کاربر:Mo.ali.rezapour/صفحه تمرین۱: تفاوت میان نسخه‌ها

بدون خلاصۀ ویرایش
(۲۴۰ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
'''اماکن منسوب به امام علی(ع) در عراق''' ...
'''زیارت آل‌یاسین''' از زیارتنامه‌های [[امام زمان(عج)]] است. این دعا اولین بار در قرن ششم در کتاب المزار ابن المشهدی و [[الاحتجاج]] مرحوم طبرسی آمده است. در بررسی سندی این زیارتنامه، راویان آن ضعیف دانسته شده؛ اما در سیره بسیاری از عالمان به آن توجه شده است.


== حضور امام علی(ع) در عراق ==
سلام بر حضرت مهدی(عج) و برشمردن اوصاف ایشان، و گواهی دادن به حجیت [[اهل بیت|دوازده امام]] و همچنین شهادت به یکتایی خداوند، و رسالت [[پیامبر(ص)]] از مهمترین مضامین این زیارت شمرده می‌شود.
کشور عراق با خاطره حضور پنج ساله امام علی(ع) به عنوان خلیفه مسلمانان گره خورده است. [[آستان مقدس امام علی(ع)|آستان مقدس علوی]] در نجف اشرف، از مهم‌ترین اماکن مقدس اسلامی در عراق است و دیگر جایگاه‌های مرتبط با دوره خلافت امام علی(ع) در [[مسجد کوفه]] و پیرامون آن، تا به امروز مورد توجه زائران و دوستداران ایشان قرار دارد. با این حال، در عراق زیارتگاه‌ها و جایگاه‌های دیگری منسوب به امام علی(ع) وجود دارد که از شهرت کمتری برخوردار است. در شهرها و مناطق مختلف عراق، یادمان‌های متعددی برای امام علی(ع) وجود دارد که بسیاری از آنها در ارتباط با سیره تاریخی امام (ع) و حوادث سیاسی مرتبط با دوره خلافت ایشان شکل گرفته است و برخی از آنها نیز بر حضور آن حضرت در حافظه جمعی اهالی عراق در دوره‌های تاریخی مختلف دلالت دارد.<ref>«یادمان‌های امام علی علیه السلام در خاک عراق»، ص۷۳.</ref>


== حرم امام علی(ع) ==
== معرفی و جایگاه ==
{{اصلی|آستان مقدس امام علی(ع)}}
زیارت آل‌یاسین از زیارت‌های [[امام زمان(عج)]] است. این زیارت به درخواست شیعیان از [[ناحیه مقدسه]] (یکی از القاب امام مهدی(ع) در دوران غیبت صغری) صادر شده است و عالمان و بزرگان به آن توجه داشته‌اند.<ref>«شناختنامه زیارت آل‌یاسین»، ص۳۳.</ref> این زیارت به تصریح برخی از علما، جامع و کامل و بهترین زیارت آن حضرت است و در همه اوقات می‌شود آن را خواند.<ref>بحارالانوار، ج۵۳، ص۱۷۱؛ فرهنگ‌نامه مهدویت، ص۲۵۲.</ref> بسیاری از شیعیان به خواندن این زیارت مداومت دارند و برای خواندن آن به‌طور گروهی در شهرهای گوناگون شیعه‌نشین جلسات خاصی برگزار می‌شود.<ref>فرهنگ‌نامه مهدویت، ص۲۵۲.</ref>
آستان مقدس امام علی محل دفن حضرت علی(ع) در [[نجف|شهر نجف]] است. حرم دارای صحن و رواق‌های متعدد است و مساجد و مقام‌هایی در آن و جوارش وجود دارد.<ref>زیارتگاه‌های عراق، ص۲۹ تا ص۵۳. </ref>


== مسجد کوفه ==
این زیارت به درخواست شیعیان دربارهٔ شیوهٔ ملاقات امام زمان(عج) از سوی آن حضرت، در توقیع (نامه‌ها و نوشته‌های ائمه) به محمد بن عبداللّه حمیری صادر شده است. این زیارت از نظر شکل ظاهری و همچنین محتوا با سایر زیارات اهل‌بیت(ع) قرابت دارد، و همین نکته به اعتبار آن می‌افزاید.<ref>«شناختنامه زیارت آل‌یاسین»، ص۵۱.</ref>
{{اصلی|مسجد کوفه}}
مسجد کوفه، از قدیمی‌ترین مساجد تاریخی جهان اسلام است. در سال ۳۶ق، با حضور امام علی(ع) در این مسجد، بر اهمیت آن افزوده گردید. حضرت علی(ع) در این مسجد نماز و خطبه می‌خوانده و برخی از امور کشورداری، مانند قضاوت، را در آنجا انجام می‌داد. محراب مسجد کوفه، محل ضربت خوردن [[امام علی(ع)]] در سال 40ق است.<ref>زیارتگاه‌های عراق، ص۹۵ تا ص۱۰۵.</ref>


