مسجد النبی: تفاوت میان نسخهها
عاطفه فتاحی (بحث | مشارکتها) |
|||
| (۲۶ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۷ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات بنا | |||
| عنوان = | |||
| تصویر = | |||
| اندازه تصویر = | |||
| پیوند تصویر = | |||
| توضیح تصویر = | |||
| نامهای دیگر = | |||
| مکان = [[مدینه]] | |||
| کاربری = | |||
| بزرگداشت نزد = مسلمانان | |||
| وابسته به دین/مذهب = [[اسلام]] | |||
| باورها = | |||
| آیینها = | |||
| احکام = | |||
| زیارت کنندگان = مسلمانان | |||
| بازدیدکنندگان = | |||
| زمان پایهگذاری = صدر اسلام | |||
| بنیانگذار = [[پیامبر(ص)]] | |||
| رویدادها = | |||
| بازسازیها = [[بازسازی مسجدالنبی (عمر بن خطاب)]] • [[بازسازی مسجد النبی (عثمان بن عفان)]] • [[بازسازی مسجدالنبی (مهدی عباسی)]] • [[بازسازی مسجدالنبی (دوره عثمانی)]] • [[بازسازی مسجدالنبی (ملک عبدالعزیز)]] • [[بازسازی مسجدالنبی (ملک فهد)]] | |||
| بازسازی کنندگان = | |||
| بخشهای از میان رفته = مناره سلیمانیه • مناره مجیدیه | |||
| ویژگیهای تاریخی = | |||
| متولیان = | |||
| مساحت = | |||
| طول = | |||
| عرض = | |||
| ارتفاع = | |||
| وضعیت بنا = | |||
| گنجایش = | |||
| امکانات = | |||
| بخشهای بنا = [[روضة النبی]] • [[حجره رسولالله|حجره]] • [[قبر پیامبر|مرقد پیامبر(ص)]] • [[خانه فاطمه]] • [[صحن]] | |||
| معمار = | |||
| سبک = | |||
| ویژگیها = | |||
| گنبدها = [[گنبد مسجدالنبی|گنبد سبز]] | |||
| منارهها = ده مناره از جمله مناره رئیسیه و بابالسلام | |||
| درها = | |||
| رواقها = | |||
| صحنها = | |||
| ایوانها = | |||
| گرداننده = | |||
| نهاد وابسته = | |||
| نهاد نگهدارنده = وکالة الرئاسة العامة لشؤون المسجد النبوی | |||
| مدیر = | |||
| روحانی = | |||
| نهادهای زیر مجموعه = | |||
| ثبت در = | |||
| شماره ثبت = | |||
| تاریخ ثبت = | |||
| وبگاه = https://wmn.gov.sa/ | |||
| عرض جغرافیایی = 24.46778293822227 | |||
| طول جغرافیایی = 39.6111223308998 | |||
}} | |||
مهمترین بخشهای این مسجد، مرقد پیامبر(ص)، | '''مسجد النبی'''، شریفترین مسجد پس از [[مسجدالحرام]] نزد [[اسلام|مسلمانان]] است که در [[عربستان]] و شهر [[مدینه]] قرار دارد و توسط [[پیامبر اسلام|پیامبر اسلام(ص)]] بنا شده است. | ||
مهمترین بخشهای این مسجد، [[قبر پیامبر|مرقد پیامبر(ص)]]، [[روضةالنبی|روضه]]، [[محراب پیامبر|محراب پیامبر(ص)]] و [[صفه]] است. برخی از ستونهای این مسجد یادآور واقعهای تاریخی یا دینی است و به نامهایی مانند [[ستون حنانه|حنانه]]، [[ستون توبه|توبه]] و [[ستون تهجد|تهجد]] شهرت یافتهاند. | |||
== جایگاه == | == جایگاه == | ||
شریفترین و والاترین مسجد، پس از | نزد مسلمانان شریفترین و والاترین مسجد، پس از [[مسجد الحرام|مسجدالحرام]]، مسجد پیامبر خدا(ص) است که در شهر [[مدینه]] قرار دارد. از پیامبر نقل شده است که نماز در مسجد من بهتر از هزار نماز در دیگر مساجد است.<ref>الکافی، ج ۴، ص ۵۵۶؛ کتاب من لایحضره الفقیه، ج ١، ص ٢٢٨</ref> | ||
== | == تاریخ بنا == | ||
{{ | {{بیشتر|ساخت مسجدالنبی (دوران پیامبر)}} | ||
