هایی به والیان شهرها می‌فرستادند و این موضوع را خبر می‌دادند.<ref>تاریخ عالم‌آرای امینی، ص222-223.</ref> معمولاً این‌گونه دستورها با این وعده همراه بود که به فرمان پادشاه، والیان و راهداران از حاجیان هیچ مالیات و باج و خراج نخواهند گرفت.<ref>تاریخ عالم‌آرای امینی، ص222-224.</ref> آماده‌سازی و راه‌اندازی کاروان‌های حج و بازگشایی راه آن، برای پادشاهان مایه فخر و نشانه‌ای از اسلام‌دوستی و وسیله کسب مشروعیت بود. از این‌رو، آن‌گاه که در دوران محمود غزنوی (۳۸۸–۴۲۱ق) سفر حج مدتی تعطیل شد، برخی بزرگان حکومت نزد سلطان رفتند و لزوم بازگشایی راه حج را به «پادشاه اسلام» گوشزد کردند. سلطان اعلان سفر حج کرد و سی هزار دینار برای هزینه سفر و پرداختن به راهزنان اختصاص داد. مردم بسیار که از نقاط گوناگون جمع شده بودند، با کاروان حج به سرپرستی قاضی‌القضات محمد ناصحی راهی مکه شدند و به سال ۴۱۲ق. [[حج]] گزاردند.<ref>الکامل، ج9، ص325؛ دستور الکاتب، ج1، ص374.</ref> حکمرانان همچنین در تسهیل کارهای حاجیان و کاستن از بار مالیات‌ها و مشکلات کاروان‌های حج و نیز در مبارزه با راهزنان می‌کوشیدند. بدر بن حسنویه کُرد که در کردستان حکومت داشت (۳۷۰–۴۰۵ق) با پرداخت پنج هزار دینار به راهزنان، آسایش کاروانیان حج را تضمین کرد. او همچنین مالی فراوان را به اشراف مکه و مدینه بخشید و تا آن‌گاه که زنده بود، به این روش ادامه داد.<ref>تجارب الامم، ج7، ص339؛ تاریخ ابن خلدون، ج4، ص687-688.</ref> ابوسعید ایلخان نیز یک بار که کاروان حج مورد غارت قبایل عرب قرار گرفت، دو برابر خسارت را به کاروانیان پرداخت کرد. با وجود اهمیتی که پادشاهان برای حج باور داشتند، جز اندکی از پادشاهان و حاکمان ایران، مانند خلف بن احمد لیثی حاکم سیستان (حک: ۳۵۲–۳۹۳ق)، غیاث‌الدین از حاکمان آل‌کرت (حک: ۷۰۷–۷۲۹ق)، و محمدرضا شاه پهلوی فرصت حج‌گزاری نیافتند. چنین برمی‌آید که مهم‌ترین دلیل حج نرفتن شاهان ایران، دوری راه و احتمال شورش مخالفان و مدعیان سلطنت در نبودِ پادشاه و نیز اشتغال همیشگی پادشاهان به نبرد بود که فرصت حج‌گزاری را از آنان می‌گرفت.<ref>نک: تاریخ طبری، ج9، ص221؛ پیراسته تاریخنامه هرات، ص166؛ با من به خانه خدا بیایید، ص225؛ ترجمه تاریخ یمینی، ص41.</ref>
 ==راه‌های حج ایرانیان==
-{{اصلی|راه‌های حج ایرانیان}}
+{{اصلی|راه‌های حج ایرانیان}}امروزه سفر حج ایرانیان تنها از راه هواپیما و با پروازهای مستقیم از ایران به شهرهای عربستان صورت می‌گیرد. راه هوایی از سال ۱۳۲۸ش به راه‌های حج ایرانیان افزوده شد. در سال‌های آغازین، مسیر هوایی میان ایران تا جده به‌طور مستقیم وجود نداشت و حاجیان یا از راه زمینی یا با هواپیما از [[تهران]] به بغداد، بصره، بیروت یا شهرهای [[اردن]] و سوریه می‌رفتند و از فرودگاه این شهرها راهی جده می‌شدند.<ref>مجله خاطرات وحید، ش7، اردیبهشت1351، ص38، «مقدمات عزیمت به مکه.</ref><ref>خاطرات زیارت خانه خدا، ص35، 39؛ خاطرات سفر حج، ص12؛ به سوی خدا می‌رویم، ص105، 113؛ سفرنامه حج و راهنمای حاج، ص9.</ref> در سال ۱۳۲۷ش. حدود ۶۰۰ تن از ایرانیان با هواپیما به مکه رفتند.<ref>میقات حج، ش51، ص170، 185.</ref> راه هوایی به تدریج رونق گرفت و پس از چندی پرواز مستقیم از ایران به جده برقرار و این راه به مسیر اصلی حج ایرانیان تبدیل شد و حج‌گزاری از راه زمینی ممنوع گشت.
 == گزارش‌ها از تاریخ حج‌گزاری ایرانیان ==

