Article-dot.png
Article-dot.png
Article-dot.png
Article-dot.png
Article-dot.png
Article-dot.png
Article-dot.png
Article-dot.png
Article-dot.png
Article-dot.png

احکام و خصائص الحرمین المکی و المدنی فی الفقه الاسلامی

از ویکی حج
پرش به ناوبری پرش به جستجو
احکام و خصائص الحرمین المکی و المدنی فی الفقه الاسلامی
پدید آورندگان
نویسنده علی احمد یحیی القاعدی
محتوا
موضوع احکام حج؛ خلافت و دولت
سبک فقهی
زبان عربی
نشر
تعداد صفحات ۹۸۴
قطع وزیری
ناشر الریان
محل نشر بیروت
تاریخ نشر ۱۴۲۹ق

احکام و خصائص الحرمین از منابع معاصر در تاریخ و فقه تطبیقی حرمین، نوشته علی احمد یحیی القاعدی است. این اثر، رساله دکترای نویسنده بوده که چاپ شده.موضوع محوری کتاب، طرح دیدگاه‌ها و مسائل فقهی است اما تاریخ و توسعه‌های حرمین نیز در آن تحلیل شده است. این بررسی‌ها با بیان دیدگاه‌های فقیهان مذاهب چهارگانه اهل سنت و یادکرد فضیلت‌ها و ویژگی‌های معنوی حرمین همراه گشته‌ است.

ویژگی‌ها[ویرایش | ویرایش مبدأ]

این ویژگی‌ها را در کتاب حاضر می‌توان یافت: گستردگی و جامعیت در ارائه یک دوره معارف حج و حرمین، گزارش سخنان فقیهان چهارگانه اهل سنت، توجه به نمودار و جداول[۱] ، همراه‌کردن گزارش‌های تاریخی با مسائل فقهی، گزارش تحلیلی از تعمیرها و توسعه‌های حرمین[۲] ، تبویب و تدوین مناسب و منطقی، و فراوانی و غنای منابع و مآخذ.[۳]

گزارش محتوا[ویرایش | ویرایش مبدأ]

کتاب در پنج باب و فصول بسیار تدوین گشته است. در بابی با عنوان مقدمه، این موضوعات بیان شده‌اند: سیر تاریخی بنای کعبه و تعمیر و توسعه مسجدالحرام، حفر زمزم از روزگار جاهلیت تا دوران آل سعود همراه گزارشی تاریخی از مناصب کعبه، پرده کعبه، مقامات چهارگانه، تاریخ تعمیر و توسعه مسجدالنبی، ظهور بدعت‌ها در حرمین، و پاسخ به شبهات خاورشناسان[۴]

نویسنده در گفتار پیرامون عمارت و بازسازی‌ها، نوسازی‌ها و توسعه‌های مسجدالحرام در روزگار خلفای اموی و عباسی، اطلاعات منابع تاریخی مکه مانند اخبار مکه ازرقی (درگذشت در ۲۴۸ق.) و اخبار مکه فاکهی (درگذشت در ۲۷۹ق.)را تلخیص و گزارش نموده[۵] و سپس از آغاز و پایان توسعه به دست سلطان سلیم خان عثمانی در سال ۹۷۹ق. و اتمام آن به دست سلطان مراد خان در ۹۸۹ق. سخن گفته است.[۶] نیز ویژگی‌های توسعه اول و دوم مسجدالحرام در روزگار آل سعود را بیان کرده است. توسعه اول مسجدالحرام با فرمان ملک سعود بن عبدالعزیز در سال ۱۳۷۵ق. آغاز گشت و در چهار مرحله همه بخش‌ها و اجزای مسجدالحرام تغییر و توسعه داده شد.[۷] توسعه دوم در روزگار ملک فهد بن عبدالعزیز انجام گرفت[۸] و مروه نیز تغییر اساسی یافت.[۹] در این توسعه، مساحت مسجد به ۳۵۶۰۰۰ متر مربع رسید.[۱۰] احداث طبقات مختلف و ستون‌های فراوان (۱۴۵۳ ستون) و گسترش باب‌ها (۴۱ باب) از ویژگی‌های این توسعه هستند.[۱۱]

در بررسی بناها و توسعه‌های مسجدالنبی نیز اطلاعاتی کلی درباره بنای اولیه روزگار نبوی و بنای دوران عمر بن خطاب و عثمان و خلفای پسین ارائه شده است.[۱۲] از بنای مسجدالنبی پس از آتش‌سوزی سال۸۸۶ق. به دست سلطان قایتبای از سلاطین ممالیک مصر تا تعمیر و توسعه به دست عبدالمجید خان عثمانی ۳۸۷ سال فاصله بود. سلطان عثمانی با فرستادن مهندسان، کارشناسان، نجاران و کارگران و آماده ساختن وسایل و امکانات مورد نیاز در ۱۲۶۵ق. به تعمیر و توسعه مسجد پرداخت و در سال ۱۲۷۷ق. آن را به پایان رساند.[۱۳] مسجدالنبی در روزگار آل سعود تاکنون سه توسعه داشته است: توسعه اول به سال ۱۳۷۰ق. در روزگار ملک عبدالعزیز[۱۴] ، توسعه دوم در روزگار ملک فیصل[۱۵] و توسعه سوم در روزگار ملک فهد[۱۶] . در مجموع، مساحت مسجدالنبی بسیار گسترده شد و به ۲۳۵۰۰۰ متر مربع رسید.[۱۷] اکنون مساحت مسجد و صحن اطراف آن ۴۰۰۵۰۰ متر مربع است.

