کاربر:Gholampour/صفحه تمرین2: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-{{کعبه عمودی}}
+'''مشکلات مذهبی ایرانیان در حج'''، مهم‌ترین دشواری اختصاصی حاجیان ایرانی در [[حج|سفر حج]] بود. پس از رسمی‌شدن [[شیعه|تشیع]] در [[صفویان|دوره صفویه]]، حاجیان ایرانی علاوه بر دشواری‌های معمول سفر حج، با مشکلات مذهبی ناشی از اختلاف با [[حکومت عثمانی]]، مردم حجاز و بعدها [[آل سعود|حکومت سعودی]] روبه‌رو شدند. این مشکلات شامل آزار و کشتار برخی [[شیعه|شیعیان]]، محدودیت در انجام [[مناسک حج|مناسک]] و [[زیارت]]، اختلاف بر سر [[رؤیت هلال]] و [[وقوف در عرفات|وقوف عرفات]]، و نیز بدرفتاری با زائران ایرانی در [[مکه]] و [[مدینه]] بود که تا پس از [[انقلاب اسلامی ایران]] نیز به اشکال مختلف ادامه یافت.
-[[پرونده:پلکان قدیمی کعبه.jpg|بندانگشتی|تصویری از پلکان قدیمی کعبه]]
-'''پلکان کعبه''' یا '''نردبان کعبه'''، پلکان متحرکی است که برای رفتن به داخل [[کعبه]] استفاده می‌شود. از گذشته [[کعبه]] دو پلکان داشته است، یکی پلکان خارجی برای ورود به درون کعبه و دیگری پلکانی که در داخل کعبه در [[رکن شامی]] قرار داشته و ثابت بود و برای صعود بر بام آن استفاده می‌شد. بنابر گزارش‌های تاریخی تا پیش از بازسازی کعبه، پنج سال پیش از [[بعثت]]، در ورودی خانه کعبه هم‌سطح با زمین بود. در این بازسازی، نخستین بار با هدف ایجاد مانع برای ورود سیل و نیز پیشگیری از ورود افراد بدون اجازه [[متولیان کعبه]]، درِ کعبه بالاتر از سطح زمین ساخته شد و از آن پس، پلکان و نردبان خارجی بارها تعمیر، بازسازی و تعویض شد.
+در کنار این مشکلات، دولت ایران، مسئولان حج و عالمان شیعه در دوره‌های مختلف برای کاهش تنش‌ها و حفظ امکان انجام مناسک تلاش کردند. این اقدامات از رایزنی با حاکمان حجاز و آموزش زائران تا صدور [[فتوا|فتاوا]] درباره [[تقیه]]، شرکت در نماز جماعت اهل سنت و پذیرش اعلام رسمی رؤیت هلال را دربر می‌گرفت و در مواردی به کاهش اختلاف‌ها و تسهیل برگزاری مناسک حج انجامید.
-در [[فتح مکه]] [[پیامبر(ص)]] بر پلکان کعبه ایستاد و خطبه مشهورش را قرائت فرمود. همچنین در گزارشی، از صعود [[ابوذر]]، صحابی مشهور پیامبر(ص)، بر نردبان کعبه و تکیه بر [[باب الکعبه]] و نقل حدیثی در فضیلت‌های [[اهل‌ بیت(ع)]] یاد شده است.