مسجدالنبی بعد از [[هجرت|هجرت پیامبر به مدینه]] ساخته شد. ساختن مسجد سبب شد تا جمعیت زیادی از مهاجران و حتی ساکنان محلات دیگر، در اطراف مسجد خانههایی بنا کنند. به دنبال این امر بود که شهر در اطراف مسجد شکل گرفت. | |||
مسجد رسولخدا(ص) در نخستین بنای خود، مساحتی شامل هفتاد ذراع [۳۵ متر] در شصت ذراع [۳۰ متر] بوده که در حدود ۱۰۵۰ متر مربع میشود. مسجد نخست، با دیوارهای خشتی و گِلی و پایههایی از تنه درختان خرما بنا گردید. سقف مسجد هم با شاخههای درخت خرما پوشانده شد. | |||
در آغاز، قبله مسجد به سمت شمال و جهت بیتالمقدس بود. پس از [[تغییر قبله]]، بخش مسقّف مسجد به جنوب منتقل شده و [[صفه|صفّه]] به شمال مسجد انتقال یافت. | |||
در سال هفتم هجرت، رسول خدا(ص) بر طول و عرض مسجد افزود و مساحت آن به ۲۴۷۵ متر مربع رسید. در این توسعه، شکل مسجد به صورت مربع درآمد. | |||
===== توسعه مسجد در سال هفدهم هجری ===== | ===== توسعه مسجد در سال هفدهم هجری ===== | ||
| خط ۵۱: | خط ۱۰۲: | ||
===== روضه شریف ===== | ===== روضه شریف ===== | ||
قسمتی از مسجدالنّبی(ص) که در ناحیه جنوبِ شرقی (رو به سوی قبله) مسجد قرار دارد، و حدّ فاصل میان منبر و قبر پیامبر(ص) است، به نام «روضه مطهّره» و «روضه شریفه» شناخته میشود. | {{اصلی|روضه شریفه}} | ||
قسمتی از مسجدالنّبی(ص) که در ناحیه جنوبِ شرقی (رو به سوی قبله) مسجد قرار دارد، و حدّ فاصل میان منبر و قبر پیامبر(ص) است، به نام «روضه مطهّره» و «روضه شریفه» شناخته میشود. در روایتی از پیامبر این بخش از مسجد بخشی از بهشت دانسته شده است. | |||
===== حجره و مرقد پیامبر(ص) ===== | ===== حجره و مرقد پیامبر(ص) ===== | ||
{{اصلی|حجره رسولالله|قبر رسول الله}} | |||
حجره پیامبر(ص) اتاقی چسبیده به مسجد بود که محل زندگی آن حضرت و عایشه بود. پیامبر در این خانه وفات کرد و در همانجا به خاک سپرده شد. بعدا پیکر ابوبکر و عمر نیز پس از مرگ در همان مکان مدفون شدند. | |||
===== منبر ===== | ===== منبر ===== | ||
یکی از مکانهای مقدسِ مسجد، محل منبر رسول خدا(ص) است. | یکی از مکانهای مقدسِ مسجد، محل منبر رسول خدا(ص) است. پیامبر خدا(ص)، در آغاز با تکیه بر درخت خرمایی خطبه میخواند. در سال هفتم هجرت بود که منبری چوبین ساختند. این منبرِ سه پلهای تا زمان حکومت معاویه مورد استفاده بود. بعدا شش پلّه بر همان منبر ساخته شد که مجموعاً نُه پلّه شد. این منبر بر اثر گذشت زمان از میان رفت و قسمتی از آن در قرن ششم به عنوان تبرّک مورد استفاده قرار میگرفت. | ||
این منبرِ سه پلهای تا زمان حکومت معاویه مورد استفاده بود. | |||
===== محراب پیامبر(ص) ===== | ===== محراب پیامبر(ص) ===== | ||
| خط ۸۵: | خط ۱۱۸: | ||
=== دیگر محرابها === | === دیگر محرابها === | ||
{{اصلی|محرابهای مسجدالنبی}} | {{اصلی|محرابهای مسجدالنبی}} | ||
