مسجد النبی: تفاوت میان نسخه‌ها

  | بخش‌های از میان رفته = مناره سلیمانیه • مناره مجیدیه

مسجدالنبی بعد از [[هجرت|هجرت پیامبر به مدینه]] ساخته شد. ساختن مسجد سبب شد تا جمعیت زیادی از مهاجران و حتی ساکنان محلات دیگر، در اطراف مسجد خانه‌هایی بنا کنند. به دنبال این امر بود که شهر در اطراف مسجد شکل گرفت.

یکی از مکان‌های مقدسِ مسجد، محل منبر رسول خدا(ص) است. پیامبر خدا(ص)، در آغاز با تکیه بر درخت خرمایی خطبه می‌خواند. در سال هفتم هجرت بود که منبری چوبین ساختند. این منبرِ سه پله‌ای تا زمان حکومت معاویه مورد استفاده بود. بعدا شش پلّه بر همان منبر ساخته شد که مجموعاً نُه پلّه شد. این منبر بر اثر گذشت زمان از میان رفت و قسمتی از آن در قرن ششم به عنوان تبرّک مورد استفاده قرار می‌گرفت.

علاوه بر [[محراب پیامبر]]، چندین محراب دیگر نیز در مسجدالنبی وجود دارد. [[محراب عثمانی]] که منسوب به [[عثمان بن عفان|عثمان]] خلیفه سوم است و در دیوار جنوبی مسجد واقع شده است<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A9_%D9%88_%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D9%81_%D8%B9%D8%A8%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE.pdf&page=89 عمارة و توسعه المسجد النبوی الشریف عبرالتاریخ، ص 89]</ref>. [[محراب سلیمانی]] منسوب به [[بازسازی مسجدالنبی (سلیمان قانونی)|سلطان سلیمان]] عثمانی  که به [[محراب سلیمانی|محراب حنفی]] نیز معروف است. این محراب در سمت مغرب محراب رسول خدا(ص) قرار دارد.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%85%D8%B1%D8%A2%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D9%85%DB%8C%D9%86_%D8%AC%DB%B3-%DB%B4.pdf&page=609 موسوعه مرآه الحرمین ،ج 4 ص 609] ؛ اتحاف المؤمنین ، ص 82 ؛مدینه شناسی ،ج 1 ص168 .</ref> [[محراب تهجّد]] نیز، در انتهای دیوار شمالیِ ضریح پیامبر(ص) قرار دارد که رسول‌خدا(ص) در برخی از شب‌ها نماز شب را در آنجا اقامه می‌کردند.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 302-303</ref> علاوه بر این محرابی هم در پشت «[[دکه اغوات|دکّة الآغوات]]» وجود داشته است.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A9_%D9%88_%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D9%81_%D8%B9%D8%A8%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE.pdf&page=61 عمارة و توسعه المسجد النبوی، ص 61]</ref>

در گذشته، در زاویه شرقی حیاتِ اول مسجد، چندین درخت نخل بوده است. ابن‌جبیر در قرن ششم هجری از پانزده عدد نخل در صحن مسجد یاد کرده است. بعدها یک درخت سدر و نیز درختی به نام حمره در کنار نخل‌ها کاشته شده است. گویا بعدها به دلیل نزدیکی آن به محراب تهجّد و خانه حضرت زهرا(س) آن را «حدیقةالزهراء» می‌نامیده‌اند. تصویر این درختان در نگاره‌های قدیمی برجای مانده است.<ref>آثار اسلامی مکه و مدینه، ص 230-232</ref>

سکویی در مسجدالنبی بود که مسلمانان بی‌خانه، مهاجر و غریب صدر [[اسلام]]، آن‌جا می‌خوابیدند و برای [[نماز]] به مسجد می‌آمدند. اکنون در ضلع شمالی مسجد النبی(ص) و بیرون از ضریح [[حضرت محمد(ص)]] قرار داشته و [[زائر|زائران]] برای نشستن و تلاوت [[قرآن]] از آن استفاده می‌کنند.<ref name=":0">فرهنگامه زیارت، فصلنامه فرهنگ زیارت، شماره ۱۴، ص28؛ فرهنگ فارسی عمید، ذیل واژه صفه.</ref>

== گنبد ==

در زمان [[بازسازی مسجدالنبی (ممالیک بحری)|سيف الدين قلاوون]] (678-689) به سال 678 قمری برای اولین بار بر مقبره نبوی [[گنبد]] قرار گرفت. از این گنبد با نام [[قبه البیضاء]] نیز یاد شده است. این گنبد، همان گنبد اصلی [[مسجد النبی|مسجدالنبی]] است که در دوره‌های بعد تکامل یافته‌است.<ref>عماره المسجد النبوی، ص 237</ref>در بازسازی دوره [[بازسازی مسجدالنبی (قایتبای)|قایتبای]]، در 881قمری به‌جای سقف چوبی، گنبد داخلی ساخته شد<ref>مدینه منوره، ص 103</ref>بعدا در زمان قایتبای گنبد بزرگی موازی [[حجره شریفه]]، ساخته شد. این گنبد از آجر ساخته  و جایگزین [[قبه الزرقاء]] شد.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%B3%D9%85%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B2.pdf&page=421 وفاءالوفا، ج2،ص 421]</ref>در زمان [[بازسازی مسجدالنبی (محمود دوم عثمانی)|محمود دوم عثمانی]]، گنبد جدیدی از سرب بنا شد و به رنگ سبز نقاشی شد. این کار در سال 1228 قمری انجام گرفت <ref>تعمیر و توسعه مسجد شریف نبوی در طول تاریخ، ص 155</ref><ref>مدینه منوره، ص 113</ref>

نخستین مناره‌های مسجدالنبی در زمان خلافت [[ولید بن عبدالملک]] و به دست [[عمر بن عبدالعزیز]]، والی مدینه، در چهار گوشه مسجد ساخته شد: جنوب شرقی، شمال شرقی، جنوب غربی و شمال غربی. این مناره‌ها تا [[آتش‌سوزی اول در مسجدالنبی|آتش‌سوزی سال ۶۵۴ق]] برپا بودند. پس از آن، در دوره ممالیک، نخست مناره جنوب شرقی (رئیسیه) و سپس مناره شمال شرقی (سنجاریه) در فاصله ۶۵۴ تا ۷۰۶ق بازسازی شدند؛ همچنین مناره شمال غربی (خشبیه) و مناره جنوب غربی (باب‌السلام) نیز در دوره [[محمد بن قلاوون]] ساخته شدند. در دوره [[عثمانی]]، سلطان [[سلیمان قانونی]] مناره شمال شرقی را بازسازی کرد که سلیمانیه نام گرفت، و سلطان عبدالمجید اول نیز مناره شمال غربی را از نو ساخت که به مجیدیه مشهور شد. در دوره [[آل سعود|سعودی]]، ملک عبدالعزیز مناره باب‌الرحمه را تخریب کرد و به جای مناره‌های سلیمانیه و مجیدیه، مناره‌های جدیدی ساخت. در دوره ملک فهد نیز مسجدالنبی دارای ۱۰ مناره بود.