|
|
| (۲۳۹ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد) |
| خط ۱: |
خط ۱: |
| {{جعبه اطلاعات بنای مذهبی
| | '''اهل سنت''' (مشهور به سنی) به یکی از مذاهب اسلامی غیر از [[شیعه]] و [[اباضیه]] اطلاق میگردد. این گروه پس از رحلت [[حضرت محمد (ص)|پیامبر اسلام(ص)]]، [[خلافت]] را منوط به شورای [[اسلام|مسلمانان]] دانسته و خلافت چهار خلیفه نخست ([[ابوبکر بن ابیقحافه|ابوبکر]]، [[عمر بن خطاب|عمر]]، [[عثمان بن عفان|عثمان]] و [[امام علی(ع)]]) را بهترتیب مشروع میشمارند. |
| | عنوان = در کعبه
| |
| | تصویر = عکس در کعبه از نزدیک.png
| |
| | اندازه تصویر = 300px
| |
| | توضیح تصویر =
| |
| | بنيانگذار =
| |
| | تأسیس =
| |
| | کاربری = ورودی کعبه
| |
| | مکان = [[مکه|شهر مکه]] در [[عربستان]]
| |
| | نامهای دیگر = باب الکعبه
| |
| | وقایع مرتبط =
| |
| | ظرفیت =
| |
| | مساحت =
| |
| | وضعیت = فعال
| |
| | امکانات =
| |
| | شماره ثبت =
| |
| | معمار =
| |
| | سبک =
| |
| | بازسازی =
| |
| | وبگاه =
| |
| | تخریب =
| |
| | عرض جغرافیایی =
| |
| | طول جغرافیایی =
| |
| }}
| |
| '''درِ کعبه''' که به عربی '''باب الکعبه''' نیز گفته میشود، در سمت شرقی کعبه میان [[رکن عراقی]] و [[رکن حجرالاسود]] و در فاصله حدود یک متری [[حجرالاسود]] قرار دارد.
| |
|
| |
|
| برخی ساخت نخستین در را به زمان بازسازی کعبه به دست [[جرهم]] نسبت دادهاند، عدهای هم قائلند، [[اسعد بن ملکی کرب حمیری|اسعد حمیری]] سازنده نخستین در و قفل و [[کلید کعبه]] بوده است. در کعبه در طول تاریخ بارها بازسازی و تعمیر و تزیین شده است. در کعبه را معمولا از چوب میساختند و در برخی دورههای تاریخی آن را با طلا یا نقره میپوشاندند. گفته شده که نخستین بار در کعبه را در سال ۹۳ قمری طلاپوش کردند. گاهی نیز روکش طلایی آن را دزدیدهاند. در دورهای کعبه دو در داشت. همچنین ارتفاع در و نیز ارتفاع درگاه از سطح زمین در برخی بازسازیها تفاوت داشته است. گزارش رویدادهای مرتبط به در کعبه همراه با توصیفهایی از آن در دورههای گوناگون تاریخی در منابع تاریخ و جغرافیای مسلمانان ثبت شده است.
| | اهلسنت در [[فقه]] عمدتاً به چهار مذهب [[حنفی]]، [[مالکی]]، [[شافعی]] و [[حنبلی]] و در حوزهٔ کلامی نیز به فرقههایی چون [[اشاعره]]، [[معتزله]] و [[اهل حدیث]] ([[سلفیه]]) تقسیم شدهاند. |
|
| |
|
| قدیمترین در کعبه که تاکنون باقی است و در موزه نگهداری میشود در سال ۱۰۴۴ قمری در دوره [[حکومت عثمانی]] ساخته و در سال ۱۱۱۹ تعمیر شده است. دری که امروزه بر کعبه قرار دارد در سال ۱۳۹۷ قمری به فرمان [[ملک خالد]]، پادشاه [[عربستان سعودی]]، ساخته شد. جنس این در از طلا است و روی آن آیات قرآن کندهکاری شده است.
| | از منظر مذاهب اهل سنت (به جز [[وهابیت]])، [[زیارت|زیارت قبور انبیا و اولیا]] مشروع و حتی در برخی موارد [[مستحب]] شمرده شده است و در [[مناسک حج]] نیز در کلیات مشترک هستند؛ هرچند در برخی جزئیات همچون تعداد، [[ارکان حج|ارکان]] و [[واجبات حج]] اختلافات جزیی دارند. |
|
| |
|
| == موقعیت و تاریخ ساخت == | | == واژه شناسی == |
| {{اصلی|تاریخ بازسازی درِ کعبه}}
| | اَهْلِ سُنَّتْ مشهور به سُنّی، اصطلاحى است که به یکی از [[مذاهب مسلمانان]]، غیر از گروههای [[شیعه]] و [[اباضیه]] اشاره دارد.<ref>دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۱۰، ص۴۷۴–۴۷۵.</ref> این گروه پس از وفات رسولالله(ص)، خلافت را به شورای مسلمانان مشروط کرد.<ref>فرهنگ فرق اسلامی، ص۸۴.</ref> تمایز اهلسنت و دیگر گروههای مذهبی مسلمانان در این است که آنها، خلافت ۴ خلیفه اول؛ ابوبکر، عمر، عثمان و علی (ع) را به ترتیب بعد از پیامبر اسلام (ص)، مشروع و بر آن اتفاق نظر دارند،<ref>غزالی، الاقتصاد فی الاعتقاد، ص۱۵۲–۱۵۴؛ سبحانی، بحوث، ج۱، ص۲۹۳–۳۰۲.</ref> برخلاف شیعیان که [[امام علی(ع)|حضرت علی(ع)]] را جانشین بلافصل پیامبر اسلام(ص) میدانند و اباضیه که به خلافت عثمان و حضرت علی(ع) منتقد هستند.<ref>دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۱۰، ص۴۷۴–۴۷۵.</ref> |
|
| |
|
| باب الکعبه نام دری است که در دیوار شرقی [[کعبه]] میان [[رکن عراقی]] و [[رکن حجرالاسود]] و در فاصله حدود یک متری [[حجرالاسود]] قرار دارد.