Rezashams در ‏۱۸ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۴۹

2026-05-18T14:49:41Z

نمایش تغییرات

Rezashams: صفحه را خالی کرد

2024-07-29T14:45:50Z

صفحه را خالی کرد

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۹ ژوئیهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۸:۱۵
خط ۱:		خط ۱:

	'''ذِراع'''، واحد طول، اندازۀ فاصلۀ آرنج تا سر انگشتان است.<ref>فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت عليهم السلام، ج‌3، ص707‌.</ref> هر ذراع شرعی تقریبا معادل 50 سانتی‌متر دانسته‌ شده.<ref>دائرة المعارف بزرگ جهان اسلام، جلد دهم، ص438.</ref> به گفته برخی منابع هر ذراع معادل بیست و چهار انگشت بسته در کنار هم، و هر انگشت معادل شش جو که پشت به هم قرار دارد و هر جو معادل شش موی اسب است.<ref>الاصطلاحات الفقهية في الرسائل العملية، ص90‌.</ref> در منابع و متون علاوه بر ذراع از واحدهای [[فرسخ]] و [[میل]] برای تعیین برخی فواصل شرعی استفاده شده است. هر میل، معادل چهارهزار ذراع و هر فرسخ را سه میل، معادل دوازده‌هزار ذراع دانسته‌اند.<ref>دائرة المعارف بزرگ جهان اسلام، جلد دهم، ص438.</ref>

	به گفته دانشنامه جهان اسلام اصلی ترین واحد اندازه گیری طول در اسلام ذراع است.<ref>دائرة المعارف بزرگ جهان اسلام، جلد دهم، ص438.</ref> قرآن کریم در آیه 32 سوره حاقه برای نشان دادن طول به این واحد اشاره کرده است.<ref>آیه 32، سوره الحاقة.</ref> در روایات و متون اسلامی نیز از یکای ذراع برای تعین برخی فواصل مورد نیاز در مسائل مربوط به طهارت،<ref>جواهر الکلام، ج ۱، ص۲۸۰.</ref> نماز،<ref>جواهر الکلام، ج ۸، ص۳۱۹- ۳۲۲.</ref> حیازت و احیای موات<ref>الروضة البهية في شرح اللمعة الدمشقية (المحشى - سلطان العلماء)، ج‌2، ص256‌</ref> و در حج در مواردی چون تعیین فاصله بین رمى‌کننده و جمره استفاده شده است.<ref>جواهر الکلام، ج ۱۹، ص ۱۰۹.</ref> همچنین از واحد ذراع در تعیین محدوده‌ای از اطراف قبر [[امام حسین (ع)\|امام حسین(ع)]] که حریم استحباب برداشتن تربت است، استفاده شده.<ref>طوسی، تهذیب الاحکام، ج۶، ص۷۱۷۲.</ref> برخی مورخان در مقاله‌های خود برای تعین فواصل مکان‌های حج و بررسی طول و عرض [[کعبه]] و [[مسجد النبی\|مسجد نبوی]] از ذراع استفاده کرده‌اند.<ref>نگاه کنید به: مقاله ذراع مکه و مقاله ذراع مدینه.</ref>

	~~== پانویس ==~~
	~~{{پانویس}}~~

	~~== منابع ==~~
	~~{{منابع}}~~
	* قرآن کریم.
	* فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت عليهم السلام، ج‌3، جمعی از مولفان زیر نظر محمود هاشمی شاهرودی، قم، نشر مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بيت(ع)، 1426ق.
	* الاصطلاحات الفقهية في الرسائل العملية، عامل، یاسین عیسی، دار البلاغة، بیروت، 1413ق.
	* الروضة البهية في شرح اللمعة الدمشقية (المحشى - سلطان العلماء)شهید ثانی، زین‌الدین بن علی، قم، انتشارات دفتر تبليغات اسلامى حوزه علميه قم‌، چاپ اول، ۱۴12ق.
	* تهذیب الاحکام، شیخ طوسی، محمد بن حسن، دارالکتب الاسلامیة، قم، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
	* جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام، نجفی، محمدحسن، دارالاحیاء لتراث العربی، بیروت، چاپ هفتم، ۱۴۰۴ق.
	* دائرة المعارف بزرگ جهان اسلام، جلد دهم، موسوی بجنوردی، محمدکاظم، تهران، نشر مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، 1380ش.
	* [https://ensani.ir/fa/article/download/453019 ذراع مکه]، جعفریان، رسول، میقات حج، دوره 23، شماره 2، پیاپی 90، زمستان 1393ش.
	* [https://miqat.hajj.ir/article_36459_95e1b812b58366dcfa139c936d260d83.pdf ذراع مدینه]، جعفریان، رسول، میقات حج، دوره 22، شماره پیاپی 87، فروردین 1393ش.
	~~{{پایان}}~~