محراب عثمانی منسوب به | علاوه بر [[محراب پیامبر]]، چندین محراب دیگر نیز در مسجدالنبی وجود دارد. [[محراب عثمانی]] که منسوب به [[عثمان بن عفان|عثمان]] خلیفه سوم است و در دیوار جنوبی مسجد واقع شده است<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A9_%D9%88_%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D9%81_%D8%B9%D8%A8%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE.pdf&page=89 عمارة و توسعه المسجد النبوی الشریف عبرالتاریخ، ص 89]</ref>. [[محراب سلیمانی]] منسوب به [[بازسازی مسجدالنبی (سلیمان قانونی)|سلطان سلیمان]] عثمانی که به [[محراب سلیمانی|محراب حنفی]] نیز معروف است. این محراب در سمت مغرب محراب رسول خدا(ص) قرار دارد.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%85%D8%B1%D8%A2%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D9%85%DB%8C%D9%86_%D8%AC%DB%B3-%DB%B4.pdf&page=609 موسوعه مرآه الحرمین ،ج 4 ص 609] ؛ اتحاف المؤمنین ، ص 82 ؛مدینه شناسی ،ج 1 ص168 .</ref> [[محراب تهجّد]] نیز، در انتهای دیوار شمالیِ ضریح پیامبر(ص) قرار دارد که رسولخدا(ص) در برخی از شبها نماز شب را در آنجا اقامه میکردند.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 302-303</ref> علاوه بر این محرابی هم در پشت «[[دکه اغوات|دکّة الآغوات]]» وجود داشته است.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A9_%D9%88_%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D9%81_%D8%B9%D8%A8%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE.pdf&page=61 عمارة و توسعه المسجد النبوی، ص 61]</ref> | ||
=== حدیقة الزهراء === | === حدیقة الزهراء === | ||
{{اصلی|حدیقة الزهراء}} | {{اصلی|حدیقة الزهراء}} | ||
در گذشته، در زاویه شرقی حیاتِ اول مسجد، چندین درخت نخل بوده است. ابنجبیر در قرن ششم هجری از پانزده عدد نخل در صحن مسجد یاد کرده است. بعدها یک درخت سدر و نیز درختی به نام حمره در کنار نخلها کاشته شده است. گویا بعدها به دلیل نزدیکی آن به محراب تهجّد و خانه حضرت زهرا(س) آن را «حدیقةالزهراء» مینامیدهاند. تصویر این درختان در | در گذشته، در زاویه شرقی حیاتِ اول مسجد، چندین درخت نخل بوده است. ابنجبیر در قرن ششم هجری از پانزده عدد نخل در صحن مسجد یاد کرده است. بعدها یک درخت سدر و نیز درختی به نام حمره در کنار نخلها کاشته شده است. گویا بعدها به دلیل نزدیکی آن به محراب تهجّد و خانه حضرت زهرا(س) آن را «حدیقةالزهراء» مینامیدهاند. تصویر این درختان در نگارههای قدیمی برجای مانده است.<ref>آثار اسلامی مکه و مدینه، ص 230-232</ref> | ||
=== صُفّه === | === صُفّه === | ||
سکویی در مسجدالنبی بود که مسلمانان بیخانه، مهاجر و غریب صدر [[اسلام]]، آنجا میخوابیدند و برای [[نماز]] به مسجد میآمدند. اکنون در ضلع شمالی مسجد النبی(ص) و بیرون از ضریح [[حضرت محمد(ص)]] قرار داشته و [[زائر|زائران]] برای نشستن و تلاوت [[قرآن]] از آن استفاده میکنند.<ref name=":0">فرهنگامه زیارت، فصلنامه فرهنگ زیارت، شماره ۱۴، ص28؛ فرهنگ فارسی عمید، ذیل واژه صفه.</ref> | |||
== گنبد | == گنبد == | ||
{{اصلی|گنبد مسجدالنبی}} | {{اصلی|گنبد مسجدالنبی}} | ||