| | == مذاهب فقهی == |
| {| class="wikitable collapsible" align="left" width="29%" style="border:1px solid #ddd; margin:0 0 1em 1em; padding:0 0 1em 1em; font-size:75%; background:#CCFFCC;"
| | اکثریت اهل سنت در حوزة فقهى، به ۴ مذهب اصلی؛ حنفى، مالكى، شافعى و حنبلى تقسیم گردیدند.<ref>دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۱۰، ص۴۷۵.</ref> |
| !colspan="2" align="center"|<big>گاهشمار بازسازی در کعبه</big>
| | * '''حنفیه:''' پیرو [[ابوحنیفه]] (۸۰‑۱۵۰ق)<ref>تاریخ فقه و فقها، ص۸۳.</ref> که در کنار [[قرآن]] و [[سنت پیامبر(ص)]]، از عقل و قیاس بهره میگرفت.<ref>تاریخ فقه و فقها، ص۸۳.</ref> |
| |-
| | * '''مالکیه:''' پیرو [[مالک بن انس]] (۹۳‑۱۷۹ق) با منابعی چون قرآن، سنت، عمل اهل مدینه و صلاح جامعه؛<ref>تاریخ فقه و فقها، ص۸۴.</ref> این مذهب نمایندهٔ فقه حدیثگرای مدینه است.<ref>«اندیشههای فقهی در سدههای ۲و۳ق»، ص۴۴۵.</ref> |
| |colspan="2" align="center"|<small>
| | * '''حنبلیه:''' پیرو [[احمد بن حنبل]] (۱۶۴‑۲۴۱ق) که معتقد به فقه حدیثی بود<ref>«جدال تعبد و تعقل در فهم شریعت»، ص۱۸۹.</ref> و از رأی و قیاس پرهیز میکرد؛<ref>وضوء النبی (ص)، ج۱، ص۴۰۷.</ref> این مذهب بیش از دیگر مذاهب به ظاهر احادیث و اقوال [[صحابه]] گرایش دارد.<ref>«جدال تعبد و تعقل در فهم شریعت»، ص۱۸۹.</ref> |
| | * '''شافعیه:''' پیرو [[محمد بن ادریس شافعی]] (۱۵۰‑۲۰۴ق) با فقهی حدیثمدار<ref>«اندیشههای فقهی در سدههای ۲و۳»، ص۴۴۶.</ref> که ترکیبی از حدیث و رأی است؛<ref>الامام الشافعی، ص۱۷۸.</ref> از نظر شیعیان، این مذهب به [[مذهب امامیه]] نزدیکتر است.<ref>«بررسی علل همگرایی و ناهمگرایی دو مذهب شافعی و حنفی با شیعه امامیه»، برفی.</ref> |
|
| |
|
| |- | | == مذاهب کلامی و اعتقادی == |
| | اهل سنت از نظر کلامی به چند فرقه تقسیم میشوند. |
| | * '''[[اهل حدیث]] (سلفیه):''' که تنها به کتاب و سنت مراجعه میکنند و عقل را دخالت نمیدهند،<ref>فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامی، ص 149.</ref> مانند مالک بن انس و احمد بن حنبل.<ref>درآمدی بر علم كلام، ص246.</ref> |
| | * '''[[معتزله]]:''' که به عقل بها داده و نصوص متعارض را تأویل میبرند؛ بنیانگذار آن واصل بن عطاء بود.<ref>مجموعه آثار، ج3، ص85.</ref> |
| | * '''[[اشاعره]]:''' که عقاید [[اهل حدیث]] را با تعدیلی پذیرفتند و [[ابوالحسن اشعری]] (م. ۳۲۴) آنها را بنیان نهاد.<ref>فرق و مذاهب كلامی، ص201.</ref> |
| | * '''[[خوارج]]:''' گروهی که به دو خلیفه نخست مهر میورزند و از [[امام علی(ع)|علی(ع)]] تبری میجویند؛ پس از [[جنگ صفین]] پدید آمدند.<ref>ملل و نحل، ج 1، ص 115؛ فرق و مذاهب كلامی، ص287.</ref> |
| | * '''[[ماتریدیه]]:''' مذهب کلامی ابو منصور ماتریدی (م. ۳۳۳) که مانند اشاعره با معتزله مخالفت کرد، اما عقلگرایی در آن غلبه دارد.<ref>درآمدی بر علم كلام، ص296.</ref> |
| | * '''[[مرجئه]]:''' عمل را پس از نیت قرار داده و ایمان قلبی را برای نجات کافی میدانستند.<ref>الفرق بين الفرق، ص202؛ فرق و مذاهب كلامی، ص 283.</ref> |
| | * '''[[وهابیت]]:''' منسوب به [[محمد بن عبدالوهاب]] (م. ۱۲۰۶ق) که با تأثیر از [[ابن تیمیه|ابنتیمیه]]، [[زیارت قبور]] و [[توسل]] را [[شرک]] دانست و دیگر مسلمانان را متهم به خروج از دین کرد.<ref>آئين وهابيت، ص29.</ref> عقاید افراطی آنان مایه تفرقه در امت اسلامی شده است. |
|
| |
|
| |align="left">|پیش از ظهور اسلام
| | دیگر مذاهب کلامی اهل سنت عبارتند از: اباضیه، جهمیه، کرامیه، ضراریه، نجاریه.<ref>تاريخ فقه و فقها، ص84.</ref> |
|
| |
|
| |عبدالمطلب هنگام بازسازی چاه زمزم، چند شمشیر طلا پیدا کرد و با فروش آن دَری برای کعبه ساخت.<ref>تاریخ یعقوبی، ج1، ص247.</ref> | | == زیارت از نظر اهل سنت == |
| |- | | [[زیارت قبور|زیارت قبور انبیا و اولیا]]، از مسائل اختلافی میان [[وهابیت]] و سایر مذاهب اسلامی است. وهابیها آن را [[حرام]] میدانند، حال آنکه ادله روایی اهل سنت بر مشروعیت آن تأکید دارند.<ref>کنزالعمال، ج۵، ص۷۴.</ref> سیرهٔ مسلمانان از صدر اسلام بر پایه زیارت قبور استوار بوده است. خود پیامبر(ص) از [[بقیع]]،<ref>صحیح مسلم، ج۲، ص۶۶۹.</ref> [[غزوه احد|شهدای احد]]<ref>رد المحتار، ج۲، ص۲۴۲.</ref> و قبر [[آمنه بنت وهب|مادرش]]<ref>شعب الإیمان، ج۱۱، ص۴۶۹.</ref> و نیز [[صحابه]] و [[تابعین|تابعینی]] چون [[عبدالله بن عمر بن خطاب|عبدالله بن عمر]] و [[عایشه]] به زیارت [[قبر پیامبر|قبر رسول خدا(ص)]] میرفتند.<ref>ابن أبی شیبه، المصنف، ج۳، ص۵۷۶.</ref> |