Rezashams در ‏۲۹ ژوئیهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۴:۴۵

2024-07-29T14:45:41Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۹ ژوئیهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۸:۱۵
خط ۱:		خط ۱:

	'''ذِراع'''، واحد طول، اندازۀ فاصلۀ آرنج تا سر انگشتان است.<ref>فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت عليهم السلام، ج‌3، ص707‌.</ref> هر ذراع شرعی تقریبا معادل 50 سانتی‌متر دانسته‌ شده.<ref>دائرة المعارف بزرگ جهان اسلام، جلد دهم، ص438.</ref> به گفته برخی منابع هر ذراع معادل بیست و چهار انگشت بسته در کنار هم، و هر انگشت معادل شش جو که پشت به هم قرار دارد و هر جو معادل شش موی اسب است.<ref>الاصطلاحات الفقهية في الرسائل العملية، ص90‌.</ref> در منابع و متون علاوه بر ذراع از واحدهای فرسخ و میل برای تعیین برخی فواصل شرعی استفاده شده است. هر میل، معادل چهارهزار ذراع و هر فرسخ را سه میل، معادل دوازده‌هزار ذراع دانسته‌اند.<ref>دائرة المعارف بزرگ جهان اسلام، جلد دهم، ص438.</ref>		'''ذِراع'''، واحد طول، اندازۀ فاصلۀ آرنج تا سر انگشتان است.<ref>فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت عليهم السلام، ج‌3، ص707‌.</ref> هر ذراع شرعی تقریبا معادل 50 سانتی‌متر دانسته‌ شده.<ref>دائرة المعارف بزرگ جهان اسلام، جلد دهم، ص438.</ref> به گفته برخی منابع هر ذراع معادل بیست و چهار انگشت بسته در کنار هم، و هر انگشت معادل شش جو که پشت به هم قرار دارد و هر جو معادل شش موی اسب است.<ref>الاصطلاحات الفقهية في الرسائل العملية، ص90‌.</ref> در منابع و متون علاوه بر ذراع از واحدهای [[فرسخ]] و [[میل]] برای تعیین برخی فواصل شرعی استفاده شده است. هر میل، معادل چهارهزار ذراع و هر فرسخ را سه میل، معادل دوازده‌هزار ذراع دانسته‌اند.<ref>دائرة المعارف بزرگ جهان اسلام، جلد دهم، ص438.</ref>