نویسنده در رد ادعای خاورشناسان غربی که سبک معماری اسلامی عربی را انکار کرده‌اند، توسعه‌های تاریخی حرمین و کعبه را دلیل وجود هنر معماری نزد عرب‌ها در همه دوره‌های تاریخی دانسته است.[۱۸] نیز در این باب از احکام و مناسک قبله، دیدگاه‌های فقیهان اهل سنت درباره استقبال، تعریف قبله، مرکزیت قبله برای امت اسلامی، و استدبار قبله سخن رفته است.[۱۹] نویسنده از وضع قبله مسجدالنبی پس از هجرت نبوی سخن گفته و نیز به مسائل نجومی قبله و مرکزیت کعبه برای کره زمین هم اشاراتی کرده است.[۲۰]

باب دوم به فضایل، ویژگی‌ها و احکام کعبه می‌پردازد و به پشتوانه منابع فقهی و حدیثی، از این مباحث سخن می‌گوید: نکات و فروعی درباره آداب ورود به کعبه، نماز در کعبه، فروش و سرقت پرده کعبه، جایگاه‌های نماز پیامبر در اطراف کعبه، پیوند حِجر اسماعیل و کعبه، حدود طواف کعبه، طهارت در طواف کعبه، ویژگی‌های رکن و مقام ابراهیم، استلام رکن یمانی و رکن حجرالاسود، فضیلت‌های مُلْتَزَم، نگاه به کعبه، ویژگی‌ها و مناسک آب زمزم و برکات و آثار معنوی آن. چنان‌که از مباحث این باب و دیگر ابواب پیدا است، نویسنده همراه یادکرد مناسک و فروع فقهی، جنبه‌های فضایلی، میراث تاریخی و آداب اخلاقی مربوط به هر موضوع را نیز یاد می‌کند.(ص۴۱۷ـ۵۳۵</ref> از این رو، در باب سوم در کنار بیان احکام، مناسک و ویژگی‌های مسجدالحرام، به تفصیل از حدود و تفاوت‌های حرم مکی و مدنی[۲۱] ‌، فضیلت‌های نماز و دو چندان شدن پاداش کارهای نیک در مسجدالحرام سخن گفته[۲۲] و به بیان فروعی خاص چون احکام نذر سفر بیت‌ الله الحرام و تبیین مفهوم نذر نیز پرداخته است.[۲۳]

باب چهارم در چهار فصل، شرحی تحلیلی از احکام و حرمت مکه و حرم مکی در فقه اسلامی ارائه می‌دهد. مباحث این باب در این قلمرو هستند: نام‌های مکه در قرآن، اقامه حدود در مکه، قصاص و قتال در مکه، بَغی و بُغات، حمل سلاح در مکه، پای نهادن مشرکان در حرم مکی، صید در حرم مکی، قطع درخت در مکه، فروش و اجاره خانه‌های حرم مکه، خراج بر مزارع مکه، تقسیم اراضی مکه، و انتقال خاک و سنگ مکه‌.[۲۴]

همین مباحث در باب پنجم درباره حرم مدنی، ویژگی‌ها و امتیازات مدینه، فضیلت‌های مسجدالنبی، ویژگی‌های کوه اُحُد، زیارت مسجد قبا، زیارت قبور بقیع و مرقد نبوی از دیدگاه حدیثی و فقهی طرح شده است.[۲۵]

وضعیت کتاب[ویرایش | ویرایش مبدأ]

این کتاب در دو جلد در ۹۸۴ صفحه به زبان عربی در قطع وزیری به سال ۱۴۲۹ق. به اهتمام مؤسسه الریان بیروت منتشر شده است.

پیوند به بیرون[ویرایش | ویرایش مبدأ]

پانویس[ویرایش | ویرایش مبدأ]

  1. ص۲۰۱، ۲۶۰، ۲۶۶ـ۲۶۷
  2. ص۱۲۹ـ۲۶۷
  3. ص۹۵۱ـ۹۶۵
  4. ص۲۴ـ۲۶۶
  5. ص۱۶۰ـ۱۷۸
  6. ص۱۸۱ـ۱۸۲
  7. ص۱۹۲ـ۱۹۵
  8. ص۱۹۶
  9. ص۱۹۹
  10. ص۱۹۶
  11. ص۱۹۷ـ۲۰۱
  12. ص۲۳۵ـ۲۴۹
  13. ص۲۵۳ـ۲۵۴
  14. ص۲۵۹ـ۲۶۰
  15. ص۲۶۱
  16. ص۲۶۳
  17. ص۲۶۴ـ۲۶۷
  18. ص۱۳۱ـ۱۳۹
  19. ص۲۶۹ـ۴۱۶
  20. ص۳۸۹ـ۳۹۵
  21. ص۵۳۷ـ۵۶۲
  22. ص۵۷۷ـ۵۹۱
  23. ص۵۶۷ـ۵۷۵
  24. ص۵۹۳ـ۷۵۰
  25. ص۷۵۱ـ۹۰۷


منبع[ویرایش | ویرایش مبدأ]

Links.pngمنبع اصلی مقاله: دانشنامه حج و حرمین شریفین مدخل احکام و خصائص الحرمین....
  • مقدمه و متن کتاب