خان حماد: تفاوت بین نسخه‌ها

از ویکی حج
پرش به ناوبری پرش به جستجو
(۲ نسخهٔ میانیِ همین کاربر نمایش داده نشده است)
سطر ۱: سطر ۱:
 
{{جعبه اطلاعات بنای مذهبی
 
{{جعبه اطلاعات بنای مذهبی
| عنوان           = خان حماد
+
| عنوان = خان حماد
| تصویر           = خان حماد.jpg
+
| تصویر = خان حماد.jpg
| اندازه تصویر     =
+
| اندازه تصویر =
| بنيانگذار        =  
+
| بنیانگذار =  
| تأسیس           = 1189ق
+
| تأسیس = ۱۱۸۹ق
| کاربری           = کاروانسرا
+
| کاربری = کاروانسرا
| مکان             = وسط راه [[نجف]]-[[کربلا]]
+
| مکان = وسط راه [[نجف]]-[[کربلا]]
| نام‌های دیگر     = خان نص
+
| نام‌های دیگر = خان نص
| وقایع مرتبط     =
+
| وقایع مرتبط =
| ظرفیت           =
+
| ظرفیت =
| وضعیت           =
+
| وضعیت =
| مساحت           =
+
| مساحت =
| امکانات         =
+
| امکانات =
| شماره ثبت       =
+
| شماره ثبت =
| معمار           =
+
| معمار =
| سبک             = اسلامی
+
| سبک = اسلامی
| بازسازی         =
+
| بازسازی =
| وبگاه           =  
+
| وبگاه =  
 
}}
 
}}
'''خان حماد''' یا '''خان نُص'''، مجموعه‌ای از چند کاروانسرا است، که وسط راه [[نجف]]-[[کربلا]] واقع شده، و تا نجف 44 کیلومترفاصله دارد. این کاروانسرا در سال 1189ق ساخته شده و در سال‌های بعدی، دیگران، کاروانسراهایی به آن افزوده‌اند.  
+
'''خان حماد''' یا '''خان نُص'''، مجموعه‌ای از چند کاروانسرا است، که وسط راه [[نجف]]-[[کربلا]] واقع شده، و تا نجف ۴۴ کیلومترفاصله دارد. این کاروانسرا در سال ۱۱۸۹ق ساخته شده و در سال‌های بعدی، دیگران، کاروانسراهایی به آن افزوده‌اند.  
 
خان حماد، به دلیل قرار داشتن در وسط راه، و نبود پناهگاهی دیگر نزدیک آن، اهمیت زیادی داشته است.  
 
خان حماد، به دلیل قرار داشتن در وسط راه، و نبود پناهگاهی دیگر نزدیک آن، اهمیت زیادی داشته است.  
  
