اسرار حج آیت الله مظاهری (کتاب): تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| (۲ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۳۵: | خط ۳۵: | ||
== معرفی و اهمیت کتاب == | == معرفی و اهمیت کتاب == | ||
کتاب «اسرار حج» در اصل به عنوان بخشی (خاتمه) از کتاب جامع «مناسک حج» آیتالله مظاهری نگاشته شده بود. | کتاب «اسرار حج» در اصل به عنوان بخشی (خاتمه) از کتاب جامع «مناسک حج» آیتالله مظاهری نگاشته شده بود. سپس به صورت اثری مستقل استخراج و بارها توسط ناشران مختلف از جمله «مؤسسه فرهنگی مطالعاتی الزهراء (س)» و «انتشارات انصاریان» منتشر گردید.<ref>اسرار حج، حسین مظاهری، ص10.</ref> | ||
اهمیت این اثر در تلفیق «شریعت» (احکام ظاهری) با «طریقت» (سیر باطنی) است. نویسنده که خود از شاگردان مکتب عرفانی و فقهی امام خمینی (ره) و علامه طباطبایی | اهمیت این اثر در تلفیق «شریعت» (احکام ظاهری) با «طریقت» (سیر باطنی) است.<ref>اسرار حج، حسین مظاهری، ص10.</ref> نویسنده که خود از شاگردان مکتب عرفانی و فقهی امام خمینی (ره) و علامه طباطبایی است<ref>اسرار حج، حسین مظاهری، ص9.</ref>، در این کتاب تلاش کرده است تا مفاهیم عمیق عرفانی را با زبانی ساده بیان کند تا برای عموم زائران با سطوح مختلف قابل استفاده باشد. این کتاب با استناد مستقیم به آیات قرآن و روایات اهلبیت (ع)، راهنمایی عملی برای «حجگزاری ابراهیمی» ارائه میدهد.<ref>اسرار حج، حسین مظاهری، ص11و17</ref> | ||
== محتوا و ساختار == | == محتوا و ساختار == | ||
ساختار کتاب در سه مرحله زائر را قدمبهقدم از تعلقات دنیوی جدا کرده، به سمت معارف الهی میبرد و سپس به عنوان انسانی دگرگون شده به جامعه بازمیگرداند. این ساختار سهگانه، ساختار اصلی کتاب را تشکیل میدهد.<ref>اسرار حج، حسین مظاهری، ص13.</ref> | |||
=== ۱. منزل اول: سیر من الخلق الی الحق (سفر از خلق به سوی حق) === | === ۱. منزل اول: سیر من الخلق الی الحق (سفر از خلق به سوی حق) === | ||
نخستین بخش کتاب به مقدمات و آمادگیهای پیش از سفر اختصاص دارد. در این منزل، زائر هنوز در وطن خاکی و در میان خلق است، اما عزم سفر به سوی حق را دارد. این مرحله، پنج مقام یا گردنه اصلی | نخستین بخش کتاب به مقدمات و آمادگیهای پیش از سفر اختصاص دارد. در این منزل، زائر هنوز در وطن خاکی و در میان خلق است، اما عزم سفر به سوی حق را دارد. این مرحله، پنج مقام یا گردنه اصلی دارد که عبور از آنها شرط ورود حقیقی به حریم کبریاست. بدون طی این مقامات، سفر حج تنها یک جابجایی جسمانی خواهد بود و روح زائر در همان مبدأ باقی میماند.<ref>اسرار حج، حسین مظاهری، ص15و16.</ref> | ||
مجموع مقامات پنج گانهی منزل اول در کلام امام صادق (ع) جلوه گر و نمایان است<ref>اسرار حج، حسین مظاهری، ص22.