ابتهاج الانسان و الزمن

از ویکی حج
نسخهٔ تاریخ ‏۷ سپتامبر ۲۰۱۷، ساعت ۰۸:۴۵ توسط Ahmad (بحث | مشارکت‌ها) (ایجاد مدخل)
(تفاوت) → نسخهٔ قدیمی‌تر | نمایش نسخهٔ فعلی (تفاوت) | نسخهٔ جدیدتر ← (تفاوت)
پرش به ناوبری پرش به جستجو

اِبتهاجُ الاِنسانِ و الزَّمن، کتابی در تاریخ محلی مکه و مدینه، نوشته محمد بن محمد قطب‌ الدین نهروالی مکی حنفی (زنده در ۱۰۰۵ق). نام کامل کتاب «اِبتهاجُ الاِنسانِ و الزَّمن فی الاِحسانِ الواصلِ للحَرَمَین مِنَ الیَمَنِ بمولانا الوزیر الباشا حسن» است. بیان فضیلت‌های حرمین شریفین، شرح خدمات وزیرْ حسن‌پاشا به این دو شهر واطلاعاتی تاریخی از وضع مکه و مدینه در این دوره از دیگر مطالب کتاب است.

نویسنده

محمد بن محمد قطب‌ الدین نهروالی، از مورخان مشهور مکه و مؤلف الإعلام بأعلام بیت ‌الله الحرام در تاریخ محلی مکه است. برخی منابع به نویسنده و پدرش محمد قطب‌الدین نسبت قادری و خرقانی داده‌اند که به گرایش‌های صوفیانه آنان اشاره دارد.[۱] شرح‌حال‌‌نگاران از محمد بن قطب‌ الدین اندک نوشته‌اند و برخی معتقدند که قطب‌ الدین نهروالی فرزند پسر نداشته است؛[۲]؛ ولی قطب‌الدین، خود، در سفرنامه‌اش تصریح کرده است که در سفر به مدینه، پسرانش از جمله محمد با او بوده‌اند.[۳]

تاریخ تولد و مرگ محمد بن قطب‌ الدین دانسته نیست. تنها از تاریخ پایان تألیف کتاب (1005ق.) می‌توان دوره حیات او را حدس زد.[۴] زرکلی این کتاب را نوشته قطب‌ الدین دانسته نه فرزندش.[۵] قطب‌ الدین متولد نهروال هند بود. او برای فراگرفتن علوم دینی به حجاز و مصر سفر کرد و در مکه ساکن شد.[۶]

ساختار و محتوا

کتاب ابتهاج الانسان دو بخش، هفت فصل و یک مقدمه دارد. بخش نخست کتاب در چهار فصلْ بیشتر از فضیلت‌های مکه، مدینه، مسجدالحرام، کعبه و سنجش میان مکه و مدینه سخن می‌گوید. بخش دوم در سه فصل شرح حال و اعمال سن‌پاشا وزیر سلطان مراد بنی‌سلیم عثمانی و رفتن او به یمن و بازگشتش به مکه در سال 998ق و خیرات و پیشکش‌های او به مسجدالحرام را آورده است.[۷]

نسخه‌ها

از این کتاب چند نسخه خطی در دست است: نسخه دار الکتب المصریه با شماره 79، نسخه المکتبة العباسیه با شماره 160 ب و نسخه کتابخانه لیدن با شماره 937.[۸]

پانویس

  1. هدیة العارفین، ج2، ص262؛ معجم المؤلفین، ج11، ص153؛ معجم المطبوعات، ج2، ص1871.
  2. سمط النجوم، ج4، ص393.
  3. التاریخ و المورخون، ص257.
  4. نک معجم المؤلفین، ج11، ص153؛ هدیة العارفین، ج2، ص262.
  5. الاعلام، ج6، ص6.
  6. اعلام العلماء الاعلام، «مقدمه»؛ نشر الریاحین، ج2، ص556.
  7. خلاصة الاثر، ج1، ص360-361.
  8. التاریخ و المورخون، ص258.

منابع

  • الاعلام: الزركلی (م.1396ق.)، بیروت، دار العلم للملایین، 1997م؛
  • اعلام العلماء الاعلام: عبدالکریم بن محب ‌الدین القطبی (م.1014ق.)، به کوشش احمد محمد و عبدالعزیز، ریاض، دار الرفاعی، 1407ق؛
  • التاریخ و المورخون بمکه: محمد الحبیب الهلیه، الفرقان، 1944م؛
  • خلاصة الاثر فی اعیان القرن الحادی عشر: المحبی، بیروت، دار صادر؛
  • سمط النجوم العوالی: عبدالملک بن حسین العصامی (م.1111ق.)، به کوشش عادل احمد و معوض، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1419ق؛
  • معجم المطبوعات العربیه: یوسف الیان سرکیس (م.1351ق.)، قم، مکتبة النجفی، 1410ق؛
  • معجم المؤلفین: عمر كحّاله، بیروت، دار احیاء التراث العربی ـ مكتبة المثنی؛
  • نشر الریاحین: عاتق بن غیث البلادی، دار مکه، 1415ق؛ هدیة العارفین: اسماعیل باشا (م.1339ق.)، بیروت، دار احیاء التراث العربی.