	به گفته دانشنامه جهان اسلام اصلی ترین واحد اندازه گیری طول در اسلام ذراع است.<ref>دائرة المعارف بزرگ جهان اسلام، جلد دهم، ص438.</ref> قرآن کریم در آیه 32 سوره حاقه برای نشان دادن طول به این واحد اشاره کرده است.<ref>آیه 32، سوره الحاقة.</ref> در روایات و متون اسلامی نیز از یکای ذراع برای تعین برخی فواصل مورد نیاز در مسائل مربوط به طهارت،<ref>جواهر الکلام، ج ۱، ص۲۸۰.</ref> نماز،<ref>جواهر الکلام، ج ۸، ص۳۱۹- ۳۲۲.</ref> حیازت و احیای موات<ref>الروضة البهية في شرح اللمعة الدمشقية (المحشى - سلطان العلماء)، ج‌2، ص256‌</ref> حج در مواردی چون تعیین فاصله بین ~~رمى کننده~~ و جمره استفاده شده است.<ref>جواهر الکلام، ج ۱۹، ص ۱۰۹.</ref> همچنین از واحد ذراع در تعیین محدوده‌ای از اطراف قبر امام حسین(ع) که حریم استحباب برداشتن تربت است، استفاده شده.<ref>طوسی، تهذیب الاحکام، ج۶، ص۷۱۷۲.</ref> برخی مورخان در مقاله‌های خود برای تعین فواصل مکان‌های حج و بررسی طول و عرض کعبه و مسجد نبوی از ذراع استفاده کرده‌اند.<ref>نگاه کنید به: مقاله ذراع مکه و مقاله ذراع مدینه.</ref>		به گفته دانشنامه جهان اسلام اصلی ترین واحد اندازه گیری طول در اسلام ذراع است.<ref>دائرة المعارف بزرگ جهان اسلام، جلد دهم، ص438.</ref> قرآن کریم در آیه 32 سوره حاقه برای نشان دادن طول به این واحد اشاره کرده است.<ref>آیه 32، سوره الحاقة.</ref> در روایات و متون اسلامی نیز از یکای ذراع برای تعین برخی فواصل مورد نیاز در مسائل مربوط به طهارت،<ref>جواهر الکلام، ج ۱، ص۲۸۰.</ref> نماز،<ref>جواهر الکلام، ج ۸، ص۳۱۹- ۳۲۲.</ref> حیازت و احیای موات<ref>الروضة البهية في شرح اللمعة الدمشقية (المحشى - سلطان العلماء)، ج‌2، ص256‌</ref> و در حج در مواردی چون تعیین فاصله بین رمى‌کننده و جمره استفاده شده است.<ref>جواهر الکلام، ج ۱۹، ص ۱۰۹.</ref> همچنین از واحد ذراع در تعیین محدوده‌ای از اطراف قبر [[امام حسین (ع)\|امام حسین(ع)]] که حریم استحباب برداشتن تربت است، استفاده شده.<ref>طوسی، تهذیب الاحکام، ج۶، ص۷۱۷۲.</ref> برخی مورخان در مقاله‌های خود برای تعین فواصل مکان‌های حج و بررسی طول و عرض [[کعبه]] و [[مسجد النبی\|مسجد نبوی]] از ذراع استفاده کرده‌اند.<ref>نگاه کنید به: مقاله ذراع مکه و مقاله ذراع مدینه.</ref>

	== پانویس ==		== پانویس ==

Rezashams در ‏۲۹ ژوئیهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۴:۴۲

2024-07-29T14:42:52Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۹ ژوئیهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۸:۱۲
خط ۱:		خط ۱:

	'''ذِراع'''، واحد طول، به اندازۀ فاصلۀ آرنج تا سر انگشتان است.<ref>فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت عليهم السلام، ج‌3، ص707‌.</ref> هر ذراع شرعی تقریبا معادل 50 سانتی‌متر دانسته‌ شده.<ref>دائرة المعارف بزرگ جهان اسلام، جلد دهم، ص438.</ref> به گفته برخی منابع هر ذراع معادل بیست و چهار انگشت بسته در کنار هم، و هر انگشت معادل شش جو که پشت به هم قرار دارد و هر جو معادل شش موی اسب است.<ref>الاصطلاحات الفقهية في الرسائل العملية، ص90‌.</ref> در منابع و متون علاوه بر ذراع از واحدهای فرسخ و میل برای تعیین برخی فواصل شرعی استفاده شده است. هر میل، معادل چهارهزار ذراع و هر فرسخ را سه میل، معادل دوازده‌هزار ذراع دانسته‌اند.<ref>دائرة المعارف بزرگ جهان اسلام، جلد دهم، ص438.</ref>		'''ذِراع'''، واحد طول، اندازۀ فاصلۀ آرنج تا سر انگشتان است.<ref>فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت عليهم السلام، ج‌3، ص707‌.</ref> هر ذراع شرعی تقریبا معادل 50 سانتی‌متر دانسته‌ شده.<ref>دائرة المعارف بزرگ جهان اسلام، جلد دهم، ص438.</ref> به گفته برخی منابع هر ذراع معادل بیست و چهار انگشت بسته در کنار هم، و هر انگشت معادل شش جو که پشت به هم قرار دارد و هر جو معادل شش موی اسب است.<ref>الاصطلاحات الفقهية في الرسائل العملية، ص90‌.</ref> در منابع و متون علاوه بر ذراع از واحدهای فرسخ و میل برای تعیین برخی فواصل شرعی استفاده شده است. هر میل، معادل چهارهزار ذراع و هر فرسخ را سه میل، معادل دوازده‌هزار ذراع دانسته‌اند.<ref>دائرة المعارف بزرگ جهان اسلام، جلد دهم، ص438.</ref>