 
==درباره خان حماد==
 
==درباره خان حماد==
خان حماد یا خان نُص، در وسط [[ناحیه حیدریه]]، در استان [[نجف]] قرار دارد.<ref>شبکة الأمام علی (پایگاه رسمی آستان علوی). https://www.imamali.net/?id=4824</ref> این کاروانسرا، اکنون در وسط راه نجف-[[کربلا]] واقع شده است. از خان حماد تا نجف نزدیک 44 کیلومتر، تا [[خان مصلی]] 22 کیلومتر<ref>منزل‌گاه‌هاى راه كربلا و نجف، فصلنامه فرهنگ زیارت، شماره7، ص69.</ref> و تا [[خان نخلیه]] 21 کیلومتر فاصله است. این منزلگاه، در جنوب شرقی خان نخلیه واقع شده است. خان حماد، از جاده اصلی، از کربلا به سمت نجف، در سمت چپ جاده با فاصله 240 متر قرار دارد. این کاروانسرا مساحت زیادی دارد و از نظر هندسی چند ضلعی نامتنظم است. معماری آن اسلامی بوده، دارای ایوان‌ها و طاق‌ها است.<ref>[https://www.imamali.net/?id=4824 العتبة العلویة المقدسة]</ref>
+
خان حماد یا خان نُص، در وسط [[ناحیه حیدریه]]، در استان [[نجف]] قرار دارد.<ref>[https://www.imamali.net/?id=۴۸۲۴ العتبة العلویة المقدسة]</ref> این کاروانسرا، اکنون در وسط راه نجف-[[کربلا]] واقع شده است. از خان حماد تا نجف نزدیک ۴۴ کیلومتر، تا [[خان مصلی]] ۲۲ کیلومتر<ref>منزل‌گاه‌های راه کربلا و نجف، فصلنامه فرهنگ زیارت، شماره۷، ص۶۹.</ref> و تا [[خان نخلیه]] ۲۱ کیلومتر فاصله است. این منزلگاه، در جنوب شرقی خان نخلیه واقع شده است. خان حماد، از جاده اصلی، از کربلا به سمت نجف، در سمت چپ جاده با فاصله ۲۴۰ متر قرار دارد. این کاروانسرا مساحت زیادی دارد و از نظر هندسی چند ضلعی نامتنظم است. معماری آن اسلامی بوده، دارای ایوان‌ها و طاق‌ها است.<ref>[https://www.imamali.net/?id=۴۸۲۴ العتبة العلویة المقدسة]</ref>
خان حماد برای استراحت زائران '''عتبات''' مقدس ساخته شده بود.<ref>پايگاه اينترنتى www. Irarer. dr</ref>
+
خان حماد برای استراحت زائران '''عتبات''' مقدس ساخته شده بود.<ref>پایگاه اینترنتی www. Irarer. dr</ref>
  
 
==تاریخچه==
 
==تاریخچه==
خان حماد، از دیگر منزلگاه‌های مسیر [[نجف]]_[[کربلا]]، کهن‌تر است. براى آغاز بناى خان حماد، تاریخ‌های مختلفی<ref>در عصر سلیمان، والی عثمانی (1774م. 1189قپايگاه اينترنتى www. Irarer. Dr. و در سال 1200ق؛ اعيان الشيعه، ج48، ص62.</ref> بیان شده است. حیدر الجد، هر کدام از تاریخ‌ها را مربوط به یکی از کاروانسراهای این مجموعه دانسته، اولین کاروانسرا را مربوط به عصر سلیمان، والی عثمانی در سال 1189ق (1774م) می داند.<ref>منزلگاه‌های راه کربلا و نجف، فصلنامه فرهنگ زیارت، شماره 7، ص86.</ref>
+
خان حماد، از دیگر منزلگاه‌های مسیر [[نجف]]_[[کربلا]]، کهن‌تر است. برای آغاز بنای خان حماد، تاریخ‌های مختلفی<ref>در عصر سلیمان، والی عثمانی (۱۷۷۴م. ۱۱۸۹قپایگاه اینترنتی www. Irarer. Dr. و در سال ۱۲۰۰ق؛ اعیان الشیعه، ج۴۸، ص۶۲.</ref> بیان شده است. حیدر الجد، هر کدام از تاریخ‌ها را مربوط به یکی از کاروانسراهای این مجموعه دانسته، اولین کاروانسرا را مربوط به عصر سلیمان، والی عثمانی در سال ۱۱۸۹ق (۱۷۷۴م) می‌داند.<ref>منزلگاه‌های راه کربلا و نجف، فصلنامه فرهنگ زیارت، شماره ۷، ص۸۶.</ref>
  
خان حماد، در گزارش فرمانده لشكر [[بريتانيا]]، در سال ١٣٢٩ق (١٩١١م) دارای 10  کاروانسرا، 100 خانه و تعدادی آب‌انبار که در آن‍ها آب خوردن وجود دارد، معرفی شده است.<ref>النجف الاشرف مدينة العلم و العمران، ص٣٠٩</ref>  
+
خان حماد، در گزارش فرمانده لشکر [[بریتانیا]]، در سال ۱۳۲۹ق (۱۹۱۱م) دارای ۱۰ کاروانسرا، ۱۰۰ خانه و تعدادی آب‌انبار که در آنها آب خوردن وجود دارد، معرفی شده است.<ref>النجف الاشرف مدینة العلم و العمران، ص۳۰۹</ref>  
  
