در حال ویرایش کاربر:Mo.ali.rezapour/صفحه تمرین۱

'''هاجر''' همسر [[حضرت ابراهیم(ع)]] و مادر [[اسماعیل (پیامبر)|حضرت اسماعیل(ع)]] است. حضرت ابراهیم، هاجر و اسماعیل را به مکه، که آن زمان سرزمینی بی آب و علف بود، می برد و آن دو در آنجا سکونت پیدا می‌کنند. بنابر روایاتی، هاجر در آنجا به دنبال آب، هفت بار مسیر بین کوه صفا و مروه را می پیماید و سرانجام می بیند که چشمه ای، که بعدا به نام زمزم مشخور شد، از زیر پای اسماعیل بیرون زده است. برخی گفتن پیدایش آب زمزم، سبب جمع شدن مردم اطراف مکه به این منطقه شده است که به ایجاد شهر و حرم امن الهی و تجدید بنای خانه کعبه انجامید.

حضرت هاجر در کنار فرزندش اسماعیل، در حجر اسماعیل دفن شده است. زیارت نامه ای برای زیارت قبر هاجر و اسماعیل در برخی منابع ذکر شده است.

==معرفی==
هاجر کنیز مصری ساره، همسر نخست حضرت ابراهیم(ع) بود. ساره به سبب نازایی، هاجر را به ابراهیم بخشید و پیشنهاد داد<ref>کتاب مقدس، پیدایش، ۱۶، ۱ و ۲؛ تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۵</ref> ابراهیم با هاجر ازدواج کند.<ref>کتاب مقدس، پیدایش، ۱۵ و ۱۶؛ تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۵؛ قاموس کتاب مقدس، ص۷۳.</ref> حضرت اسماعیل از این ازدواج متولد شد. [[حضرت ابراهیم(ع)|حضرت ابراهیم]] از خداوند فرزندی صالح خواست و خداوند تولد پسری بردبار را به وی بشارت داد.<ref>سوره صافات آیات ۹۷ تا ۱۰۱.</ref> مفسران قرآن، این فرزند را اسماعیل دانسته‌اند که مادرش [[هاجر]] بود.<ref>تفسیر مجاهد، ص543؛ مجمع البیان، ج8، ص322؛ الصافی، ج4، ص276.</ref>

هجرت هاجر و فرزندش اسماعیل مهمترین فصل زندگی او به شمار می رود. حضرت ابراهیم هاجر و اسماعیل را از شام به مکه که آن زمان بیابانی بی آب و علف بود برد و هاجر و اسماعیل در آنجا سکونت یافتند. به گزارش مورخان، هاجر و اسماعیل در مکه سکونت گزیدند.<ref>تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۵؛ تاریخ طبری، ج۱، ص۲۵۵؛ الکامل، ج۱، ص۱۰۳.</ref> که قرآن کریم آن را به صراحت گزارش کرده است.<ref>سوره ابراهیم: آیه ۳۷.</ref> دعاهای ابراهیم برای هاجر و اسماعیل پس از سکونت این دو در مکه در قرآن آمده است. سوره ابراهیم، 37.

در تورات<ref>کتاب مقدس، ص۱۵ و ص۲۱ و ص۲۲.</ref> و برخی منابع اسلامی آمده دلیل هجرت هاجر و اسماعیل، حسادت یا فخرفروشی ساره همسر اول ابراهیم بوده که پس از تولد فرزندش اسحاق همسرش را به این کار واداشته است. (طبری<ref>طـبری، ابوجعفر‌ محمد‌ بن جریر، تاریخ الامم و الملوک، قاهره، مطبعة الاستقامه، 1357 ش.</ref>، 1357: 1/180؛ ابن‌ اثیر جزری،<ref>ابن اثیر جزری، عزالدین‌ ابوالحسن‌ علی بن ابی‌الکرم محمد، الکامل فی التـاریخ، بـیروت، دار صادر، 1385 ق.</ref> 1385: 1/83).؛ کلینی،<ref>کلینی، ابوجعفر محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دار الکتب الاسلامیه، 1407‌ ق.</ref> 1407: 5/513).  