== مسجد عتیقه یا مسجد براثا، بغداد ==
از آنجا که این زیارت با سلام بر آل یاسین آغاز می‌شود، امروزه به این نام معروف است.<ref>«شناختنامه زیارت آل‌یاسین»، ص۳۹.</ref> این زیارت، با بیست و سه سلام آغاز شده است: سلام اول به آل یاسین و سلام‌های بعد، هریک خطاب به حضرت مهدی(ع) با القاب و عناوین خاص آن حضرت می‌باشد. سپس با اظهار و اقرار به اصول اعتقادی صحیح و گواه گرفتن امام بر آن‌ها و تجدید عهد وفاداری برای اولیای دین، زیارت به پایان می‌رسد.<ref>فرهنگ‌نامه مهدویت، ص۲۵۲.</ref>
از زیارتگاه‌های مشهور مرتبط با امام علی در عراق، زیارتگاهی است که در متون تاریخی از آن با نام «مشهد العتیقه» یاد شده است. این زیارتگاه در جنوب شرقی کاظمین، سمت غربی رود دجله قرار دارد و وجه تسمیه‌اش، وقوع آن در محله یا بازاری به نام «عتیقه» است.<ref>معجم البلدان، ج۳، ص۲۸۵.</ref> خطیب بغدادی در این باره می‌نویسد: «در بازار عتیقه، مسجدی وجود دارد که شیعیان به آن توجه دارند و آنجا را زیارت می‌کنند و بزرگ می‌دارند و گمان می‌کنند که امیر مؤمنان علی بن ابی طالب، در آنجا اقامه نماز کرده است».<ref>تاریخ بغداد (تاریخ مدینة السلام)، ج۱، ص۴۰۴.</ref> این زیارتگاه در دوره‌هایی، محل فعالیت‌های علمی شیعیان بغداد بوده است.<ref>رجال النجاشی، ص۲۵۹ و ص۳۸۳.</ref>


در شماری از منابع سده‌های میانی نیز به این زیارتگاه اشاره شده است. گویا اشاره ابن شهرآشوب مازندرانی (م. ۵۸۸ق) به «مسجد السوط» در بازار عتیقه بغداد، ناظر به همین زیارتگاه است.<ref>مناقب آل ابی طالب، ج۲، ص۲۲۷.</ref> یاقوت حموی نیز ذیل مدخل «سونایا»، به مشهد (زیارتگاه) امام علی در محله عتیقه اشاره کرده<ref>معجم البلدان، ج۳، ص۲۸۵.</ref> و ذیل مدخل «براثا» نوشته است که طبق قولی امام علی به حمامی در براثا، و طبق قول دیگری به حمامی در محله عتیقه وارد شد.<ref>معجم البلدان، ج۱، ص۳۶۳.</ref>
== واژه‌شناسی آل‌یاسین ==
عبارت ال یاسین نه تنها معانی متفاوتی دارد بلکه قرائت صحیح آن نیز موضوع اختلاف است.<ref>«قرائات مختلف از تعبیر «ال یاسین» در آیه ۱۳- سوره صافات و تفاسیر مبتنی بر هر یک از این خوانش‌ها»، ص۱۲۳.</ref> روایات زیادی وارد شده مبنی بر اینکه «یس» نام [[پیامبر(ص)]] است و [[اهل بیت|اهل‌بیت(ع)]] ایشان آل یاسین هستند.<ref>«شناختنامه زیارت آل‌یاسین»، ص۴۱.</ref> [[امام صادق(ع)]] از [[امام علی(ع)]] نقل می‌کند که یاسین، محمد است و ما آل‌یاسین هستیم.<ref>تفسیر صافی، ج۴، ص۲۸۲.</ref> همچنین گفته شده آل یاسین در واقع اِل‌یاسین بوده که تلفظی دیگر از اِلیاس است و در آیه ۱۳۰ سوره صافات نیز آمده است.<ref>جامع البیان، ج۲۳، ص۶۱.</ref> و نیز آمده است که یاسین نام سوره یا قرآن است و آل‌یاسین اهل قرآن و مؤمنان به آن هستند.<ref>مجمع البیان، ج۵، ص۸۲؛</ref>


== مشهد الشمس در حلّه ==
== منبع‌شناسی ==
از مشهورترین یادمان‌های منسوب به امام علی در عراق، زیارتگاه تاریخی موسوم به «مشهد الشمس» است که امروزه در حاشیه شهر حلّه قرار دارد. این زیارتگاه که به مسجد یا زیارتگاه «ردّ شمس» نیز شناخته می‌شود، در باور شیعیان در محل معجزه دوم ردّ شمس ساخته شده است؛ جایی که خورشید پس از غروب، به صورت معجزه آسا برای امام علی به آسمان بازگردانده شد.<ref>«یادمان‌های امام علی علیه السلام در خاک عراق»، ص۷۶.</ref> البته در منابع تاریخی و روایی شیعه، درباره زمان و محل دقیق وقوع این معجزه، اختلاف نظر وجود دارد.<ref>«بررسی اعتبار معجزه گاه‌های منسوب به امام علی در عراق»، ص۳۳–۳۸.</ref>
زیارت آل‌یاسین در منابع شیعی سده ششم و پس از آن انعکاس یافته است.<ref>«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۱۱</ref> [[کتاب المزار (ابن مشهدی)|کتاب المزار]] اثر ابن المشهدی و [[الاحتجاج|کتاب الاحتجاج]] اثر [[طبرسی]] کهن‌ترین منابع آن هستند.<ref>المزار الکبیر، ص۵۶۷؛ الإحتجاج، ج۴، ص۳۴۲.</ref> کتاب الاحتجاج این زیارت را بی‌سند و مختصر آورده در حالی که المزار آن را با سه سند و متنی مفصل‌تر، ذکر کرده و آن را به نقل از [[محمد بن عثمان عمری]] نائب دوم [[امام زمان(عج)]]<nowiki/>آورده است.<ref>المزار الکبیر، ص۵۶۷؛ الإحتجاج، ج۴، ص۳۴۲.</ref>


