|
|
| (۱۲۲ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) |
| خط ۱: |
خط ۱: |
| {{جعبه اطلاعات بنای مذهبی
| | '''اهل سنت''' (مشهور به سنی) به یکی از مذاهب اسلامی غیر از [[شیعه]] و [[اباضیه]] اطلاق میگردد. این گروه پس از رحلت [[حضرت محمد (ص)|پیامبر اسلام(ص)]]، [[خلافت]] را منوط به شورای [[اسلام|مسلمانان]] دانسته و خلافت چهار خلیفه نخست ([[ابوبکر بن ابیقحافه|ابوبکر]]، [[عمر بن خطاب|عمر]]، [[عثمان بن عفان|عثمان]] و [[امام علی(ع)]]) را بهترتیب مشروع میشمارند. |
| | عنوان =مرقد حر بن یزید ریاحی
| |
| | تصویر =مرقد جدید حر بن یزید ریاحی.jpg
| |
| | اندازه تصویر =350px
| |
| | بنيانگذار =[[عضدالدوله دیلمی]]
| |
| | تأسیس =۳۷۰ق
| |
| | کاربری =زیارتگاه
| |
| | مکان =[[عراق]] • کربلا • حدود ۷ کیلومتر تا [[آستان مقدس امام حسین(ع)|حرم امام حسین(ع)]]
| |
| | نامهای دیگر = نواویس • کمالیه
| |
| | وقایع مرتبط =تازه و سالم بودن پیکر حر در نبش قبر وی در زمان شاه اسماعیل صفوی
| |
| | ظرفیت =
| |
| | وضعیت =فعال
| |
| | مساحت =۲۶۰۰ مترمربع
| |
| | امکانات =
| |
| | شماره ثبت =
| |
| | معمار =
| |
| | سبک =
| |
| | بازسازی =۹۱۴ق به دست [[شاه اسماعیل صفوی]] • حسین خان شجاع السلطان ۱۳۳۰ق • آخرین بازسازی توسط دبیرخانه عتبات عالیات شیعیان عراق
| |
| | وبگاه =
| |
| }}
| |
| '''مرقد حُرّ بن یزید ریاحی'''، نزدیک منطقهای معروف به کمالیه، در شمال غربی [[کربلا|شهر کربلا]] واقع و حدود ۷ کیلومتر از [[آستان امام حسین(ع)|حرم امام حسین(ع)]]، فاصله دارد. حر یکی از فرماندهان [[کوفه]] بود که از طرف [[عبیدالله ابن زیاد|ابن زیاد]] مامور شد تا مانع حرکت امام حسین(ع) به سوی کوفه شود؛ ولی صبح [[روز عاشورا|عاشورا]] به سپاه حسین بن علی(ع) پیوست. برخی حر را اولین شهید [[واقعه کربلا]] میدانند.
| |
|
| |
|
| ازنظر بسیاری از مورخان، همه [[شهدای کربلا]] به غیر از [[حضرت عباس(ع)]] در حائر و اطراف امام حسین(ع) به خاک سپرده شدند؛ گرچه افرادی چون حسن بن علی طبری و سید محسن امین معتقدند که بدن حر توسط قبیلهاش به مکانی دورتر از سایر شهدای کربلا منتقل و در مکان فعلی دفن شد. اولین بار در [[سال ۳۷۰ هجری قمری|سال ۳۷۰ق]] به دستور [[عضدالدوله دیلمی]] برای مدفن حر بن یزید ریاحی، مرقد ساخته شد.
| | اهلسنت در [[فقه]] عمدتاً به چهار مذهب [[حنفی]]، [[مالکی]]، [[شافعی]] و [[حنبلی]] و در حوزهٔ کلامی نیز به فرقههایی چون [[اشاعره]]، [[معتزله]] و [[اهل حدیث]] ([[سلفیه]]) تقسیم شدهاند. |
|
| |
|
| این بنا در سالها و قرنهای بعد چندین بار مورد بازسازی قرار گرفت تا اینکه دبیرخانه عتبات عالیات شیعیان عراق، در [[سال ۲۰۰۹ میلادی|سال ۲۰۰۹م]] شروع به بازسازی دوباره کرد و برای [[مرقد]] جدید، گنبد، صحن مربع و دو [[گلدسته|مناره]] جدید ساخت. این مرقد، هنوز در دست بازسازی است.
| | از منظر مذاهب اهل سنت (به جز [[وهابیت]])، [[زیارت|زیارت قبور انبیا و اولیا]] مشروع و حتی در برخی موارد [[مستحب]] شمرده شده است و در [[مناسک حج]] نیز در کلیات مشترک هستند؛ هرچند در برخی جزئیات همچون تعداد، [[ارکان حج|ارکان]] و [[واجبات حج]] اختلافات جزیی دارند. |
| [[پرونده:نمایی از ضریح حر بن یزید ریاحی.jpg|بندانگشتی|ضریح جدید حر بن یزید ریاحی]]
| |
| == موقعیت و تاریخچه مرقد==
| |
| مرقد حرّ، نزدیک منطقهای معروف به کمالیه،<ref>انصاری، معماری کربلا در گذر تاریخ، ص۱۲۶.</ref> در سمت شمال غربی [[کربلا|شهر کربلا]] واقع شده است و حدود ۷ کیلومتر از [[آستان مقدس امام حسین(ع)|حرم امام حسین(ع)]]، فاصله دارد.<ref>«نصيرُ الإمام الحسين(ع) الحرُّ الرياحی.. شهيدُ اللطف»، عامر جلیل ابراهیم، جریدة الصباح، ۲۹ آگوست ۲۰۲۳م، ص۹.</ref> این مرقد اولین بار در [[سال ۳۷۰ هجری قمری|سال ۳۷۰ق]] به دستور [[عضدالدوله دیلمی]] ساخته شد.<ref>قائدان،عتبات عالیات عراق، ص۱۴۷ـ۱۴۶.</ref> در قرن هشتم قمری، مزار حُرّ شناخته شده بوده و حمدالله مستوفی نیز به قبر وی، بیرون از کربلا اشاره کرده است.<ref>نزهة القلوب، ص٣٢.</ref>
| |
|
| |
|
| === معرفی حر === | | == واژه شناسی == |