+== از صفویه تا قاجار ==
+برخلاف مشکلاتی مانند ناامنی راه‌ها و اوضاع سیاسی که همه [[اسلام|مسلمانان]] با آن روبه‌رو بودند، مشکلات مذهبی عمدتاً زائران ایرانی و شیعه را تحت تأثیر قرار می‌داد. پس از رسمی‌شدن [[شیعه|تشیع]] در [[صفویان|دوره صفویه]]، [[ایران|ایرانیان]] علاوه بر دشواری‌های معمول سفر حج، با آزارهای مذهبی ناشی از اختلاف با [[عثمانیان]] و مردم حجاز روبه‌رو شدند.<ref>نک: صفویه در عرصه دین فرهنگ و سیاست، ج2، ص827-828.</ref> شایعاتی مانند نجس‌کردن کعبه به شیعیان نسبت داده می‌شد<ref>تاریخ مکه، ص422.</ref> و گاه به کشتار آنان، از جمله در سال ۱۰۸۸ق<ref>منائح الکرم، ج4، ص488.</ref> و شهادت [[محمدمؤمن استرآبادی]]،<ref>وقایع السنین، ص534؛ خلاصة الاثر، ج3، ص432-433؛ صفویه در عرصه دین فرهنگ و سیاست، ج2، ص839.</ref> [[زین‌العابدین فرزند نورالدین]]<ref>ریاض العلماء، ج2، ص399.</ref> و دیگر دانشوران ایرانی شیعه<ref>نیل المنی، ج2، ص763-764.</ref> انجامید. در ۱۱۴۳ق نیز گروهی از شیعیان به بهانه آلودگی از [[مکه]] اخراج شدند.<ref>تاریخ مکه، ص422.</ref>
-توصیف پلکان کعبه در منابع تاریخی دوره‌های مختلف آمده است. از جمله در سده ششم نردبان کعبه همچون منبری بزرگ با نُه پله وصف شده که بر پایه‌هایی چوبین سوار بود و چهار چرخ داشت و در هنگام نیاز به نزدیکی باب الکعبه انتقال می‌یافت. پس از آن تاکنون، پلکان کعبه چندین بار تعویض شده است.
+برخی شخصیت‌های سیاسی ایرانی نیز به اتهام‌های سیاسی یا درگیری‌های مذهبی آسیب دیدند؛ مانند [[معصوم‌بیگ]] که مدتی وکالت شاه تهماسب را برعهده داشت<ref>صفویه در عرصه دین فرهنگ و سیاست، ج2، ص828؛ تکملة الاخبار، ص131؛ خلاصة التواریخ، ج1، ص559-560؛ جواهر الاخبار، ص232؛ تاریخ عالم‌آرای عباسی، ج1، ص161؛ نک: تاریخ حج‌گزاری ایرانیان، ص106-110.</ref> و محمدهاشم فرزند شاه نورالدین که به دلیل مشکلات سیاسی دربار به [[حج]] رفت و در [[مسجد الحرام]] به دلیل درگیری با [[اهل سنت]] کشته شد.<ref>تذکره صفویه کرمان، ص469؛ تاریخ حج‌گزاری ایرانیان، ص111.</ref> همچنین اختلاف در رؤیت هلال ذی‌حجه که منجر به تفاوت در زمان عید و [[وقوف]] به‌ویژه در سال‌های [[حج اکبر]] (که [[روز عرفه]] هم‌زمان با روز جمعه بود) می‌شد، از مشکلات مهم حاجیان شیعه بود.<ref>صفویه در عرصه دین فرهنگ و سیاست، ج2، ص835-836؛ پنجاه سفرنامه، ج4، ص106.</ref>
-==پلکان خارجی==
+شیعیان در انجام اعمال مذهبی خود به‌ویژه در زیارت حرم و مزارهای امامان در [[مدینه]] نیز با محدودیت روبه‌رو بودند؛ گاه ناچار به [[تقیه]]، اقتدا به امامان اهل سنت و حتی تغییر پوشش عربی یا ترکی می‌شدند.<ref>حدیث قافله‌ها، ص111؛ نک: سفرنامه میرزا محمد حسین فراهانی، ص199.</ref> وضعیت ایرانیان در مدینه سخت‌تر بود؛ محدودیت در [[بقیع|زیارت بقیع]] و [[مسجد النبی]]، بدرفتاری و تهدید جانی و مالی ایرانیان،<ref>حدیث قافله‌ها، ص110؛ سفرنامه مکه معظمه، ص170-171.</ref> اخراج حاجیان ایرانی از مسجدالنبی،<ref>تذکرة الطریق، ص123؛ حدیث قافله‌ها، ص111.</ref> آزار توسط خادمان حرم<ref>به سوی‌ام القری، ص249.</ref> و پرداخت پول برای زیارت بقیع از مهم‌ترین مشکلات آنان بود.<ref>به سوی‌ام القری، ص249؛ حدیث قافله‌ها، ص111.</ref>
-{{کعبه عمودی}}
-در [[کعبه]] از سال‌های دور از دو پلکان استفاده می‌شده است: پلکان خارجی برای ورود به درون کعبه و پلکان داخلی برای صعود بر بام آن.