اما محققان گفته اند تعلیل این هجرت به رذیله‌ای چون حسادت و انتساب آن به بانو ساره، مسئله‌ای سؤال‌برانگیز است. که علی‌رغم اوصاف پسندیدۀ ساره در قرآن، شدت عمل او تحت تأثیر حسادت ادعایی، دارای تنافی و تناقض است. به نظر می‌رسد چنین تفسیری، هماهنگ با ظواهر و مبانی قرآنی نبوده است.<ref>«نقد شخصیت‌پردازی ساره در برابر هاجر و مهاجرت به حجاز»، ص۱۲۱.</ref>

=== پیدایش شهر مکه ===
از مهم‌ترین نقاط عطف تاریخ، هجرت حضرت هاجر و اسماعیل به سرزمین بی‌آب و علف حجاز است، که به ایجاد شهر و حرم امن الهی و تجدید بنای خانه کعبه انجامید.<ref>«نقد شخصیت‌پردازی ساره در برابر هاجر و مهاجرت به حجاز»، ص۱۲۱.</ref>

ابراهیم همسرش هاجر و فرزندش [[حضرت اسماعیل(ع)|اسماعیل]] را به مکه آورد. مکه سرزمینی بدون آب بود، که با پیدا شدن چشمه [[زمزم]]،‌ افرادی که اطراف مکه بودند،‌ به سوی آن آمدند.

تاریخ‌نگاران مکه برآنند که [[جرهم|قبیله جرهم]] بعد از اطلاع از جوشش چشمه زمزم به [[مکه]] آمدند و در اطراف این چشمه ساکن شدند.<ref>اخبار مکه، ج٢، ص۴۰_4١.</ref>

مورخان  ذیل آیه ۳۷ سوره ابراهیم، پیدایش [[زمزم]] و گرد آمدن قبایل پیرامون آن، و آبادی و رونق گرفتن مکه را با ساکن شدن هاجر و اسماعیل در کنار کعبه پیوند داده‌اند.<ref>الکامل، ج۱، ص۱۰۳ تا ۱۰۵؛ تاریخ ابن خلدون، ج۱، ص۳۵۰.</ref>

== زیارت‌نامه حضرت اسماعیل و هاجر ==
{{اصلی|زیارت‌نامه حضرت اسماعیل و هاجر}}
زیارت‌نامه [[حضرت اسماعیل(ع)]] و مادرش، هاجر، متنی است که در برخی از منابع راهنمای دعا و زیارت نقل شده است. توصیه شده که زیارت‌کننده این متن را در هنگام زیارت حجر اسماعیل بخواند و سپس دو رکعت نماز گزارده و ثوابش را به حضرت اسماعیل و هاجر هدیه کند.<ref>مفتاح الجنات فی الادعیه و الاعمال، ص۲۰۳ و ۲۰۴.</ref>

== چاه زمزم ==
{{اصلی|زمزم}}
زَمزَم نام مشهورترین چاه آب [[مسجدالحرام]] در [[مکه]] است که در فاصله حدود 21 متری [[حجرالاسود]] قرار دارد. بنابر آیه 37 سوره ابراهیم، پس از آنکه [[حضرت ابراهیم(ع)]]، همسر و فرزندش (هاجر و اسماعیل) را به سرزمین بی‌آب و علفِ مکه آورد<ref>سوره ابراهیم، آیه۳۷.</ref> و به دستور خداوند، آنها را ترک کرد، تشنگی بر آن‌ها چیره شد و هاجر در پی یافتن آب فاصله بین دو [[صفا و مروه|کوه صفا و مروه]] را هفت بار طی نمود.<ref>تفسیر صافی، ج۳، ص۹۳.</ref> وی در بار هفتم و در حالی که بر کوه مروه بود، نگریست که آب از زیر پای اسماعیل، روان شده است که بعدا به چشمه زمزم مشهور شد.<ref>تفسیر صافی، ج۳، ص۹۳.</ref> 
== صفا و مروه ==
{{اصلی|صفا و مروه}}
بنابر روایتی نخستین کسی که میان صفا و مروه دوید مادر اسماعیل بود.<ref>تاریخ طبری، ج١، ص١٩٣.</ref> و به دنبال هفت مرتبه آمد و شد هاجر بین صفا و مروه، سعی، سنت شد.<ref>قصص الانبیاء، ابن کثیر، ج١، ص۲۲۴.</ref>