| [[حر بن یزید ریاحی|حُرّ بْن یَزید ریاحی]]، از [[قبیله بنیتمیم]]،<ref>جمهرة انساب العرب، ابن حزم الاندلسی، ص٢٢٧.</ref> یکی از فرماندهان [[کوفه]] بود<ref>البدایه و النهایه، ج۸، ص۱۸۶.</ref> که از طرف ابن زیاد مأمور شد تا مانع حرکت [[امام حسین(ع)]] به سوی [[کوفه]] شود؛<ref>البدایه و النهایه، ج۸، ص۱۸۶.</ref> ولی در جنگ با [[امام حسین (ع)|حسین بن علی]] مردّد شد<ref>تاریخ طبری، ج۴، ص۳۲۱.</ref> و صبح [[روز عاشورا|عاشورا]] به سپاه امام حسین(ع) پیوست.<ref>الإرشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۹۹.</ref> برخی حر را اولین شهید [[واقعه کربلا]] میدانند؛<ref>مقتل الحسین علیهالسلام، ج۲، ص۱۳؛ الفتوح، ج۵، ص۱۰۱.</ref> اما به نظر [[سید بن طاووس]]، حر نخستین [[شهید]] در آن ساعات بود و پیش از او افرادی به [[شهادت]] رسیده بودند.<ref>الملهوف علی قتلی الطفوف، ص۱۶۰.</ref> | | اَهْلِ سُنَّتْ مشهور به سُنّی، اصطلاحى است که به یکی از [[مذاهب مسلمانان]]، غیر از گروههای [[شیعه]] و [[اباضیه]] اشاره دارد.<ref>دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۱۰، ص۴۷۴–۴۷۵.</ref> این گروه پس از وفات رسولالله(ص)، خلافت را به شورای مسلمانان مشروط کرد.<ref>فرهنگ فرق اسلامی، ص۸۴.</ref> تمایز اهلسنت و دیگر گروههای مذهبی مسلمانان در این است که آنها، خلافت ۴ خلیفه اول؛ ابوبکر، عمر، عثمان و علی (ع) را به ترتیب بعد از پیامبر اسلام (ص)، مشروع و بر آن اتفاق نظر دارند،<ref>غزالی، الاقتصاد فی الاعتقاد، ص۱۵۲–۱۵۴؛ سبحانی، بحوث، ج۱، ص۲۹۳–۳۰۲.</ref> برخلاف شیعیان که [[امام علی(ع)|حضرت علی(ع)]] را جانشین بلافصل پیامبر اسلام(ص) میدانند و اباضیه که به خلافت عثمان و حضرت علی(ع) منتقد هستند.<ref>دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۱۰، ص۴۷۴–۴۷۵.</ref> |
|
| |
|
| === چگونگی و محل دفن === | | == مذاهب فقهی == |
| | اکثریت اهل سنت در حوزة فقهى، به ۴ مذهب اصلی؛ حنفى، مالكى، شافعى و حنبلى تقسیم گردیدند.<ref>دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۱۰، ص۴۷۵.</ref> |
| | * '''حنفیه:''' پیرو [[ابوحنیفه]] (۸۰‑۱۵۰ق)<ref>تاریخ فقه و فقها، ص۸۳.</ref> که در کنار [[قرآن]] و [[سنت پیامبر(ص)]]، از عقل و قیاس بهره میگرفت.<ref>تاریخ فقه و فقها، ص۸۳.</ref> |
| | * '''مالکیه:''' پیرو [[مالک بن انس]] (۹۳‑۱۷۹ق) با منابعی چون قرآن، سنت، عمل اهل مدینه و صلاح جامعه؛<ref>تاریخ فقه و فقها، ص۸۴.</ref> این مذهب نمایندهٔ فقه حدیثگرای مدینه است.<ref>«اندیشههای فقهی در سدههای ۲و۳ق»، ص۴۴۵.</ref> |
| | * '''حنبلیه:''' پیرو [[احمد بن حنبل]] (۱۶۴‑۲۴۱ق) که معتقد به فقه حدیثی بود<ref>«جدال تعبد و تعقل در فهم شریعت»، ص۱۸۹.</ref> و از رأی و قیاس پرهیز میکرد؛<ref>وضوء النبی (ص)، ج۱، ص۴۰۷.</ref> این مذهب بیش از دیگر مذاهب به ظاهر احادیث و اقوال [[صحابه]] گرایش دارد.<ref>«جدال تعبد و تعقل در فهم شریعت»، ص۱۸۹.</ref> |
| | * '''شافعیه:''' پیرو [[محمد بن ادریس شافعی]] (۱۵۰‑۲۰۴ق) با فقهی حدیثمدار<ref>«اندیشههای فقهی در سدههای ۲و۳»، ص۴۴۶.</ref> که ترکیبی از حدیث و رأی است؛<ref>الامام الشافعی، ص۱۷۸.</ref> از نظر شیعیان، این مذهب به [[مذهب امامیه]] نزدیکتر است.<ref>«بررسی علل همگرایی و ناهمگرایی دو مذهب شافعی و حنفی با شیعه امامیه»، برفی.</ref> |
|
| |
|
| ازنظر بسیاری از مورخان، همه [[شهدای کربلا]] به غیر از [[حضرت عباس(ع)]] در حائر و اطراف امام حسین(ع) به خاک سپرده شدند و بحثی از انتقال بدن مطرح نشد.<ref>ابومخنف، مقتل الحسین،۱۳۶۴ش، ص۲۰۲؛ ابومخنف، وقعة الطف، ۱۳۶۷ش، ص۲۶۰؛ دینوری، الأخبار الطوال، ۱۹۶۰م، ص۲۶۰؛ طبری، تاریخ طبری، موسسۀ الاعلمی، ج۴، ص۳۴۸؛ مسعودی، مروج الذهب، ۱۴۰۴ق، ج۳، ص۶۳؛ شیخ مفید، الإرشاد، ۱۴۱۴ق، ج۲، ص۱۱۴ و ۱۲۶؛ طبرسی، إعلام الوری، دار الکتب الاسلامیۀ، ص۲۵۱ و ۲۵۵؛ طبرسی، تاج الموالید،۱۴۰۶ق، ص۳۳؛ ابنشهرآشوب، مناقب، انتشارات علامه، ج۴، ص۱۱۲؛خوارزمی، مقتل الحسین، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۴۴؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ۱۳۸۶ق، ج۴، ص۸۰؛ ابن نما، مثیرالأحزان، ۱۳۶۹ق، ص۶۵؛ ابن طاووس، الملهوف، ۱۴۲۵ق، ص۱۹۰؛ ابن حاتم، الدر النظیم، النشر الاسلامی، ص۵۵۹؛ ابن کثیر، البدایة و النهایة، ۱۴۰۸ق، ج۸، ص۲۰۵؛ ابن قولویه، کامل الزیارات،۱۴۱۷ق، ص۴۴۰؛ شیخ طوسی، مصباح المتهجد،۱۴۱۱ق، ص۷۲۴؛ شیخ طوسی، تهذیب الأحکام،۱۳۶۵ش، ج۶، ص۶۵؛ مشهدی، المزار الکبیر،۱۴۱۹ق، ص۳۸۸؛ ابن طاووس، الاقبال، ۱۴۱۶ق، ج۲، ص۶۶؛ شهید اول، المزار، ۱۴۱۰ق، ص۱۳۱ و ۱۷۷؛ کفعمی، المصباح، ۱۴۰۳ق، ص۵۰۴؛ ابونصر بخاری، سر السلسلة، ۱۳۸۱ق، ص۸۹.</ref> شاهد بر این قول نیز فرازی از [[زیارت ناحیه مقدسه]] است که درباره حر اینطور یاد شده است: (اَلسَّلامُ عَلی الحُرِّ بْنِ الرِّیاحِی).<ref>اقبال، ج۳، ص۷۹؛ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۴۵، ص۷۱.</ref>
| | == مذاهب کلامی و اعتقادی == |
