صفویان: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| (۲ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۳۲: | خط ۳۲: | ||
در دوران صفویه، اختلافهای سیاسی ایران و عثمانی تأثیر زیادی بر حج ایرانیان داشت؛ زیرا مسیر حج از سرزمینهای تحت سلطه عثمانی میگذشت و در زمان جنگ با مشکلات و محدودیتهایی همراه میشد.<ref>اسناد و مکاتبات سیاسی ایران از سال ۱۰۱۵ تا ۱۰۳۸، ص۲۹؛ شاه طهماسب صفوی، ص۲۰۳ تا ص۲۰۷؛ از شیخ صفی تا شاه صفی، ص۲۱۳.</ref> در برخی سالها حج به دلایل سیاسی تعطیل شد؛ از جمله در سال ۱۰۴۷ق که به فرمان سلطان عثمانی مراد چهارم ایرانیان از مکه اخراج و چند سال از حج بازداشته شدند.<ref>منائح الکرم، ج۴، ص۱۸۱ و ص۱۸۲.</ref> همچنین گفته شده که [[شاه عباس اول|شاه عباس صفوی]] برای جلوگیری از خروج پول به سرزمین دشمن، مدتی سفر حج را ممنوع کرد.<ref>سفرنامه کروسینسکی، ص25؛ تاریخ منتظم ناصری، ج2، ص1037.</ref>با این حال، در دورههای صلح میان ایران و عثمانی، حج ایرانیان با آزادی بیشتری انجام میشد و گزارشهایی از سفرهای فراوان ایرانیان، از جمله بزرگان دولت صفوی و دانشوران شیعه، و حتی اقامت برخی از آنان در مکه و مدینه وجود دارد.<ref>منائح الکرم، ج۵، ص۲۵۶ و ص۲۶۵.</ref> | در دوران صفویه، اختلافهای سیاسی ایران و عثمانی تأثیر زیادی بر حج ایرانیان داشت؛ زیرا مسیر حج از سرزمینهای تحت سلطه عثمانی میگذشت و در زمان جنگ با مشکلات و محدودیتهایی همراه میشد.<ref>اسناد و مکاتبات سیاسی ایران از سال ۱۰۱۵ تا ۱۰۳۸، ص۲۹؛ شاه طهماسب صفوی، ص۲۰۳ تا ص۲۰۷؛ از شیخ صفی تا شاه صفی، ص۲۱۳.</ref> در برخی سالها حج به دلایل سیاسی تعطیل شد؛ از جمله در سال ۱۰۴۷ق که به فرمان سلطان عثمانی مراد چهارم ایرانیان از مکه اخراج و چند سال از حج بازداشته شدند.<ref>منائح الکرم، ج۴، ص۱۸۱ و ص۱۸۲.</ref> همچنین گفته شده که [[شاه عباس اول|شاه عباس صفوی]] برای جلوگیری از خروج پول به سرزمین دشمن، مدتی سفر حج را ممنوع کرد.<ref>سفرنامه کروسینسکی، ص25؛ تاریخ منتظم ناصری، ج2، ص1037.</ref>با این حال، در دورههای صلح میان ایران و عثمانی، حج ایرانیان با آزادی بیشتری انجام میشد و گزارشهایی از سفرهای فراوان ایرانیان، از جمله بزرگان دولت صفوی و دانشوران شیعه، و حتی اقامت برخی از آنان در مکه و مدینه وجود دارد.<ref>منائح الکرم، ج۵، ص۲۵۶ و ص۲۶۵.</ref> | ||
== رابطه صفویان با حاکمان | == رابطه صفویان با حاکمان مکه == | ||
اختلاف صفویان و دولت عثمانی، به شایعات ضد ایرانی و احساسات ضد شیعی در مکه دامن زد.<ref>الاعلام باعلام بیت الله الحرام، ص۲۷۷ تا ص۲۸۱.</ref> درباره رابطه دولت صفوی با حاکمان مکه نیز گزارشهای گوناگون در دست است. خبر اعلام جشن و پایکوبی شریف مکه به مناسبت پیروزی سلطان عثمانی بر شاه تهماسب صفوی (۹۴۱ و ۹۴۲ق) در منابع آمده است.<ref>نیل المنی، ج۲، ص۵۸۲ و ص۶۰۹.</ref> اما گزارشهایی نیز در زمینه ارتباط خوب دولت صفوی با اشراف مکه یافت میشود. نامهای که شاه عباس دوم (حک: ۱۰۵۲–۱۰۷۷ق) به شریف مکه نوشته و در آن به بهبود روابط خود با اشراف مکه اشاره کرده، نشانهای از این روابط است.<ref>مقالات تاریخی، دفتر۱۱، ص۷۰ و ص۷۱.</ref> نیز گزارش پذیرایی شایان توجه شریف مکه از بزرگان حکومت صفوی حاضر در کاروان حج ایرانی در سال ۱۱۱۱ق. بدبینی و ناخرسندی شماری از تاریخنگاران سنی را برانگیخته است.<ref>منائح الکرم، ج۵، ص۲۵۵ و ص۲۵۶.</ref> | اختلاف صفویان و دولت عثمانی، به شایعات ضد ایرانی و احساسات ضد شیعی در مکه دامن زد.<ref>الاعلام باعلام بیت الله الحرام، ص۲۷۷ تا ص۲۸۱.