-به گزارش [[ازرقی]]، تا پیش از بازسازی کعبه پنج سال پیش از [[بعثت]]، در ورودی خانه کعبه هم‌سطح با زمین بود. در این بازسازی، نخستین بار با هدف ایجاد مانع برای ورود سیل و نیز پیشگیری از ورود افراد بدون اجازه [[متولیان کعبه]]، این در به بالاتر از سطح زمین انتقال یافت.<ref>اخبار مکه، ج1، ص159-163.</ref> به گزارشی، [[ابوحذیفة بن مغیره مخزومی]] پیشنهاد بالا بردن در و ساخت نردبان ورودی را در این بازسازی مطرح کرد.<ref>اخبار مکه، ج1، ص171.</ref> از آن پس، واردشوندگان به کعبه، کفش‌های خود را می‌کندند و زیر نردبان ورودی قرار می‌دادند.<ref>اخبار مکه، ج1، ص174.</ref> در [[فتح مکه]] (10ق.) [[پیامبر(ص)]] بر پلکان کعبه ایستاد و خطبه مشهورش را قرائت فرمود.<ref>دلائل النبوه، ج5، ص85؛ تاریخ الاسلام، ج2، ص556.</ref> نیز در گزارشی، از صعود [[ابوذر]]، صحابی مشهور پیامبر(ص)، بر نردبان کعبه و تکیه بر [[باب الکعبه]] و نقل حدیثی در فضیلت‌های [[اهل‌بیت(ع)]] یاد شده است.<ref>الامالی، ص482.</ref> از آن پس، پلکان و نردبان خارجی بارها تعمیر، بازسازی و تعویض شد و گزارشگران در دوره‌های گوناگون به وصف آن پرداخته‌اند.
+== دوران پهلوی ==
+در [[پهلوی|دوره پهلوی]]، اختلاف‌های مذهبی [[وهابیان]] با شیعیان همچنان از مهم‌ترین مشکلات حاجیان ایرانی بود و گزارش‌های متعدد از بدرفتاری مأموران سعودی، حتی تشکیل کمیسیون رسیدگی به شکایات در سال ۱۳۰۹ش در ایران، ثبت شده است.<ref>روابط سیاسی ایران و عربستان، ص69-70.</ref> قتل یک حاجی ایرانی در سال ۱۳۲۲ش و بازداشت دو ایرانی دیگر در سال ۱۳۲۷ش به اتهام اهانت به مسجدالحرام، از مهم‌ترین این رخدادها بود.<ref>مجله خواندنی‌ها، سال9، ش3، ص2؛ ش4، ص8.</ref>
-===توصیف پلکان===
+همچنین [[آل سعود|حکومت سعودی]] با وقوف مستقل حاجیان شیعه در [[عرفات]] مخالفت می‌کرد و درخواست [[آیت‌الله سیدابوالقاسم کاشانی]] در سال ۱۳۷۱ق نیز پذیرفته نشد و موجب ناراحتی ایشان شد.<ref>میقات حج، ش43، ص67، «سفر حج مرحوم آیت‌الله کاشانی.</ref> با این حال، برخوردهای مذهبی ادامه یافت و در سال ۱۳۴۰ش نیز در پی درگیری با خادمان مسجد النبی، ۳۶ حاجی ایرانی بازداشت شدند.<ref>با من به خانه خدا بیایید، ص217-218.</ref>
