در حال ویرایش اسرار قربانی


'''اسرار قُربانی''' حقایق و حکمت‌های پنهانِ ذبح چهارپایان توسط [[حج‌گزاران]] در سرزمین [[منا]] است. [[قربانی]] یکی از [[اعمال واجب حج]] و از [[شعائر الهی]] است که با هدف تقرب به خداوند انجام می‌شود. قربانی در منابع شیعه، افزون بر آنکه عبادتی برای تقرب، آمرزش و پیروی از سنت ابراهیمی است، نمادی از مبارزه با نفس و شکرگزاری نعمت‌های الهی و نیز وسیله‌ای برای اطعام و حمایت از نیازمندان به شمار می‌رود.  

== قربانی ==
{{اصلی|قربانی}} «قربانی» از اعمال واجب [[حج]] و به‌معنای ذبح گوسفند، گاو یا نَحْر شتر برای تقرب به خداوند است.<ref>شرائع الاسلام، ج۱، ص۲۶۰ ؛ منتهی المطلب، ج۱۱، ص۱۸۳ ؛ جواهرالکلام،ج۱۹،ص۱۳۶؛ البدائع،ج۵، ص۶۹، المجموع،ج۸، ص۳۹۸، المغنی، ج۱۱، ص۹۶، ۱۱۸؛ صحیح مسلم، ج۲، ص۹۵۵ ؛ وسائل الشیعه، ج۱۰، باب ۱۰ از ابواب ذبح، ح۱ و ۲ و۵.</ref><ref>مقاییس اللغه، ج۵، ص۸۰.</ref> فقیهان [[شیعه]] مکان آن را [[منا]] و زمانش را روز [[عید قربان]] می‌دانند،<ref>تذکره الفقهاء ، ج۸، ص۲۵۲ ؛ ریاض المسائل، ج۶، ص۴۰۰ ؛ جواهرالکلام، ج۱۹، ص۱۲۰ ؛ وسائل الشیعه، ج۱۰، باب ۲۸ از ابواب ذبح، ح۲ ؛ باب ۴ از ابواب ذبح، ح۱ و ۵و۶ و ۷.</ref><ref>مدارک الاحکام، ج۸، ص۲۷ ؛ مستندالشیعه، ج۱۲، ص۲۹۹؛ جواهرالکلام، ج۱۹، ص۲۲۳.</ref> اما فقیهان [[اهل‌سنت]] ایام دهم تا دوازدهم ذی‌حجه را مجاز می‌شمارند.<ref>الموسوعه الفقهیه الکویتیه، ج۴۲، ص۲۴۹.</ref> سلامت و فربه بودن حیوان شرط است<ref>شرائع الاسلام، ج۱، ص۲۶۰ ؛ جواهرالکلام، ج۱۹، ص۱۳۹؛ سنن الترمذی،ج۴، ص۸۷ .</ref><ref>مستندالشیعه، ج۱۲، ص۳۰۷ ؛ جواهرالکلام،ج۱۹، ص۱۳۶-۱۳۸ ؛ الحدائق الناضره ج۱۷، ص۸۸-۹۱.</ref> و از نظر بیشتر فقها، مستحب است گوشت آن میان خود حاجی، نیازمندان و دیگران تقسیم شود.<ref>النهایه، ص۲۶۱ ؛ ریاض المسائل، ج۶، ص۴۲۸ ؛ جواهرالکلام، ج۱۹، ص۱۵۷ ؛ علل الشرائع، ج۲، ص۴۳۸.</ref><ref name=“:1”>حج، آیه ۳۶.</ref> 

== فلسفه قربانی ==
بر اساس حدیثی از [[امام علی(ع)]]، اگر مردم به فواید قربانی آگاه بودند، حتی با قرض گرفتن قربانی می‌کردند.<ref>علل الشرائع، ج 2، ص 440.</ref> بر اساس [[قرآن]]، خداوند قربانی را از شعائر و نشانه‌های الهی<ref>مائده، آیه ۲ ؛ حج آیه ۳۶.</ref> معرفی کرده و وسیله قیام<ref>مصباح المنیر، ریشه قوم.</ref> و برپا بودن مردم شمرده است.<ref>تفسیر کبیر، ج۱۲، ص۱۰۰ ؛ تفسیر المیزان، ج۶، ص۱۴۲ ؛ تفسیر نمونه، ج۵، ص۹۰.</ref>

منابع شیعه برای قربانی، حکمت‌های باطنی متعددی بیان کرده‌اند؛ از جمله بخشش گناهان و تقرب به خداوند از جمله این حکمت‌ها است. در روایات آمده است که با ذبح قربانی، حاجی از آتش جهنم نجات می‌یابد و نخستین قطره خون آن سبب آمرزش گناهان می‌شود. <ref>المحاسن، ج1، ص67.</ref> <ref>بحارالانوار، ج۹۶، ص۲۹۶ـ۲۹۸.</ref> قرآن نیز قربانی را نشانه تقوا و مایه تعظیم شعائر و تقرب الهی دانسته است. <ref>حج، آیه ۳۷.</ref> <ref>سوره مائده، آیه 27 .</ref> <ref>سوره حج ، آیه 36 .</ref> همچنین قربانی در روز عید، پیروی از سنت حضرت ابراهیم(ع) و تسلیم در برابر فرمان خدا تلقی شده است <ref>صافات، آیه ۱۰۷.</ref> <ref>سوره مائده، آیه 2.</ref> <ref>سوره حج ، آیه 34 .</ref> <ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 228.</ref>

