مقصوره: تفاوت میان نسخهها
عاطفه فتاحی (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
عاطفه فتاحی (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۸ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات بنا | |||
| عنوان = مقصوره | |||
| تصویر = مقصوره.jpg | |||
| اندازه تصویر = | |||
| پیوند تصویر = | |||
| توضیح تصویر = مقصورهی مسجد لاله عوده | |||
| نامهای دیگر = | |||
| مکان = | |||
| کاربری = جایگاه امام جماعت/ ضریح | |||
| بزرگداشت نزد = | |||
| وابسته به دین/مذهب = | |||
| باورها = | |||
| آیینها = | |||
| احکام = | |||
| زیارت کنندگان = | |||
| بازدیدکنندگان = | |||
| زمان پایهگذاری = | |||
| بنیانگذار = عثمان بن عفان/معاویه بن ابوسفیان/ مروان بن حکم | |||
| رویدادها = | |||
| بازسازیها = | |||
| بازسازی کنندگان = | |||
| بخشهای از میان رفته = | |||
| ویژگیهای تاریخی = | |||
| متولیان = | |||
| مساحت = | |||
| طول = | |||
| عرض = | |||
| ارتفاع = | |||
| وضعیت بنا = | |||
| گنجایش = | |||
| امکانات = | |||
| بخشهای بنا = | |||
| معمار = | |||
| سبک = | |||
| ویژگیها = | |||
| گنبدها = | |||
| منارهها = | |||
| درها = | |||
| رواقها = | |||
| صحنها = | |||
| ایوانها = | |||
| گرداننده = | |||
| نهاد وابسته = | |||
| نهاد نگهدارنده = | |||
| مدیر = | |||
| روحانی = | |||
| نهادهای زیر مجموعه = | |||
| ثبت در = | |||
| شماره ثبت = | |||
| تاریخ ثبت = | |||
| وبگاه = | |||
| عرض جغرافیایی = | |||
| طول جغرافیایی = | |||
}} | |||
'''مقصوره'''، بنایی است با معنای خانه یا محفظهای کوچک که در مساجد با معانی جایگاه امام جماعت و همچنین ضریح مقبره اشخاص از آن یاد شده است. | '''مقصوره'''، بنایی است با معنای خانه یا محفظهای کوچک که در مساجد با معانی جایگاه امام جماعت و همچنین ضریح مقبره اشخاص از آن یاد شده است. | ||
==معانی لغوی و اصطلاحی== | ==معانی لغوی و اصطلاحی== | ||
واژه مقصوره، عربی و اسم مفعول و مؤنث مقصور با معانی گوناگون در کتب لغت و فرهنگها ثبت شده است. مجدالدین فیروزآبادی در قاموس | واژه مقصوره، عربی و اسم مفعول و مؤنث مقصور با معانی گوناگون در کتب لغت و فرهنگها ثبت شده است. [[مجدالدین فیروزآبادی]]، در [[قاموس المحیط]]، در توضیح مقصوره مینویسد: مقصوره خانه و سرایی وسیع است که گرد آن دیوار کشیدهاند. همچنین در [[لسان العرب]] [[ابن منظور]]، آمد:«گویند؛ مقصوره بهکوچکتر از خانه و سرای است». صاحب [[المنمجد|المنجد]]، مقصوره را با معنی خانه و نیز حجرهای از حجرهها آوردهاست. | ||
معنای دیگری که درباب مقصوره، در لغتنامهها آمده، | |||
معنای دیگری که درباب مقصوره، در لغتنامهها آمده، تحت عنوان مقصوره امام یا جای ایستادن امام در مسجد است. این معنی بعدها در حوزه اصطلاحات معماری به مزار و معبد(در زبان عربی) نیز اطلاق میشده است. بدین معنا مقصوره عبارت بود از دیواری خشتی یا چوبی که منبر و محل عبادت [[خلیفه]] را احاطه کرده و دربرمیگرفت. | |||
مقصوره در مسجد، به چند دسته کلی، شامل مقصوره امام، مقصوره تابستانی و زمستانی، گنبدخانه، مقصوره مؤذن، مقصوره استراحت و سکونت تقسیم میشود. | مقصوره در مسجد، به چند دسته کلی، شامل مقصوره امام، مقصوره تابستانی و زمستانی، گنبدخانه، مقصوره مؤذن، مقصوره استراحت و سکونت تقسیم میشود. | ||
مقصوره مزار، به یک چهاردیواری گفته میشود که از چوب و فلز و گاه از سنگ و آجر به شکل مشبک در کنار ضریح و آرامگاه و قبر ساخته میشود. معمولا این مقصورهها را به شکل مشبک و با تزیینات بسیار زیبا و گاهی سقفدار و گاهی بدون سقف با درب عالی میسازند. و نیز برخی اوقات مقصورههای فلزی از جنس مس را با تزیینات و شکلهای گیاهی میساختهاند. | |||
مقصوره مزار، به یک چهاردیواری گفته میشود که از چوب و فلز و گاه از سنگ و آجر به شکل مشبک در کنار [[ضریح]] و آرامگاه و قبر ساخته میشود. معمولا این مقصورهها را به شکل مشبک و با تزیینات بسیار زیبا و گاهی سقفدار و گاهی بدون سقف با درب عالی میسازند. و نیز برخی اوقات مقصورههای فلزی از جنس مس را با تزیینات و شکلهای گیاهی میساختهاند. | |||
==ساخت اولین مقصوره== | |||