| |align="left">|بازسازی قریش | |
|
| |
|
| |قریشیان به پیشنهاد ابوحذیفة بن مغیره مخزومی، برای پیشگیری از ورود افرادی که رخصت نداشتند، در را بالاتر بردند.<ref>اخبار مکه، ازرقی، ج1، ص135.</ref>
| | روایات مربوط به زیارت به چهار دسته تقسیم میشوند: ممنوعیت ابتدایی و سپس نسخ آن؛<ref>المستدرک، ج۱، ص۵۳۰.</ref> نهی زنان،<ref>سنن ابن ماجه، ج۱، ص۵۰۲.</ref> اما سند آن ضعیف ارزیابی شده<ref>موسوعه الألبانی، ج۲، ص۳۷۰.</ref> و روایات متعدد دیگری بر جواز زیارت برای زنان؛<ref>المستدرک، ج۱، ص۵۳۳.</ref> امر به زیارت برای مقاصدی همچون یادآوری آخرت<ref>مناوی، ج ۳، ص۱۶۲.</ref> و تأکید بر سیرهی همیشگی پیامبر(ص) در زیارت اهل قبور.<ref>صحیح ابن حبان، ج۷، ص۴۴۴.</ref> |
| |-
| |
| |align="left">|سال ۶۴ق
| |
|
| |
|
| |عبدالله بن زبیر در پی سوختن ساختمان کعبه به دلیل درگیری با سپاه شام، دو در شرقی و غربی برای کعبه فراهم کرد.<ref>اخبار مکه، ازرقی، ج1، ص166؛ تاریخ مکة المشرفه، ص109.</ref>
| | از دیدگاه مذاهب چهارگانه، حنفیان،<ref>سرخسی، ج۲۴، ص۱۰؛ شرنبلانی، ج۱، ص۲۲۹؛ رد المحتار، ج۲، ص۶۲۶؛ قاری، ج۴، ص۱۲۵۵؛ تهانوی، ج۲، ص۱۰۸۲.</ref> مالکیان قائل به جواز و استحباب،<ref>موطأ، ج۲، ص۴۸۵؛ المدخل، ج۱، ص۲۵۵.</ref> شافعیان<ref>المهذب (فقه شافعی)، ج۱، ص۳۱۷؛ تاریخ بغداد، ج ۱، ص۴۴۵؛ فتحالباری، ج۳، ص۶۶؛ سیر اعلام النبلاء، ج۴، ص۴۸۴.</ref> و حنبلیان (به جز ابن تیمیه)<ref>مقدسى، ج ۲، ص۵۶۵-۵۷۰.</ref> همگی قائل به جواز زیارت هستند؛ ازاینرو جز وهابیت، همهٔ مذاهب اسلامی زیارت قبور را مشروع دانسته و سیرهٔ مسلمانان بر عمران و احترام زیارتگاهها بوده است.<ref>تاریخ بغداد، ج ۱، ص۵۰۸؛ ابن جوزی، المنتظم، ج ۱۲، ص۲۴۱؛ المستدرک، ج ۳، ص۵۱۸؛ وفیات الأعیان، ج ۴، ص۱۶۵؛ سیر اعلام النبلاء، ج ۱، ص۱۱۴؛ ابن جوزی، مناقب، ج ۱، ص۶۰۷-۶۰۸؛ ابن جوزی، المنتظم، ج۱۶، ص۱۰۰.</ref> |
| |-
| |
|
| |
|
| |align="left">|سال ۷۴ق | | == حج در مذاهب فقهی اهل سنت == |
| | در کلیات تفاوتی بین مذاهب فقهی اهل سنت درباره [[حج]] نیست و فقط در جزییات [[احکام حج]] باهم تفاوت دارند. به عنوان نمونه در اصل وجوب حج و وجوب آن بر [[استطاعت|مستطیع]] اتفاق نظر دارند،<ref>درسنامه درآمدی بر فقه مقارن، ص۱۹۳.</ref> اما در [[ایام الحج|ماههای حج]] اختلاف دارند: مالکیه [[شوال (ماه قمری)|شوال]]، [[ذیقعده (ماه قمری)|ذیقعده]] و [[ذیالحجه (ماه قمری)|ذیالحجه]] را ماه حج میدانند؛ حنبلیه و حنفیه شوال، ذیقعده و ده روز اول ذیالحجه (حنفیه تا غروب [[عید قربان]])؛ و شافعیه شوال، ذیقعده و نه روز اول ذیالحجه (تا طلوع فجر عید قربان) را معتبر میشمارند.<ref>خلاف، ج۱، ص۴۱۱-۴۱۷؛ العروة الوثقی، ج۲، ص۵۴۲؛ شرایع الاسلام، ج۱، ص۲۲۴-۲۲۹؛ تحریرالوسیله، ج۱، ص۳۴۹-۳۶۲؛ الفقه علی المذاهب الاربعة، ج۱، ص۵۷۱-۵۷۶؛ بدایة المجتهد، ج۱، ص۳۲۳-۳۲۶؛ الفقه علی المذهب الخمسة، ج۱، ص۲۲۹-۳۰۳.</ref> همگی مذاهب اهل سنت، اقسام سهگانهی حج ([[حج تمتع|تمتع]]، [[حج افراد|افراد]] و [[حج قران|قران]]) را میپذیرند؛ اما قائل به تخییر هستند و در ترتیب فضیلتِ اقسام با یکدیگر اختلاف دارند.<ref>بدایة المجتهد، ج۱، ص۳۹۵-۳۹۹؛ الفقه علی المذاهب الاربعة، ج۱، ص۶۱۹-۶۲۶؛ خلاف، ج۱، ص۴۱۹-۴۲۳؛ شرایع الاسلام، ج۱، ص۲۳۶-۲۴۰؛ الفقه علی المذهب الخمسة، ج۱، ص۳۱۹-۳۲۲؛ تذکرة الفقهاء، ج۷، ص۱۶۱-۱۸۱.</ref> |
|
| |
|
| |حجاج بن یوسف، حاکم حجاز در پی تصرف مکه، با کسب تکلیف از عبدالملک بن مروان دَر دوم را برداشت.<ref>تاریخ مکة المشرفه، ص110.</ref> | | در [[ارکان حج]] نیز اختلافاتی وجود دارد: حنبلیه و مالکیه چهار رکن: [[احرام]]، [[طواف زیارت]]، [[سعی|سعی بین صفا و مروه]]، [[وقوف در عرفات]] (بدون [[وقوف در مشعر]])؛ حنفیه دو رکن (وقوف در عرفه و طواف زیارت)؛ و شافعی چهار رکن (طواف، سعی، وقوف در عرفه و [[حلق و تقصیر|حلق]]).<ref>درسنامه درآمدی بر فقه مقارن، ص۲۴۵.</ref> تعداد [[واجبات حج]] نیز متفاوت است: حنبلیه ۷، حنفیه ۵، شافعیه ۵ و مالکیه ۶ واجب.<ref>درسنامه درآمدی بر فقه مقارن، ص۲۴۵.</ref> در [[عمره تمتع|واجبات عمره تمتع]] نیز اختلافاتی وجود دارد؛ بهطوری که حنفیه و مالکیه پنج عمل، حنبلیه چهار عمل و شافعیه (با دو قول) سه یا چهار عمل را [[واجب]] میدانند؛ همچنین به نظر حنبلیه و شافعیه، [[نماز طواف]] سنت است، نه واجب.<ref>بدائع الصنایع، ج۱۰؛ ص۶۴ و ۲۳؛ الهداية، ج۱۰، ص۲۸۸؛ الکافی فی فقه ابن حنبل، ج۱۱، ص۱۰۳۹؛ المقنع (فقه حنبلی)، ج۱۰ و ۱۱ ص۹۶۱-۹۶۲؛ المهذب (فقه شافعی)، ج۱۱، ص۸۴۸-۸۵۰؛ مختصر المزنی، ج۱۱، ص۸۲۱؛ الفقه علی المذهب الخمسة، ج۱، ص۳۷۲.</ref> در [[عمره مفرده]] نیز همه فرقههای اهل سنت ۵ واجب: 1. [[محرم شدن در میقات]] 2. طواف قدوم یا طواف تحیّت 3. نماز طواف 4. سعی بین صفا و مروه 5. تقصیر (بدون [[طواف نساء]]) قائل هستند.<ref>مناسک حج، ص۳۱۵-۳۱۶؛ بدایة المجتهد، ج۱، ص۳۴۵-۳۴۶؛ الفقه علی المذهب الاربعة، ج۱، ص۵۸۹؛ الدروس، ص۴۰۰-۴۰۱؛ المبسوط، ج۱، ص۳۵۱؛ الفقه علی المذهب الخمسة، ج۱، ص۳۵۴.</ref> |