در | در زمان [[بازسازی مسجدالنبی (ممالیک بحری)|سيف الدين قلاوون]] (678-689) به سال 678 قمری برای اولین بار بر مقبره نبوی [[گنبد]] قرار گرفت. از این گنبد با نام [[قبه البیضاء]] نیز یاد شده است. این گنبد، همان گنبد اصلی [[مسجد النبی|مسجدالنبی]] است که در دورههای بعد تکامل یافتهاست.<ref>عماره المسجد النبوی، ص 237</ref>در بازسازی دوره [[بازسازی مسجدالنبی (قایتبای)|قایتبای]]، در 881قمری بهجای سقف چوبی، گنبد داخلی ساخته شد<ref>مدینه منوره، ص 103</ref>بعدا در زمان قایتبای گنبد بزرگی موازی [[حجره شریفه]]، ساخته شد. این گنبد از آجر ساخته و جایگزین [[قبه الزرقاء]] شد.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%B3%D9%85%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B2.pdf&page=421 وفاءالوفا، ج2،ص 421]</ref>در زمان [[بازسازی مسجدالنبی (محمود دوم عثمانی)|محمود دوم عثمانی]]، گنبد جدیدی از سرب بنا شد و به رنگ سبز نقاشی شد. این کار در سال 1228 قمری انجام گرفت <ref>تعمیر و توسعه مسجد شریف نبوی در طول تاریخ، ص 155</ref><ref>مدینه منوره، ص 113</ref> | ||
در | |||
== منارهها == | == منارهها == | ||
{{اصلی|منارههای مسجدالنبی}} | |||
نخستین منارههای مسجدالنبی در زمان خلافت [[ولید بن عبدالملک]] و به دست [[عمر بن عبدالعزیز]]، والی مدینه، در چهار گوشه مسجد ساخته شد: جنوب شرقی، شمال شرقی، جنوب غربی و شمال غربی. این منارهها تا [[آتشسوزی اول در مسجدالنبی|آتشسوزی سال ۶۵۴ق]] برپا بودند. پس از آن، در دوره ممالیک، نخست مناره جنوب شرقی (رئیسیه) و سپس مناره شمال شرقی (سنجاریه) در فاصله ۶۵۴ تا ۷۰۶ق بازسازی شدند؛ همچنین مناره شمال غربی (خشبیه) و مناره جنوب غربی (بابالسلام) نیز در دوره [[محمد بن قلاوون]] ساخته شدند. در دوره [[عثمانی]]، سلطان [[سلیمان قانونی]] مناره شمال شرقی را بازسازی کرد که سلیمانیه نام گرفت، و سلطان عبدالمجید اول نیز مناره شمال غربی را از نو ساخت که به مجیدیه مشهور شد. در دوره [[آل سعود|سعودی]]، ملک عبدالعزیز مناره بابالرحمه را تخریب کرد و به جای منارههای سلیمانیه و مجیدیه، منارههای جدیدی ساخت. در دوره ملک فهد نیز مسجدالنبی دارای ۱۰ مناره بود. | |||
مناره | |||
== ستونها == | == ستونها == | ||
| خط ۱۴۵: | خط ۱۶۳: | ||
یکی دیگر از ستونهای مسجد، محلی بود که رسول خدا(ص) ایام اعتکاف را در آنجا بسر میبرد. اصحاب در آنجا برگهایی از درخت خرما پهن میکردند تا رسول خدا(ص) روی آن استراحت کند. این محل در کنار اسطوانةالسریر قرار داشته، به عنوان جایی که تختخواب رسول خدا(ص) بوده، شناخته شده است. «سریر» به معنای تخت است. | یکی دیگر از ستونهای مسجد، محلی بود که رسول خدا(ص) ایام اعتکاف را در آنجا بسر میبرد. اصحاب در آنجا برگهایی از درخت خرما پهن میکردند تا رسول خدا(ص) روی آن استراحت کند. این محل در کنار اسطوانةالسریر قرار داشته، به عنوان جایی که تختخواب رسول خدا(ص) بوده، شناخته شده است. «سریر» به معنای تخت است. | ||
=== | === ستون قرعه، عایشه، مهاجرین === | ||
{{اصلی|ستون قرعه}} | |||