برخی منابع، از [[عثمان]] به عنوان اولین ایجادکنندهی مقصوره نام بردهاند. در زمان خلافت عثمان، در [[مسجد النبی|مسجدالنبی]] اطراف محل [[محراب]] مقصورهای از خشت ساختند و پنجرههایی در آن قرار دادند که مردم در هنگام نماز از آنجا امام جماعت را ببینند.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86%D9%87_%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%AA%D8%B7%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%8A.pdf&page=65 المدینه المنوره، ص 65]</ref> این کار پس از قتل [[عمر بن خطاب|عُمر]] و به منظور حفاظت از [[عثمان بن عفان|عثمان]] صورت گرفت.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86%D9%87_%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%AA%D8%B7%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%8A.pdf&page=66 المدینه المنوره، ص 66]</ref> | |||
قول مشهورتر که در برخی منابع آمده، [[معاویه]] را اولین کسی میدانند که برای حفظ امنیت خویش به ایجاد مقصوره روی آورد. منابع دیگری نیز از [[مروان بن حکم]] به عنوان اولین سازنده مقصوره حول [[محراب]] نام بردهاند.<ref>المحاضرالاوائل، ص 147</ref> | |||
==مقصوره در ادوار تاریخی== | |||
منابع گسترش یافتن ساخت مقصوره را پس از ساخت مقصوره توسط [[معاویه بن ابی سفیان|معاویه]] میدانند چنانکه این امر به حکام و فرمانروایان تسری یافت و آنان نیز به ساخت مقصوره برای حافظت از خود، روی آوردند. | |||
تا دوره [[مهدی عباسی]] از سوی خلفا و حکام با گسترش بیرویه مقصورهها، مخالفت صریحی انجام نگرفت. اما در سال 161ه.ق مهدی عباسی دستور داد تا تمام مقصورههای مساجد را در همه ممالک و نواحی اسلامی تخریب و نابود کنند و حتی دستور داد که ارتفاع منبرها را نیز کوتاهتر سازند تا اندازهای که به ارتفاع منبر پیامبر در [[مسجد النبی|مسجدالنبی]] برسد و بلندتر از آن را جایز ندانست. اما چندی نگذشت که باز مردم به مقصورهسازی برای خلفا و حکام روی آوردند و فتاوی و نصایح فقها نیز مؤثر نیفتاد. | |||
سنت مقصورهسازی تا اواخر [[دوره عثمانی]] همچنان ادامه داشت و بعد از اینکه خلفا و سلاطین دیگر در مساجد جامع نماز نمیخواندند، خود به خود عنصر مقصورهسازی نیز از معماری مساجد حذف شد. | |||
==مقصورهی مزار== | |||
در متون تاریخی، مقصوره مترادف با [[ضریح]] و با معنای دیوارهی مشبکی که دور قبر قرار میگیرد نیز بهکار رفته است. در مواردی که میتوان به آن اشاره کرد، ساخت مقصوره برای [[قبر پیامبر|مزار پیامبر(ص)]] است. چنانکه منابع از ساخت مقصورهای چوبین در دوره [[بیبرس مملوکی]] برای قبر پیامبر نام برده <ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86%D9%87_%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%AA%D8%B7%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%8A.pdf&page=80 المدینه المنوره، ص 80]</ref>و سپس از ساخت مقصورهای فلزی در دوره [[سلطان قایتبای|قایتبای مملوکی]] برای مزار پیامبر خبر دادهاند.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%D9%89_%D9%85%D9%86%D8%B0_%D8%A5%D9%86%D8%B4%D8%A7%D8%A6%D9%87_%D8%AD%D8%AA%D9%89_%D9%86%D9%87%D8%A7%D9%8A%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B5%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%85%D9%84%D9%88%D9%83%D9%89.pdf&page=325 عمارة المسجد النبوی، ص 325]</ref> | |||
==مقصوره در فقه و احکام== | |||
مقصوره با معنای جایگاه [[امام جماعت]]، در احکام و روایات [[شیعه]] و [[اهل سنت|سنی]] بدعت بهشمار آمدهاست. فقها و علما بر سادگی مساجد [[صدر اسلام]] اصرار داشته و برتری مکانی در مسجد را مطرود میشمردند.<ref>مقصوره در مسجد، ص 510</ref> | |||
[[امام ابن حاج ابوعبدالله]] فقیه مشهور [[مالکی]]، با بدعت خواندن مقصوره و برشمردن مفاسد آن، از این حیث که مسجد وقف نماز مسلمانان است لذا نصب مقصوره و نرده غصب مکان مسجد بوده و آن را جایز نمیداند.<ref>اصلاح المساجد، ص104</ref> | |||
همچنین بنا به تعبیری از [[امام محمد غزالی]] در [[احیاءعلوم الدین]]، نماز خواندن در محل و بنای ویژهای که سلاطین ظالم در مسجد برای خود ایجاد کردهبودند؛ عذر شرعی برای نماز خوان در آن مکان ایجاد نمیکرد.<ref>احیاءعلوم الدین، ج2، ربع عادات، ص 328</ref> | |||
در روایات [[شیعه|شیعی]] نیز در روایتی به نقل از [[امام صادق(ع)]] آمده است، نماز کسی که به امام داخل مقصوره اقتدا کند، باطل است.<ref>الکافی،ج3،ص 385</ref> فقهای شیعه نیز در مورد مقصوره احکامی داشتهاند، بدین نحو که اقتدا به امام داخل مقصوره تنها در حالتی که مقصوره مشبک باشد و امام قابل رؤیت باشد، صحیح است و اگر مقصوره به شکل مانع و دیوار کامل بسته باشد، باطل است.<ref>المبسوط،ج1، ص 156</ref> <ref>جواهرالکلام،ج13، ص 154-156</ref> | |||
==پانویس== | |||
{{پانویس}} | |||