 
==سازنده==
 
==سازنده==
برای خان حماد سازندگان مختلفی معرفی شده‌اند. حیدر الجد، معتقد است، هر کدام از منزلگاه‌های این مجموعه را کسی ساخته است.<ref>منزلگاه‌های راه کربلا و نجف، فصلنامه فرهنگ زیارت، شماره 7، ص86.</ref> سازندگان آن، [[سید مهدی بحرالعلوم]]<ref>اعيان الشيعه، ج48، ص62.</ref> محمدصالح بن مصطفى كاسب بغدادى<ref>اعيان الشيعه، ج۴٨، ص١۴١.</ref> (متوفاى ١٢٨٧ق. ١٨٧٠م)<ref>او از خاندان آل کبه بغدادی است. نام او را محمدصالح بن مصطفی کبه نیز گفته‌اند؛ خان المصلى لوحة تاريخية فى العهد العثمانى الاخير، ص٢.</ref> و [[مرتضی انصاری]]<ref>النجف الاشرف، مدينة العلم و العمران، ص۶٢.</ref> معرفی شده‌اند.  
+
برای خان حماد سازندگان مختلفی معرفی شده‌اند. حیدر الجد، معتقد است، هر کدام از منزلگاه‌های این مجموعه را کسی ساخته است.<ref>منزلگاه‌های راه کربلا و نجف، فصلنامه فرهنگ زیارت، شماره ۷، ص۸۶.</ref> سازندگان آن، [[سید مهدی بحرالعلوم]]<ref>اعیان الشیعه، ج۴۸، ص۶۲.</ref> محمدصالح بن مصطفی کاسب بغدادی<ref>اعیان الشیعه، ج۴۸، ص۱۴۱.</ref> (متوفای ۱۲۸۷ق. ۱۸۷۰م)<ref>او از خاندان آل کبه بغدادی است. نام او را محمدصالح بن مصطفی کبه نیز گفته‌اند؛ خان المصلی لوحة تاریخیة فی العهد العثمانی الاخیر، ص۲.</ref> و [[مرتضی انصاری]]<ref>النجف الاشرف، مدینة العلم و العمران، ص۶۲.</ref> معرفی شده‌اند.  
  
 
==اهمیت==
 
==اهمیت==
موقعيت خان حماد، بهترين مكان براى ساخت خان بوده، زیرا [[خان مصلى]] در نزديكى [[خان جذعان]]، آن را كم اهميت مى‌ساخت و [[خان نخيله]] نيز در نزديكى [[كربلا]] بوده است. بنابراین زائران به يك كاروانسرا در این مکان نياز داشته‌اند.<ref>منزلگاه‌های راه کربلا و نجف، فصلنامه فرهنگ زیارت، شماره 7، ص85.</ref>
+
موقعیت خان حماد، بهترین مکان برای ساخت خان بوده، زیرا [[خان مصلی]] در نزدیکی [[خان جذعان]]، آن را کم اهمیت می‌ساخت و [[خان نخیله]] نیز در نزدیکی [[کربلا]] بوده است. بنابراین زائران به یک کاروانسرا در این مکان نیاز داشته‌اند.<ref>منزلگاه‌های راه کربلا و نجف، فصلنامه فرهنگ زیارت، شماره ۷، ص۸۵.</ref>
  