| | اهل سنت از نظر کلامی به چند فرقه تقسیم میشوند. |
| | * '''[[اهل حدیث]] (سلفیه):''' که تنها به کتاب و سنت مراجعه میکنند و عقل را دخالت نمیدهند،<ref>فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامی، ص 149.</ref> مانند مالک بن انس و احمد بن حنبل.<ref>درآمدی بر علم كلام، ص246.</ref> |
| | * '''[[معتزله]]:''' که به عقل بها داده و نصوص متعارض را تأویل میبرند؛ بنیانگذار آن واصل بن عطاء بود.<ref>مجموعه آثار، ج3، ص85.</ref> |
| | * '''[[اشاعره]]:''' که عقاید [[اهل حدیث]] را با تعدیلی پذیرفتند و [[ابوالحسن اشعری]] (م. ۳۲۴) آنها را بنیان نهاد.<ref>فرق و مذاهب كلامی، ص201.</ref> |
| | * '''[[خوارج]]:''' گروهی که به دو خلیفه نخست مهر میورزند و از [[امام علی(ع)|علی(ع)]] تبری میجویند؛ پس از [[جنگ صفین]] پدید آمدند.<ref>ملل و نحل، ج 1، ص 115؛ فرق و مذاهب كلامی، ص287.</ref> |
| | * '''[[ماتریدیه]]:''' مذهب کلامی ابو منصور ماتریدی (م. ۳۳۳) که مانند اشاعره با معتزله مخالفت کرد، اما عقلگرایی در آن غلبه دارد.<ref>درآمدی بر علم كلام، ص296.</ref> |
| | * '''[[مرجئه]]:''' عمل را پس از نیت قرار داده و ایمان قلبی را برای نجات کافی میدانستند.<ref>الفرق بين الفرق، ص202؛ فرق و مذاهب كلامی، ص 283.</ref> |
| | * '''[[وهابیت]]:''' منسوب به [[محمد بن عبدالوهاب]] (م. ۱۲۰۶ق) که با تأثیر از [[ابن تیمیه|ابنتیمیه]]، [[زیارت قبور]] و [[توسل]] را [[شرک]] دانست و دیگر مسلمانان را متهم به خروج از دین کرد.<ref>آئين وهابيت، ص29.</ref> عقاید افراطی آنان مایه تفرقه در امت اسلامی شده است. |
|
| |
|
| بنابه اعتقاد افرادی چون حسن بن علی طبری و سید محسن امین، بدن حر توسط قبیلهاش به مکانی دورتر از سایر شهدای کربلا منتقل و در مکان فعلی دفن شد<ref>اعیان الشیعة، ج١، ص6١٣؛ کامل بهائی، ۱۳۸۳ش، ص۶۳۱.</ref> که در قدیم به آن «نواویس» میگفتند.<ref>ابن کلبی، جَمْهَرة النسب، ج۱، ص۲۱۶.</ref>
| | دیگر مذاهب کلامی اهل سنت عبارتند از: اباضیه، جهمیه، کرامیه، ضراریه، نجاریه.<ref>تاريخ فقه و فقها، ص84.</ref> |
|
| |
|
| ==بازسازی بنا و معماری == | | == زیارت از نظر اهل سنت == |
| مرقد حر بن یزید ریاحی، اولینبار در [[سال ۹۱۴ هجری قمری|سال ۹۱۴ق]] به دستور [[شاه اسماعیل صفوی]]، زمانی که برای زیارت [[کربلا]] آمده بود، تجدید بنا شد.<ref>جزائری، الانوار النعمانیة، ج٣، ص۲۶۵-۲۶۶؛ قائدان،عتبات عالیات عراق، ص۱۴۷ـ۱۴۶</ref>{{یادداشت|به گفته سید نعمتالله جزائری، عالم شیعه در قرن یازدهم و دوازدهم قمری، زمانی که شاه اسماعیل صفوی به کربلا آمد، پس از زیارت امام حسین(ع)، به زیارت حر رفت و دستور داد تا قبر وی را باز کنند. پس از شکافتن قبر حر، جنازه تازه وی را در قبر دید که بر سر او دستمالی، بسته شده بود.(الانوار النعمانیة، ج٣، ص۲۶۵-۲۶۶.)}} این بنا دارای [[گنبد|گنبدی]] از گچ و آجر و [[صحن|صحنی]] با ایوانهایی که طاق نوکتیز داشت، ساخته شد.<ref>انصاری، معماری کربلا در گذر تاریخ، ص۱۲۶.</ref>
| | [[زیارت قبور|زیارت قبور انبیا و اولیا]]، از مسائل اختلافی میان [[وهابیت]] و سایر مذاهب اسلامی است. وهابیها آن را [[حرام]] میدانند، حال آنکه ادله روایی اهل سنت بر مشروعیت آن تأکید دارند.<ref>کنزالعمال، ج۵، ص۷۴.</ref> سیرهٔ مسلمانان از صدر اسلام بر پایه زیارت قبور استوار بوده است. خود پیامبر(ص) از [[بقیع]]،<ref>صحیح مسلم، ج۲، ص۶۶۹.</ref> [[غزوه احد|شهدای احد]]<ref>رد المحتار، ج۲، ص۲۴۲.</ref> و قبر [[آمنه بنت وهب|مادرش]]<ref>شعب الإیمان، ج۱۱، ص۴۶۹.</ref> و نیز [[صحابه]] و [[تابعین|تابعینی]] چون [[عبدالله بن عمر بن خطاب|عبدالله بن عمر]] و [[عایشه]] به زیارت [[قبر پیامبر|قبر رسول خدا(ص)]] میرفتند.<ref>ابن أبی شیبه، المصنف، ج۳، ص۵۷۶.</ref> |
|
| |
|
| در دوره [[قاجار]]، مادر آقاخان محلاتی اقدام به تعمیر [[بقعه]] نمود و صحنی قلعه مانند برای مقابله با راهزنان بنا نهاد.<ref>سفرنامه ادیب الملک به عتبات (دلیل الزایرین)، ص۲۱۳.</ref> کتیبههای موجود در مرقد حُرّ در دوره اخیر نشان میدهد که این مرقد در سال ۱۳۳۰ق، توسط سید عبدالحسین کلیدار بازسازی<ref>تراث کربلاء، ص١١5.</ref> و همچنین آقا حسینخان شجاع السلطان همدانی گنبد مقبره را تعمیر و نمای خارجی آن را کاشیکاری کرد.<ref>انصاری، معماری کربلا در گذر تاریخ، ص۱۲۶.</ref> براساس قدیمیترین عکس موجود از بارگاه حرّ، این زیارتگاه دارای گنبد مُضَرَّس (پلهای) کوچک و کمارتفاعی بوده است<ref>خامهیار، [https://ganjineh.kateban.com/print/2955 «درباره عکسی که در فضای مجازی به عنوان قدیمیترین عکس حرم امام حسین (ع) معرفی شده»]، سایت گنجینه.</ref> که پس از مدتی جای خود را به گنبد پیازی - شَلْجَمی کاشیکاری شدهای، داده است.<ref>زیارتگاههای عراق (معرفی زیارتگاههای مشهور در کشور عراق)، ج۱، ص۲۴۰.</ref>