برخی نویسندگان بر اساس روایات حقیقت قربانی را کشتن مقام حیوانی و هوای نفس دانسته‌اند؛ <ref>اس‍رار و م‍ع‍ارف‌ ح‍ج‌: ب‍ا ال‍ه‍ام‌ از س‍خ‍ن‍ان‌ ح‍ک‍ی‍م‌ م‍ت‍ال‍ه‌ آی‍ت‌ ال‍ل‍ه‌ س‍ی‍د اب‍و ال‍ح‍س‍ن‌ رف‍ی‍ع‍ی‌ ق‍زوی‍ن‍ی‌، ص 40 و 41 .</ref> <ref>معراج السعاده، ص71 ؛ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 229.</ref> چنان‌که امام صادق(ع) حاجی را به بریدن گلوی طمع و هوا مستی هنگام قربانی فرا می‌خواند <ref>مصباح الشریعه، ص92 .</ref> در فقه نیز اگر حاجی توان قربانی نداشته باشد، به جای آن سه روز در حج و هفت روز پس از بازگشت روزه می‌گیرد که این حکم، نشانه تضعیف جنبه حیوانی انسان دانسته شده است.<ref>.الحدائق الناضره، ج۱۷، ص۱۱۷ ؛ جواهرالکلام، ج۱۹، ص۱۲۶؛ الفقه علی المذاهب الخمسه، ج۱، ص۴۰۰؛ مستندالشیعه، ج۱۲، ص۳۴۳.</ref> <ref>اسرار و معارف حج: با الهام از سخنان حکیم متاله آیت‌الله سید ابوالحسن رفیعی قزوینی، ص 40 و 41.</ref>

همچنین با استناد به آیات قرآن<ref>سوره حج ، آیه 36 .</ref><ref>لقمان ، آیه 28 .</ref> قربانی کردن نوعی شکر‌گذاری برای نعمت رام شدن چهارپایان برای انسان دانسته شده است.<ref>از میقات تا عرفات ، ص130 و 131 ؛ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 234.</ref><ref>جرعه ای از صهبای حج ، ص228.</ref>

در نهایت، یکی از حکمت‌‌های قربانی بهره‌مند شدن نیازمندان از گوشت آن و گشایش در تأکید کرده و در سیره امام س اطعام فقیران از گوشت قربانی تأکید کرده و در سیره امام سجاد(ع) و امام باقر(ع) نیز بخشی از قربانی به همسایگان و مستمندان داده می‌شد <ref>علل الشرایع، ص ۴۳۷ .</ref> <ref>سوره حج ، آیه 36 .</ref> <ref>وسائل الشيعه، باب 4 ، ج ۱۶، ص 374، ح12.</ref>

== مقاله‌های مرتبط ==

* [[عید قربان]]
* [[اسرار حج]]