-به گزارش ازرقی (درگذشت پس از 241ق.) این پلکان از چوب ساج و به طول 5/8 ذرع (کمی بیش از 4 متر) و پهنای 5/3 ذرع (نزدیک به 2 متر) و دارای 13 پله بوده است.<ref>اخبار مکه، ج1، ص310؛ التاریخ القویم، ج4، ص140.</ref> در سده پنجم ق. پهنای نردبان به حدی بوده که 10 تن هم‌زمان می‌توانستند از آن استفاده کنند. ورود به درون کعبه در روزهای خاص برای همگان امکان داشت. پس از انتقال نردبان به نزدیکی باب الکعبه، مردم به درون کعبه رفته، [[نماز]] می‌خواندند.<ref>سفرنامه، ص130، 135-136.</ref>
+== پس از انقلاب اسلامی ایران ==
+اختلاف‌های مذهبی پس از [[انقلاب اسلامی ایران]] نیز ادامه یافت و گاه به درگیری‌های محدود میان زائران ایرانی و نیروهای امنیتی [[عربستان]] انجامید، هرچند این تنش‌ها هیچ‌گاه گسترده نشد. از مهم‌ترین مشکلات زائران ایرانی در این دوره می‌توان به بازرسی سخت‌گیرانه در فرودگاه جده و ضبط کتاب‌های مذهبی شیعه،<ref>یار کجاست، ص20-21؛ در حریم کعبه، ص141؛ میقات حج، ش15، ص155، «حج 75 از دیدگاه نماینده محترم ولی فقیه و امیر الحاج.</ref> محدودیت در زیارت آزادانه [[بقیع]]،<ref>یار کجاست، ص52؛ نک: راهی به سوی خدا، ص282؛ حج 27، ص104.</ref> بدرفتاری مأموران سعودی به‌دلیل برگزاری برخی آیین‌های مذهبی شیعی در حرم پیامبر(ص) و بقیع،<ref>میقات حج، ش18، ص172، «نامه رئیس سازمان حج و زیارت به وزیر حج عربستان.</ref> و نیز اهانت به شیعیان و باورهای آنان در برخی خطبه‌های نماز جمعه و جماعت اشاره کرد.<ref>میقات حج، ش30، ص71، «مصاحبه با آیت‌الله‌هاشمی رفسنجانی؛ ش18، ص172، «نامه رئیس سازمان حج و زیارت به وزیر عربستان؛ ش15، ص154؛ شنیدنی‌های سفر حج، ص93.</ref>
-نردبان کعبه در سده ششم ق. همچون منبری بزرگ با نُه پله وصف شده که بر پایه‌هایی چوبین سوار بود و از چهار چرخ برای سهولت در جابه‌جایی بهره می‌برد. در هنگام نیاز، این نردبان به نزدیکی باب الکعبه انتقال می‌یافت و بالاترین پله با آستانه در مماس می‌شد.<ref>رحلة ابن جبیر، ص62-63.</ref>
+== تلاش‌ها برای رفع اختلاف ==
+از دوره صفویه تا [[قاجاریان|قاجار]]، شیعیان برای انجام وقوف مطابق فقه خود گاه با پرداخت پول به [[شریف مکه]]<ref>به سوی‌ام القری، ص245.</ref> یا با حمایت مقامات ایرانی مانند حسام‌السلطنه، یکی از بزرگان قاجار، در سال ۱۲۷۹ق امکان وقوف یک روز دیرتر را می‌یافتند.<ref>سفرنامه مکه حسام السلطنه، ص118-120.</ref> با وجود برخی محدودیت‌ها، سفرنامه‌های قاجاری از دوره‌هایی از آزادی نسبی شیعیان در مکه و حمایت شرفای مکه از ایرانیان بدون تقیه نیز گزارش کرده‌اند.<ref>سفرنامه میرزا محمد حسین فراهانی، ص237؛ پنجاه سفرنامه، ج1، ص625-626؛ ج7، ص294؛ سفرنامه حاج ایاز خان قشقایی، ص148.</ref>