برای این ستون، سه نام یاد کردهاند. نام «قرعه» از آنروست که عایشه نقل کرد که پیامبر(ص) فرمود، در کنار این ستون، زمینی است که اگر مردم اهمیت آن را میشناختند برای نماز خواندن میان خود قرعه میانداختند. همچنین نام گذاری آن به «عایشه» از آن روست که وی این حدیث را روایت کرده وفضیلت آن را گوشزد کرد. پس از آن به دلیل اجتماع مهاجران در کنار آن، آن را استوانه «مهاجرین» نامیدند. بیشتر این نقلها را سمهودی در وفاء الوفاء آورده است. | برای این ستون، سه نام یاد کردهاند. نام «قرعه» از آنروست که عایشه نقل کرد که پیامبر(ص) فرمود، در کنار این ستون، زمینی است که اگر مردم اهمیت آن را میشناختند برای نماز خواندن میان خود قرعه میانداختند. همچنین نام گذاری آن به «عایشه» از آن روست که وی این حدیث را روایت کرده وفضیلت آن را گوشزد کرد. پس از آن به دلیل اجتماع مهاجران در کنار آن، آن را استوانه «مهاجرین» نامیدند. بیشتر این نقلها را سمهودی در وفاء الوفاء آورده است. | ||
=== | === ستون حنانه === | ||
{{اصلی|ستون حنانه}} | |||
پیشتر گفتیمکه رسول خدا(ص) در آغاز و زمانی که هنوز منبر ساخته نشده بود، بر تنه درخت خرمایی تکیه میکرد و خطبه میخواند. نوشتهاند، زمانی که برای آن حضرت منبر ساخته شد و برای ایراد سخن روی منبر قرار گرفت، از این درخت نالهای شبیه ناله شتر مادهای که از بچّه خود جدا شود، برخاست که به همین دلیل به ستونی که در محل آن بنا شد، حنانه میگویند. پیامبر(ص) دستور داد تا آن درخت را در همانجا دفن کردند. محل این ستون در غرب محراب است. | پیشتر گفتیمکه رسول خدا(ص) در آغاز و زمانی که هنوز منبر ساخته نشده بود، بر تنه درخت خرمایی تکیه میکرد و خطبه میخواند. نوشتهاند، زمانی که برای آن حضرت منبر ساخته شد و برای ایراد سخن روی منبر قرار گرفت، از این درخت نالهای شبیه ناله شتر مادهای که از بچّه خود جدا شود، برخاست که به همین دلیل به ستونی که در محل آن بنا شد، حنانه میگویند. پیامبر(ص) دستور داد تا آن درخت را در همانجا دفن کردند. محل این ستون در غرب محراب است. | ||
=== | === ستون مُربّعه القبر یا مقام جبرئیل === | ||
{{اصلی|ستون مربعةالقبر}} | |||
این محل بدان جهت به عنوان «مقام جبرئیل» شناخته شده که ملک مقرّب از آنجا بررسول خدا(ص) وارد میشد و خدمت آن حضرت میرسید. اینجا درِ ورودی خانه حضرت فاطمه زهرا(س) نیز بوده است.<ref>وفاء الوفا، ج ٢، ص ۴۵٠؛ المسجد النبوی عبر التاریخ، ص ۵۵</ref> | این محل بدان جهت به عنوان «مقام جبرئیل» شناخته شده که ملک مقرّب از آنجا بررسول خدا(ص) وارد میشد و خدمت آن حضرت میرسید. اینجا درِ ورودی خانه حضرت فاطمه زهرا(س) نیز بوده است.<ref>وفاء الوفا، ج ٢، ص ۴۵٠؛ المسجد النبوی عبر التاریخ، ص ۵۵</ref> | ||
=== | === ستون تهجد === | ||
{{اصلی|ستون تهجد}} | |||
گذشت که انتهای دیوار غربی ضریح رسول خدا(ص) ، در نقطهای که به دیوار شمالی میرسد، باب خانه فاطمه زهرا(س) و ستون مربعةالقبر یا مقام جبرئیل است. در ادامه دیوار شمالی به سمت شرق، و در انتهای دیوار شمالی خانه فاطمه زهرا(س) ، محراب تهجد قرار دارد. کسی که در این محراب بایستد، سمت چپ او باب جبرئیل و سمت راست او مقام جبرییل است. | گذشت که انتهای دیوار غربی ضریح رسول خدا(ص) ، در نقطهای که به دیوار شمالی میرسد، باب خانه فاطمه زهرا(س) و ستون مربعةالقبر یا مقام جبرئیل است. در ادامه دیوار شمالی به سمت شرق، و در انتهای دیوار شمالی خانه فاطمه زهرا(س) ، محراب تهجد قرار دارد. کسی که در این محراب بایستد، سمت چپ او باب جبرئیل و سمت راست او مقام جبرییل است. | ||
| خط ۱۹۲: | خط ۲۱۵: | ||
[[رده:مسجدالنبی]] | [[رده:مسجدالنبی]] | ||
[[en:Al-Masjid al-Nabawi]] | |||