قرمطیان: تفاوت میان نسخه‌ها
صفحه‌ای تازه حاوی «قرمطیان، شاخه‌ای منشعب از نخستین جریان‌های اسماعیلیه در سده‌های سوم و چهارم هجری بودند که با تکیه بر مهدویت محمد بن اسماعیل و رویکردهای باطنی، دست به شورش‌های گسترده نظامی علیه دستگاه خلافت عباسی زدند.<ref>اشعری، المقالات و الفرق،...» ایجاد کرد |
|||
| (۸ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
[[قرمطیان]]، شاخه‌ای منشعب از نخستین جریان‌های [[اسماعیلیه]] در سده‌های سوم و چهارم هجری بودند که با تکیه بر مهدویت [[محمد بن اسماعیل]] و رویکردهای باطنی، دست به شورش‌های گسترده نظامی علیه دستگاه [[خلافت عباسی]] زدند.<ref>اشعری، المقالات و الفرق، ص۸۳؛ نوبختی، فرق الشیعة، ص۱۰۴.</ref> این فرقه به سبب یورش‌های مکرر به کاروان‌های حاجیان و به‌ویژه هجوم به [[مسجدالحرام]] در سال ۳۱۷ق، کشتار حاجیان و ربودن حجرالاسود، تأثیری عمیق بر تاریخ [[حج]] و [[حرمین]] شریفین گذاشتند. | {{در دست ویرایش|ماه=[[مهر]]|روز=[[۱۲]]|سال=[[۱۴۰۵]]|کاربر=Salar2 }} | ||
[[رده:مقاله‌های در حال ویرایش]] | |||
[[قرمطیان]]، شاخه‌ای منشعب از نخستین جریان‌های [[اسماعیلیه]] در سده‌های سوم و چهارم هجری بودند که با تکیه بر مهدویت [[محمد بن اسماعیل]] و رویکردهای باطنی، دست به شورش‌های گسترده نظامی علیه دستگاه [[خلافت عباسی]] زدند.<ref>اشعری، المقالات و الفرق، ص۸۳؛ نوبختی، فرق الشیعة، ص۱۰۴.</ref> این فرقه به سبب یورش‌های مکرر به کاروان‌های حاجیان و به‌ویژه هجوم به [[مسجدالحرام]] در سال ۳۱۷ق، کشتار حاجیان و ربودن حجرالاسود، تأثیری عمیق بر تاریخ [[حج]] و [[حرمین]] شریفین گذاشتند. | |||
== خاستگاه و وجه تسمیه == | == خاستگاه و وجه تسمیه == | ||
بنیان‌گذار این جنبش، «حمدان بن اشعث» معروف به «قرمط» بود که پس از مرگ [[محمد بن اسماعیل]] و در پی فعالیت‌های نخستین دعوت اسماعیلیه در سواد [[کوفه]] پدیدار شد.<ref> | بنیان‌گذار این جنبش، «حمدان بن اشعث» معروف به «قرمط» بود که پس از مرگ [[محمد بن اسماعیل]] و در پی فعالیت‌های نخستین دعوت اسماعیلیه در سواد [[کوفه]] پدیدار شد.<ref>اسماعیلیان در تاریخ، ص۸۰</ref> در ریشه‌شناسی واژه «قرمط» احتمالاتی نظیر کوتاهی قد<ref>الفهرست ابن ندیم، ص279</ref> و گام‌ها<ref>الفرق بین الفرق، ص282</ref>، ریزنویسی در خط،<ref>لسان العرب، ج۷ِ ص 377</ref> اصل آرامی کلمه به معنای قوت بینایی<ref>فرهنگ فرق اسلامی، ص359</ref> و اصل سریانی کلمه به معنای کشاورز<ref>اسلام در ایران، ص298</ref> مطرح شده است. | ||
== باورها == | == باورها == | ||
بر پایه گزارش‌های ملل و نحل، قرامطه به امامت، مهدویت و غیبت محمد بن اسماعیل بن جعفر اعتقاد داشتند و برای او و امامان پیشین مرتبه رسالت قائل بودند.<ref>نوبختی، فرق الشیعة، ص۱۰۴؛ اشعری، مقالات الاسلامیین، ج۱، ص۹۸.</ref> در برخی منابع ملل و نحل، دیدگاه‌های الهیاتی آمیخته با فلسفه و اسقاط تکالیف شرعی (نظیر نفی وجوب نماز و حج) و حلال شمردن خون و مال مخالفان به آنان نسبت داده شده است.<ref> | بر پایه گزارش‌های ملل و نحل، قرامطه به امامت، مهدویت و غیبت محمد بن اسماعیل بن جعفر اعتقاد داشتند و برای او و امامان پیشین مرتبه رسالت قائل بودند.<ref>نوبختی، فرق الشیعة، ص۱۰۴؛ اشعری، مقالات الاسلامیین، ج۱، ص۹۸.</ref> در برخی منابع ملل و نحل، دیدگاه‌های الهیاتی آمیخته با فلسفه<ref>شهرستانی، الملل و النحل، ج۱، ص۱۹۴؛</ref> و اسقاط تکالیف شرعی (نظیر نفی وجوب نماز و حج) و حلال شمردن خون و مال مخالفان به آنان نسبت داده شده است.<ref>ملطی، التنبیه و الرد، ص۲۰–۲۱.</ref> | ||