| |-
| |
| |align="left">|سال ۹۳ق
| |
|
| |
|
| |ولید بن عبدالملک برای خالد بن عبدالله قسری، حکمرانش در مکه، دینار فرستاد که در کعبه با آن طلاپوش شد.<ref>اتحاف الوری، ج2، ص119؛ تاریخ مکة المشرفه، ص111-112.</ref>
| |
|
| |
| |-
| |
| |align="left">|سال ۱۹۴ق
| |
| |امین عباسی برای کارگزار خود، سالم بن جراح، در مکه دینار میفرستد تا دَرِ کعبه را طلاپوش کند.<ref>اخبار مکه، ازرقی، ج1، ص169.</ref>
| |
| |-
| |
| |align="left">|سال ۲۳۲-۲۴۷ق
| |
| |در دوران متوکل عباسی تیر ساجی سر در کعبه به علت پوسیدگی تعویض شد.<ref>شفاء الغرام، ج1، ص158.</ref>
| |
| |-
| |
| |align="left">|سال ۲۸۱ق
| |
|
| |
| |معتضد عباسی به دلیل تغییر رنگ دَرِ کعبه، دستور داد آن را با طلا زینت دهند.<ref>اخبار مکه، ازرقی، ج2، ص103-104؛ اتحاف الوری، ج2، ص349-350؛ تاریخ عمارة المسجد الحرام، ص21-22.</ref>
| |
| |-
| |
| |align="left">|سال ۴۷۹ق
| |
|
| |
| |پس از حمله قرمطی به مکه در ۳۱۷ق<ref>البدایة و النهایه، ج11، ص160؛ شفاء الغرام، ج2، ص261.</ref> و کندن دَر به دلیل قحطی در ۴۶۲ق،<ref>البدایة و النهایه، ج12، ص99.</ref> نجمالدوله خمارتکین حسنانی، امیرالحاج عراق، دَرِ طلایی که حاوی نام خلیفه مقتدی عباسی بود، جایگزین کرد.<ref>البدایة و النهایه، ج12، ص131.</ref>
| |
| |-
| |
| |align="left">|سال ۵۳۷ تا ۵۴۱ق یا ۵۴۲ق
| |
|
| |
| |ابوالقاسم ابراهیم رامِشت فارسی، تاجر ایرانی، دری برای کعبه ساخت و آن را در ۵۳۷ق به مکه فرستاد. در ۵۴۱ق یا سال بعد، این در بر کعبه نصب شد.<ref>الارج المسکی، ص151.</ref>
| |
| |-
| |
|
| |
| |align="left">|سال ۵۵۰ تا ۵۵۱ق
| |
| |جواد اصفهانی در ۵۵۰ق به دستور خلیفه مقتفی عباسی، دری با صفحههای پوشیده طلایی برای کعبه ساخت که در سال ۵۵۱ق کار گذاشته شد.<ref>الارج المسکی، ص151.</ref>
| |
| |-
| |
| |align="left">|سال ۶۵۹ تا ۶۶۳ق
| |
| |ملک مظفر یوسف بن منصور، از حاکمان آل رسول یمن، سال ۶۵۹ق دری با صفحههای نقرهای<ref>شفاء الغرام، ج1، ص142؛ مرآة الحرمین، ج1، ص276-277.</ref> و در سال۶۶۳ق با فرستادن ابنبعری به مکه، دری با طلا و نقره برای کعبه ساخت.<ref>العقود اللؤلؤیه، ج1، ص152.</ref>
| |
| |-
| |
|
| |
| |align="left">|سال ۷۳۳ق
| |
| |سلطان محمد قلاوون در ۱۲ ذیحجه همان سال، دَرِ جدیدی برای کعبه ساخت که جایگزین در پیشین که به بنیشیبه واگذار شده بود،<ref>شفاء الغرام، ج1، ص142.</ref> گشت.<ref>شفاء الغرام، ج1، ص142؛ اتحاف الوری، ج3، ص203.</ref>
| |
| |-
| |
|
| |
| |align="left">|سال ۷۶۱ تا ۷۷۶ق
| |
| |ملک ناصرالدین حسن مملوکی در سال ۷۶۱ق دری از جنس ساج ساخت که پس از تزیین در ۷۷۶ق تا پایان دوران حکومت وی، بر کعبه نصب بود.<ref>شفاء الغرام، ج1، ص142.</ref>
| |
|
| |
| |-
| |
| |align="left">|سال ۷۸۱، ۸۱۶ و ۸۵۱ق
| |
|
| |
| |زینالدین برکه عثمانی، در سال ۷۸۱ق سودون پاشا را برای تزیین دَر به مکه فرستاد.<ref>اتحاف الوری، ج3، ص334.</ref> سال ۸۱۶ق سلطان مؤید ابونصر شیخ محمودی حاکم مصر<ref>شفاء الغرام، ج1، ص143.</ref> و سال ۸۵۱ق بیرم خجا تاتاری ناظر حرم، در کعبه را با نقره پوشاند و روی آن را با آب طلا تزیین کرد.<ref>اتحاف الوری، ج4، ص707.</ref>
| |
|
| |
| |-
| |
| |align="left">|سال ۹۶۱ق
| |
| |سلطان سلیمان قانونی به دلیل دزدی نقرههای دَر کعبه، دستور داد آن را با دو لایه صفحه نقره و روکش طلا بپوشانند.<ref>الارج المسکی، ص152؛ منائح الکرم، ج3، ص343.</ref>
| |
| |-
| |
| |-
| |
| |align="left">|سال ۹۶۴ق
| |
| |در سال ۹۶۴ق به دستور سلطان سلیمان قانونی، دری برای کعبه ساخته شد و با زیورهای فراوان تزیین گشت.<ref>التاریخ القویم، ج4، ص173؛ منائح الکرم، ج3، ص343؛ منائح الکرم، ج3، ص344.</ref>
| |
|
| |
| |-
| |
| |align="left">|سال ۱۰۴۴ق
| |
| |سلطان مراد چهارم به سال ۱۰۴۴ق دستور تعویض باب الکعبه را صادر کرد. تزیینات در قدیم کنده شد و برای تزیین در جدید به کار رفت.<ref>التاریخ القویم، ج2، ص173-174؛ الارج المسکی، ص154.</ref>