درباره تاریخ ساخت اولیه زیارتگاه مشهد الشمس حلّه، اطلاع دقیقی در دست نیست؛ اما ظاهراً اشاره ابن شهرآشوب (م. ۵۸۸ق) به وجود مشهد الشمس در روستای «صاعدیه»، از توابع بابل،<ref>مناقب آل ابی طالب، ج۲، ص۳۵۵.</ref> قدیمی‌ترین اشاره تاریخی به این زیارتگاه است. در همین دوره، علی بن ابی بکر هروی (م. ۶۱۱ق) نیز به این زیارتگاه اشاره کرده است.<ref>الاشارات الی معرفة الزیارات، ص۷۶.</ref>
در سده هفتم [[سید ابن طاووس]] زیارت آل‌یاسین را به نقل از ابوجعفر حِمیری می‌آورد و اشاره می‌کند که این زیارت از [[ناحیه مقدسه]] برای حمیری ارسال شده و دستور داده شده که در [[سرداب مقدس]] خوانده شود.<ref>«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۱۱</ref> دستور خواندن در سرداب می‌تواند نشانه آن باشد که سید ابن طاووس این زیارت را از منابع دیگری اخذ کرده که به دست ما نرسیده است.<ref>«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۱۲.</ref> نبودن این زیارت در مجموعه کتاب‌های دعایی و زیارتی دیگر، نمی‌تواند به اعتبار آن خدشه وارد کند؛ زیرا برخی از این نوع آثار، از بین رفت و شاید این زیارت در آنها موجود بود.<ref>«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۱۳.</ref>


بنای مشهد الشمس از نظر معماری بسیار اهمیت دارد و از نمونه‌های کهن گنبدهای اورچین (مضرّس) باقی مانده در عراق به شمار می‌آید. برخی از پژوهشگران عراقی، قدمت ساختمان کنونی را از سه دهه نخست سده هفتم هجری دانسته‌اند؛<ref>القباب المخروطیة فی العراق، ص۴۸.</ref> برخی نیز تاریخ ساخت آن را سده ششم هجری دانسته اند.<ref>المشاهد ذات القباب المخروطة فی العراق، ص۵۹.</ref> بنای اصلی زیارتگاه شامل ساختمانی هشت ضلعی با گنبد اورچین مرتفع است. در ضلع جنوبی بنا، محرابی وجود دارد که محل نماز خواندن امام علی دانسته شده و به همین دلیل آن را با یک درِ آلومینیومی کوچک (به عنوان ضریح یا پنجره مشبّک) مسدود کرده‌اند.<ref>«یادمان‌های امام علی علیه السلام در خاک عراق»، ص۷۷.</ref>
== اعتبار ==
در بررسی سندی زیارت آل یاسین از کتاب المزار ابن مشهدی، سند آن به سبب راویان ضعیف در آن، دچار ضعف دانسته شده است. کتاب الاحتجاج نیز سندی و راوی‌ای ذکر نکرده و زیارت به صورت مرسل ذکر شده است؛ اما گفته شده این زیارت به عنوان متنی مرتبط با مستحبّات، پذیرفته شده؛ چرا که سیره علما در این گونه موارد، تمسّک به [[قاعده تسامح در ادله سنن]] است.<ref>«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۳۷.</ref> افزون بر آن، نقل این زیارت در کتاب الاحتجاج طبرسی به افزایش اعتبار این زیارت کمک می‌کند.<ref>«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۳۸.</ref> متن موجود در الاحتجاج نسبت به متن المزار الکبیر تفاوت‌هایی دارد که مهم‌ترین آن خلاصه‌تر بودن آن است. به نظر می‌رسد با توجه به عدم دقت در نسخه‌برداری از المزار الکبیر متن الاحتجاج مطمئن‌تر باشد خصوصاً آن که [[شیخ عباس قمی]] نیز در [[مفاتیح الجنان]] همین متن را برگزیده است.<ref>«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»، ص۳۸.</ref>


== قطّاره امام علی(ع) در کربلا ==
== مضامین ==
{{اصلی|چشمه امام علی (کربلا)}}
زیارت آل‌یاسین یک متن دارای انسجام و وحدت موضوعی است. خواننده آل‌یاسین خود را زائر و در پیشگاه امام می‌داند. آغاز هر دیدار سلام است. از این رو با هدف برقراری ارتباط قلبی و روحی با امام و شناخت ایشان، زیارت با سلام‌های پیاپی آغاز شده است.<ref>«شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، ص۹۱.</ref> این زیارت با سلام به حضرت مهدی، و برشمردن صفات ایشان آغاز می‌شود. سپس با گواهی به این‌که دوازده امام، حجت خدایند و نیز حقانیت آخرت و مواقف حشر ادامه می‌یابد. حسن ختام زیارت، اعلام یاری و مودّت به امام است. یکی از مهم‌ترین حقایق معنوی این زیارت آن است که آن حضرت، مظهر و حامل اسم «الله»، وعده حتمی خداوند و راه و رود به کتاب خداوند می‌باشد.<ref>«شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، ص۹۱.</ref>
از اماکن مشهور منسوب به امام علی در استان کربلا، زیارتگاهی به نام «قَطّاره» است که در حدود ۲۰ کیلومتری جنوب غربی کربلا، نزدیک جاده این شهر به شهر کوچک «عین التمر» قرار دارد. این زیارتگاه روی چشمه آبی ساخته شده که در باور اهالی منطقه، آن را امیر مؤمنان علی به طریق معجزه، هنگام اعزام به جنگ صفّین یا در مسیر بازگشت از آن، نزدیک دیر یک راهب مسیحی آشکار کرده است.<ref>«یادمان‌های امام علی علیه السلام در خاک عراق»، ص۷۷.</ref>