| | روایات مربوط به زیارت به چهار دسته تقسیم میشوند: ممنوعیت ابتدایی و سپس نسخ آن؛<ref>المستدرک، ج۱، ص۵۳۰.</ref> نهی زنان،<ref>سنن ابن ماجه، ج۱، ص۵۰۲.</ref> اما سند آن ضعیف ارزیابی شده<ref>موسوعه الألبانی، ج۲، ص۳۷۰.</ref> و روایات متعدد دیگری بر جواز زیارت برای زنان؛<ref>المستدرک، ج۱، ص۵۳۳.</ref> امر به زیارت برای مقاصدی همچون یادآوری آخرت<ref>مناوی، ج ۳، ص۱۶۲.</ref> و تأکید بر سیرهی همیشگی پیامبر(ص) در زیارت اهل قبور.<ref>صحیح ابن حبان، ج۷، ص۴۴۴.</ref> |
|
| |
|
| در سال ۱۳۸۹ق، تعدادی از تاجران عراقی، [[رواق|رواقها]] و [[ایوان]] جلوی مرقد را بازسازی و در سال ۱۳۹۰ق، ورودی اصلی مرقد، کاشیکاری شد. در این زمان، [[ضریح]] بهصورت صندوقِ مُشَبَّک نقرهای در وسط عمارت و گنبدی کاشیکاری شده بر فراز ضریح با ۷ متر قطر و ۱۰ متر ارتفاع از سطح زمین قرار داشت.<ref>انصاری، معماری کربلا در گذر تاریخ، ص۱۲۷.</ref>
| | از دیدگاه مذاهب چهارگانه، حنفیان،<ref>سرخسی، ج۲۴، ص۱۰؛ شرنبلانی، ج۱، ص۲۲۹؛ رد المحتار، ج۲، ص۶۲۶؛ قاری، ج۴، ص۱۲۵۵؛ تهانوی، ج۲، ص۱۰۸۲.</ref> مالکیان قائل به جواز و استحباب،<ref>موطأ، ج۲، ص۴۸۵؛ المدخل، ج۱، ص۲۵۵.</ref> شافعیان<ref>المهذب (فقه شافعی)، ج۱، ص۳۱۷؛ تاریخ بغداد، ج ۱، ص۴۴۵؛ فتحالباری، ج۳، ص۶۶؛ سیر اعلام النبلاء، ج۴، ص۴۸۴.</ref> و حنبلیان (به جز ابن تیمیه)<ref>مقدسى، ج ۲، ص۵۶۵-۵۷۰.</ref> همگی قائل به جواز زیارت هستند؛ ازاینرو جز وهابیت، همهٔ مذاهب اسلامی زیارت قبور را مشروع دانسته و سیرهٔ مسلمانان بر عمران و احترام زیارتگاهها بوده است.<ref>تاریخ بغداد، ج ۱، ص۵۰۸؛ ابن جوزی، المنتظم، ج ۱۲، ص۲۴۱؛ المستدرک، ج ۳، ص۵۱۸؛ وفیات الأعیان، ج ۴، ص۱۶۵؛ سیر اعلام النبلاء، ج ۱، ص۱۱۴؛ ابن جوزی، مناقب، ج ۱، ص۶۰۷-۶۰۸؛ ابن جوزی، المنتظم، ج۱۶، ص۱۰۰.</ref> |
| [[پرونده:مرقد در حال بازسازی.jpg|بندانگشتی|مرقد حر بن یزید ریاحی درحال بازسازی]]
| |
|
| |
|
| === بنای مرقد فعلی === | | == حج در مذاهب فقهی اهل سنت == |
| پس از سقوط حکومت صدام (۲۰۰۳م)، دیوان وقف شیعی عراق در سال ۲۰۰۶م، بنای قدیمی [[مرقد]] را تخریب<ref>مرقدها و مکانهای زیارتی کربلا، ص٩٨.</ref> و مرحله بازسازی شروع شد؛ اما به دلیل اشتباه در طراحی، کار را متوقف شد. پس از تأسیس دبیرخانه عتبات عالیات شیعیان، این دبیرخانه در سال ۲۰۰۷م عهدهدار ساخت این حرم شد و کار بازسازی از ۲۰۰۹م آغاز گشت که هنوز درحال تکمیل است.
| | در کلیات تفاوتی بین مذاهب فقهی اهل سنت درباره [[حج]] نیست و فقط در جزییات [[احکام حج]] باهم تفاوت دارند. به عنوان نمونه در اصل وجوب حج و وجوب آن بر [[استطاعت|مستطیع]] اتفاق نظر دارند،<ref>درسنامه درآمدی بر فقه مقارن، ص۱۹۳.</ref> اما در [[ایام الحج|ماههای حج]] اختلاف دارند: مالکیه [[شوال (ماه قمری)|شوال]]، [[ذیقعده (ماه قمری)|ذیقعده]] و [[ذیالحجه (ماه قمری)|ذیالحجه]] را ماه حج میدانند؛ حنبلیه و حنفیه شوال، ذیقعده و ده روز اول ذیالحجه (حنفیه تا غروب [[عید قربان]])؛ و شافعیه شوال، ذیقعده و نه روز اول ذیالحجه (تا طلوع فجر عید قربان) را معتبر میشمارند.<ref>خلاف، ج۱، ص۴۱۱-۴۱۷؛ العروة الوثقی، ج۲، ص۵۴۲؛ شرایع الاسلام، ج۱، ص۲۲۴-۲۲۹؛ تحریرالوسیله، ج۱، ص۳۴۹-۳۶۲؛ الفقه علی المذاهب الاربعة، ج۱، ص۵۷۱-۵۷۶؛ بدایة المجتهد، ج۱، ص۳۲۳-۳۲۶؛ الفقه علی المذهب الخمسة، ج۱، ص۲۲۹-۳۰۳.</ref> همگی مذاهب اهل سنت، اقسام سهگانهی حج ([[حج تمتع|تمتع]]، [[حج افراد|افراد]] و [[حج قران|قران]]) را میپذیرند؛ اما قائل به تخییر هستند و در ترتیب فضیلتِ اقسام با یکدیگر اختلاف دارند.<ref>بدایة المجتهد، ج۱، ص۳۹۵-۳۹۹؛ الفقه علی المذاهب الاربعة، ج۱، ص۶۱۹-۶۲۶؛ خلاف، ج۱، ص۴۱۹-۴۲۳؛ شرایع الاسلام، ج۱، ص۲۳۶-۲۴۰؛ الفقه علی المذهب الخمسة، ج۱، ص۳۱۹-۳۲۲؛ تذکرة الفقهاء، ج۷، ص۱۶۱-۱۸۱.</ref> |
| مرقد جدید حر از یک گنبد و یک صحن مربع تشکیل شده و دارای چهار دَر است که حرم از در بزرگ چوبی (فولاد) قابل دیدن است. قبر حر در داخل ضریح با پنجره ای احاطه شده و بالای آن قطعه ای با عبارت (السلام علیک یا حر بن یزید الریاحی) نوشته شده است. [[ضریح]] از چهار در شمالی، جنوبی، شرقی و غربی تشکیل شده است. در صحن بیرونی نیز درخت نخلی با قدمت بیش از صد سال روبروی در ورودی، وجود دارد. مساحت کل حرم ۲۶۰۰، مساحت بنای مرقد 1369، ارتفاع [[گلدسته|مناره]] 33.8، ارتفاع گنبد 12.8، عرض پنجره حرم 4، طول آن 5 و ارتفاع پنجره 2/4 متر است.<ref>«نصيرُ الإمام الحسين(ع) الحرُّ الرياحی.. شهيدُ اللطف»، عامر جلیل ابراهیم، جریدة الصباح، ۲۹ آگوست ۲۰۲۳م، ص۹.</ref>