| |
|
| |
|
| |
| |-
| |
| |align="left">|سال ۱۱۱۹ق
| |
| |در آخر ذیقعده سال ۱۱۱۹ق با حضور امیر ایواز بک، شیخ حرم، شریف یحیی بن برکات و حاکم شرع مکه، برخی ورقهای چوبی در کعبه و نیز زوار آن کنده شد. پس از اصلاح، ورقهای چوبی را طلاپوش کردند. این در تا هنگام [[آل سعود]] همچنان بر درگاه کعبه نصب بود.<ref>منائح الکرم، ج5، ص445-446.</ref>
| |
|
| |
|
| |
| |-
| |
| |align="left">|سال ۱۱۷۰ق
| |
| |در ۲۳ ذیقعده سال ۱۳۷۰ق دری که به دستور ملک عبدالعزیز سعودی از آلومینیوم ساخته و با طلا و نقره پوشانده بودند، بر کعبه نصب شد. ارتفاع این در، سه متر و ده سانتیمتر و عرض آن دو و نیم متر بود.<ref>التاریخ القویم، ج4، ص174؛ شفاء الغرام، ج1، ص14۴.</ref>
| |
|
| |
|
| |
| |-
| |
| |align="left">|سال ۱۳۹۷ق
| |
| |به سال ۱۳۹۷ق ملک خالد بن عبدالعزیز با دیدن فرسودگی باب الکعبه، دستور داد دری جدید از طلا با عیار بسیار بالا بسازند. ساخت این در با وزنی حدود ۲۸۰ کیلوگرم، اول ذیحجه ۱۳۹۸ق. آغاز گشت و پس از ۱۲ ماه به پایان رسید. ملک خالد آن را در ۲۳ ذیقعده ۱۳۹۹ق. افتتاح کرد.<ref>قصة التوسعه، ص88-91؛ مکه و مدینه تصویری از توسعه و نوسازی، ص95-99.</ref>
| |
| |}
| |
| زمان ساخت نخستین درِ کعبه نامشخص است؛ ولی از برخی اتفاقها مانند نماز خواندن حضرت آدم در برابر باب الکعبه و همینطور نماز خواندن بر جنازه وی برابر این دَر، نشان از وجود دَر از همان ابتدا در کعبه است.<ref>شفاء الغرام، ج1، ص1۸۶-۱۸۷.</ref> برخی گزارشها، ساخت اولین دَر را به انوش بن شیث بن آدم،<ref>الروض الانف، ج1، ص81.</ref> جُرْهُمیان<ref>اخبار مکه، فاکهی، ج5، ص225.</ref> و اسعد حِمیَری پادشاه یمن<ref>اخبار مکه، ازرقی، ج1، ص۴۱ و ۱۰۱.</ref> نسبت دادهاند.
| |
|
| |
| گزارشهای متعددی درباره تاریخ بازسازی، تزیین و تعمیر دَر کعبه در منابع تاریخی درج شده است. بنا بر گزارشی، شروع بازسازیهای در توسط عبدالمطلب انجام گرفته است.<ref>تاریخ یعقوبی، ج1، ص247.</ref> بازسازی قریش پیش از ظهور اسلام،<ref>اخبار مکه، ازرقی، ج1، ص135.</ref> بازسازی ابن زبیر،<ref>اخبار مکه، ازرقی، ج1، ص166؛ تاریخ مکة المشرفه، ص109.</ref> بازسازی حجاج بن یوسف،<ref>تاریخ مکة المشرفه، ص110.</ref> طلاپوش کردن دَر در دوره اموی<ref>اتحاف الوری، ج2، ص119؛ تاریخ مکة المشرفه، ص111-112.</ref> و عباسی<ref>اخبار مکه، ازرقی، ج1، ص169.</ref> و بازسازیهای متعدد دیگر در سدههای ششم تا نهم که در منابع ثبت شده است، از جمله درهایی که رامشت بازرگان ایرانی<ref>الارج المسکی، ص151.</ref> و جواد اصفهانی<ref>الکامل، ج9، ص245؛ مرآة الحرمین، ج1، ص276.</ref> وزیر ایرانی حاکم موصل در سده ششم ساختند. این دَر چند بار نیز در عصر ممالیک بازسازی و تعویض شد.<ref>شفاء الغرام، ج1، ص142؛ مرآة الحرمین، ج1، ص276-277؛ شفاء الغرام، ج1، ص142؛ اتحاف الوری، ج3، ص203.</ref> در عصر حکومت عثمانی نیز دَر کعبه دوبار بازسازی شد.
| |
|
| |
| آخرین دَر پیش از آل سعود به فرمان سلطان مراد چهارم در ۱۰۴۴ق ساخته شد<ref>التاریخ القویم، ج2، ص173-174.</ref> و در سال ۱۱۱۹ق تعمیر و اصلاح شد.<ref>منائح الکرم، ج5، ص445-446.</ref>
| |
|
| |
| == وضعیت امروزی ==
| |
| آل سعود دو بار اقدام به تعویض دَر کعبه کرد. نخستین بار در سال ۱۳۷۰ق به دستور ملک عبدالعزیز سعودی، دری از جنس آلومینیوم با روکش طلا و نقره برای کعبه ساخته شد.<ref>التاریخ القویم، ج4، ص174.</ref> در سال ۱۳۹۷ق [[ملک خالد بن عبدالعزیز]] (۱۳۹۵–۱۴۰۲ق) با دیدن فرسودگی باب الکعبه، دستور داد دری جدید از طلا با عیار بسیار بالا بسازند که امروزه نیز بهعنوان آخرین دَر بر درگاه کعبه نصب است . ساخت این در با وزنی حدود ۲۸۰ کیلوگرم، اول ذیحجه ۱۳۹۸ق آغاز گشت و پس از ۱۲ ماه به پایان رسید. ملک خالد آن را در ۲۳ ذیقعده ۱۳۹۹ق افتتاح کرد.
| |
|
| |
| ارتفاع این در کمی بیش از سه متر و عرض آن حدود دو متر است و از دو لنگه تشکیل شده است. پایه آن با ضخامت ۱۰ سانتیمتر از چوبی با نام «ماکامونگ» ساخته شده است. پایین در، تیری چوبی افزوده شده تا از ورود آب به درون کعبه پیشگیری کند و میلهای دارد که هنگام بسته شدن، در را با آستانه جفت میکند.<ref>قصة التوسعه، ص88-91؛ مکه و مدینه تصویری از توسعه و نوسازی، ص95-99.</ref>
| |
|
| |
| === نقشها و نوشتهها===
| |
| در دو گوشه بالایی در، دو لچکی جداگانه برای بهتر نمود یافتن شکل دایرهوار آن تدارک شده که بر آنها عبارات «الله جل جلاله» و «محمد صلی الله علیه و سلم» درون دو دایره برجسته نوشته شده است.