-از این دوره تا سده هشتم ق. گزارشی درباره پلکان خارجی نیافتیم. در سال 766ق. به دستور سلطان مملوکی مصر، [[شعبان بن حسین]] (حک: 764-778ق.) نردبانی تازه نیز برای کعبه ساخته شد.<ref>اتحاف الوری، ج3، ص304؛ تاریخ عمارة المسجد الحرام، ص80.</ref> این نردبان همچون پلکان سده ششم ق. چهار پایه‌ای منبر‌ مانند بود که هنگام ورود به درون کعبه به نزدیک باب الکعبه منتقل می‌شد.<ref>رحلة ابن بطوطه، ج1، ص372.</ref> در سال 814ق. برخی از قسمت‌های چوبی این پلکان تعمیر شد.<ref>شفاء الغرام، ج1، ص138؛ اتحاف الوری، ج3، ص488.</ref>
+در دوره پهلوی، مسئولان حج و عالمان شیعه با آموزش زائران، پرهیز از رفتارهای تنش‌زا و حضور در نماز جماعت اهل سنت، برای کاهش اختلاف‌ها و مشکلات مذهبی تلاش کردند.<ref>مجله خواندنی‌ها، سال9، ش2، ص27، «مصاحبه با نخستین حاجی ایرانی؛ میقات حج، ش51، ص178-179، «خاطرات سرپرست حجاج در سفر حج سال 1327ش.»؛ خاطرات وحید، ش7، ص37، «مقدمات عزیمت مکه؛ با من به خانه خدا بیایید، ص213، 229.</ref> همچنین با صدور فتاوایی برای حل مسائل مورد اختلاف، مانند فتوای [[سید حسین طباطبایی بروجردی|آیت‌الله بروجردی]] بر پذیرش اعلام رسمی رؤیت هلال از سوی عربستان، بخشی از تنش‌ها کاهش یافت.<ref>با من به خانه خدا بیایید، ص159-160؛ با من به خانه خدا بیایید، ص7؛ خسی در میقات، ص64.</ref>
-===ارسال پلکان‌ از سوی حاکمان===
+پس از انقلاب اسلامی نیز این رویکرد از طریق رایزنی‌های دیپلماتیک، آموزش [[زائر|زائران]] و فتاوای فقهی درباره لزوم [[تقیه]]، شرکت در نماز جماعت، صحت نماز بدون مهر، تحریم اعمالی که موجب وهن شیعه می‌گردد و پرهیز از اقدامات اختلاف‌برانگیز ادامه یافته است.<ref>میقات حج، ش30، ص151-175، «تقیه مداراتی.</ref>
-به سال 818ق. سیف‌الدین شیخ محمودی، مشهور به [[مؤید چرکسی]] (حک: 815-824ق.) منبر و نردبانی برای کعبه فرستاد که در [[موسم حج]] همان سال جایگزین منبر و نردبان پیشین شدند.<ref>اتحاف الوری، ج3، ص529.</ref> بر این اساس، گزارش مربوط به ارسال نردبانی برای کعبه به سال 817ق. به دست سیف‌الدین شیخو سلطان مصر<ref>منائح الکرم، ج2، ص417.</ref> صحیح به‌نظر نمی‌رسد.