| |
|
| |
|
| == روزهای زیارت ==
| | در [[ارکان حج]] نیز اختلافاتی وجود دارد: حنبلیه و مالکیه چهار رکن: [[احرام]]، [[طواف زیارت]]، [[سعی|سعی بین صفا و مروه]]، [[وقوف در عرفات]] (بدون [[وقوف در مشعر]])؛ حنفیه دو رکن (وقوف در عرفه و طواف زیارت)؛ و شافعی چهار رکن (طواف، سعی، وقوف در عرفه و [[حلق و تقصیر|حلق]]).<ref>درسنامه درآمدی بر فقه مقارن، ص۲۴۵.</ref> تعداد [[واجبات حج]] نیز متفاوت است: حنبلیه ۷، حنفیه ۵، شافعیه ۵ و مالکیه ۶ واجب.<ref>درسنامه درآمدی بر فقه مقارن، ص۲۴۵.</ref> در [[عمره تمتع|واجبات عمره تمتع]] نیز اختلافاتی وجود دارد؛ بهطوری که حنفیه و مالکیه پنج عمل، حنبلیه چهار عمل و شافعیه (با دو قول) سه یا چهار عمل را [[واجب]] میدانند؛ همچنین به نظر حنبلیه و شافعیه، [[نماز طواف]] سنت است، نه واجب.<ref>بدائع الصنایع، ج۱۰؛ ص۶۴ و ۲۳؛ الهداية، ج۱۰، ص۲۸۸؛ الکافی فی فقه ابن حنبل، ج۱۱، ص۱۰۳۹؛ المقنع (فقه حنبلی)، ج۱۰ و ۱۱ ص۹۶۱-۹۶۲؛ المهذب (فقه شافعی)، ج۱۱، ص۸۴۸-۸۵۰؛ مختصر المزنی، ج۱۱، ص۸۲۱؛ الفقه علی المذهب الخمسة، ج۱، ص۳۷۲.</ref> در [[عمره مفرده]] نیز همه فرقههای اهل سنت ۵ واجب: 1. [[محرم شدن در میقات]] 2. طواف قدوم یا طواف تحیّت 3. نماز طواف 4. سعی بین صفا و مروه 5. تقصیر (بدون [[طواف نساء]]) قائل هستند.<ref>مناسک حج، ص۳۱۵-۳۱۶؛ بدایة المجتهد، ج۱، ص۳۴۵-۳۴۶؛ الفقه علی المذهب الاربعة، ج۱، ص۵۸۹؛ الدروس، ص۴۰۰-۴۰۱؛ المبسوط، ج۱، ص۳۵۱؛ الفقه علی المذهب الخمسة، ج۱، ص۳۵۴.</ref> |
| تعداد زائرین در روزهای عادی به بیش از چهار هزار نفر، در روزهای زیارت به بیش از ده هزار نفر و در ایام اربعین به ۴۰-۵۰ هزار نفر می رسد. زیارت ویژه حر، چهارشنبه آخر ماه صفر است که عزاداری و تعزیه در این محل برگزار میشود. زیارت های منظم این مرقد در روزهای جمعه و شنبه است.<ref>«نصيرُ الإمام الحسين(ع) الحرُّ الرياحی.. شهيدُ اللطف»، عامر جلیل ابراهیم، جریدة الصباح، ۲۹ آگوست ۲۰۲۳م، ص۹.</ref>
| |
|
| |
|
| ===زیارتنامه حر=== | | == پانویس == |
| در [[زیارت رجبیه]]، دو بار و در [[زیارت ناحیه مقدسه]] نیز یک بار به حر سلام داده شده است: «السلام علی الحرّ بن یزید الریاحی».<ref>شهیدان جاوید، ص334.</ref> حر همچنین دارای زیارتنامه مستقلی است که به شرح ذیل میباشد:
| | {{پانویس}} |
|
| |
|
| {{نقل قول دوقلو | | == منابع == |
| | تیتر = زیارتنامه حر بن یزید ریاحی
| | {{منابع}} |
| |السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا العَبْدُ الصَّالحُ، السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا المُجَاهِدُ النَّاصحُ، السَّلامُ عَلَیْکَ یَا مَنْ وَفی بالسَّعادَةِ الرَّابح، السَّلامُ عَلَیْکَ یَا مَنْ نَکَثَ بَیعَة یَزید وَفَدَی برُوحِهِ لِلْحُسَیْنِ الشّهِیدِ، السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا البَطَلُ الصِّنْدِیدُ، السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الفارِسُ الشُّجَاعُ، السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا البَطَلُ المَنَّاعُ، السَّلامُ عَلَیْکَ یَا مَنْ تَرَکَ الطُّغیانَ، وَأَطَاعَ الوَاحِدَ الدیَّانَ، وَدَخَلَ فِی طَاعةِ الرَّحْمنِ، وَفَدی بِرُوحِهِ لِلْحُسَیْنِ الشَّهیدِ الغَرِیبِ العَطشانِ، وَصالَ عَلَی العُدوانِ، وَهَوی صَریعاً عَلی التُّربَانِ، وَحَظی بالخُلدِ والجنانِ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وبَرَکاتُهُ، السَّلامُ عَلَیْکَ یَا مَنْ فَدَی بِنَفْسِهِ لِابْنِ الرَّسُولِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یَا مُجاهداً دُونَ ابْنِ البَتُولِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یَا مَنْ ثَبَتَ لِلطَّعْنِ وَضَرْبِ السُّیُوفِ، السَّلامُ عَلَیْکَ وَعَلَی وَلَدِکَ المَقْتُولُ، السَّلامُ عَلَیْکَ یَا مَنْ بکاهُ الحُسَینُ عَلَیْهِ السَّلامُ وَقَالَ: مَا أَخْطَأَتْ أُمُّکَ إِذْ سَمَّتْکَ الحُرَّ، فَأَنْتَ حُرٌّ فِی الدُّنْیا وَسَعِیدٌ فِی الآخِرَةِ، فَیا لَیْتَنی کُنْتُ مَعَکَ فَأَفُوزُ مَعَکَ کَمَا فُزْتَ مَعَ الحُسَینِ وَأَصْحابِ الحُسَینِ، والسَّلامُ عَلَیْکَ یَا حُرَّ بْنَ یَزیدَ الرِّیَاحِی وَرَحْمَةُ اللَّه وَبَرَکَاتُهُ.