 
==از نگاه جهانگردان==
 
==از نگاه جهانگردان==
جان پترز، جهانگرد و استاد آمریکایی، خان حماد را در سال 1208ق (1890م) 5 منزلگاه کوچک در یک منزلگاه بزرگ معرفی کرده است.<ref>حرز الدين، معارف الرجال، ج٣، ص١۵٢.</ref> لیدی دراور، این کاروانسرا را دارای دیوارهای بلند، خانه‌ها، چند اسطبل، چند دکان و بخش‌هایی مخصوص زائران معرفی کرده است.<ref>فى بلاد الرافدين، ص ٨١ و ٨٣.</ref>
+
جان پترز، جهانگرد و استاد آمریکایی، خان حماد را در سال ۱۲۰۸ق (۱۸۹۰م) ۵ منزلگاه کوچک در یک منزلگاه بزرگ معرفی کرده است.<ref>حرز الدین، معارف الرجال، ج۳، ص۱۵۲.</ref> لیدی دراور، این کاروانسرا را دارای دیوارهای بلند، خانه‌ها، چند اسطبل، چند دکان و بخش‌هایی مخصوص زائران معرفی کرده است.<ref>فی بلاد الرافدین، ص۸۱ و ۸۳.</ref>
  
 
==علت نامگذاری==
 
==علت نامگذاری==
حماد، در زبان بادیه‌نشینان به معنی صحرا است؛ خان حماد به این نام شهرت یافته، زیرا در صحرا قرار گرفته است و به جهت اين كه اين خان، وسط راه [[كربلا]] و [[نجف]] واقع شده به آن نص گفته‌اند. نص در لهجه عوام [[عراق]] به معنای نصف است.<ref>النجف الاشرف مدينة العلم و العمران، ص ۶١ و ۶٢.</ref>  
+
حماد، در زبان بادیه‌نشینان به معنی صحرا است؛ خان حماد به این نام شهرت یافته، زیرا در صحرا قرار گرفته است و به جهت این که این خان، وسط راه [[کربلا]] و [[نجف]] واقع شده به آن نص گفته‌اند. نص در لهجه عوام [[عراق]] به معنای نصف است.<ref>النجف الاشرف مدینة العلم و العمران، ص۶۱ و ۶۲.</ref>  
  
 
==اکنون==
 
==اکنون==
بر پایه آخرین آمار، در سال 1426ق، خان حماد، دارای پنج منزلگاه بوده است. حیاطی به شکل دایره و سقف دار در ورودیِ آن، ایوان‌های قوسی‌شکل و بلند، آثار چاه آب، رواق آجری، اتاقک‌هایی برای مراقبت و [[اذان]]، و [[محراب]] از سازه‌هایی است که در این کاروانسرا دیده شده است.<ref>منزل‌گاه‌هاى راه كربلا و نجف، فصلنامه فرهنگ زیارت، شماره 7، ص 88 و 89.</ref>
+
بر پایه آخرین آمار، در سال ۱۴۲۶ق، خان حماد، دارای پنج منزلگاه بوده است. حیاطی به شکل دایره و سقف‌دار در ورودی آن، ایوان‌های قوسی‌شکل و بلند، آثار چاه آب، رواق آجری، اتاقک‌هایی برای مراقبت و [[اذان]]، و [[محراب]] از سازه‌هایی است که در این کاروانسرا دیده شده است.<ref>منزل‌گاه‌های راه کربلا و نجف، فصلنامه فرهنگ زیارت، شماره ۷، ص۸۸ و ۸۹.</ref>
مقاله منزل‌گاه‌هاى راه كربلا و نجف، اطلاعاتی دقیق از معماری این کارونسرا ارائه داده است.
+
مقاله [http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/%DB%B9%DB%B2%DB%B9/%DB%B1/%DB%B6%DB%B9 منزل‌گاه‌های راه کربلا و نجف]، اطلاعاتی دقیق از معماری این کارونسرا ارائه داده است.
  