| |
|
| |
| پایین این دایرهها، آیات: {{قلم رنگ|سبز|ادْخُلُوهَا بِسَلامٍ آمِنِینَ}} <ref>سوره حجر، ۴۶.</ref>؛ {{قلم رنگ|سبز|جَعَلَ اللهُ الْکَعْبَةَ الْبَیْتَ الْحَرَامَ قِیَامًا لِلنَّاسِ و الشَّهْرَ الْحَرَامَ}} <ref>سوره مائده، ۹۷</ref>؛ {{قلم رنگ|سبز|رَبِّ اَدْخِلْنِی مُدْخَلَ صِدْقٍ وَاَخْرِجْنِی مُخْرَجَ صِدْقٍ وَاجْعَلْ لِی مِنْ لَدُنْکَ سُلْطَانًا نَصِیرًا}} <ref>سوره اسراء، ۸۰.</ref> ؛ {{قلم رنگ|سبز|کَتَبَ رَبُّکُمْ عَلَی نَفْسِهِ الرَّحْمَة}}؛<ref>سوره انعام، ۵۴.</ref> {{قلم رنگ|سبز|وَقَالَ رَبُّکُمُ ادْعُونِی اَسْتَجِبْ لَکُم}} <ref>سوره غافر، ۶۰.</ref> نقش بسته است. در پی آنها، دو دایره به شکل دو خورشید نورانی که در وسط آنها جمله «لا اله الا الله محمد رسولالله» نقش بسته، دیده میشود. زیر این حاشیههای دایرهشکل، آیه: {{قلم رنگ|سبز|قُلْ یَا عِبَادِیَ الَّذِینَ اَسْرَفُوا عَلَی اَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللهِ اِنَّ اللهَ یَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِیعًا اِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ}} <ref>سوره زمر، ۵۳.</ref> نقش بسته است.
| |
|
| |
| پایینتر از قفل در، جایی مربعشکل و فرورفته دیده میشود که وسط آن، دو دایره برجسته قرار دارد. وسط این دو دایره، [[سوره فاتحه]] به صورت دو دایره کامل نوشته شده است. زیر این دایرهها، دو جای مستطیلشکل به چشم میخورد که بالایی کوچکتر از پایینی است. در جای بالایی عبارتی شامل تاریخ ساخت باب الکعبه در دوران ملک عبدالعزیز نقش بسته است. در جای پایینی نیز به تاریخ ساخت باب در دوران ملک خالد اشاره شده است.
| |
| بر لنگه سمت راست در، تاریخ افتتاح در به دست ملک خالد به چشم میخورد و بر لنگه چپ، نام مهندس سازنده در و نیز کاتب عبارات، نوشته شده است.
| |
|
| |
| در کعبه حدود نیم متر به طرف درون خانه پیش رفته است. کنارههای دیوار که از سه سمت، در را احاطه کردهاند، با لوحهای دایرهشکل زرین، پوشانده شده است. با در نظر گرفتن تناسب نامهای ۱۵گانه خداوند که بر روی این لوحها به صورت دایره نوشته شده، در قسمتهای گوناگون آن نیز کلماتی به این شرح به چشم میخورد: بر بالای در عبارت «یا واسع یا مانع یا نافع»؛ در سمت راست، عبارت «یا عالم یا علیم یا حلیم یا عظیم یا حکیم یا رحیم»؛ و در سمت چپ، عبارت «یا غنی یا مغنی یا حمید یا مجید یا سبحان یا مستعان» نقش بسته است. پایین در که از جنس چوب است، صفحههای طلایی دارای نقشهایی به چشم میخورند.<ref>قصة التوسعه، ص88-91؛ مکه و مدینه تصویری از توسعه و نوسازی، ص95-99.</ref>
| |
|
| |
| == فضیلتهای باب کعبه ==
| |
| بر پایه برخی روایات، [[حضرت آدم]] در پی نزول بر زمین، در برابر باب الکعبه به نماز ایستاد و با خدای خود به راز و نیاز پرداخت.<ref>شفاء الغرام، ج1، ص186.</ref> برخی مکان قبول توبه آدم را برابر دری که ابنزبیر پشت کعبه در سمت [[رکن یمانی]] گشوده بود، میدانند.<ref>شفاء الغرام، ج1، ص187.</ref> بر اساس گزارشی، نماز بر جنازه آدم(ع) در برابر باب الکعبه اقامه شده است.<ref>تاریخ مکه، ص191.</ref> گفتاری از [[پیامبر]] در منابع آمده که نشان میدهد ایشان به امامت [[جبرئیل]] کنار در کعبه نماز خوانده است.<ref>اخبار مکه، ازرقی، ج1، ص268؛ تحفة الاحوذی، ج1، ص394؛ عون المعبود، ج2، ص40-41.</ref> شاید به همین سبب، برخی نماز خواندن در باب الکعبه را مستحب دانستهاند.<ref>صحیح ابن خزیمه، ج4، ص333.</ref> در سده سوم قمری بر جنازه افراد نامدار مانند اشراف، قریشیان و اعیان دیگر برابر باب الکعبه نماز خوانده میشد.<ref>شفاء الغرام، ج1، ص317.</ref>
| |
|
| |
| از پیامبر(ص) نقل شده که هرکس [[حجرالاسود]] را لمس کند و دو رکعت نماز در [[رکن ابراهیم]] بگزارد و سپس دست بر در کعبه گذارد و دعا کند، دعای او مستجاب خواهد شد.<ref>المقنعه، ص389؛ مستدرک الوسائل، ج9، ص383.</ref> در روایتی لحظه باز شدن دَر کعبه، یکی از مواقع هفتگانه گشوده شدن درهای رحمت الهی به روی مردم، شناخته شده است.<ref>مستدرک الوسائل، ج14، ص152.</ref>
| |
|
| |
| === مستحبات ===
| |
| در [[طواف عمره]] مستحب است که در برابر باب الکعبه این دعا خوانده شود: «سائِلُکَ فَقِیرُکَ مِسْکِینُکَ بِبابِکَ، فَتَصَدَّقْ علیه بِالْجَنَّةِ، اللهم الْبَیْتُ بَیْتُکَ، و الحَرَمُ حَرَمُکَ، و العَبْدُ عَبْدُکَ، وَهذا مَقَامُ الْعائِذِ الْمُسْتَجِیْرِ بِکَ مِنَ النارِ، فَاَعْتِقْنِی وَوالِدَیَّ وَاَهْلِی وَوُلْدِی وَاخْوانِیَ الْمُؤْمِنِینَ مِنَ النارِ، یا جَوادُ یا کَرِیمُ».<ref>من لا یحضره الفقیه، ج2، ص531-532؛ جامع الخلاف، ص202.</ref> دعایی دیگر نیز هنگام روبهرو شدن با باب الکعبه گزارش شده است.<ref>المقنعه، ص401.</ref> نیز صلوات بر پیامبر و خاندان پاکش در این مکان بسیار سفارش شده است.<ref>الکافی، ج4، ص406.</ref>
| |
| ==گالری==
| |
| <gallery mode="packed" heights="150px">
| |
| پرونده:باب الکعبه.jpeg|بندانگشتی|حاجیان و زائران در حال زیارت باب الکعبه
| |
| پرونده:باب الکعبه۲.jpeg|بندانگشتی|درِ امروزی کعبه که از سال ۱۳۹۷ قمری بر کعبه نصب شده است.
| |
| پرونده:در قدیمی کعبه.png|بندانگشتی|در قدیمی کعبه که در زمان سلطان مراد چهارم [[عثمانی]] ساخته شده بود و تا سال ۱۳۷۰ قمری بر کعبه بود.
| |
| پرونده:در قدیمی کعبه ساخت ملک زمان عبدالعزیز.jpeg|دری که زمان [[ملک عبدالعزیز]] برای کعبه ساخته شد و در سال ۱۳۷۰ بر کعبه نصب شد.
