حضرت زینب (س): تفاوت میان نسخه‌ها

در واقعه کربلا، حضرت زینب همراه برادرش بود و پس از شهادت او، سرپرستی کاروان اسرا را بر عهده گرفت. در کوفه خطبه‌ای آتشین درباره یاری‌نکردن امام از سوی مردم ایراد کرد و در مجلس ابن‌زیاد، جملهٔ معروف «ما رَأَیتُ إلّا جَمِیلاً» را فرمود و از جان امام سجاد (ع) دفاع کرد. در شام نیز با خطبه‌ای رسواکننده، یزید را «یا ابنَ الطُّلَقاء» خطاب قرار داد. افشاگری‌های او موجب شد یزید دستور بازگشت کاروان اسرا را به مدینه صادر کند.

او به «عابده آل علی» شهرت داشت و حتی در اسارت نماز شبش ترک نشد؛ دارای روحیه عفت، صبر، شجاعت و استقامت بود و بنابر قول مشهور، در ۱۵ رجب سال ۶۲ درگذشت و دربارهٔ مکان دفن او سه دیدگاه (مدینه، شام و مصر) وجود دارد.

حضرت زینب کبری (س)، دختر امام علی و حضرت زهرا، سال ۵ یا ۶ قمری در مدینه زاده شد.<ref name=":0">مستدرک عوالم العلوم، ج11، 945.</ref>  نام «زینب» (زینت پدر)  به وحی الهی و توسط جبرئیل بر او نهاده شد<ref>مستدرک عوالم العلوم، ج11، ص947.</ref> و پیامبر (ص) پس از درآغوش گرفتنش، از مصائب سخت آینده‌اش گریست<ref>تراجم اعلام النساء، ج2، ص165.</ref> و امت را به علت شباهت او به خدیجه، به محبت او توصیه کرد.<ref>تراجم اعلام النساء، ج2، ص166.</ref>

از القاب او «عقیله (بانوی خردمند) بنی هاشم»<ref name=":0" /> ، «صدیقه صغری»<ref>تنقیح المقال، ج3، ص79.</ref> و به دلیل شکیبایی در برابر فجایع کربلا، «ام‌المصائب» است و کنیه اش را ام کلثوم، ام عبدالله و ام الحسن گفته‌اند.<ref>ریاحین الشریعه، ج3، ص46.</ref>

حضرت زینب بنا بر پیشنهاد پیامبر(ص)<ref>من لایحضره الفقیه،ج3،ص393.</ref> با پسرعمویش عبدالله بن جعفر ازدواج کرد و فرزندانی از جمله علی، عون، عباس و ام‌کلثوم داشت<ref>انساب الاشراف، ج6، ص67.</ref> نام فرزند پنجم به اختلاف منابع جعفر یا محمد معرفی شده.<ref>الطبقات الکبری، ج8، ص340؛ اسدالغابه، ج6، ص132.</ref> هنگامی که معاویه، ام‌کلثوم را برای یزید خواستگاری کرد، حضرت زینب با نظر برادرش امام حسین (ع) این وصلت را نپذیرفت و دخترش را به عقد قاسم بن محمد درآورد.<ref>نسب قریش، ج1، ص29.</ref>

حضرت زینب (س) راوی حدیث<ref>به نقل از: تنقیح المقال، ج3، ص79.</ref> از پیامبر(ص)، پدر، مادر، دو برادر و صحابیانی چون اسماء بنت عمیس، امسلمه و ام‌ایمن است و امام سجاد (ع)، ابن‌عباس، عبدالله بن جعفر، جابر بن عبدالله و دیگران از ایشان حدیث شنیده‌اند.<ref>عوالم العلوم، ج11، ص953 و 957.</ref> از جمله روایات منقول از او می‌توان به خطبه فدکیه<ref>علل الشرائع، ج1، ص248؛ دلائل الامامه، ص110.