+== پانویس ==
-در گزارشی مربوط به سال 1040ق. در دوران عثمانی آمده است که پلکان خارجی کعبه با طول تقریبی چهار متر دارای هفت پله از چوب صنوبر بود که ورق‌های مسی و آهنی داشت. این پلکان بر چهار چرخ مسی سوار بوده است.<ref>مفرحة الانام، ص69.</ref>
-در سال 1097ق. [[احمد پاشا]]، حکمران عثمانی [[جده]] و [[شیخ حرم]]، پلکان کعبه را تعویض کرد و برای آن نرده‌ای قرار داد. این پلکان نخستین بار در 16 [[رمضان]] همان سال بهره‌برداری شد.<ref>منائح الکرم، ج5، ص19.</ref> [[کردی]] (درگذشت 1400ق.) درباره ارسال پلکان‌هایی از سوی حاکمان و بزرگان [[هند]] برای کعبه در سده‌های 12 و 13ق. آورده است:
-[[حسین حمیدان هندی]]، از حاکمان محلی هند، پلکانی برای کعبه فرستاد که به سال 1116ق. به جده رسید. با خودداری [[سلیمان پاشا]]، حکمران جده، از پذیرش آن، این نردبان تا سال 1127ق. در جده ماند. در این سال، [[محمد پاشا]]، حکمران جده، آن را خرید و به کعبه فرستاد. در روز پنجشنبه 14 [[جمادی الثانی]] همان سال، این نردبان جایگزین پلکان پیشین شد. چهار روز بعد، [[شریف مکه]] به بهانه دریافت نکردن مجوز از [[دولت عثمانی]]، پلکان تازه را برداشت و آن را به خانه [[شیخ عبدالقادر شیبی]]، [[پرده‌دار کعبه]]، فرستاد. در پی دریافت اجازه از دربار عثمانی و پس از رنگ‌آمیزی و تزئین، از این پلکان بهره‌برداری شد.<ref>التاریخ القویم، ج4، ص141.</ref>
-[[محمد منورخان هندی]] نیز به سال 1240ق. پلکانی 11 پله‌ای از چوب ساج به ارتفاع دو متر و با دو متر پهنا و پنج متر طول برای کعبه فرستاد. این پلکان تا اواخر سده 14ق. در [[مسجدالحرام]] کنار دیوار برابر [[زمزم]] بود و هنگام درون شدن به کعبه استفاده می‌شد. این پلکان که ویژه مردان بود، چندین بار تعمیر شد. در گوشه‌ای از آن، نام فرستنده و تاریخ ارسال آن به کعبه نقش بسته بود.<ref>التاریخ القویم، ج4، ص141-143.</ref>
-در سال 1300ق. [[کلب علیخان]]، نایب السلطنه رامپور از شهرهای هند بین دهلی و حیدر آباد، پلکانی برای کعبه فرستاد که 14 پله داشت و در پی دریافت اجازه از دولت عثمانی، بهره‌برداری شد. این پلکان با ورق‌های نقره‌ای به ارزش 85364 روپیه تزئین شده بود. به علت تزئینات بیش از حد، به صلاحدید دانشوران، از این نردبان برای ورود بانوان به درون کعبه استفاده می‌شد. این نردبان تا مدتی بدون استفاده رها شده بود. بعدها [[بنی‌شیبه]]، [[کلیدداران کعبه]]، نقره‌ها و چوب‌های آن را تصرف کردند و اثری از آن باقی نماند.<ref>التاریخ القویم، ج4، ص142-143.</ref>
-===ساخت پلکان در دوره سعودی===
-به سال 1375ق. به دستور [[ملک سعود بن عبدالعزیز]] (حک: 1373-1384ق.) ساخت پلکانی برای کعبه آغاز شد. این پلکان 11 پله‌ای با بهره‌گیری از چوب‌های قوی و روکش‌های نقره‌ای مزین به نقش و نگار عربی طلایی رنگ، در کارگاهی در [[مصر]] ساخته شد. این نردبان در روز چهارشنبه پنجم [[ذی‌حجه]] سال 1376ق. به کعبه رسید. روز بعد، ملک سعود با همراهی گروهی از سران کشورهای اسلامی حاضر در [[مراسم حج]]، برای شست‌وشوی درون کعبه آن را افتتاح کردند.<ref>التاریخ القویم، ج4، ص142-143.</ref>