	به گفته دانشنامه جهان اسلام اصلی ترین واحد اندازه گیری طول در اسلام ذراع است.<ref>دائرة المعارف بزرگ جهان اسلام، جلد دهم، ص438.</ref> قرآن کریم در آیه 32 سوره حاقه برای نشان دادن طول به این واحد اشاره کرده است.<ref>آیه 32، سوره الحاقة.</ref> در روایات و متون اسلامی نیز از یکای ذراع برای تعین برخی فواصل مورد نیاز در مسائل مربوط به طهارت،<ref>جواهر الکلام، ج ۱، ص۲۸۰.</ref> نماز،<ref>جواهر الکلام، ج ۸، ص۳۱۹- ۳۲۲.</ref> حیازت و احیای موات<ref>الروضة البهية في شرح اللمعة الدمشقية (المحشى - سلطان العلماء)، ج‌2، ص256‌</ref> حج در مواردی چون تعیین فاصله بین رمى کننده و جمره استفاده شده است.<ref>جواهر الکلام، ج ۱۹، ص ۱۰۹.</ref> همچنین از واحد ذراع در تعیین محدوده‌ای از اطراف قبر امام حسین(ع) که حریم استحباب برداشتن تربت است، استفاده شده.<ref>طوسی، تهذیب الاحکام، ج۶، ص۷۱۷۲.</ref> برخی مورخان در مقاله‌های خود برای تعین فواصل مکان‌های حج و بررسی طول و عرض کعبه و مسجد نبوی از ذراع استفاده کرده‌اند.<ref>نگاه کنید به: مقاله ذراع مکه و مقاله ذراع مدینه.</ref>		به گفته دانشنامه جهان اسلام اصلی ترین واحد اندازه گیری طول در اسلام ذراع است.<ref>دائرة المعارف بزرگ جهان اسلام، جلد دهم، ص438.</ref> قرآن کریم در آیه 32 سوره حاقه برای نشان دادن طول به این واحد اشاره کرده است.<ref>آیه 32، سوره الحاقة.</ref> در روایات و متون اسلامی نیز از یکای ذراع برای تعین برخی فواصل مورد نیاز در مسائل مربوط به طهارت،<ref>جواهر الکلام، ج ۱، ص۲۸۰.</ref> نماز،<ref>جواهر الکلام، ج ۸، ص۳۱۹- ۳۲۲.</ref> حیازت و احیای موات<ref>الروضة البهية في شرح اللمعة الدمشقية (المحشى - سلطان العلماء)، ج‌2، ص256‌</ref> حج در مواردی چون تعیین فاصله بین رمى کننده و جمره استفاده شده است.<ref>جواهر الکلام، ج ۱۹، ص ۱۰۹.</ref> همچنین از واحد ذراع در تعیین محدوده‌ای از اطراف قبر امام حسین(ع) که حریم استحباب برداشتن تربت است، استفاده شده.<ref>طوسی، تهذیب الاحکام، ج۶، ص۷۱۷۲.</ref> برخی مورخان در مقاله‌های خود برای تعین فواصل مکان‌های حج و بررسی طول و عرض کعبه و مسجد نبوی از ذراع استفاده کرده‌اند.<ref>نگاه کنید به: مقاله ذراع مکه و مقاله ذراع مدینه.</ref>

Rezashams در ‏۲۹ ژوئیهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۴:۳۸

2024-07-29T14:38:19Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۹ ژوئیهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۸:۰۸
خط ۱:		خط ۱:

	'''ذِراع'''، واحد طول، به اندازۀ فاصلۀ آرنج تا سر انگشتان است.<ref>فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت عليهم السلام، ج‌3، ~~ص: 707‌~~</ref> هر ذراع شرعی تقریبا معادل 50 سانتی‌متر دانسته‌ شده.<ref>دائرة المعارف بزرگ جهان اسلام، ~~جدهم،~~ ص438.</ref> به گفته برخی منابع هر ذراع معادل بیست و چهار انگشت بسته در کنار هم، و هر انگشت معادل شش جو که پشت به هم قرار دارد و هر جو معادل شش موی اسب است.<ref>الاصطلاحات الفقهية في الرسائل العملية، ~~ص: 90‌~~		'''ذِراع'''، واحد طول، به اندازۀ فاصلۀ آرنج تا سر انگشتان است.<ref>فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت عليهم السلام، ج‌3، ص707‌.</ref> هر ذراع شرعی تقریبا معادل 50 سانتی‌متر دانسته‌ شده.<ref>دائرة المعارف بزرگ جهان اسلام، جلد دهم، ص438.</ref> به گفته برخی منابع هر ذراع معادل بیست و چهار انگشت بسته در کنار هم، و هر انگشت معادل شش جو که پشت به هم قرار دارد و هر جو معادل شش موی اسب است.<ref>الاصطلاحات الفقهية في الرسائل العملية، ص90‌.</ref> در منابع و متون علاوه بر ذراع از واحدهای فرسخ و میل برای تعیین برخی فواصل شرعی استفاده شده است. هر میل، معادل چهارهزار ذراع و هر فرسخ را سه میل، معادل دوازده‌هزار ذراع دانسته‌اند.<ref>دائرة المعارف بزرگ جهان اسلام، جلد دهم، ص438.</ref>