</ref>، ماجرای منع فدک و شکایت حضرت فاطمه(س) به قبر رسول خدا(ص) <ref>امالی المفید، ص40.</ref>، فضائل حضرت زهرا(س)<ref>علل الشرائع، ص148 و 150.</ref>، علی(ع) و شیعیان ایشان در کلام پیامبر<ref>غایه المرام، ج6، ص63.</ref> و خبر جبرئیل از شهادت امام حسین (ع)<ref>بحار الانوار،ج98، ص114.</ref> اشاره کرد.

حضرت زینب مفسر قرآن برای زنان در کوفه<ref>عوالم العلوم، ج11، ص954 و 957.</ref> و دارای «نیابت خاصه» از امام حسین(ع) بود به شکلی که مرحوم صدوق می‌گوید مردم تا بهبودی امام سجاد (ع) در مسائل حلال و حرام به او رجوع می‌کردند.<ref>عوالم العلوم، ج11، ص957.</ref> رخی او را آگاه به «علم منایا و بلایا» و برتر از مریم و آسیه(س) دانسته‌اند.<ref>عوالم العلوم، ج11، ص957.

حضرت زینب (س) به «عابده آل علی» شهرت داشت<ref>عوالم العلوم، ج11، ص 948.</ref> و حتی در اسارت، نماز شبش ترک نشد و امام حسین (ع) در روز عاشورا هنگام وداع از حضرت زینب خواست که دعا برای حسین را در نماز شب فراموش نکند.<ref>عوالم العلوم، ج11، ص953.</ref> ابن‌اثیر او را زنی عاقل، خردمند و دارای منطقی استوار توصیف کرده است.<ref>اسد الغابه، ج6، ص132.</ref> در عفت و حیا چنان بود که همسایه‌اش هرگز او را ندیده و صدایش را نشنیده بود.<ref>عوالم العلوم، ج11، ص55.</ref> او در برابر مصیبت شهادت مادر، پدر و برادر تا فجایع کربلا، صبر و استقامت نشان داد و رسالت خویش را به انجام رساند. شجاعت در مواجهه با ابن‌زیاد و یزید، از برجسته‌ترین صفات او دانسته شده. شهید مطهری او را نمونه‌ای عالی از قلب نیرومند، روحیه حماسی و بی‌باکی در برابر مرگ معرفی کرده است.<ref>حماسه حسینی، ج1، ص141.</ref>  

از زندگی حضرت زینب (س) پیش از خلافت پدرش اطلاعات چندانی در دست نیست. با آغاز خلافت امام علی(ع) و وقوع جنگ جمل، همسرش عبدالله بن جعفر همراه امام به بصره و سپس کوفه رفت و در آنجا ماندگار شد. پس از آن، حضرت زینب نیز به همراه برخی بستگان از مدینه به کوفه هجرت کرد و از نزدیک شاهد جنگ‌های جمل، صفین، نهروان و سرانجام شهادت پدرش در مسجد کوفه بود.<ref>زینب از ولادت تا شهادت، ص42 و 43.</ref> ایشان برخی سخنان و وقایع شب شهادت امام علی (ع) را نقل کرده<ref>زینب از ولادت تا شهادت، ص43-52.</ref> و در تشییع جنازهٔ ایشان تا بیرون کوفه شرکت داشت.<ref>همان، ص53.</ref> پس از صلح امام حسن (ع) و بازگشت ایشان به مدینه، حضرت زینب نیز با بستگانش به مدینه بازگشت و تا هنگام قیام امام حسین (ع) در آنجا ماند.<ref>ریاحین الشریعه، ج3، ص74.</ref>  

با خروج امام حسین(ع) از مدینه، حضرت زینب با دو فرزندش (عون و محمد) و دیگر بستگان همراه برادر شد.<ref>تنقیح المقال، ج2، ص210.</ref> روایت است که به علت علاقه او به برادرش، امام علی(ع) هنگام عقد ازدواج او، شرط کرده بود که هرگاه زینب بخواهد با حسین(ع) سفر کند، شوهرش مانع نشود.<ref>ریاحین الشریعه،ج3، ص76.</ref> او همراه امام حسین(ع) برای [[حج]] به [[مکه]] سفر کرد و سپس به سمت کربلا رفت.{{نیازمند منبع|date=اوت ۲۰۲۶}}