 
==پانوشت==
 
==پانوشت==
سطر ۵۴: سطر ۵۴:
 
{{برگرفتگی
 
{{برگرفتگی
 
| پیش از لینک = مقاله
 
| پیش از لینک = مقاله
| منبع = منزل‌گاه‌هاى راه كربلا و نجف، حيدر الجد/محمد مهدى رضايى،
+
| منبع = منزل‌گاه‌های راه کربلا و نجف، حیدر الجد/محمد مهدی رضایی،
| پس از لینک = فصلنامه فرهنگ زیارت، سال هشتم، شماره هفتم، تابستان 1390،
+
| پس از لینک = فصلنامه فرهنگ زیارت، سال هشتم، شماره هفتم، تابستان ۱۳۹۰،
| لینک = http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/929/1/69
+
| لینک = http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/۹۲۹/۱/۶۹
 
}}
 
}}
  
[[Category:بناهای تاریخی مذهبی نجف]]
 
[[Category:بناهای تاریخی مذهبی نجف]]
 
[[Category:بناهای تاریخی مذهبی نجف]]
 
 
[[Category:بناهای تاریخی مذهبی نجف]]
 
[[Category:بناهای تاریخی مذهبی نجف]]
  
 
[[رده:بناهای تاریخی مذهبی نجف]]
 
[[رده:بناهای تاریخی مذهبی نجف]]

نسخهٔ ‏۱۶ اوت ۲۰۱۹، ساعت ۰۵:۴۸

خان حماد
خان حماد.jpg
اطلاعات اوليه
تأسیس ۱۱۸۹ق
کاربری کاروانسرا
مکان وسط راه نجف-کربلا
نام‌های دیگر خان نص
معماری
سبک اسلامی

خان حماد یا خان نُص، مجموعه‌ای از چند کاروانسرا است، که وسط راه نجف-کربلا واقع شده، و تا نجف ۴۴ کیلومترفاصله دارد. این کاروانسرا در سال ۱۱۸۹ق ساخته شده و در سال‌های بعدی، دیگران، کاروانسراهایی به آن افزوده‌اند. خان حماد، به دلیل قرار داشتن در وسط راه، و نبود پناهگاهی دیگر نزدیک آن، اهمیت زیادی داشته است.

درباره خان حماد

خان حماد یا خان نُص، در وسط ناحیه حیدریه، در استان نجف قرار دارد.[۱] این کاروانسرا، اکنون در وسط راه نجف-کربلا واقع شده است. از خان حماد تا نجف نزدیک ۴۴ کیلومتر، تا خان مصلی ۲۲ کیلومتر[۲] و تا خان نخلیه ۲۱ کیلومتر فاصله است. این منزلگاه، در جنوب شرقی خان نخلیه واقع شده است. خان حماد، از جاده اصلی، از کربلا به سمت نجف، در سمت چپ جاده با فاصله ۲۴۰ متر قرار دارد. این کاروانسرا مساحت زیادی دارد و از نظر هندسی چند ضلعی نامتنظم است. معماری آن اسلامی بوده، دارای ایوان‌ها و طاق‌ها است.[۳] خان حماد برای استراحت زائران عتبات مقدس ساخته شده بود.[۴]

تاریخچه

خان حماد، از دیگر منزلگاه‌های مسیر نجف_کربلا، کهن‌تر است. برای آغاز بنای خان حماد، تاریخ‌های مختلفی[۵] بیان شده است. حیدر الجد، هر کدام از تاریخ‌ها را مربوط به یکی از کاروانسراهای این مجموعه دانسته، اولین کاروانسرا را مربوط به عصر سلیمان، والی عثمانی در سال ۱۱۸۹ق (۱۷۷۴م) می‌داند.[۶]

خان حماد، در گزارش فرمانده لشکر بریتانیا، در سال ۱۳۲۹ق (۱۹۱۱م) دارای ۱۰ کاروانسرا، ۱۰۰ خانه و تعدادی آب‌انبار که در آنها آب خوردن وجود دارد، معرفی شده است.[۷]

سازنده

برای خان حماد سازندگان مختلفی معرفی شده‌اند. حیدر الجد، معتقد است، هر کدام از منزلگاه‌های این مجموعه را کسی ساخته است.[۸] سازندگان آن، سید مهدی بحرالعلوم[۹] محمدصالح بن مصطفی کاسب بغدادی[۱۰] (متوفای ۱۲۸۷ق. ۱۸۷۰م)[۱۱] و مرتضی انصاری[۱۲] معرفی شده‌اند.