== محل دفن؛ حجر اسماعیل ==
{{اصلی|حجر اسماعیل}}
بر پایه نظر مشهور، هاجر به همراه فرزندش اسماعیل در [[حجر اسماعیل]]، کنار کعبه، زیر ناودان مدفون است.<ref>السیرة النبویه، ابن هشام، ج۱، ص۵؛ تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۲۲؛ تاریخ طبری، ج۱، ص۳۱۴.</ref> برخی نیز مدفن او را کنار [[حجر الاسود|حجرالاسود]] دانسته‌اند.<ref>مروج الذهب، ج۱، ص۷۵.</ref>

== پانویس ==
{{پانویس}}

== منابع ==

* '''اخبار مکه فی قدیم الدهر و حدیثه'''، محمد بن اسحاق فاکهی، تحقیق عبدالملک بن عبدالله بن دهیش، بیروت، دار خضر، ۱۴۱۴ق.
* '''تاريخ ابن خلدون،''' ابن خلدون، عبدالرحمن‌ بن‌ محمد، بيروت، دار احياء التراث العربي، 1391ق.
* '''تاريخ طبري (تاريخ الامم و الملوك)،''' طبري، محمد بن جریر، به كوشش محمد ابوالفضل، بيروت، دار احياء التراث العربي.
* '''تاريخ طبري (تاريخ الامم و الملوك)'''، طـبری، ابوجعفر‌ محمد‌ بن جریر، قاهره، مطبعة الاستقامه، 1357ش.
* '''تاريخ اليعقوبي،''' یعقوبی، احمد بن اسحاق، بيروت، دار صادر، 1415ق.
* '''التفسیر الصافی'''، ملا محسن فیض کاشانی، قم، مؤسسه الهادی، 1416ق/ 1374 ش.
* '''تفسير مجاهد،''' قرشی مخزومی، مجاهد بن جبر، به كوشش عبدالرحمن بن محمد، اسلام آباد، مجمع البحوث الاسلاميه، بی‌تا.
* '''السيرة النبويه،''' ابن هشام، عبدالملک بن هشام، به كوشش محمد محيي الدين، مصر، مكتبة محمد علي صبيح، 1383ق.
* '''الصافی،''' فیض کاشانی، محمد بن شاه‌مرتضی، بيروت، اعلمي، 1402ق.
* '''قاموس كتاب مقدس،''' مستر هاكس، تهران، اساطير، 1377ش.
* '''قصص الانبیاء'''، اسماعیل بن عمر ابن‌کثیر، بیروت، دار و مکتبة الهلال، ۲۰۰۳م.
* '''الکافی'''، کلینی، ابوجعفر محمد بن یعقوب، تهران، دار الکتب الاسلامیه، 1407‌ق.
* '''الكامل في التاريخ،''' ابن اثیر، علی بن محمد، بيروت، دار صادر، 1385ق.
* '''كتاب مقدس،''' ترجمه: فاضل خان همداني، ويليام گلن و هنري مرتن، تهران، اساطير، 1380ش.
* '''مجمع البيان،''' طبرسی، فضل بن حسن، به كوشش گروهي از علما، بيروت، اعلمي، 1415ق.
* '''مروج الذهب،''' مسعودی، علی بن حسین، به كوشش اسعد داغر، قم، دار الهجره، 1409ق.
* '''مفتاح الجنات في الأدعیة و الأعمال و الصلوات و الزیارات'''، محسن امین، بیروت، مؤسسة الأعلمي للمطبوعات، 2000م.
* '''«نقد شخصیت‌پردازی ساره در برابر هاجر و مهاجرت به حجاز»'''، رستگار، مریم؛ پیرهادی، علی؛ نقی‌پورفر، ولی اله، آموزه‌های قرآنی، شماره ۳۶، پاییز و زمستان 1401ش.
{{منابع}}
{{پایان}}