</ref>: «هرگاه خواستی حج به جای آوری پس قلب خود را پیش از آغاز عمل از هر گونه مشغول کننده و مانع و حاجب برای خدای متعال بر کنار کن و جریان امور خویش را به خداوند واگذار و در تمام حرکات و سکنات خود خالق خویش را وکیل قرار ده و در برابر فرمان و حکم و تقدیر او مطبع و تسلیم باش و دنیا و آسودگی و مردمان را رها کن و خود را از حقوق مردم خارج کن تا مردم از تو طلبکار و ناراضی نباشند و در این راه به زاد و توشه و یاران و توانایی و جوانی و ثروت خود اعتماد مکن زیرا آن کس که دعوی مقام رضا و تسلیم الهی کند و با این حال به چیز دیگری اعتماد کند خداوند همان چیز را دشمن و موجب ضرر و وبال او میگرداند تا او بفهمد و بداند که نه او و نه هیچ کس را قدرت و تدبیری نیست مگر به عصمت و توفیق اعطا شده از جانب خداوند و در این سفر به اندازه ای خود را آماده و مستعد کن که گویا امید مراجعت برای تو نیست و در مصاحبت و رفاقت و همراهی با دیگران خوشرفتار و نیکو کردار باش و پیوسته ی اوقات واجبات الهی و سنن رسول محمدی (ص) را و آنچه بر تو واجب است از آداب عرفی و تحمل و بردباری در برابر ناراحتیها و ابتلائات و شکر نعمتهای خداوندی و گشاده دستی و بخشش مراعات نما.»<ref>اسرار حج، حسین مظاهری، ص24و25.</ref> | |||
==== الف) مقام توبه (رجوع و بازگشت) ==== | ==== الف) مقام توبه (رجوع و بازگشت) ==== | ||
در منظومه فکری آیتالله مظاهری که در این کتاب منعکس شده است، «توبه» نخستین گام سلوک است. ایشان توبه را فراتر از پشیمانی لحظهای و ذکر زبانی میدانند. توبه در «اسرار حج» به معنای انقلاب درونی و «رجوع» است؛ رجوع از خویشتنِ حیوانی به خویشتنِ روحانی و بازگشت از هوای نفس به سوی خدا. | در منظومه فکری آیتالله مظاهری که در این کتاب منعکس شده است، «توبه» نخستین گام سلوک است. ایشان توبه را فراتر از پشیمانی لحظهای و ذکر زبانی میدانند. توبه در «اسرار حج» به معنای انقلاب درونی و «رجوع» است؛ رجوع از خویشتنِ حیوانی به خویشتنِ روحانی و بازگشت از هوای نفس به سوی خدا.<ref>اسرار حج، حسین مظاهری، ص15.</ref> | ||
* '''ابعاد حقوقی توبه:''' نویسنده تأکید دارد که پیش از پوشیدن لباس احرام، زائر باید «حقالناس» را ادا کند. هرگونه بدهی مالی، دینی و اخلاقی باید پاکسازی شود. حجی که با مال حرام یا دینی بر گردن انجام شود، فاقد روح است. | * '''ابعاد حقوقی توبه:''' نویسنده تأکید دارد که پیش از پوشیدن لباس احرام، زائر باید «حقالناس» را ادا کند. هرگونه بدهی مالی، دینی و اخلاقی باید پاکسازی شود. حجی که با مال حرام یا دینی بر گردن انجام شود، فاقد روح است.<ref>اسرار حج، حسین مظاهری، ص15.</ref> | ||
* '''غسل توبه:''' همانطور که زائر برای طواف کعبه بدن خود را میشوید، برای طواف عرش الهی نیز باید روح خود را با «آب توبه» شستشو دهد. این غسل، نمادین نیست، بلکه یک واقعیت وجودی برای زدودن زنگارهای گناه از آینه دل است تا قابلیت انعکاس نور الهی را پیدا کند.< | * '''غسل توبه:''' همانطور که زائر برای طواف کعبه بدن خود را میشوید، برای طواف عرش الهی نیز باید روح خود را با «آب توبه» شستشو دهد. این غسل، نمادین نیست، بلکه یک واقعیت وجودی برای زدودن زنگارهای گناه از آینه دل است تا قابلیت انعکاس نور الهی را پیدا کند.<ref>اسرار حج، حسین مظاهری، ص 16 .</ref> | ||
==== ب) مقام یقظه (بیداری) ==== | ==== ب) مقام یقظه (بیداری) ==== | ||