| | * '''آئين وهابيت'''، جعفر سبجانی، بیجا، بینا، بیتا. |
| |سلام بر تو ای بنده صالح، سلام بر تو ای مجاهد خیرخواه، سلام بر تو ای وفادار به سعادت پیروز، سلام بر تو ای کسی که بیعت خود را با یزید شکست و جان خود را فدای حسین شهید کرد، سلام بر تو ای قهرمان استوار، سلام بر تو ای تکسوار دلاور، سلام بر تو ای دلیر مقاوم، سلام بر تو ای تارک طغیان و مطیع (خدای) یگانه قاهر که به اطاعت خدای رحمان در آمدی و جان خویش را فدای حسین شهید و غریب و لب تشنه کردی و حمله کردی بر دشمنان و بر خاک (کربلا) غلطیدی و به بهشت برین کامیاب شدی و رحمت و برکات الهی بر تو، سلام بر تو ای آنکه جانت را فدای فرزند پیامبر کردی، سلام بر تو ای آنکه در برابر پسر زهرای بتول جهاد کردی، سلام بر تو ای آنکه در برابر ضرب نیزه و شمشیر استوار ماندی،سلام بر تو و بر فرزند شهیدت، سلام بر تو ای آنکه امام حسین(ع) بر تو گریست و گفت: مادرت به اشتباه نامت را «حُرّ» ننهاد، تو حرّ و آزاد مردی در دنیا و سعادتمندی در آخرت، ای کاش من همرزم تو بودم و با تو به شهادت می رسیدم آنگونه که تو با امام حسین علیه السلام و یاران او شهید شدی، سلام بر تو ای حُرّ فرزند یزید ریاحی و رحمت و برکات خداوند بر تو باد.<ref>مرکز تحقیقات حج، ادعیه و زیارات عتبات عالیات، ص۲۷۲-۲۷۴.</ref>
| | * '''الاقتصاد فی الاعتقاد'''، محمد غزالی، بیروت، دار الکتب العلمیة، ۱۴۰۹ق. |
| }}
| | * '''الامام الشافعی'''، ابراهیم بن علی وزیر، واشنگتن، منشورات کتاب، ۲۰۰۰م. |
| | | * '''الأم'''، أبوعبدالله محمد بن إدریس الشافعی، بیروت، دارالمعرفه،۱۹۹۰م. |
| ==نگارخانه==
| | * '''«اندیشههای فقهی در سدههای ۲و۳» در «مدخل اسلام»'''، احمد پاکتچی، دایره المعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۷۷ش. |
| <center><gallery widths="170" heights="150px" perrow="6" style="border: 5px solid #004225; box-shadow: 0.1em 0.1em 0.5em rgba(0،0،0،0.75); -moz-box-shadow: 0.1em 0.1em 0.5em rgba(0،0،0،0.75); -webkit-box-shadow: 0.1em 0.1em 0.5em rgba(0،0،0،0.75); border-radius: 0.5em; -moz-border-radius: 0.5em; -webkit-border-radius: 0.5em;">
| | * '''بدائع الصنایع (الفقه الحنفی)'''، علاءالدین بن مسعود کاشانی، بیروت، المصادر الفقهیه، چاپ اول، ج۱۰، ۱۴۲۲ق. |
| پرونده:تصویر قدیمی مرقد حر بن یزید ریاحی دارای گنبد کاشیکاری شده .jpg|تصویر قدیمی مرقد حر بن یزید ریاحی دارای گنبد کاشیکاری شده
| | * '''بدایة المجتهد و نهایة المقتصد'''، محمد بن احمد ابن رشد قرطبی، بیروت، دارالمعرفة، ج۱، ۱۴۰۳ق. |
| پرونده:تصویر قدیمی مرقد حر بن یزید ریاحی .jpg|تصویر قدیمی مرقد حر بن یزید ریاحی با گنبد مضرّس (پلهای) کوچک، قبل از بازسازی آن در سال ۱۳۳۰ق
| | * '''«بررسی علل همگرایی و ناهمگرایی دو مذهب شافعی و حنفی با شیعه امامیه»'''، محمد برفی، سایت روزنامه رسالت، شماره ۶۹۴۲، تاریخ درج مطلب: ۲۰ اسفند ۱۳۸۸ش، تاریخ بازدید: ۱۵مهر۱۳۹۸ش. |
| پرونده:159.jpg|ضریح قبلی مرقد حر
| | * '''بحوث فی الملل و النحل'''، جعفر سبحانی، قم، مؤسسة الامام الصادق (ع)، ۱۴۲۷ق. |
| پرونده:158.jpg|نمایی از مرقد قبلی حر
| | * '''تاریخ بغداد'''، أبوبکر أحمد بن علی الخطیب البغدادی، بیروت، دارالغرب الإسلامی، ۲۰۰۲م. |
| پرونده:نمایی از ضریح و داخل مرقد حر بن یزید ریاحی.jpg|فضای داخلی جدید مرقد حر
| | * '''تاريخ فقه و فقها'''، ابوالقاسم گرجی، انتشارات سمت، چاپ سوم، 1379ش. |
| پرونده:نمایی از کتیبهها و نقش و نگار ضریح حر.jpg|نمایی از کتیبهها و نقشونگار ضریح حر
| | * '''تاریخ فقه و فقها'''، ابوالقاسم گرجی، تهران، سمت، ۱۳۹۲ش. |
| پرونده:نمایی از بازسازی مرقد جدید حر.jpg|بازسازی مرقد جدید حر بن یزید ریاحی
| | * '''تحریرالوسله'''، سید روحالله موسوی خمینی، نجف، مطبعة الآداب، بیتا. |
| پرونده:نمایی از داخل ضریح جدید حر.jpg|نمایی از داخل ضریح جدید حر
| | * '''تذکرة الفقها'''، علامه حسن بن یوسف حلی، قم، مؤسسه آل البیت لاحیاء التراث، چاپ اول، ج۷، ۱۴۲۲ق. |
| | * '''«جدال تعبد و تعقل در فهم شریعت»'''، مسعود امامی، مجله فقه اهلبیت (ع)، شماره۴۶، تابستان ۱۳۸۵ش. |
| | * '''الخلاف'''، ابوجعفر محمد بن حسن طوسی، بیجا، مؤسسه نشر اسلامی، ج۱، ۱۴۰۷ق. |
| | * '''دائرة المعارف بزرگ اسلامی'''، اهل سنت و جماعت، ج۱۰، تهران، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۸۰ش. |
| | * '''درآمدی بر علم كلام'''، علی ربانی گلپایگانی، انتشارات دار الفكر، چاپ اول، 1378ش. |
| | * '''درسنامه درآمدی بر فقه مقارن'''، مصطفی جعفرپیشهفرد، تهران، نشر معاونت امور روحانیون بعثه مقام معظم رهبری، چاپ اول، ۱۳۸۹ش. |
| | * '''الدروس الشرعیه فی فقه الامامیه'''، محمد بن مکی عاملی (شهید اول)، قم، مؤسسه نشر اسلامی، چاپ دوم، ۱۴۱۷ق. |
| | * '''رد المحتار على الدر المختار'''، محمد أمین الحنفی ابن عابدین، بیروت، دارالفکر، ۱۴۱۲ق. |
| | * '''سنن ابن ماجه'''، أبوعبدالله محمد بن یزید القزوینی ابن ماجه، بیجا، دارإحیاء الکتب العربیه، بیتا. |
| | * '''سیر اعلام النبلاء'''، شمسالدین احمد بن محمد ذهبی، تحقیق شعیب الارنؤوط، بیروت، مؤسسه الرساله، بیتا. |