== قدمگاه و حوض آب امام علی(ع) در عین التمر ==
این زیارت، آکنده از آموزه‌های اعتقادی، عرفانی، و اخلاقی است.<ref>«شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، ص۸۸.</ref> شهادت به یکتایی خداوند، رسالت و بندگی پیامبر(ص) و محبوبیت آن حضرت و اهل‌بیت(ع)، حجت بودن اهل‌بیت مضامین اصلی این دعا است.<ref>«عرضه عقاید در زیارت آل‌یاسین و هماهنگی مفاد آن با آیات قرآن کریم»، ص۲۴ تا ص۳۳.</ref> زائر پس از ارائه اعتقادات خویش درباره توحید، نبوت و امامت به رجعت که از ضروریات مذهب تشیع است، می‌پردازد. سپس به حقانیت مرگ و سایر مواقف پس از آن شهادت می‌دهد و سرانجام ضرورت موّدت به اهل‌بیت و پیروی از آنان را اعلام می‌دارد.<ref>«مستندات قرآنی عرضه باور به رجعت و مواقف پس از مرگ، در زیارت آل‌یاسین»، ص۹۱.</ref>
{{اصلی|حوض امام علی (کربلا)}}
حوض و قدمگاه‌ امام علی(ع)، دو زیارتگاه در عین‌التمر است. عین التمر شهر کوچکی در ۶۷ کیلومتری غرب کربلاست.<ref>«یادمان‌های امام علی علیه السلام در خاک عراق»، ص۷۸.</ref> حوض امام علی  مزار کوچکی است واقع در شمال عین‌التمر که داخل آن، یک حوض آب وجود دارد و اهالی منطقه، آن را محل وضوی امام علی(ع) می‌دانند.<ref>عین التمر، ص۱۴۹ - ۱۵۰.</ref> قدمگاه امام علی در مرکز شهر عین‌التمر واقع است و در کف آن، سنگی وجود دارد که در آن، دو فرورفتگی به چشم می‌خورد و اهالی، این فرورفتگی‌ها را اثر جای پای امام علی(ع) و اثر سم اسب ایشان می‌دانند.<ref>عین التمر، ص۱۴۹ و ۱۵۰.</ref>


== قدمگاه امام علی(ع) در شهر زبیر در بصره ==
در زیارت آل‌یاسین، نه تنها عواطف و احساسات زائر، به جریان می افتد، بلکه باب معارف شیعی برای او گشوده میشود به گونه‌ای که زائر در پایان دعا به حقایق و معارف دین و ولایت‌مداری نسبت به امام اقرار می‌نماید.<ref>«شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»، ص۹۵.</ref>
شهر قدیمی بصره در گذر زمان متروکه شده و بعدها به فاصله حدود ۱۰ کیلومتریِ آن، شهر جدید بصره امروزی شکل گرفته است. در محل بصره تاریخی و کهن نیز شهر جدید و کوچکی به نام شهر «زبیر» ساخته شده است. مسجد جامع بصره کهن، که امروزه در محدوده شهر جدید «زُبیر» قرار دارد، از اماکن حضور امیر مؤمنان علی در خاک عراق به شمار می‌آید؛ چنان‌که ایشان پس از پایان جنگ جمل به این مسجد وارد شد و در آن اقامه نماز کرد و خطبه ای برای مردم شهر ایراد فرمود. همچنین گفته می‌شود که امام حسن نیز به دستور امام علی، هنگام بازگشت از جنگ جمل، در این مسجد اقامه نماز [جماعت] فرموده است.<ref>زیارتگاه‌های عراق، ج۲، ص۱۷۸.</ref>


امروزه مسجد جامع قدیم بصره تقریباً به‌طور کامل از بین رفته و تنها بخش اندکی از آن باقی مانده است.<ref>«یادمان‌های امام علی علیه السلام در خاک عراق»، ص۷۹.</ref> آنچه از ساختمان قدیمی مسجد در دوره‌های اخیر باقی بوده، نزد شیعیان بصره به عنوان «خُطوه» (قدمگاه) امام علی شهرت داشته است. امروزه در محل شبستان مسجد جامع قدیم بصره، ساختمان جدیدی با معماری جدید و دارای گنبد بزرگ و مناره مرتفع، که به هیچ وجه با بنای قدیمی آن تناسب ندارد، ساخته شده است و از مقاصد زیارتی مهم شیعیان بصره به شمار می‌آید.<ref>«یادمان‌های امام علی علیه السلام در خاک عراق»، ص۷۹.</ref>
== کتابشناسی شرح‌ها ==
زیارت آل یاسین در دوره معاصر بسیار مورد اقبال جامعه مذهبی قرار گرفته است و به همین سبب شروحی بر این کتاب نوشته شده است. از جمله:


== قدمگاه امام علی(ع) در بصره ==
* بر آستان جانان: شرح زیارت‌نامه آل یاسین و نیایش پس از آن، نوشته عبدالصمد شاعلی، تهران نشر رایحه۱۳۸۱ش.
در محله «عَشّار»، در ساحل شمالی رود عشّار در شهر بصره جدید، مسجدی به نام مسجد مقام یا مسجد امام علی وجود دارد.<ref>تاریخ مساجد البصرة، ص۲۴.</ref> وجه تسمیه این مسجد، وجود مقام (در اصطلاح اهالی بصره: «خُطوه») یا در واقع قدمگاهی منسوب به امام علی است که قاعدتاً باید با حضور آن حضرت در این منطقه پس از جنگ جمل ارتباط داشته باشد. با این حال عبدالقادر باش اعیان، در انتساب این مقام به امام۷ تردید کرده است.<ref>موسوعة تاریخ البصرة، ج۱، ص۳۶۱.</ref>
* گفتاری در شرح حکمی زیارت آل یاسین، نوشته محمد خیاط زنجانی ، نشربنیان مرصوص. کرمانشاه ۱۳۹۷ش.  
* تفسیر و شرح زیارت آل یاسین، نوشته سید جعفر رفیعی، نشر یاران قائم قم ۱۳۸۳ش.
* میثاق منتظران: شرحی بر زیارت آل یاسین (دوره دو جلدی)، سید مهدی حائری قزوینی، انتشارات کتاب جمکران، چاپ دوم ١٣٩٠ش.
* شرح زیارت آل یاسین، نوشته علی کورانی ترجمه مسلم خاطری، نشر شرکت چاپ و نشر بین الملل، تهران ۱۴۰۲ش.