دومین مقام، «یقظه» یا بیداری از خواب غفلت است. آیتالله مظاهری با استناد به مبانی اخلاقی، غفلت را بزرگترین دشمن سالک میدانند. | دومین مقام، «یقظه» یا بیداری از خواب غفلت است. آیتالله مظاهری با استناد به مبانی اخلاقی، غفلت را بزرگترین دشمن سالک میدانند.<ref>اسرار حج، حسین مظاهری، ص 16 .</ref> | ||
* '''شناخت عظمت مقصد:''' در این مقام، زائر باید بیدار شود و درک کند که عازم چه مکانی است و به مهمانی چه کسی میرود. درک «عظمت بیت» و «عظمت صاحببیت»، لازمه این بیداری است. | * '''شناخت عظمت مقصد:''' در این مقام، زائر باید بیدار شود و درک کند که عازم چه مکانی است و به مهمانی چه کسی میرود. درک «عظمت بیت» و «عظمت صاحببیت»، لازمه این بیداری است.<ref>اسرار حج، حسین مظاهری، ص 16 .</ref> | ||
* '''تمرکز بر هدف:''' بیداری یعنی زائر بداند که این سفر، سفر تجارت یا تفریح نیست. هر لحظه غفلت در این سفر، خسارتی جبرانناپذیر است. زائر بیدار، تمام حواس خود را متوجه «صاحبخانه» میکند و اجازه نمیدهد زرقوبرق بازارها یا سخنان لغو، او را از یاد خدا بازدارند.< | * '''تمرکز بر هدف:''' بیداری یعنی زائر بداند که این سفر، سفر تجارت یا تفریح نیست. هر لحظه غفلت در این سفر، خسارتی جبرانناپذیر است. زائر بیدار، تمام حواس خود را متوجه «صاحبخانه» میکند و اجازه نمیدهد زرقوبرق بازارها یا سخنان لغو، او را از یاد خدا بازدارند.<ref>اسرار حج، حسین مظاهری، ص 17 .</ref> | ||
==== ج) مقام تخلیه (پیراستن) ==== | ==== ج) مقام تخلیه (پیراستن) ==== | ||
| خط ۶۱: | خط ۶۳: | ||
* '''بتشکنی درونی:''' ایشان صفاتی همچون حسد، بخل، کبر، ریا، تملق و جاهطلبی را به مثابه بتهای درونی معرفی میکنند. همانگونه که ابراهیم (ع) بتهای کعبه را شکست، زائر نیز باید پیش از ورود به کعبه، بتهای درون خود را بشکند. | * '''بتشکنی درونی:''' ایشان صفاتی همچون حسد، بخل، کبر، ریا، تملق و جاهطلبی را به مثابه بتهای درونی معرفی میکنند. همانگونه که ابراهیم (ع) بتهای کعبه را شکست، زائر نیز باید پیش از ورود به کعبه، بتهای درون خود را بشکند. | ||
* '''ریشهکنی رذایل:''' تأکید نویسنده بر این است که تخلیه نباید سطحی باشد، بلکه باید ریشههای هرز این صفات که مایه تیرهبختی انسان است، کنده شود. تا زمانی که دل از «اغیار» خالی نشود، «یار» در آن جای نمیگیرد.< | * '''ریشهکنی رذایل:''' تأکید نویسنده بر این است که تخلیه نباید سطحی باشد، بلکه باید ریشههای هرز این صفات که مایه تیرهبختی انسان است، کنده شود. تا زمانی که دل از «اغیار» خالی نشود، «یار» در آن جای نمیگیرد. <ref>اسرار حج، حسین مظاهری، ص 18 .</ref> | ||
==== د) مقام تحلیه (آراستن) ==== | ==== د) مقام تحلیه (آراستن) ==== | ||
پس از آنکه خانه دل از زشتیها پاک شد (تخلیه)، باید با زیباییها آراسته گردد که به آن «تحلیه» میگویند. | پس از آنکه خانه دل از زشتیها پاک شد (تخلیه)، باید با زیباییها آراسته گردد که به آن «تحلیه» میگویند.<ref>اسرار حج، حسین مظاهری، ص 18 .</ref> | ||
* '''کسب فضایل:''' در این مقام، سالک باید بکوشد تا نهال فضایل اخلاقی را در وجود خود بکارد. | * '''کسب فضایل:''' در این مقام، سالک باید بکوشد تا نهال فضایل اخلاقی را در وجود خود بکارد.<ref>اسرار حج، حسین مظاهری، ص 19 .</ref> | ||