-کردی در وصف نردبان خارجی کعبه، به دو‌گونه نردبان در دوران خود اشاره دارد. گونه اول، نردبانی کوچک بود که تنها یک تن می‌توانست از آن بالا رود. گونه دوم، پلکانی متحرک و عریض بود که چند نفر از آن بالا می‌رفتند. از این گونه دوم، دو عدد کنار [[چاه زمزم]] نگهداری می‌شد و در صورت نیاز به کنار [[کعبه]] انتقال می‌‌یافت.<ref>التاریخ القویم، ج4، ص140.</ref>
-با توجه به متحرک بودن پلکان خارجی، از آن در مواردی چون شست‌وشوی کعبه، نصب [[پرده کعبه|پرده]] آن، ورود منصب‌داران سعودی و میهمانان ویژه برای نمازگزاردن، و مراسم مربوط به تعمیرات و گسترش‌های [[حرم]] استفاده می‌شود. به گفته کردی، ورود به کعبه در طول سال به ندرت به بیش از 15 مورد می‌رسید.<ref>التاریخ القویم، ج2، ص441.</ref>
-{| class="wikitable" width="30%" align="left" style="border:1px solid #ddd; margin:1em 1em 1em 0; padding:1em; font-size:75%; background:#E3FFE3; clear: both"
-!colspan="2" align="center" style="background-color: #baffba; font-size: 120%"|'''گاهشمار بازسازی پلکان خارجی کعبه'''
-|-
-|align="left"|پنج سال پیش از بعثت
-|ساخت پله به دلیل بالابردن ارتفاع در کعبه بازسازی قریش.<ref></ref>
-|-
-|align="left"|سال
-|<ref></ref>
-|-
-|align="left"|سال
-|<ref></ref>
-|}
-{{جعبه اطلاعات بنای مذهبی
- | عنوان =
- | تصویر =
- | اندازه تصویر =
- | توضیح تصویر =
- | بنيانگذار =
- | تأسیس =
- | کاربری =
- | مکان =
- | نام‌های دیگر =
- | وقایع مرتبط =
- | ظرفیت =
- | مساحت =
- | وضعیت =
- | امکانات =
- | شماره ثبت =
- | معمار =
- | سبک =
- | بازسازی =
- | وبگاه =
- | تخریب =
- | عرض جغرافیایی =
- | طول جغرافیایی =
- | توضیح نقشه =
-}}
-'''پلکان خارجی کعبه'''
-== موقعیت و تاریخ ساخت ==
-== موقعیت ==
-== تاریخچه ==
-== معماری ==
-== بازسازی‌ها ==
-== وضعیت امروزی ==
-== گالری ==
-<gallery>
-پرونده:
-</gallery>
-== جستارهای وابسته ==
-==پانویس==
 {{پانویس}}
-==منابع ==
+==منابع==
 {{منابع}}
+{{دانشنامه
+ | آدرس = http://phz.hajj.ir/422/8027
+ | عنوان = ایران
+ | نویسنده = کامران محمدحسینی
+}}
+* '''با من به خانه خدا بیایید''': محمد رضا خلیلی عراقی، تهران، شرکت طبع کتاب، ۱۳۴۰ش؛
+* '''به سوی‌ام القری''': رسول جعفریان، تهران، مشعر، ۱۳۷۳ش؛
+* '''پنجاه سفرنامه حج قاجاری''': به کوشش رسول جعفریان، تهران، نشر علم، ۱۳۸۹ش؛
+* '''تاریخ حج‌گزاری ایرانیان''': اسرا دوغان، تهران، مشعر، ۱۳۸۹ش؛
+* '''تاریخ عالم‌آرای عباسی''': اسکندر بیگ ترکمان (م. ۱۰۴۳ق)، به کوشش ایرج افشار، تهران، امیرکبیر، ۱۳۸۲؛