== تشکیل دولت در بحرین و احساء == | == تشکیل دولت در بحرین و احساء == | ||
در سال ۲۸۶ق، «ابوسعید جنابی» با حمایت رهبران قرمطی به بحرین و قطیف رفت و دولتی محلی و قدرتمند پایه‌گذاری کرد. پس از قتل او، پسرش «ابوطاهر سلیمان جنابی» قدرت را به دست گرفت و حوزه نفوذ خود را با تاخت‌وتاز به [[بصره]]، [[کوفه]] و سایر قلمروهای عباسی توسعه داد. | در سال ۲۸۶ق، «ابوسعید جنابی» با حمایت رهبران قرمطی به بحرین و قطیف رفت و دولتی محلی و قدرتمند پایه‌گذاری کرد.<ref>تاریخ طبری، ج۵، ص 286</ref> پس از قتل او، پسرش «ابوطاهر سلیمان جنابی» قدرت را به دست گرفت و حوزه نفوذ خود را با تاخت‌وتاز به [[بصره]]، [[کوفه]] و سایر قلمروهای عباسی توسعه داد.<ref>کامل ابن اثیر، ج۵، ص 187</ref> او شهر هجر را پاییتخت خود قرار داد که گفته شده پاییتخت بحرین قدیم بود.<ref>یاقوت حموی، ج۵، ص 393</ref> | ||
== ناامنی راه‌های حج == | == ناامنی راه‌های حج == | ||
| خط ۲۳: | خط ۲۶: | ||
== بازگرداندن حجرالاسود == | == بازگرداندن حجرالاسود == | ||
[[حجرالاسود]] به مدت ۲۲ سال در [[احساء]] ماند و پیشنهادهای مالی گزاف [[عباسیان|خلفای عباسی]] برای استرداد آن کارگر نیفتاد.<ref>ابن کثیر، البدایة و النهایة، ج۱۱، ص۲۳۷.</ref> سرانجام در سال ۳۳۹ق، قرامطه سنگ را به مکه بازگرداندند؛ ابتدا آن را در جامع کوفه نصب کرده و سپس توسط فردی از آل سنبر به مکه آورده و در دیوار کعبه در جای نخستین خود کار گذاشتند.<ref>ثابت بن سنان، تاریخ اخبار القرامطة، ص۵۷؛ ابن فهد، إتحاف الوری، ج۲، ص۳۹۵.</ref> | [[حجرالاسود]] به مدت ۲۲ سال در [[احساء]] ماند و پیشنهادهای مالی گزاف [[عباسیان|خلفای عباسی]] برای استرداد آن کارگر نیفتاد.<ref>ابن کثیر، البدایة و النهایة، ج۱۱، ص۲۳۷.</ref> سرانجام در سال ۳۳۹ق، قرامطه سنگ را به مکه بازگرداندند؛ ابتدا آن را در جامع کوفه نصب کرده<ref>البدایه و النهایه، ج۱۱، ص237</ref> و سپس توسط فردی از آل سنبر به مکه آورده و در دیوار کعبه در جای نخستین خود کار گذاشتند.<ref>ثابت بن سنان، تاریخ اخبار القرامطة، ص۵۷؛ ابن فهد، إتحاف الوری، ج۲، ص۳۹۵.</ref> | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
| خط ۳۰: | خط ۳۳: | ||
== منابع == | == منابع == | ||
{{منابع}} | |||
* ابن اثیر، علی بن محمد، الکامل فی التاریخ، بیروت، دار صادر. | * ابن اثیر، علی بن محمد، الکامل فی التاریخ، بیروت، دار صادر. | ||
* ابن حوقل، محمد بن حوقل، صورة الارض، بیروت، دار صادر. | * ابن حوقل، محمد بن حوقل، صورة الارض، بیروت، دار صادر. | ||
| خط ۴۹: | خط ۵۲: | ||
* نوبختی، حسن بن موسی، فرق الشیعة، نجف، المکتبة المرتضویة. | * نوبختی، حسن بن موسی، فرق الشیعة، نجف، المکتبة المرتضویة. | ||
{{پایان}} | {{پایان}} | ||
[[رده:خاندان‌های تاثیرگذار در حرمین]] | |||
[[رده:خاندان‌های حکومت‌گر در جزیرة العرب]] | |||
[[رده:وقایع مرتبط با حجاز]] | |||