این مسجد از مساجد قدیمی مهم بصره جدید به شمار می‌آید و گفته می‌شود به دست حاج محمد ششتری (شوشتری) در سال ۱۱۶۷ قمری بازسازی شده است. ساختمان اولیه مسجد از خشت و گل بوده است؛ اما وزارت اوقاف عراق آن را سال ۱۳۴۱ قمری (۱۹۲۲م) با آجر بازسازی کرده است. مسجد دارای شبستانی به طول ۳۰ و عرض ۱۰ متر با گنبد بزرگی با پوشش کاشی کربلایی و مناره مدوّری با پوشش کاشی کاری و کتیبه‌های حاوی آیات قرآنی و اسامی جلاله است.<ref>موسوعة تاریخ البصرة، ج۱، ص۳۶۰.</ref>
== متن زیارت ==
 
{{نقل قول دوقلو
== مقام امام علی(ع) در ناصریه ==
| تیتر = زیارت آل‌یاسین|سَلامٌ عَلَیٰ آلِ یس، السَّلامُ عَلَیْکَ یَا داعِیَ اللّٰهِ وَرَبَّانِیَّ آیاتِهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یَا بابَ اللّٰهِ وَدَیَّانَ دِینِهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یَا خَلِیفَةَ اللّٰهِ وَناصِرَ حَقِّهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یَا حُجَّةَ اللّٰهِ وَدَلِیلَ إِرادَتِهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یَا تالِیَ کِتابِ اللّٰهِ وَتَرْجُمانَهُ، السَّلامُ عَلَیْکَ فِی آناءِ لَیْلِکَ وَأَطْرافِ نَهارِکَ، السَّلامُ عَلَیْکَ یَا بَقِیَّةَ اللّٰهِ فِی أَرْضِهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یَا مِیثاقَ اللّٰهِ الَّذِی أَخَذَهُ وَوَکَّدَهُ، السَّلامُ عَلَیْکَ یَا وَعْدَ اللّٰهِ الَّذِی ضَمِنَهُ، السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الْعَلَمُ الْمَنْصُوبُ، وَالْعِلْمُ الْمَصْبُوبُ، والْغَوْثُ وَالرَّحْمَةُ الْواسِعَةُ وَعْداً غَیْرَ مَکْذُوبٍ،|سلام بر خاندان یس، سلام بر تو ای دعوت‌کننده به سوی خدا و آگاه به آیاتش، سلام بر تو ای باب خدا و حاکم سیاستمدار دینش، سلام بر تو ای خلیفه خدا و یاور حقّش، سلام بر تو ای حجّت خدا و راهنما به سوی اراده‌اش، سلام بر تو ای تلاوت‌کننده کتاب خدا و تفسیرکننده‌اش، سلام بر تو در تمام ساعات شب و روز، سلام بر تو ای بجا مانده خدا در زمینش، سلام بر تو ای پیمان خدا که آن را برگرفت و استوارش کرد، سلام بر تو ای وعده خدا که آن را ضمانت نمود، سلام بر تو ای پرچم برافراشته و دانش سرریز و فریادرس و رحمت گسترده و وعدهٔ بی‌دروغ،|السَّلامُ عَلَیکَ حِینَ تَقُومُ، السَّلامُ عَلَیْکَ حِینَ تَقْعُدُ، السَّلامُ عَلَیْکَ حِینَ تَقْرَأُ وَتُبَیِّنُ، السَّلامُ عَلَیْکَ حِینَ تُصَلِّی وَتَقْنُتُ، السَّلامُ عَلَیْکَ حِینَ تَرْکَعُ وَتَسْجُدُ، السَّلامُ عَلَیْکَ حِینَ تُهَلِّلُ وَتُکَبِّرُ، السَّلامُ عَلَیْکَ حِین تَحْمَدُ وَتَسْتَغْفِرُ؛ السَّلامُ عَلَیْکَ حِینَ تُصْبِحُ وَتُمْسِی، السَّلامُ عَلَیْکَ فِی اللَّیْلِ إِذا یَغْشیٰ وَالنَّهارِ إِذا تَجَلَّیٰ، السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الْإِمامُ الْمَأْمُونُ، السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الْمُقَدَّمُ الْمَأْمُولُ، السَّلامُ عَلَیْکَ بِجَوامِعِ السَّلامِ،|سلام بر تو هنگامی‌که برمی‌خیزی، سلام بر تو زمانی که می‌نشینی، سلام بر تو وقتی که می‌خوانی و بیان می‌کنی، سلام بر تو هنگامی‌که نماز می‌خوانی و قنوت بجا می‌آوری، سلام بر تو زمانی که رکوع و سجود می‌نمایی، سلام بر تو وقتی که تهلیل و تکبیر می‌گویی سلام بر تو هنگامی که سپاس و استغفار می‌نمایی؛ سلام بر تو زمانی که صبح و شام می‌کنی، سلام بر تو در شب هنگامی‌که می‌پوشاند و در روز وقتی‌که آشکار می‌شود، سلام بر تو ای پیشوای امین، سلام بر تو ای پیش نهادهٔ آرزو شده، سلام بر تو به همه سلام‌ها،|أُشْهِدُکَ یَا مَوْلایَ أَنِّی أَشْهَدُ أَنْ لَاإِلٰهَ إِلّا اللّٰهُ وَحْدَهُ لَاشَرِیکَ لَهُ، وَأَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ لَاحَبِیبَ إِلّا هُوَ وَأَهْلُهُ، وَأُشْهِدُکَ یَا