* '''محوریت اخلاص:''' شاهکلید تمام فضایل در این مرحله، «اخلاص» است. آیتالله مظاهری تصریح میکنند که زائر باید تمام نیات خود را برای خدا خالص کند و هیچ شائبهای از ریا یا خودنمایی در انگیزه او نباشد. اخلاص، شرط قبولی تمام اعمال بعدی است.< | * '''محوریت اخلاص:''' شاهکلید تمام فضایل در این مرحله، «اخلاص» است. آیتالله مظاهری تصریح میکنند که زائر باید تمام نیات خود را برای خدا خالص کند و هیچ شائبهای از ریا یا خودنمایی در انگیزه او نباشد. اخلاص، شرط قبولی تمام اعمال بعدی است.<ref>اسرار حج، حسین مظاهری، ص 20 .</ref> | ||
==== هـ) مقام تجلیه (نورانیت و جلوهگری) ==== | ==== هـ) مقام تجلیه (نورانیت و جلوهگری) ==== | ||
اوج منزل اول، مقام «تجلیه» است. این مقامی است که پس از موفقیت در مراحل قبل حاصل میشود. | اوج منزل اول، مقام «تجلیه» است. این مقامی است که پس از موفقیت در مراحل قبل حاصل میشود.<ref>اسرار حج، حسین مظاهری، ص 21 .</ref> | ||
* '''ریاضتهای دینی:''' دستیابی به این مقام نیازمند مداومت بر اعمال عبادی است. تلاوت قرآن همراه با تفکر، دعا، تضرع و توسل به اهلبیت (ع)، ابزارهای رسیدن به تجلیه هستند. | * '''ریاضتهای دینی:''' دستیابی به این مقام نیازمند مداومت بر اعمال عبادی است. تلاوت قرآن همراه با تفکر، دعا، تضرع و توسل به اهلبیت (ع)، ابزارهای رسیدن به تجلیه هستند. | ||
* '''اشراق نور الهی:''' در این حالت، قلب زائر صیقل یافته و آماده پذیرش نور خدا میشود. خدا در دل مومن تجلی میکند و زائر با قلبی نورانی آماده ورود به میقات و پوشیدن لباس احرام میگردد. نویسنده تمام این مقامات پنجگانه را مستند به کلام امام صادق (ع) میداند.< | * '''اشراق نور الهی:''' در این حالت، قلب زائر صیقل یافته و آماده پذیرش نور خدا میشود. خدا در دل مومن تجلی میکند و زائر با قلبی نورانی آماده ورود به میقات و پوشیدن لباس احرام میگردد. نویسنده تمام این مقامات پنجگانه را مستند به کلام امام صادق (ع) میداند.<ref>اسرار حج، حسین مظاهری، ص 22 .</ref> | ||
=== ۲. منزل دوم: سیر من الحق فی الحق (سفر در حق) === | === ۲. منزل دوم: سیر من الحق فی الحق (سفر در حق) === | ||
این منزل، اصلیترین بخش کتاب است که به تشریح اسرار مناسک حج اختصاص دارد. زائر پس از طی مراحل مقدماتی و رسیدن به میقات، وارد حریم امن الهی میشود. از این پس، سفر او «سیر فیالله» است؛ یعنی حرکت از یک صفت الهی به صفت دیگر و غرق شدن در دریای توحید. آیتالله مظاهری تکتک اعمال حج را رمزگشایی کرده و باطن آنها را آشکار میسازند.< | این منزل، اصلیترین بخش کتاب است که به تشریح اسرار مناسک حج اختصاص دارد. زائر پس از طی مراحل مقدماتی و رسیدن به میقات، وارد حریم امن الهی میشود. از این پس، سفر او «سیر فیالله» است؛ یعنی حرکت از یک صفت الهی به صفت دیگر و غرق شدن در دریای توحید. آیتالله مظاهری تکتک اعمال حج را رمزگشایی کرده و باطن آنها را آشکار میسازند.<ref>اسرار حج، حسین مظاهری، ص 27 - 46 .</ref> | ||
==== اسرار احرام ==== | ==== اسرار احرام ==== | ||
| خط ۱۱۲: | خط ۱۱۲: | ||