| | * '''شرایع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام'''، جعفر بن حسن محقق حلی، بیروت، دار الاضواء، ج۱، ۱۴۰۳ق. |
| | * '''شعب الإیمان'''، أحمد بن الحسین البیهقی، مکتبه الرشد للنشر والتوزیع بالریاض بالتعاون مع الدار السلفیه ببومبای بالهند، ۱۴۲۳ق. |
| | * '''صحیح ابن حبان بترتیب ابن بلبان'''، محمد بن حبان البستی، بیروت، مؤسسه الرساله، ۱۴۱۴ق. |
| | * '''العروة الوثقی مع تعالیق الامام الخمینی'''، سید محمدکاظم طباطبایی یزدی، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)، مکتبه علمیه اسلامی، ج۲، ۱۳۹۹ق. |
| | * '''فتحالباری شرح صحیح البخاری'''، أحمد بن علی ابن حجر العسقلانی الشافعی، بیروت، دارالمعرفه، ۱۳۷۹ق. |
| | * '''الفرق بين الفرق'''، بغدادی، بیجا، بینا، بیتا. |
| | * '''فرق و مذاهب كلامی'''، علی ربانی گلپایگانی، انتشارات مركز جهاني، چاپ سوم، ۱۳۸۳ش. |
| | * '''فرق و مذاهب کلامی'''، علی ربانی گلپایگانی، قم، مرکز جهانی علوم اسلامی، ۱۳۷۷ش. |
| | * '''فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامی'''، جعفر سبحانی، انتشارات توحيد، چاپ اول، 1371ش. |
| | * '''فرهنگ فرق اسلامی'''، محمدجواد مشکور، مشهد، بنیاد پژوهشهای اسلامی، ۱۳۷۵ش. |
| | * '''الفقه علی المذاهب الاربعة'''، عبدالرحمن جزیری، بیروت، دارالفکر، ج۱، بیتا. |
| | * '''الفقه علی المذهب الخمسة'''، محمدجواد مغنیه، بیروت، بینا، ج۱، ۱۴۰۷ق. |
| | * '''الکافی فی فقه ابن حنبل (فقه حنبلی)'''، عبدالله بن احمد ابن قدامه، بیروت، المصادر الفقهیه، چاپ اول، ج۱۱، ۱۴۲۲ق. |
| | * '''کنز العمال فی سنن الاقوال و الافعال'''، علی بن حسامالدین متقی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۳۱ق/ ۲۰۱۰م. |
| | * '''مجموعه آثار'''، مرتضی مطهری، انتشارات صدرا، چ دوم، 1372ش. |
| | * '''ملل و نحل،''' شهرستانی، بیجا، بینا، بیتا. |
| | * '''وضوء النبی (ص)'''، شهرستانی، ۱۴۱۶ق، ج۱، ص۴۰۷. |
| | * '''صحیح مسلم'''، مسلم ابن الحجاج النیسابوری، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، بیتا. |
| | * المبسوط فی فقه الامامیه، ابوجعفر محمد بن حسن طوسی، تهران، المکتبة المرتضویة لاحیاء الآثار الجعفریة، ج۱، ۱۴۰۸ق. |
| | * '''مختصر المزنی (فقه شافعی)'''، اسماعیل بن یحیی مصری مزنی، بیروت، المصادر الفقهیه، چاپ اول، ج۱۱، ۱۴۲۲ق. |
| | * '''المدخل'''، أبوعبدالله محمد بن محمد ابن الحاج، بیجا، دارالتراث، بیتا. |
| | * '''المستدرک على الصحیحین'''، أبوعبدالله محمد بن عبدالله النیسابوری الحاکم، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۴۱۱ق. |
| | * '''المصنف'''، أبوبکر عبدالرزاق ابن ابی شیبه، بیروت، المجلس العلمی، ۱۴۰۳ق. |
| | * '''المقنع (فقه حنبلی)'''، عبدالله بن احمد ابن قدامه، بیروت، چاپ اول، ج۱۰ و ۱۱، ۱۴۲۲ق. |
| | * '''مناسک حج با حواشی مرجع'''، سید روحالله موسوی خمینی، تهران، نشر مشعر، ۱۳۸۵ش. |
| | * '''مناقب الإمام أحمد'''، جمالالدین أبوالفرج الجوزی، بیجا، دار هجر، ۱۴۰۹ق. |
| | * '''المنتظم فی تاریخ الأمم والملوک'''، جمالالدین أبوالفرج الجوزی، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۴۱۲ق. |
| | * '''موسوعه الألبانی فی العقیده'''، أبوعبدالرحمن محمد ناصرالدین الألبانی، صنعاء، مرکز النعمان للبحوث والدراسات الإسلامیه وتحقیق التراث والترجمه، ۱۴۳۱ق. |
| | * '''موطأ'''، مالک ابن انس، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۰۶ق. |
| | * '''المهذب (فقه شافعی)'''، ابراهیم بن محمد شیرازی، بیروت، المصادر الفقهیه، چاپ اول، ج۱۱، ۱۴۲۲ق. |
| | * '''وفیات الأعیان'''، أبوالعباس شمسالدین أحمد ابن خلکان، بیروت، دار صادر، بیتا. |
| | * '''الهدایة (فقه حنفی)'''، علی ابن ابیبکر مرغیناتی، بیروت، بینا، چاپ اول، ج۱۰، ۱۴۲۲ق. |
|
| |
|
| </gallery>
| |
| </center>
| |
|
| |
| ==پانویس==
| |
| {{پانویس}}
| |
| ==منابع ==
| |
| {{منابع}}
| |
| {{برگرفتگی
| |
| |پیش از لینک = کتاب
| |
| |منبع = زیارتگاههای عراق، محمدمهدی فقیه بحرالعلوم.
| |
| |پس از لینک = بخش «مرقد حر بن یزید ریاحی»، ج۱، ص۲۳۴.
| |
| | لینک = http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1472/1/5
| |
| }}
| |
| * '''الأخبار الطوال'''، احمد بن داود دینوری، تحقیق عبدالمنعم، قاهرة، دار احیاء الکتب العربی، ۱۹۶۰م.
| |
| * '''ادعیه و زیارات عتبات عالیات'''، مرکز تحقیقات حج، نشر مشعر، قم، ۱۳۸۳ش.
| |
| * '''الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد'''، الشیخ المفید، به تحقیق مؤسسة آل البیت(ع) لاحیاء التراث، ط ۲، بیروت، دار المفید، ۱۴۱۴ق - ۱۹۹۳م.
| |
| * '''الارشاد'''، شیخ مفید، به تحقیق موسسة آل البیت، قم، الموتمرالعالمی لالفیة الشّیخ المفید، ۱۴۱۴ق.
| |
| * '''اعلام الوری'''، فضل بن حسن طبرسی، بی جا، دارالکتب الاسلامیة، چاپ سوم، بیتا.
| |
| * '''اعیان الشیعه'''، امین، محسن، دارالتعارف للمطبوعات، بیروت، ۱۹۹۸م.
| |
| * '''الاقبال'''، ابن طاووس، به تحقیق جواد قیومی، قم، مکتب الاعلام الاسلامی، ۱۴۱۶ق.
| |
| * '''الانوار النعمانیة'''، السید نعمةالله الجزائری، تبریز، مطبعة شرکت چاپ، (بیتا).
| |
| * '''بحارالانوار'''، محمدباقر مجلسی، بیروت، مؤسسه الوفاء، ۱۴۰۳ق.