مَوْلایَ أَنَّ عَلِیّاً أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ حُجَّتُهُ، وَالْحَسَنَ حُجَّتُهُ، وَالْحُسَیْنَ حُجَّتُهُ، وَعَلِیَّ بْنَ الْحُسَیْنِ حُجَّتُهُ، وَمُحَمَّدَ بْنَ عَلِیٍّ حُجَّتُهُ، وَجَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ حُجَّتُهُ، وَمُوسَی بْنَ جَعْفَرٍ حُجَّتُهُ، وَعَلِیَّ بْنَ مُوسیٰ حُجَّتُهُ، وَمُحَمَّدَ بْنَ عَلِیٍّ حُجَّتُهُ، وَعَلِیَّ بْنَ مُحَمَّدٍ حُجَّتُهُ، وَالْحَسَنَ بْنَ عَلِیٍّ حُجَّتُهُ،|تو را گواه می‌گیرم ای مولایم که گواهی می‌دهم معبودی جز خدا نیست، یگانه است و شریکی ندارد و محمد بنده و فرستاده اوست، محبوبی جز او و اهل‌بیتش نیست و تو را گواه می‌گیرم ای مولایم، بر اینکه علی امیرمؤمنان و حسن و حسین و علی بن الحسین و محمد بن علی و جعفر بن محمد و موسی بن جعفر و علی بن موسی و محمد بن علی و علی بن محمد و حسن بن علی، حجّت‌های خدایند|وَأَشْهَدُ أَنَّکَ حُجَّةُ اللّٰهِ، أَنْتُمُ الْأَوَّلُ وَالْآخِرُ؛ وَأَنَّ رَجْعَتَکُمْ حَقٌّ لَارَیْبَ فِیها یَوْمَ ﴿لَایَنْفَعُ نَفْساً إِیمانُها لَمْ تَکُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ أَوْ کَسَبَتْ فِی إِیمانِها خَیْراً﴾، وَأَنَّ الْمَوْتَ حَقٌّ، وَأَنَّ ناکِراً وَنَکِیراً حَقٌّ، وَأَشْهَدُ أَنَّ النَّشْرَ حَقٌّ، وَالْبَعْثَ حَقٌّ، وَأَنَّ الصِّراطَ حَقٌّ، وَالْمِرْصادَ حَقٌّ، وَالْمِیزانَ حَقٌّ، وَالْحَشْرَ حَقٌّ، وَالْحِسابَ حَقٌّ، وَالْجَنَّةَ وَالنَّارَ حَقٌّ، وَالْوَعْدَ وَالْوَعِیدَ بِهِما حَقٌّ .|و گواهی می‌دهم که تو حجّت خدایی، شما آغاز و انجام هستید؛ و همانا بازگشت شما حق است، تردیدی در آن نیست، «روزی که ایمان‌آوردنِ کسی که پیش از آن ایمان نیاورده یا در حال ایمان‌داشتن عمل شایسته‌ای انجام نداده سودی نخواهد داشت» و گواهی می‌دهم که مرگ و ناکر و نکیر و زنده شدن و برانگیختن و صراط و کمینگاه و میزان و گردآوردن و حساب و بهشت و دوزخ و وعده و تهدید به هر دو حق است|یَا مَوْلایَ شَقِیَ مَنْ خالَفَکُمْ، وَسَعِدَ مَنْ أَطَاعَکُمْ، فَاشْهَدْ عَلَیٰ مَا أَشْهَدْتُکَ عَلَیْهِ وَأَنَا وَلِیٌّ لَکَ بَرِیءٌ مِنْ عَدُوِّکَ، فَالْحَقُّ مَا رَضِیتُمُوهُ، وَالْباطِلُ مَا سَخِطْتُمُوهُ [اَسْخَطْتُموُهُ]، وَالْمَعْرُوفُ مَا أَمَرْتُمْ بِهِ، وَالْمُنْکَرُ مَا نَهَیْتُمْ عَنْهُ، فَنَفْسِی مُؤْمِنَةٌ بِاللّٰهِ وَحْدَهُ لَاشَرِیکَ لَهُ وَبِرَسُولِهِ وَبِأَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ وَبِکُمْ یَا مَوْلایَ أَوَّلِکُمْ وَآخِرِکُمْ، وَنُصْرَتِی مُعَدَّةٌ لَکُمْ، وَمَوَدَّتِی خَالِصَةٌ لَکُمْ، آمِینَ آمِینَ.|ای مولای من، بدبخت شد کسی که با شما مخالفت ورزید و خوشبخت شد کسی که از شما اطاعت کرد، پس گواه باش بر آنچه تو را بر آن گواه گرفتم و من دوست تو و بیزار از دشمن توأم، پس حق آن است که شما به آن خشنود شدید و باطل آن است که شما از آن ناخشنود گشتید و معروف آن است که شما به آن امر فرمودید و منکر آن است که شما از آن نهی کردید، پس نهاد من مؤمن به خدای یگانه بی‌شریک و به رسول او و به امیرمؤمنان و به شماست ای مولای من، به آغاز و انجام شما و یاری‌ام برای شما آماده و دوستی‌ام نسبت به شما بی‌آلایش است، اجابت فرما، اجابت فرما.| ارتفاع = 20em
امروزه در چند کیلومتری جنوب غربی مرکز شهر ناصریه، کنار جاده این شهر به سماوه (مرکز استان مثّنی)، مقامی منسوب به امام علی وجود دارد که اهالی منطقه، آن را محل نشستن شتر امام علی در زمان رسیدن ایشان به ذی قار، پیش از وقوع جنگ جمل، می‌دانند. بنای کنونی مقام شامل ساختمان مستطیل نسبتاً وسیعی با گنبدی با پوشش آجرهای سبزرنگ است که پس از سقوط نظام صدام، با تلاش شیخ محمدباقر ناصری ساخته شده است.<ref>زیارتگاه‌های عراق، تهران، ج۲، ص۳۱۶–۳۱۷.</ref>
}}
 