| |
| </gallery>
| |
| ==جستار وابسته==
| |
| * [[تاریخ بازسازی درِ کعبه]]
| |
| == پانویس == | | == پانویس == |
| {{پانویس}} | | {{پانویس}} |
| خط ۱۶۹: |
خط ۴۴: |
| == منابع == | | == منابع == |
| {{منابع}} | | {{منابع}} |
| {{دانشنامه
| | * '''آئين وهابيت'''، جعفر سبجانی، بیجا، بینا، بیتا. |
| | آدرس = http://hzrc.ac.ir/post/7968
| | * '''الاقتصاد فی الاعتقاد'''، محمد غزالی، بیروت، دار الکتب العلمیة، ۱۴۰۹ق. |
| | عنوان = باب الکعبه
| | * '''الامام الشافعی'''، ابراهیم بن علی وزیر، واشنگتن، منشورات کتاب، ۲۰۰۰م. |
| | نویسنده = ابوالفضل ربانی
| | * '''الأم'''، أبوعبدالله محمد بن إدریس الشافعی، بیروت، دارالمعرفه،۱۹۹۰م. |
| }}
| | * '''«اندیشههای فقهی در سدههای ۲و۳» در «مدخل اسلام»'''، احمد پاکتچی، دایره المعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۷۷ش. |
| * '''قرآن کریم'''؛ | | * '''بدائع الصنایع (الفقه الحنفی)'''، علاءالدین بن مسعود کاشانی، بیروت، المصادر الفقهیه، چاپ اول، ج۱۰، ۱۴۲۲ق. |
| * '''اتحاف الوری''': عمر بن محمد بن فهد (م. ۸۸۵ق)، مکه، جامعةام القری، ۱۴۰۳ق؛ | | * '''بدایة المجتهد و نهایة المقتصد'''، محمد بن احمد ابن رشد قرطبی، بیروت، دارالمعرفة، ج۱، ۱۴۰۳ق. |
| * '''اخبار مکه''': الازرقی (م. ۲۴۸ق)، به کوشش رشدی الصالح، مکه، مکتبة الثقافه، ۱۴۱۵ق؛ | | * '''«بررسی علل همگرایی و ناهمگرایی دو مذهب شافعی و حنفی با شیعه امامیه»'''، محمد برفی، سایت روزنامه رسالت، شماره ۶۹۴۲، تاریخ درج مطلب: ۲۰ اسفند ۱۳۸۸ش، تاریخ بازدید: ۱۵مهر۱۳۹۸ش. |
| * '''اخبار مکه''': الفاکهی (م. ۲۷۹ق)، به کوشش ابن دهیش، بیروت، دار خضر، ۱۴۱۴ق؛ | | * '''بحوث فی الملل و النحل'''، جعفر سبحانی، قم، مؤسسة الامام الصادق (ع)، ۱۴۲۷ق. |
| * '''الارج المسکی فی تاریخ المکی''': علی عبدالقادر الطبری (م. ۱۰۷۰ق)، به کوشش الجمال، مکه، المکتبة التجاریه، ۱۴۱۶ق؛ | | * '''تاریخ بغداد'''، أبوبکر أحمد بن علی الخطیب البغدادی، بیروت، دارالغرب الإسلامی، ۲۰۰۲م. |
| * '''البدایة و النهایه''': ابن کثیر (م. ۷۷۴ق)، بیروت، مکتبة المعارف؛ | | * '''تاريخ فقه و فقها'''، ابوالقاسم گرجی، انتشارات سمت، چاپ سوم، 1379ش. |
| * '''التاریخ القویم''': محمد طاهر الکردی، به کوشش ابن دهیش، بیروت، دار خضر، ۱۴۲۰ق؛ | | * '''تاریخ فقه و فقها'''، ابوالقاسم گرجی، تهران، سمت، ۱۳۹۲ش. |
| * '''تاریخ عمارة المسجدالحرام''': فوزیه حسین مطر، مکه، جامعةام القری، ۱۴۰۶ق؛ | | * '''تحریرالوسله'''، سید روحالله موسوی خمینی، نجف، مطبعة الآداب، بیتا. |
| * '''تاریخ مکة المشرفه''': محمد ابن الضیاء (م. ۸۵۴ق)، به کوشش علاء و ایمن، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۲۴ق؛ | | * '''تذکرة الفقها'''، علامه حسن بن یوسف حلی، قم، مؤسسه آل البیت لاحیاء التراث، چاپ اول، ج۷، ۱۴۲۲ق. |
| * '''تاریخ الیعقوبی''': احمد بن یعقوب (م. ۲۹۲ق)، بیروت، دار صادر، ۱۴۱۵ق؛ | | * '''«جدال تعبد و تعقل در فهم شریعت»'''، مسعود امامی، مجله فقه اهلبیت (ع)، شماره۴۶، تابستان ۱۳۸۵ش. |
| * '''الروض الانف''': السهیلی (م. ۵۸۱ق)، به کوشش عبدالرحمن، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۱۲ق؛ | | * '''الخلاف'''، ابوجعفر محمد بن حسن طوسی، بیجا، مؤسسه نشر اسلامی، ج۱، ۱۴۰۷ق. |
| * '''تحفة الاحوذی''': المبارک فوری (م. ۱۳۵۳ق)، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۰ق؛ | | * '''دائرة المعارف بزرگ اسلامی'''، اهل سنت و جماعت، ج۱۰، تهران، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۸۰ش. |
| * '''جامع الخلاف و الوفاق''': علی بن محمد القمی السبزواری (م. قرن۷ق)، به کوشش حسنی، قم، زمینهسازان ظهور امام عصر، ۱۳۷۹ش؛ | | * '''درآمدی بر علم كلام'''، علی ربانی گلپایگانی، انتشارات دار الفكر، چاپ اول، 1378ش. |
| * '''شفاء الغرام''': محمد الفاسی (م. ۸۳۲ق)، به کوشش گروهی از علما، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۲۱ق؛ | | * '''درسنامه درآمدی بر فقه مقارن'''، مصطفی جعفرپیشهفرد، تهران، نشر معاونت امور روحانیون بعثه مقام معظم رهبری، چاپ اول، ۱۳۸۹ش. |
| * '''صحیح ابن خزیمه''': ابن خزیمه (م. ۳۱۱ق)، به کوشش محمد مصطفی، المکتب الاسلامی، ۱۴۱۲ق؛ | | * '''الدروس الشرعیه فی فقه الامامیه'''، محمد بن مکی عاملی (شهید اول)، قم، مؤسسه نشر اسلامی، چاپ دوم، ۱۴۱۷ق. |
| * '''العقود اللؤلؤیه''': علی بن الحسن الزبیدی (م. ۸۱۲ق)، به کوشش محمد الاکوع، بیروت، دار الآداب، ۱۴۰۳ق؛ | | * '''رد المحتار على الدر المختار'''، محمد أمین الحنفی ابن عابدین، بیروت، دارالفکر، ۱۴۱۲ق. |
| * '''عون المعبود''': العظیمآبادی (م. ۱۳۲۹ق)، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۵ق؛ | | * '''سنن ابن ماجه'''، أبوعبدالله محمد بن یزید القزوینی ابن ماجه، بیجا، دارإحیاء الکتب العربیه، بیتا. |