| |
| * '''البدایة و النّهایة'''، اسماعیل ابن کثیر، تحقیق: علی شیری، بیروت: داراحیاء التراث العربی، ۱۴۰۸ق.
| |
| * '''تاج الموالید'''، فضل بن حسن طبرسی، قم، مکتبة مرعشی النجفی، 1406ق.
| |
| * '''تاریخ الامم و الملوک(تاریخ طبری)'''، محمد بن جریر طبری، بیروت، موسسة الاعلمی للمطبوعات، بی تا.
| |
| * '''تاریخ الطبری'''، محمد بن جریر الطبری، ط ۱، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۰۸ق - ۱۹۸۸م.
| |
| * '''تاریخ گزیده'''، حمد الله مستوفی، تهران، امیر کبیر، چاپ ۳، ۱۳۶۴ش.
| |
| * '''تراث کربلاء'''، سلمانهادی الطعمة، ط ۲، بیروت، مؤسسة الاعلمی، ۱۴۰۳ق - ۱۹۸۳م.
| |
| * '''تهذیب الأحکام'''، شیخ طوسی، به تحقیق حسن موسوی، طهران، دارالکتب الاسلامیة، چاپ چهارم، ۱۳۶۵ش.
| |
| * '''جمهرة النسب'''، ابنکلبی، هشام بن محمد، محقق: حسن ناجی، ناشر: عالم الکتب.
| |
| * '''جمهرة انساب العرب'''، علی بن احمد بن سعید (ابن حزم الاندلسی)، تحقیق: عبدالسلام محمدهارون، ط ۵، القاهرة، دار المعارف.
| |
| * '''دائرة المعارف بزرگ اسلامی'''، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران، چاپ اول، ۱۳۸۹ش.
| |
| * '''[https://ganjineh.kateban.com/print/2955 «درباره عکسی که در فضای مجازی به عنوان قدیمیترین عکس حرم امام حسین (ع) معرفی شده»]'''، احمد خامهیار، سایت گنجینه.
| |
| * '''الدر النظیم'''، ابن حاتم، قم، موسسة النشر الاسلامی، بیتا.
| |
| * '''زیارتگاههای عراق (معرفی زیارتگاههای مشهور در کشور عراق)'''، فقیه بحرالعلوم، محمدمهدی، خامهیار، احمد، تهران، سازمان حج و زیارت، بیتا.
| |
| * '''سر السلسلة العلویّة'''، ابونصر سهل بن عبدالله البخاری، به تحقیق محمدصادق بحر العلوم، النجف الاشرف، المطبعة الحیدریة، ۱۳۸۱ق.
| |
| * '''سفرنامه ادیب الملک به عتبات (دلیل الزایرین)'''، ادیب الملک، عبدالعلی، چاپ مسعود گلزاری، تهران، ۱۳۶۴ش.
| |
| * '''شهیدان جاوید'''، پژوهشی تاریخی پیرامون شهدای نهضت امام حسین (علیهالسّلام)، مرضیه محمدزاده، تهران، بصیرت، ۱۳۹۱ش.
| |
| * '''عتبات عالیات عراق'''، اصغر قائدان، تهران، مشعر، ۱۳۸۶ش.
| |
| * '''کامل بهائی'''، حسن بن علی طبرسی، گردآورنده اکبر صفدری قزوینی، تهران، مرتضوی، ۱۳۸۳ش.
| |
| * '''کامل الزیارات'''، ابن قولویه، به تحقیق نشر الفقاهة، قم، النّشر الاسلامی، ۱۴۱۷ق.
| |
| * '''الکامل فی التاریخ'''، ابن اثیر، بیروت، دار صادر، ۱۳۸۶ق.
| |
| * '''لؤلؤ و مرجان'''، حسین بن محمدتقی نوری، تهران، امیر کبیر، ۱۳۸۳ش.
| |
| * '''مثیرالاحزان'''، ابن نما حلی، نجف اشرف، المطبعة الحیدریة، ۱۳۶۹ق.
| |
| * '''مرقدها و مکانهای زیارتی کربلا'''، عبدالامیر قریشی، ترجمه: احسان مقدس، چاپ ۱، تهران، مشعر، ۱۳۹۱ش.
| |
| * '''مروج الذهب و معادن الجوهر'''، علی بن حسین مسعودی، قم، دار الهجرة، چاپ دوم، ۱۴۰۴ق.
| |
| * '''المزار'''، شهید اول، به تحقیق مدرسة الامام المهدی، قم، مدرسة الامام المهدی، ۱۴۱۰ق.
| |
| * '''المزار الکبیر'''، محمد بن جعفر مشهدی، تحقیق جواد قیومی، قم، موسسة النشر الاسلامی، ۱۴۱۹ق.
| |
| * '''المصباح'''، کفعمی، بیروت، موسسة الاعلمی للمطبوعات، چاپ سوم، ۱۴۰۳ق.
| |
| * '''مصباح المتهجد'''، شیخ طوسی، بیروت، موسسة فقه الشّیعة، ۱۴۱۱ق.
| |
| * '''معماری کربلا در گذر تاریخ'''، انصاری، محمدعلی، انتشارات مسجد جمکران، قم، ۱۳۸۹ش.
| |
| * '''مقتل الحسین'''، لوط بن یحیی ابو مخنف، به تحقیق حسن غفاری، قم، چاپ دوم، ۱۳۶۴ش.
| |
| * '''مقتل الحسین'''، موفّق بن احمد (الخوارزمی)، تحقیق: الشیخ محمد السماوی، ط ۱، قم، انوار الهدی، ۱۴۱۸ق.
| |
| * '''مقتل الحسین'''، موفق بن احمد خوارزمی، به تحقیق محمد السماوی، قم، انوارالهدی، ۱۴۱۸ق..
| |
| * '''الملهوف'''، ابن طاووس، به تحقیق فارس تبریزیان «الحسون»، تهران، دارالاسوة، چاپ چهارم، ۱۴۲۵ق.
| |
| * '''مناقب آل ابی طالب'''، ابنشهرآشوب، قم، انتشارات علامة، بیتا.
| |
| * '''منتهی الآمال'''، شیخ عباس قمی، چاپ ۱۴، قم، هجرت، ۱۳۸۰ش.
| |
| * '''نزهة القلوب'''، حمدالله بن ابیبکر مستوفی قزوینی، به کوشش: سید محمد دبیرسیاقی، چاپ ۲، قزوین، طه، ۱۳۷۸ش.
| |
| * '''«نصيرُ الإمام الحسين(ع) الحرُّ الرياحی.. شهيدُ اللطف»'''، عامر جلیل ابراهیم، جریدة الصباح، ۲۹ آگوست ۲۰۲۳م.
| |
| * '''وقعة الطف'''، لوط بن یحیی ابو مخنف، به تحقیق محمدهادی یوسفی، قم، النشر الاسلامی، ۱۳۶۷ش.
| |
| * '''هدیة الزائرین و بهجة الناظرین'''، قمی، عباس، موسسه جهانی سبطین، قم، ۱۳۸۳ش.
| |
| {{پایان}} | | {{پایان}} |
|
| |
| {{زیارتگاهها و مقبرههای عراق}}
| |