== مقام‌ها و گنبدهای امام علی(ع) در ساحل رود فرات ==
در مناطق واقع در ساحل رود فرات، حد فاصل شهر باستانی انبار (در غرب بغداد) تا منطقه قائم (در مرز کشور سوریه)، مقام‌ها و گنبدهای متعدّدی برای امام علی وجود داشته که همواره در زبان اهالی منطقه به نام «قبّة علی» شناخته می‌شده است. این زیارتگاه‌ها معمولاً در ارتباط با حضور امام علی در این مناطق در مسیر حرکت ایشان به صفّین یا بازگشت از آنجا، و در واقع به عنوان یادمان‌هایی برای توقّف یا نماز ایشان در مهم‌ترین شهرهای تاریخی مجاور رود فرات به وجود آمده است.<ref>«یادمان‌های امام علی علیه السلام در خاک عراق»، ص۸۲.</ref>
 
== قدمگاه امام علی(ع) در موصل ==
در شهر موصل، قدمگاهی منسوب به امام علی وجود داشته که قدمت آن به سده‌های میانی (حدود دو قرن هفتم و هشتم) می‌رسیده است. این زیارتگاه از بناهای تاریخی ارزشمند موصل، و تا دوره‌های متأخر پابرجا بود؛ اما در یکصد سال اخیر به تدریج فراموش، و به ویرانه تبدیل شد.<ref>«یادمان‌های امام علی علیه السلام در خاک عراق»، ص۸۴.</ref> قدمگاه امام علی، که نزد اهالی به نام «دوسة علی» شناخته می‌شده، در خیابان فاروق شهر موصل قرار داشته است.<ref>ترجمة الاولیا فی الموصل الحدباء، ص۱۰۴.</ref>
 
== مسجد پنجه علی در موصل ==
مسجد پنجه علی از اماکن منسوب به امام علی در موصل است که از توصیف‌های موجود در تواریخ محلی موصل، می‌توان به اهمیت و جایگاه دینی آن در قرون گذشته پی برد. احتمالاً اشاره علی بن ابی بکر هروی به وجود جای کف دست امام علی در «مشهد الطرح» موصل، کهن‌ترین اشاره تاریخی به این زیارتگاه است.<ref>الاشارات الی معرفة الزیارات، ص۷۰.</ref> متأسفانه در سایر منابع کهن (پیش از دوره ایلخانی) درباره این زیارتگاه و وجه تسمیه آن به «مشهد الطرح» اشاره ای دیده نمی‌شود.<ref>«یادمان‌های امام علی علیه السلام در خاک عراق»، ص۸۵.</ref>
 
این زیارتگاه در گذشته، بیرون باروی شهر موصل واقع، و دارای گنبدی بود که اطراف آن، بقایای یک رباط وجود داشت؛ اما بعداً این رباط فرو ریخت و به یک تپه ویرانه تبدیل شد.<ref>مجموع الکتابات المحرّرة فی ابنیة مدینة الموصل، ص۱۴۸ و ص۱۴۹.</ref> در حال حاضر سردر و نیز محراب عالی و باشکوه به جامانده از این زیارتگاه، به موزه ملی عراق در بغداد منتقل شده است و از آثار معماری شاخص دوره اسلامی در این موزه به شمار می‌آید.<ref>«مدخل مزار کف (بنجة) الامام علی فی الموصل: دراسة وتحقیق»، ص۹۷ و ص۱۰۸.</ref> در منابع تاریخی، گزارش‌هایی مبنی بر حضور امام علی در موصل وجود ندارد.<ref>«یادمان‌های امام علی علیه السلام در خاک عراق»، ص۸۵.</ref>
 
== مسجد پنجه علی در اربیل ==
{{اصلی|مسجد پنجه امام علی (اربیل)}}
در شهر اربیل، مرکز اقلیم کردستان عراق، مسجدی به نام «پنجه علی» وجود دارد که وجه تسمیه آن، وجود سنگی حاوی نشان پنجه یا جای کف دست منسوب به امام علی است. بی تردید این مسجد منطبق بر زیارتگاه تاریخی و کهنی است که ابن مستوفی اربلی (م. ۶۳۷ق)، مورخ شهر اربیل، در تاریخ خود چندین بار از آن به نام «مشهد الکفّ» یاد کرده است.<ref>تاریخ اربل، ج۱، ص۲۲۳ و ۲۶۴.</ref> ازاین رو می‌توان قدمت اولیه آن را لااقل از سده ششم هجری تعیین کرد.<ref>«یادمان‌های امام علی علیه السلام در خاک عراق»، ص۸۶.</ref>


== پانویس ==
== پانویس ==
خط ۶۴: خط ۴۶:


== منابع ==
== منابع ==
{{برگرفتگی
* '''الإحتجاج علی أهل اللجاج'''، طبرسی، احمد بن علی، ترجمه و شرح غفاری، تهران، چاپ مرتضوی، ۱۳۷۱ش.
| پیش از لینک =
* '''«اعتبارسنجی سند زیارت آل یاسین»'''، صالح‌آبادی، محمدحسین، دانش‌ها و آموزه‌های قرآن و حدیث، شماره ۲۳، زمستان ۱۴۰۲ش.
| منبع = مقاله «یادمان‌های امام علی علیه السلام در خاک عراق» در فصلنامه فرهنگ زیارت است.
* '''بحارالانوار'''، علامه مجلسی، محمدباقر، مؤسسة الوفاء، ۱۴۰۳ق.
| لینک = https://farhangziarat.hzrc.ac.ir/article_213870.html| توضیحات منبع =
* '''جامع البیان فی تفسیر القرآن'''، طبری، محمد بن جریر، تفسیر الطبری، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
}}
* '''«شناختنامه زیارت آل‌یاسین»'''، شاهدی، روح‌الله؛ حسینی کوهساری، سید اسحاق، انتظار موعود، شماره ۳۴، بهار ۱۳۹۰ش.
* '''الاشارات الی معرفة الزیارات'''، هروی، علی بن ابی بکر، تحقیق:جانین سوردیل -طومین، دمشق، المعهد الفرنسی، ۱۹۵۳م.
* '''«شوق وصل؛ حدیث آرزومندی گونه‌شناسی زیارت‌های انتظار، بررسی موردی زیارت آل‌یاسین»'''، عباس‌زاده، حمید، محمدیان، احمد، عصر آدینه، شماره ۲۷، پاییز ۱۳۹۷ش.
* '''«بررسی اعتبار معجزه گاه‌های منسوب به امام علی در عراق»'''، خامه یار، احمد، تاریخ اسلام در آینه پژوهش، شماره ۳۷،‌ ۱۳۹۳ش.
* '''«عرضه عقاید در زیارت آل‌یاسین و هماهنگی مفاد آن با آیات قرآن کریم»'''، انتظار موعود، شماره ۳۵، تابستان و پاییز ۱۳۹۰ش.
* '''تاریخ اربل'''، ابن مستوفی، مبارک بن احمد، تحقیق، سامی بن السید خماس الصقار، بغداد، دارالرشید، ۱۹۸۰م.
* '''فرهنگ‌نامه مهدویت'''، سلیمیان، خدامراد، بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود (عج)، بی‌تا.
* '''تاریخ بغداد (تاریخ مدینة السلام)'''، خطیب بغدادی، احمد بن علی، تحقیق بشّار عوّاد معروف، بیروت، دارالغرب الاسلامی، چاپ اول، ۲۰۰۱م.
* '''«قرائات مختلف از تعبیر ال یاسین در آیه ۱۳- سوره صافات و تفاسیر مبتنی بر هر یک از این خوانش‌ها»'''، چهری، مجید، مطالعات تاریخی قرآن و حدیث، شماره ۵۷، بهار و تابستان ۱۳۹۴ش.
* '''تاریخ مساجد البصرة'''، سامرائی، یونس ابراهیم، بیروت، دارالعربیة للموسوعات، ۲۰۰۶م.
* '''تفسیر صافی'''، فیض کاشانی، ملا محسن، تهران، الصدر، ۱۴۱۵ق.
* '''ترجمة الاولیا فی الموصل الحدباء'''، موصلی، احمد بن خیّاط، تحقیق سعید الدیوه جی، موصل، مطبعة الجمهوریة، ۱۹۶۶م.
* '''مجمع البیان'''، طبرسی، فضل بن حسن، بیروت، مکتبة الحیاة، بی‌تا.
* '''رجال النجاشی'''، نجاشی، احمد بن علی، تحقیق سید موسی شبیری زنجانی، قم، مؤسسة النشر الاسلامی، چاپ ششم، ۱۴۱۸ق.
* '''المزارالكبير'''، ابن مشهدی، ابوعبدالله، تحقیق: جواد قیومی اصفهانی، قم، مؤسسة النشر الإسلامي، چاپ اول، ۱۴۱۹ق.
* '''زیارتگاه‌های عراق'''، فقیه بحرالعلوم، محمدمهدی و خامه یار، احمد، تهران، مشعر، ۱۳۹۵ش.
* '''«مستندات قرآنی عرضه باور به رجعت و مواقف پس از مرگ، در زیارت آل‌یاسین»'''، شاهدی، روح‌الله؛ حسینی کوهساری، سید اسحاق، انتظار موعود، شماره ۳۸، پاییز ۱۳۹۱ش.
* '''عین التمر'''، الشرقی، طالب علی، النجف الاشرف، مطبعة الآداب، ۱۹۶۹م.
* '''القباب المخروطیة فی العراق'''، الحدیثی، عطا و عبدالخالق، هناء، بغداد، مدیریة الآثار العامة، ۱۹۷۴م.
* '''مجموع الکتابات المحرّرة فی ابنیة مدینة الموصل'''، سیوفی، نقولا، تحقیق سعید الدیوه جی، بغداد، مطبعة شفیق، ۱۹۵۶م.
* '''«مدخل مزار کف (بنجة) الامام علی فی الموصل: دراسة وتحقیق»'''، الجمعة، احمد قاسم، آداب الرافدین، العدد ۱۹، ۱۴۱۰ق.
* '''المشاهد ذات القباب المخروطة فی العراق'''، العانی، علاءالدین احمد، بغداد، المؤسسة العامة للآثار والتراث، ۱۹۸۲م.
* '''معجم البلدان'''، یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، بیروت، دار صادر، ۱۹۷۷م.
* '''مناقب آل ابی طالب'''، ابن شهرآشوب، محمد بن علی، تحقیق یوسف البقاعی، بیروت، دارالاضواء، چاپ دوم، ۱۹۹۱م.
* '''موسوعة تاریخ البصرة'''، باش اعیان العباسی، عبدالقادر، بغداد، شرکة التایمس، ۱۹۸۸م.
* '''«یادمان‌های امام علی علیه السلام در خاک عراق»'''، خامه‌یار، احمد، فصلنامه فرهنگ زیارت، شماره ۵۳، ۱۴۰۱ش.
{{منابع}}
{{منابع}}
{{پایان}}
{{پایان}}