در کربلا، او شاهد تلخ‌ترین صحنه‌ها از جمله شهادت فرزندان؛ برادران و نزدیکانش بود.<ref>وقعة الطف، ص197.</ref> نزدیک شدن او به قتلگاه از فراز «تلّ زینبیه»<ref>وقعة الطف، ص252.</ref> و مواجهه با پیکر برادرش<ref>وقعة الطف، ص259.</ref>، در منابع منعکس شده است. پرستاری امام سجاد (ع) در شب عاشورا<ref>وقعة الطف، ص200.</ref>، سرپرستی کاروان اسرا و ادامه‌ راه برادرش جهت بیان حقیقیت واقعه کربلا بر عهده او بود.{{نیازمند منبع|date=اوت ۲۰۲۶}}

پس از عاشورا، اسیران اهل‌بیت(ع) را به کوفه آوردند. حضرت زینب در فرصتی مناسب، خطبه‌ای آتشین ایراد کرد و مردم را به خاطر یاری نکردن امام حسین (ع) به شدت توبیخ نمود و مظلومیت خاندان پیامبر را تبیین کرد.<ref>بلاغات النساء، ص 38؛ البلدان، ص224؛ الاحتجاج، ج2، ص 109-113.</ref> سخنان او چنان تأثیر گذاشت که مردم به گریه و شیون افتادند و نیروهای نظامی برای منحرف کردن افکار و افزایش مصیبت و سکوت حضرت زینب، سرِ امام را بر نیزه نزدیک محملش آوردند.<ref>ینابیع المودّه، ج3، ص87.</ref> در مجلس ابن‌زیاد نیز، در پاسخ به طعنهٔ او درباره قتل و اسارت، جملهٔ معروف «ما رَأَیتُ إلّا جَمِیلاً» (جز زیبایی ندیدم) را فرمود<ref>الفتوح، ج5، ص122.</ref> و با شجاعت از جان امام سجاد(ع) دفاع کرد و مانع قتل او شد.<ref>وقعة الطف، ص 263؛ الفتوح، ج5، ص123؛ الکامل فی التاریخ، ج4، ص82.</ref>

در شام، هنگامی که یزید با ضربه به لب و دندان امام و اشعار کفرآمیز در حال توهین بود، حضرت زینب برخاست و خطبه‌ای رسواکننده ایراد نمود<ref>الاحتجاج، ج2، ص122 و 123.</ref> و یزید را «یا ابنَ الطُّلَقاء» (فرزند آزادشدگان) خطاب قرار داد{{یادداشت|اشاره به دشمنی خاندان یزید با اسلام که پس از شکست در جریان فتح مکه توسط پیامبر، آزاد شده بودند.}} و به او فرمود: که آیا از عدل است که ناموس خود را در پس پرده نگاه داشته و دختران رسول خدا (ص) را در معرض انظار قرار داده است؟!<ref>بلاغات النساء، ص35؛ الاحتجاج، ج2، ص 123-130.</ref> همچنین در برابر درخواست نابجای یکی از حاضران برای تصاحب دختری از اهل‌بیت، ایستادگی کرد.<ref>تاریخ الطبری، ج5، ص462 ؛ الاحتجاج، ج2، ص131و 132.</ref> افشاگری‌های او چنان کارساز بود که یزید به‌زودی دستور بازگرداندن کاروان اسرا را به مدینه صادر کرد.<ref>وقعة الطف، ص272.</ref>

1- در مدینه وفات نمود و احتمالاً در بقیع دفن گردید.

2- در شام (دمشق) وفات نمود و در حومه دمشق (شهرک زینبیه) دفن شد.

3- در مصر (قاهره) وفات نمود و در منطقه قَنطرة السِباع در محلی که در حال حاضر  به «مسجده سیده زینب» معروف است دفن شد.