| * '''قصة التوسعة الکبری''': حامد عباس، جده، دار البلاد، ۱۴۱۶ق؛ | | * '''سیر اعلام النبلاء'''، شمسالدین احمد بن محمد ذهبی، تحقیق شعیب الارنؤوط، بیروت، مؤسسه الرساله، بیتا. |
| * '''الکامل فی التاریخ''': ابن اثیر (م. ۶۳۰ق)، به کوشش عمر عبدالسلام، بیروت، دار الکتاب العربی، ۱۴۱۷ق. | | * '''شرایع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام'''، جعفر بن حسن محقق حلی، بیروت، دار الاضواء، ج۱، ۱۴۰۳ق. |
| * '''الکافی''': الکلینی (م. ۳۲۹ق)، به کوشش غفاری، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۷۵ش؛ | | * '''شعب الإیمان'''، أحمد بن الحسین البیهقی، مکتبه الرشد للنشر والتوزیع بالریاض بالتعاون مع الدار السلفیه ببومبای بالهند، ۱۴۲۳ق. |
| * '''مرآة الحرمین''': ابراهیم رفعت پاشا (م. ۱۳۵۳ق)، تهران، مشعر، ۱۳۷۷ش؛ | | * '''صحیح ابن حبان بترتیب ابن بلبان'''، محمد بن حبان البستی، بیروت، مؤسسه الرساله، ۱۴۱۴ق. |
| * '''مستدرک الوسائل''': النوری (م. ۱۳۲۰ق)، بیروت، آل البیت:، ۱۴۰۸ق؛ | | * '''العروة الوثقی مع تعالیق الامام الخمینی'''، سید محمدکاظم طباطبایی یزدی، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)، مکتبه علمیه اسلامی، ج۲، ۱۳۹۹ق. |
| * '''المقنعه''': المفید (م. ۴۱۳ق)، قم، نشر اسلامی، ۱۴۱۰ق؛ | | * '''فتحالباری شرح صحیح البخاری'''، أحمد بن علی ابن حجر العسقلانی الشافعی، بیروت، دارالمعرفه، ۱۳۷۹ق. |
| * '''مکه و مدینه تصویری از توسعه و نوسازی''': عبیدالله محمد امین کردی، ترجمه: صابری، مشهد، ۱۳۸۲ش؛ | | * '''الفرق بين الفرق'''، بغدادی، بیجا، بینا، بیتا. |
| * '''من لا یحضره الفقیه''': الصدوق (م. ۳۸۱ق)، به کوشش غفاری، قم، نشر اسلامی، ۱۴۰۴ق؛ | | * '''فرق و مذاهب كلامی'''، علی ربانی گلپایگانی، انتشارات مركز جهاني، چاپ سوم، ۱۳۸۳ش. |
| * '''منائح الکرم''': علی بن تاج الدین السنجاری (م. ۱۱۲۵ق)، به کوشش المصری، مکه، جامعة ام القری، ۱۴۱۹ق. | | * '''فرق و مذاهب کلامی'''، علی ربانی گلپایگانی، قم، مرکز جهانی علوم اسلامی، ۱۳۷۷ش. |
| | * '''فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامی'''، جعفر سبحانی، انتشارات توحيد، چاپ اول، 1371ش. |
| | * '''فرهنگ فرق اسلامی'''، محمدجواد مشکور، مشهد، بنیاد پژوهشهای اسلامی، ۱۳۷۵ش. |
| | * '''الفقه علی المذاهب الاربعة'''، عبدالرحمن جزیری، بیروت، دارالفکر، ج۱، بیتا. |
| | * '''الفقه علی المذهب الخمسة'''، محمدجواد مغنیه، بیروت، بینا، ج۱، ۱۴۰۷ق. |
| | * '''الکافی فی فقه ابن حنبل (فقه حنبلی)'''، عبدالله بن احمد ابن قدامه، بیروت، المصادر الفقهیه، چاپ اول، ج۱۱، ۱۴۲۲ق. |
| | * '''کنز العمال فی سنن الاقوال و الافعال'''، علی بن حسامالدین متقی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۳۱ق/ ۲۰۱۰م. |
| | * '''مجموعه آثار'''، مرتضی مطهری، انتشارات صدرا، چ دوم، 1372ش. |
| | * '''ملل و نحل،''' شهرستانی، بیجا، بینا، بیتا. |
| | * '''وضوء النبی (ص)'''، شهرستانی، ۱۴۱۶ق، ج۱، ص۴۰۷. |
| | * '''صحیح مسلم'''، مسلم ابن الحجاج النیسابوری، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، بیتا. |
| | * المبسوط فی فقه الامامیه، ابوجعفر محمد بن حسن طوسی، تهران، المکتبة المرتضویة لاحیاء الآثار الجعفریة، ج۱، ۱۴۰۸ق. |
| | * '''مختصر المزنی (فقه شافعی)'''، اسماعیل بن یحیی مصری مزنی، بیروت، المصادر الفقهیه، چاپ اول، ج۱۱، ۱۴۲۲ق. |
| | * '''المدخل'''، أبوعبدالله محمد بن محمد ابن الحاج، بیجا، دارالتراث، بیتا. |
| | * '''المستدرک على الصحیحین'''، أبوعبدالله محمد بن عبدالله النیسابوری الحاکم، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۴۱۱ق. |
| | * '''المصنف'''، أبوبکر عبدالرزاق ابن ابی شیبه، بیروت، المجلس العلمی، ۱۴۰۳ق. |
| | * '''المقنع (فقه حنبلی)'''، عبدالله بن احمد ابن قدامه، بیروت، چاپ اول، ج۱۰ و ۱۱، ۱۴۲۲ق. |
| | * '''مناسک حج با حواشی مرجع'''، سید روحالله موسوی خمینی، تهران، نشر مشعر، ۱۳۸۵ش. |
| | * '''مناقب الإمام أحمد'''، جمالالدین أبوالفرج الجوزی، بیجا، دار هجر، ۱۴۰۹ق. |
| | * '''المنتظم فی تاریخ الأمم والملوک'''، جمالالدین أبوالفرج الجوزی، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۴۱۲ق. |
| | * '''موسوعه الألبانی فی العقیده'''، أبوعبدالرحمن محمد ناصرالدین الألبانی، صنعاء، مرکز النعمان للبحوث والدراسات الإسلامیه وتحقیق التراث والترجمه، ۱۴۳۱ق. |
| | * '''موطأ'''، مالک ابن انس، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۰۶ق. |
| | * '''المهذب (فقه شافعی)'''، ابراهیم بن محمد شیرازی، بیروت، المصادر الفقهیه، چاپ اول، ج۱۱، ۱۴۲۲ق. |
| | * '''وفیات الأعیان'''، أبوالعباس شمسالدین أحمد ابن خلکان، بیروت، دار صادر، بیتا. |
| | * '''الهدایة (فقه حنفی)'''، علی ابن ابیبکر مرغیناتی، بیروت، بینا، چاپ اول، ج۱۰، ۱۴۲۲ق. |
| | |
| {{پایان}} | | {{پایان}} |
|
| |
| {{کعبه}}
| |