== پانویس ==
{{پانویس}}

== منابع ==
{{منابع}}
*'''اس‍رار و م‍ع‍ارف‌ ح‍ج‌: ب‍ا ال‍ه‍ام‌ از س‍خ‍ن‍ان‌ ح‍ک‍ی‍م‌ م‍ت‍ال‍ه‌ آی‍ت‌ ال‍ل‍ه‌ س‍ی‍د اب‍و ال‍ح‍س‍ن‌ رف‍ی‍ع‍ی‌ ق‍زوی‍ن‍ی‌'''، محمد امین پورامینی، قم، بشیر اندیشه، 1383ش.
* '''از میقات تا عرفات'''، محسن قمی، قم، نشر معارف، 1391ش.
*'''بحار الانوار الجامعه لدرر اخبار الائمه الاطهار'''، محمد باقر المجلسی (۱۰۳۷-۱۱۱۰ق)، تصحیح محمد باقر بهبودی و سید ابراهیم میانجی و سید محمد مهدی موسوی خرسان، بیروت، داراحیاء التراث العربی و موسسه الوفاء، ۱۴۰۳ق.
* '''بدائع الصنائع (الفقه‌الحنبلی)'''، الکاشانی، علاءالدین بن مسعود، المصادر الفقهیه، بیروت، چاپ اول، ۱۴۲۲ق.
*'''تذکرة الفقهاء'''، العلامة الحلی (م.۷۲۶ق)، قم، آل البیت، ۱۴۱۴ق.
*'''تفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)'''، محمد بن عمر فخر رازی، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، چهارم، ۱۴۱۳ق.
*'''تفسیر نمونه'''، ناصر مکارم شیرازی و دیگران، دار الکتب الاسلامیة، ۱۳۶۹ش.
* '''جرعه ای از صهبای حج'''، عبدالله جوادی آملی، تهران، مشعر، 1386ش.
*'''جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام'''، نجفی، صاحب الجواهر، محمد حسن، ۴۳ جلد، بیروت - لبنان، دار إحیاء التراث العربی، هفتم، ۱۴۰۴ق.
*'''حدائق الناضره'''، یوسف بن احمد آل عصفور بحرانی (م.۱۱۸۶ق)، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۰۵ق.
*'''ریاض المسائل'''، سید علی الطباطبائی (م.۱۲۳۱ق)، قم، النشر الاسلامی، ۱۴۱۲ق.
*'''درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج'''، کمیته اسرار و معارف معاونت امور روحانیون حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت، تهران، مشعر، 1389ش.
* '''صحیح مسلم''': مسلم (م. 261ق.)، بیروت، دار الفکر، بی‌تا.
* '''سنن ترمذی'''، محمد بن عیسی ترمذی، به کوشش عبدالوهاب عبداللطیف، بیروت، دار الفکر، ١4٠٢ق.
* '''شرائع الاسلام فی مسائل الحلال والحرام'''، محقق حلّی، نجم الدین جعفر بن حسن، تهران، منشورات الأعلمی، ۱۳۸۹ق.
* '''الفقه علی المذاهب الخمسه'''، المغنیه، محمدجواد، قم، مؤسسة دارالکتاب الاسلامی، چاپ اول، ۱۴۲۲ق.
*'''منتهی المطلب فی تحقیق المذهب'''، حلّی، علامه، حسن بن یوسف بن مطهر اسدی، ۱۵ جلد، مشهد - ایران، مجمع البحوث الإسلامیة، ۱۴۱۲ق.
*'''المجموع شرح المهذب'''، أبو زکریا محیی الدین یحیی بن شرف النووی (م ۶۷۶ ق)، دار الفکر.
* '''المغنی'''، عبدالله بن قدامه (م.۶۲۰ق)، بیروت، دار الکتب العلمیه، بی‌تا.
* '''معجم مقاییس اللغه''': احمد بن فارس (م.‌۳۹۵‌ق.)، به‌کوشش عبدالسلام، قم، دفتر تبلیغات، ۱۴۰۴‌ق.
*'''مدارک الاحکام'''، سید محمد بن علی الموسوی العاملی (م.۱۰۰۹ق)، قم، آل البیت، ۱۴۱۰ق.
*'''مستند الشیعه'''، احمد النراقی (م.۱۲۴۵ق)، قم، آل البیت، ۱۴۱۵ق.
*'''موسوعه الفقهیه الکویتیه'''، وزارت اوقاف کویت، دوله الکویت وزارت الاوقاف و الشئون الاسلامیه، کویت، 1414ه ق.
* '''علل الشرائع'''، ابن بابویه، محمد بن علی، النجف، المکتبه الحیدریه ، 1385ق/ 1966م .
*'''مغنی المحتاج الی معرفه معانی الفاظ المنهاج'''، محمد بن احمد الشربینی(م.۹۷۷ق)، تحقیق شیخ علی عاشور، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۳۷۷ق.
*'''مسالک الافهام الی تنقیح شرائع الاسلام'''، زین الدین بن علی، شهید ثانی (۹۱۱-۹۶۶ق)، قم، انتشارات معارف اسلامی، ۱۴۱۶ق.
*'''المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی'''، احمد بن محمد المقری الفیومی (م.۷۷۰ق)، دارالفکر.
*'''المیزان فی تفسیر القرآن'''، سید محمدحسین طباطبایی، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، بی‌تا.
*'''المحاسن'''، احمد بن محمد بن خالد البرقی (م.۲۷۴ق)، به کوشش سید جلال الدین محدث ارموی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۲۶ش.
* '''مستدرک الوسائل'''، حسین نوری طبرسی، بیروت، مؤسسة آل البیت علیهم السلام لاحیاء التراث، 1408-1429ق/ 1987-2008 میلادی.
*'''مصباح الشریعه'''، المنسوب امام جعفر الصادق(ع) ( -148ق.)، بیروت، الاعلمی1400ق.
*'''معراج السعاده'''، احمد بن محمدمهدی النراقی (۱۱۸۵۱۲۴۵ق)، قم، انتشارات هجرت، چاپ دهم، ۱۳۸۳ش.
* '''وسائل الشیعه (تفصیل وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه)''': محمد بن الحسن الحر العاملی (م. ۱۱۰۴ق)، الحر العاملی (م. ۱۱۰۴ق)، قم، آل البیت، ۱۴۱۴ق.
*'''النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوی'''، طوسی، ابو جعفر، محمد بن حسن، در یک جلد، بیروت - لبنان، دار الکتاب العربی، دوم، ۱۴۰۰ق.{{پایان}}{{حج و عمره}}
[[رده:اسرار حج]]