	</ref> در منابع و متون علاوه بر ذراع از واحدهای فرسخ و میل برای تعیین برخی فواصل شرعی استفاده شده است. هر میل، معادل چهارهزار ذراع و هر فرسخ را سه میل، معادل دوازده‌هزار ذراع دانسته‌اند.<ref>دائرة المعارف بزرگ جهان اسلام، جلد دهم، ص438.</ref>		به گفته دانشنامه جهان اسلام اصلی ترین واحد اندازه گیری طول در اسلام ذراع است.<ref>دائرة المعارف بزرگ جهان اسلام، جلد دهم، ص438.</ref> قرآن کریم در آیه 32 سوره حاقه برای نشان دادن طول به این واحد اشاره کرده است.<ref>آیه 32، سوره الحاقة.</ref> در روایات و متون اسلامی نیز از یکای ذراع برای تعین برخی فواصل مورد نیاز در مسائل مربوط به طهارت،<ref>جواهر الکلام، ج ۱، ص۲۸۰.</ref> نماز،<ref>جواهر الکلام، ج ۸، ص۳۱۹- ۳۲۲.</ref> حیازت و احیای موات<ref>الروضة البهية في شرح اللمعة الدمشقية (المحشى - سلطان العلماء)، ج‌2، ص256‌</ref> حج در مواردی چون تعیین فاصله بین رمى کننده و جمره استفاده شده است.<ref>جواهر الکلام، ج ۱۹، ص ۱۰۹.</ref> همچنین از واحد ذراع در تعیین محدوده‌ای از اطراف قبر امام حسین(ع) که حریم استحباب برداشتن تربت است، استفاده شده.<ref>طوسی، تهذیب الاحکام، ج۶، ص۷۱۷۲.</ref> برخی مورخان در مقاله‌های خود برای تعین فواصل مکان‌های حج و بررسی طول و عرض کعبه و مسجد نبوی از ذراع استفاده کرده‌اند.<ref>نگاه کنید به: مقاله ذراع مکه و مقاله ذراع مدینه.</ref>

	به گفته دانشنامه جهان اسلام اصلی ترین واحد اندازه گیری طول در اسلام ذراع است.<ref>دائرة المعارف بزرگ جهان اسلام، جلد دهم، ص438.</ref> قرآن کریم در آیه 32 سوره حاقه برای نشان دادن طول به این واحد اشاره کرده است.<ref>آیه 32، سوره الحاقة.</ref> در روایات و متون اسلامی نیز از یکای ذراع برای تعین برخی فواصل مورد نیاز در مسائل مربوط به طهارت،<ref>جواهر الکلام، ج ۱، ~~ص ۲۸۰~~.</ref> نماز،<ref>جواهر الکلام، ج ۸، ~~ص ۳۱۹~~- ۳۲۲.</ref> حیازت و احیای موات<ref>الروضة البهية في شرح اللمعة الدمشقية (المحشى - سلطان العلماء)، ج‌2، ~~ص: 256‌~~

	</ref> حج در مواردی چون تعیین فاصله بین رمى کننده و جمره استفاده شده است.<ref>جواهر الکلام، ج ۱۹، ص ۱۰۹.</ref> همچنین از واحد ذراع در تعیین محدوده‌ای از اطراف قبر امام حسین(ع) که حریم استحباب برداشتن تربت است، استفاده شده.<ref>طوسی، تهذیب الاحکام، ~~ج ۶،~~ ص۷۱۷۲.</ref> برخی مورخان در مقاله‌های خود برای تعین فواصل مکان‌های حج و بررسی طول و عرض کعبه و مسجد نبوی از ذراع استفاده کرده‌اند.<ref>نگاه کنید به: ذراع ~~مکه،~~ ذراع مدینه.</ref>

	== پانویس ==		== پانویس ==