</ref> درباره رابطه دولت صفوی با حاکمان مکه نیز گزارشهای گوناگون در دست است. خبر اعلام جشن و پایکوبی شریف مکه به مناسبت پیروزی سلطان عثمانی بر شاه تهماسب صفوی (۹۴۱ و ۹۴۲ق) در منابع آمده است.<ref>نیل المنی، ج۲، ص۵۸۲ و ص۶۰۹.</ref> اما گزارشهایی نیز در زمینه ارتباط خوب دولت صفوی با اشراف مکه یافت میشود. نامهای که شاه عباس دوم (حک: ۱۰۵۲–۱۰۷۷ق) به شریف مکه نوشته و در آن به بهبود روابط خود با اشراف مکه اشاره کرده، نشانهای از این روابط است.<ref>مقالات تاریخی، دفتر۱۱، ص۷۰ و ص۷۱.</ref> نیز گزارش پذیرایی شایان توجه شریف مکه از بزرگان حکومت صفوی حاضر در کاروان حج ایرانی در سال ۱۱۱۱ق. بدبینی و ناخرسندی شماری از تاریخنگاران سنی را برانگیخته است.<ref>منائح الکرم، ج۵، ص۲۵۵ و ص۲۵۶.</ref> | ||
| خط ۳۹: | خط ۳۹: | ||
== موقوفات == | == موقوفات == | ||
در دوره صفویه تحول بزرگی در موضوع وقف رخ داد. به طور مثال شاه عباس در سال ۱۰۱۶ق، کل املاک خاصه خود را به چهارده قسمت تقسیم و بر چهارده معصوم(ع) وقف نمود و پادشاهان بعد خود را به تولیت این موقوفات معین نمود.<ref>سیاست و اقتصاد عصر صفوی، ص۷۴.</ref> | در دوره صفویه تحول بزرگی در موضوع وقف رخ داد. به طور مثال [[شاه عباس اول|شاه عباس]] در سال ۱۰۱۶ق، کل املاک خاصه خود را به چهارده قسمت تقسیم و بر چهارده معصوم(ع) وقف نمود و پادشاهان بعد خود را به تولیت این موقوفات معین نمود.<ref>سیاست و اقتصاد عصر صفوی، ص۷۴.</ref> | ||
== جشنهای مذهبی == | |||
بخشی از آیینهای دوره صفوی مربوط به مراسم شادمانههای دینی و مذهبی بود. جشنهای عمومی مسلمانان مانند [[عید فطر]] و [[عید قربان]]، به شکل فراگیر و با حضور مستقیم شاه برگزار میشد. به نظر میرسد، وجود رقابتهای سیاسی و دینی صفویه با عثمانیها نیز عامل مؤثری بود بر اینکه شاهان صفوی با تبلیغات فراوان و با سروصدای زیاد، این جشنها را برگزار نمایند. گفته شده شاهان صفوی توجه ویژهای بر این جشنها داشتند. در کنار آن، جشنهای خاص مذهبی نظیر [[عید غدیر|غدیر خم]] و ولادت امامان شیعه با برگزاری مولودی و آیینهای شادمانه در بستر اجتماع، حضور قابل توجهی داشتهاند و به نظر میرسد، خود شاهان نیز بر برگزاری این گونه از جشنها اصرار داشتهاند.<ref>«جستاری در جشنهای دینی و مذهبی در ایران عصر صفویه»، ص۲۶۲.</ref> | |||
== سفرهای زیارتی شاهان صفوی == | == سفرهای زیارتی شاهان صفوی == | ||
| خط ۷۴: | خط ۷۷: | ||
* '''تبریز در گذر تاریخ'''، عزتپور، عدالت، مجله کتاب ماه، تاریخ و جغرافیا، شماره ۱۵۰، ۱۳۹۰ش. | * '''تبریز در گذر تاریخ'''، عزتپور، عدالت، مجله کتاب ماه، تاریخ و جغرافیا، شماره ۱۵۰، ۱۳۹۰ش. | ||
* '''جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان'''، محمدی، رمضان، و محمدباقر خزائیلی، پژوهشکده حج و زیارت، بیتا. | * '''جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان'''، محمدی، رمضان، و محمدباقر خزائیلی، پژوهشکده حج و زیارت، بیتا. | ||
* '''«جستاری در جشنهای دینی و مذهبی در ایران عصر صفویه»'''، متولی، عبدالله، بیگی، محمدحسن، صبوریفر، فرهاد، تاریخ اسلام، شماره ۸۹، ۱۴۰۱ش. | |||
* '''ذیل تاریخ عالمآرای عباسی'''، ترکمان، اسکندربیک، تصحیح سهیلی خوانساری، تهران، اسلامیه، ۱۳۷۱ش. | * '''ذیل تاریخ عالمآرای عباسی'''، ترکمان، اسکندربیک، تصحیح سهیلی خوانساری، تهران، اسلامیه، ۱۳۷۱ش. | ||
* '''''سفرنامه'' تاورنیه'''، تاورنیه، ژان باتیست، ترجمه ابوتراب نوری، تهران، کتابخانه سنایی، ۱۳۳۶ش. | * '''''سفرنامه'' تاورنیه'''، تاورنیه، ژان باتیست، ترجمه ابوتراب نوری، تهران، کتابخانه سنایی، ۱۳۳۶ش. | ||