اهمیت

موقعیت خان حماد، بهترین مکان برای ساخت خان بوده، زیرا خان مصلی در نزدیکی خان جذعان، آن را کم اهمیت می‌ساخت و خان نخیله نیز در نزدیکی کربلا بوده است. بنابراین زائران به یک کاروانسرا در این مکان نیاز داشته‌اند.[۱۳]

از نگاه جهانگردان

جان پترز، جهانگرد و استاد آمریکایی، خان حماد را در سال ۱۲۰۸ق (۱۸۹۰م) ۵ منزلگاه کوچک در یک منزلگاه بزرگ معرفی کرده است.[۱۴] لیدی دراور، این کاروانسرا را دارای دیوارهای بلند، خانه‌ها، چند اسطبل، چند دکان و بخش‌هایی مخصوص زائران معرفی کرده است.[۱۵]

علت نامگذاری

حماد، در زبان بادیه‌نشینان به معنی صحرا است؛ خان حماد به این نام شهرت یافته، زیرا در صحرا قرار گرفته است و به جهت این که این خان، وسط راه کربلا و نجف واقع شده به آن نص گفته‌اند. نص در لهجه عوام عراق به معنای نصف است.[۱۶]

اکنون

بر پایه آخرین آمار، در سال ۱۴۲۶ق، خان حماد، دارای پنج منزلگاه بوده است. حیاطی به شکل دایره و سقف‌دار در ورودی آن، ایوان‌های قوسی‌شکل و بلند، آثار چاه آب، رواق آجری، اتاقک‌هایی برای مراقبت و اذان، و محراب از سازه‌هایی است که در این کاروانسرا دیده شده است.[۱۷] مقاله منزل‌گاه‌های راه کربلا و نجف، اطلاعاتی دقیق از معماری این کارونسرا ارائه داده است.

پانوشت

  1. العتبة العلویة المقدسة
  2. منزل‌گاه‌های راه کربلا و نجف، فصلنامه فرهنگ زیارت، شماره۷، ص۶۹.
  3. العتبة العلویة المقدسة
  4. پایگاه اینترنتی www. Irarer. dr
  5. در عصر سلیمان، والی عثمانی (۱۷۷۴م. ۱۱۸۹ق)؛ پایگاه اینترنتی www. Irarer. Dr. و در سال ۱۲۰۰ق؛ اعیان الشیعه، ج۴۸، ص۶۲.
  6. منزلگاه‌های راه کربلا و نجف، فصلنامه فرهنگ زیارت، شماره ۷، ص۸۶.
  7. النجف الاشرف مدینة العلم و العمران، ص۳۰۹
  8. منزلگاه‌های راه کربلا و نجف، فصلنامه فرهنگ زیارت، شماره ۷، ص۸۶.
  9. اعیان الشیعه، ج۴۸، ص۶۲.
  10. اعیان الشیعه، ج۴۸، ص۱۴۱.
  11. او از خاندان آل کبه بغدادی است. نام او را محمدصالح بن مصطفی کبه نیز گفته‌اند؛ خان المصلی لوحة تاریخیة فی العهد العثمانی الاخیر، ص۲.
  12. النجف الاشرف، مدینة العلم و العمران، ص۶۲.
  13. منزلگاه‌های راه کربلا و نجف، فصلنامه فرهنگ زیارت، شماره ۷، ص۸۵.
  14. حرز الدین، معارف الرجال، ج۳، ص۱۵۲.
  15. فی بلاد الرافدین، ص۸۱ و ۸۳.
  16. النجف الاشرف مدینة العلم و العمران، ص۶۱ و ۶۲.
  17. منزل‌گاه‌های راه کربلا و نجف، فصلنامه فرهنگ زیارت، شماره ۷، ص۸۸ و ۸۹.

منابع

این مقاله برگرفته از مقاله منزل‌گاه‌های راه کربلا و نجف، حیدر الجد/محمد مهدی رضایی، فصلنامه فرهنگ زیارت، سال هشتم، شماره هفتم، تابستان ۱۳۹۰، است.