+* '''تاریخ مکه''': احمد السباعی (م. ۱۴۰۴ق)، نادی مکة الثقافی، ۱۴۰۴ق؛
+* '''تذکره صفویه کرمان''': میر محمد سعید مشیزی، به کوشش باستانی پاریزی، نشر علم، ۱۳۶۹ش؛
+* '''تذکرة الطریق فی مصائب حجاج بیت الله العتیق''': محمد عبدالحسین کربلایی (م. قرن۱۳ق)، به کوشش جعفریان و اسرا دوغان، قم، مورخ، ۱۳۸۶ش؛
+* '''تکملة الاخبار''': عبدی بیگ شیرازی نویدی، به کوشش نوایی، تهران، نشر نی، ۱۳۶۹ش؛
+* '''جواهر الاخبار''': بوداق منشی قزوینی (م. قرن۱۰ق)، به کوشش محسن بهرام نژاد، تهران، میراث مکتوب، ۱۳۸۷ش؛
+* '''حدیث قافله‌ها''': به کوشش سید علی قاضی عسکر، دانش‌پژوه، ۱۳۸۲ش؛
+* '''خلاصة الاثر''': محمد امین المحبی (م. ۱۱۱۱ق)، بیروت، دار صادر؛
+* '''خلاصة التواریخ''': قاضی احمد بن شرف الدین الحسینی القمی (م. ۱۰۱۵ق)، به کوشش اشرافی، دانشگاه تهران، ۱۳۸۳ش؛
+* '''در حریم کعبه''': سید محمد باقر حجتی‏، تهران، مشعر، ۱۳۸۴ش؛
+* '''راهی به سوی خدا''': بتول جامع نایینی، قم، تسنیم، ۱۳۸۵ش؛
+* '''روابط سیاسی ایران و عربستان در سده بیستم''': حمید احمدی، تهران، وزارت امورخارجه، ۱۳۸۶ش؛
+* '''ریاض العلماء و حیاض الفضلاء''': عبدالله افندی اصفهانی (قرن۱۲ق)، به کوشش حسینی و مرعشی، قم، خیام، ۱۴۰۱ق؛
+* '''سفرنامه حاج ایاز خان قشقایی به مکه، مدینه و عتبات عالیات''': به کوشش شاکری، مرکز اسناد شورای اسلامی، ۱۳۸۸ش؛
+* '''سفرنامه مکه دلیل الانام فی سبیل زیارة بیت الله الحرام''': سلطان مراد حسام السلطنه (م. ۱۳۰۰ق)، به کوشش جعفریان، تهران، مشعر، ۱۳۷۴ش؛
+* '''سفرنامه مکه معظمه''': عبدالحسین افشار ارومی، به کوشش جعفریان، نشر علم، ۱۳۸۶ش؛
+* '''سفرنامه میرزا محمد حسین حسینی فراهانی (۱۳۰۲–۱۳۰۳ق)''': به کوشش مسعود گلزاری، تهران، فردوسی، ۱۳۶۲ش؛
+* '''شنیدنی‌های سفر حج''': محمد دشتی، قم، مؤسسه فرهنگی تحقیقاتی امیرالمؤمنین (علیه‌السّلام)، ۱۳۸۲ش؛
+* '''صفویه در عرصه دین فرهنگ و سیاست''': رسول جعفریان‏، تهران، پژوهشکده حوزه و دانشگاه، ۱۳۷۹ش؛
+* '''مجله خاطرات وحید (دو ماهنامه)''': تهران، صاحب امتیاز و مدیر مسئول: سیف الله وحیدنیا؛
+* '''مجله خواندنی‌ها''': تهران، بنگاه زربخش؛
+* '''منائح الکرم''': علی بن تاج الدین السنجاری (م. ۱۱۲۵ق)، به کوشش المصری، مکه، جامعة ام القری، ۱۴۱۹ق؛
+* '''میقات حج (فصلنامه)''': تهران، حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت؛
+* '''نیل المنی بذیل بلوغ القری''': جارالله محمد بن فهد المکی (م. ۹۵۴ق)، به کوشش الهیله، الفرقان، ۱۴۲۰ق؛
+* '''وقایع السنین و الاعوام''': سید عبدالحسین الحسینی خاتون‌آبادی (م. ۱۱۰۵ق)، به کوشش بهبودی، تهران، کتاب‌فروشی اسلامیه، ۱۳۵۲ش؛
+* '''یار کجاست (سفرنامه حج)''': رحیم مخدومی، حوزه هنری سازمان تبلیغات، ۱۳۷۳ش.
 {{پایان}}
-==مقاله‌های مرتبط==
-{{کعبه}}