* '''منا و رمی جمرات:''' منا سرزمین «تمنا» و آرزوهاست. رمی جمرات (سنگ زدن به شیطان)، نماد مبارزه عملی با شیطان و طرد کردن اوست. هر سنگریزهای که پرتاب میشود، باید به نیت دفع یک صفت شیطانی (مانند کبر، حسد، حرص) از وجود خود باشد. | * '''منا و رمی جمرات:''' منا سرزمین «تمنا» و آرزوهاست. رمی جمرات (سنگ زدن به شیطان)، نماد مبارزه عملی با شیطان و طرد کردن اوست. هر سنگریزهای که پرتاب میشود، باید به نیت دفع یک صفت شیطانی (مانند کبر، حسد، حرص) از وجود خود باشد. | ||
* '''قربانی:''' ذبح قربانی، نماد ذبح نفس اماره و تعلقات دنیوی است. زائر با کشتن قربانی، در واقع هواهای نفسانی خود را سر میبرد تا تقوای او به خدا برسد («لَن یَنَالَ اللَّهَ لُحُومُهَا وَلَا دِمَاؤُهَا وَلَكِن یَنَالُهُ التَّقْوَى مِنکُمْ»).<sup>3</sup> | * '''قربانی:''' ذبح قربانی، نماد ذبح نفس اماره و تعلقات دنیوی است. زائر با کشتن قربانی، در واقع هواهای نفسانی خود را سر میبرد تا تقوای او به خدا برسد («لَن یَنَالَ اللَّهَ لُحُومُهَا وَلَا دِمَاؤُهَا وَلَكِن یَنَالُهُ التَّقْوَى مِنکُمْ»).<sup>3</sup> | ||
=== ۳. منزل سوم: سیر من الحق الی الخلق (سفر از حق به سوی خلق) === | === ۳. منزل سوم: سیر من الحق الی الخلق (سفر از حق به سوی خلق) === | ||
| خط ۱۳۵: | خط ۱۳۳: | ||
* '''انفاق و ایثار:''' شعار حاجی در بازگشت باید گذشت، فداکاری و دستگیری از نیازمندان باشد. | * '''انفاق و ایثار:''' شعار حاجی در بازگشت باید گذشت، فداکاری و دستگیری از نیازمندان باشد. | ||
* '''هدایتگری:''' هدف از بازگشت به میان خلق، هدایت آنهاست. این بازگشت پس از «فنا» در حق و رسیدن به مقام «بقا بالله» صورت میگیرد، لذا حاجی با دستی پر از معنویت به میان مردم میآید تا دست آنان را بگیرد و به سوی خدا ببرد.<sup>1</sup> | * '''هدایتگری:''' هدف از بازگشت به میان خلق، هدایت آنهاست. این بازگشت پس از «فنا» در حق و رسیدن به مقام «بقا بالله» صورت میگیرد، لذا حاجی با دستی پر از معنویت به میان مردم میآید تا دست آنان را بگیرد و به سوی خدا ببرد.<sup>1</sup> | ||
== شناسنامه اثر == | == شناسنامه اثر == | ||
| خط ۱۷۳: | خط ۱۶۹: | ||
|تالیفی (ابتدا به صورت ضمیمه مناسک، سپس مستقل) | |تالیفی (ابتدا به صورت ضمیمه مناسک، سپس مستقل) | ||
|} | |} | ||
== جایگاه نویسنده و سبکشناسی == | == جایگاه نویسنده و سبکشناسی == | ||
آیتالله حسین مظاهری (متولد ۱۳۱۲ ش) از مراجع تقلید و اساتید برجسته اخلاق حوزه علمیه است. منظومه فکری ایشان ترکیبی از فقه جواهری و اخلاق عرفانی است. آثاری همچون «سیر و سلوک»، «جهاد با نفس» و «شرح دعای کمیل» نشاندهنده تبحر ایشان در مباحث تربیتی است.<sup>11</sup> | آیتالله حسین مظاهری (متولد ۱۳۱۲ ش) از مراجع تقلید و اساتید برجسته اخلاق حوزه علمیه است. منظومه فکری ایشان ترکیبی از فقه جواهری و اخلاق عرفانی است. آثاری همچون «سیر و سلوک»، «جهاد با نفس» و «شرح دعای کمیل» نشاندهنده تبحر ایشان در مباحث تربیتی است.<sup>11</sup> | ||
| خط ۱۹۰: | خط ۱۸۴: | ||
== منابع == | == منابع == | ||
{{منابع}} | {{منابع}} | ||
* '''اسرار حج'''، آیت الله مظاهری، | * '''اسرار حج'''، آیت الله حسین مظاهری، اصفهان - ایران، موسسه فرهنگی مطالعاتی الزهراء (علیها السلام)، 1386 ه ش . | ||