فضائل المدینة مفضل جندی (کتاب)
فضائل المدینة رساله‌ای حدیثی دربارهٔ فضایل، احکام و ویژگی‌های مدینه است که به مفضل بن محمد جَنَدی، محدث و قاری مکیِ قرن سوم و اوایل قرن چهارم هجری، نسبت داده می‌شود. این اثر از کهن‌ترین نوشته‌های مستقل دربارهٔ فضایل شهر پیامبر(ص) و مسجدالنبی به شمار می‌رود.
 | |
| پدید آورندگان | |
|---|---|
| نویسنده | مفضل بن محمد جَنَدی |
| به کوشش | محمد مطیع الحافظ؛ غزوة بدیر |
| تاریخ نگارش | سده سوم قمری |
| محتوا | |
| موضوع | فضائل مدینه |
| سبک | حدیث‌نگاری |
| زبان | عربی |
| نشر | |
| تعداد جلد | ۱ |
| تعداد صفحات | 72 |
| ناشر | دالفکر |
| ترجمه به | فارسی |
| نسخه الکترونیکی | ترجمه فارسی رساله در مجله میقات حج |
کتاب فضائل المدینة جندی، علاوه بر احادیث فضایل مدینه، موضوعات مرتبط با حرمت حرم مدینه، مکان‌های زیارتی و برخی احکام عبادی و اجتماعی این شهر را نیز دربرمی‌گیرد.
این رساله با تصحیح محمد مطیع الحافظ و غزوه بدیر در سال ۱۴۰۵ق از سوی دارالفکر دمشق در 72 صفحه منتشر شد. اصغر قائدان نیز متن رساله را به فارسی ترجمه کرده است.
اهمیت رساله ویرایش
فضائل المدینة رساله‌ای دربردارنده احادیث مربوط به فضایل شهر مدینه، مسجدالنبی و حرم قرار دادن مدینه است. این رساله از نظر قدمت، در شمار نخستین نوشته‌های مستقل دربارهٔ مدینه قرار دارد و پس از آثاری مانند تاریخ المدینه ابن شبه، از منابع کهن این موضوع محسوب می‌شود.
احادیث رساله در آثار بعدی مربوط به تاریخ و فضایل مدینه نیز بازتاب یافته است. ابن نجار و سمهودی، در تدوین آثار خود دربارهٔ مدینه، از روایت‌ها و گزارش‌های منابع پیشین بهره برده‌اند.[۱]
نویسنده ویرایش
مفضل بن محمد بن ابراهیم جَنَدی (منسوب به جَنَد در یمن)، از محدثان قرن سوم و چهارم هجری، و ساکن مکه بود. جندی در مکه به تدریس و نقل حدیث اشتغال داشت و در مسجد الحرام حلقهٔ درس برپا می‌کرد.[۲] او در سال ۳۰۸ قمری در مکه درگذشت.[۳]
جندی همچنین کتابی به نام فضائل مکة دارد و بخشی از نسخهٔ خطی این اثر با شمارهٔ ۳۳۰ در کتابخانهٔ ظاهریهٔ دمشق نگهداری می‌شود.[۴]
ویژگی‌ها و محتوای کتاب ویرایش
کتاب فضائل المدینة جندی، تنها مجموعه‌ای از احادیث فضایل مدینه نیست، بلکه موضوعات مرتبط با حرمت حرم مدینه، مکان‌های زیارتی و برخی احکام عبادی و اجتماعی این شهر را نیز دربرمی‌گیرد. موضوعات رساله شامل دعای پیامبر(ص) برای برکت و سلامت مدینه،[۵] فضایل کوه احد،[۶] اسامی مدینه، شفاعت رسول خدا،[۷] ، سکونت در مدینه،[۸] فضايل مسجدالنبی[۹] و مسجد قبا،[۱۰] تعیین حدود حرم مدینه،[۱۱] حرمت صید و قطع درختان،[۱۲] نام‌های مدینه و شفاعت برای درگذشتگان در این شهر است.
ساختار سندی ویرایش
متن رساله تشکیل شده از 78 روایت که با سند کامل ضبط شده است. بخشی از اسناد رساله از جندی به راویان پیشین، تابعین و صحابه می‌رسد. جندی روایت‌ها را غالباً با تعبیر «حدثنا» از مشایخ خود نقل می‌کند. گفته شده این شیوهٔ نقل، بر ارتباط روایی مستقیم او با استادانش و شنیدن حدیث از آنان دلالت دارد.[۱۳]
نسخه‌شناسی و چاپ ویرایش
نسخه‌ای که اساس تصحیح رساله قرار گرفته، در مجموعهٔ شمارهٔ ۷۱ کتابخانهٔ ظاهریهٔ دمشق نگهداری می‌شود. این نسخه در برگ‌های ۶۲ تا ۶۹ مجموعه قرار دارد و حدود چهارده صفحه است.[۱۴]
نسخه در سال ۵۴۸ق به خط عمر بن محمد قزوینی کتابت شده است. قزوینی از شاگردان ابن عساکر بود. در حاشیهٔ نسخه نیز احادیثی از سده‌های ششم تا هشتم هجری ثبت شده است؛ از جمله احادیثی از ابن عساکر، خدیجه بنت احمد بن عبدالدائم و برزالی.[۱۵]
این رساله با تصحیح محمد مطیع الحافظ و غزوه بدیر در سال ۱۴۰۵ق از سوی دارالفکر دمشق در 72 صفحه منتشر شد. اصغر قائدان نیز متن رساله را به فارسی ترجمه کرده است.[۱۶]
پانویس ویرایش
- ↑ «فضائل المدینه»، ص150
- ↑ الضعفاء الکبیر، ذیل ترجمهٔ مفضل بن محمد جندی.
- ↑ العبر فی خبر من غبر، ذیل حوادث سال ۳۰۸ق.
- ↑ حاجی خلیفه، کشف الظنون، ذیل «فضائل مکة».
- ↑ فضائل المدینه، ص18
- ↑ فضائل المدینه، ص21
- ↑ فضائل المدینه، ص30
- ↑ فضائل المدینه، ص32
- ↑ فضائل المدینه، ص34
- ↑ فضائل المدینه، ص42
- ↑ فضائل المدینه، ص43
- ↑ فضائل المدینه، ص45
- ↑ «فضایل مدینه»، ص150
- ↑ فضائل المدینه، مقدمه، ص9
- ↑ فضائل المدینه، مقدمه، ص10
- ↑ «فضایل مدینه»، میقات حج، شماره ۵
منابع ویرایش
- فضائل المدینه، مفضل بن محمد جندی، تحقیق محمد مطیع الحافظ و غزوه بدیر، دمشق، دارالفکر، 1407ق.
- «فضائل المدینه (جندی)»، ترجمه اصغر قائدان، فصلنامه میقات حج، سال دوم، شمارهٔ چهارم، تابستان ۱۳۷۲ش، صص ۳۴–۳۶.