اسرار اعمال حج: تفاوت میان نسخه‌ها

Heidar (بحث | مشارکت‌ها)
Heidar (بحث | مشارکت‌ها)
خط ۱: خط ۱:




== اسرار احرام ==
== اسرار احرام و فلسفه احکام آن ==
 
=== اسرار احرام ===
{{اصلی|اسرار احرام}}[[احرام]]، افزون بر مرحله آغازین [[مناسک حج]] و [[عمره]]، در برخی منابع دارای معانی و اهدافی مانند آمادگی برای ورود به [[حرم مکی]]، [[تواضع]] در برابر خداوند، احترام به [[کعبه]] و دوری از مادیات و اشتغالات دنیوی دانسته شده است.<ref>علل الشرایع (فارسی)، ج۱، ص۸۶۹؛ علل الشرایع (فارسی)، ج۲، ص۳۴۱؛ المحاسن، ج۲، ص۳۳۰؛ من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۱۹۵.</ref> در روایات [[اهل بیت|اهل بیت(ع)]]، احرام زمینه‌ای برای تقویت [[خشوع]]، صبر و امید به ثواب اعمال معرفی شده است.<ref>علل الشرایع (فارسی)، ج۱، ص۸۶۹؛ نمادها و رمزواره‌های حج، ص۳۵۸.</ref> همچنین [[لباس احرام]] به‌دلیل شباهت به کفن، یادآور مرگ و آخرت دانسته شده و برای اجزای آن نیز معانی نمادینی مانند حیا و ناتوانی انسان در برابر خداوند ذکر شده است.<ref>اسلام، آیین رستگاری، ص۲۷۷؛ اسرار حج (فارسی)، ص۲۸؛ نمادها و رمزواره‌های حج، ص۳۴۹.</ref> از این منظر، احرام مرحله‌ای از [[حج]] است که در آن [[حج‌گزار]] با محدود کردن برخی رفتارهای پیشین و فاصله گرفتن از مادیات، خود را برای ورود به حرم و انجام مناسک آماده می‌کند.<ref>وسائل الشیعه، ج۱۲، ص۳۱۴؛ مصباح الشریعة و مفتاح الحقیقة (فارسی)، ص۱۶۷.</ref>
{{اصلی|اسرار احرام}}[[احرام]]، افزون بر مرحله آغازین [[مناسک حج]] و [[عمره]]، در برخی منابع دارای معانی و اهدافی مانند آمادگی برای ورود به [[حرم مکی]]، [[تواضع]] در برابر خداوند، احترام به [[کعبه]] و دوری از مادیات و اشتغالات دنیوی دانسته شده است.<ref>علل الشرایع (فارسی)، ج۱، ص۸۶۹؛ علل الشرایع (فارسی)، ج۲، ص۳۴۱؛ المحاسن، ج۲، ص۳۳۰؛ من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۱۹۵.</ref> در روایات [[اهل بیت|اهل بیت(ع)]]، احرام زمینه‌ای برای تقویت [[خشوع]]، صبر و امید به ثواب اعمال معرفی شده است.<ref>علل الشرایع (فارسی)، ج۱، ص۸۶۹؛ نمادها و رمزواره‌های حج، ص۳۵۸.</ref> همچنین [[لباس احرام]] به‌دلیل شباهت به کفن، یادآور مرگ و آخرت دانسته شده و برای اجزای آن نیز معانی نمادینی مانند حیا و ناتوانی انسان در برابر خداوند ذکر شده است.<ref>اسلام، آیین رستگاری، ص۲۷۷؛ اسرار حج (فارسی)، ص۲۸؛ نمادها و رمزواره‌های حج، ص۳۴۹.</ref> از این منظر، احرام مرحله‌ای از [[حج]] است که در آن [[حج‌گزار]] با محدود کردن برخی رفتارهای پیشین و فاصله گرفتن از مادیات، خود را برای ورود به حرم و انجام مناسک آماده می‌کند.<ref>وسائل الشیعه، ج۱۲، ص۳۱۴؛ مصباح الشریعة و مفتاح الحقیقة (فارسی)، ص۱۶۷.</ref>
{{احکام احرام عمودی}}


== اسرار طواف ==
=== اسرار محرمات احرام ===
{{اصلی|اسرار طواف}}[[طواف]] در منابع تفسیری، حدیثی و عرفانی، افزون بر جایگاه عبادی آن، نمادی از توحید و حرکت انسان به سوی خدا دانسته شده است؛ چرخش پیرامون [[کعبه]] یادآور توجه به خداوند به‌عنوان مقصد یگانه مؤمنان و استمرار یاد او در زندگی است. طواف همچنین با فروتنی در برابر خدا، دل بریدن از اتکای به دیگران، توبه و پاکی از گناه و تقویت پیوند و همدلی میان [[حاجی|حاجیان]] ارتباط داده شده است. حضور جمعی طواف‌کنندگان نیز نمادی از پیوند اجتماعی و در عین حال یادآور حرکت انسان از دنیا به آخرت دانسته شده است.<ref>صهبای حج، ص۱۹۰؛ اسرار عرفانی حج، ص۳۶۰؛ محجة البیضاء، ج۲، ص۳۵۰؛ علل الشرایع، ج۲، ص۳۱۰؛ کافی، ج۴، ص۱۸۸؛ پیش‌درآمدی بر فرهنگ‌نامه اسرار و معارف حج، ج۱، ص۲۰۶ و ۲۰۹.</ref> در برخی منابع عرفانی، هفت دور طواف نیز به مراحل سلوک معنوی و گذر از صفات ناپسند و رسیدن به فضایل اخلاقی تفسیر شده است.<ref>اسرار عرفانی حج، ص۳۶۴ و ۳۶۶-۳۷۰؛ اسرار الشریعة، ص۲۴۰ و ۲۴۳.</ref> آغاز طواف از [[حجرالاسود]] نیز نشانه ورود به حریم قدسی [[کعبه]] و تجدید پیمان با خداوند دانسته شده است.<ref>صهبای حج، ص۱۹۴؛ بحارالانوار، ج۹۶، ص۲۲۰؛ الحج و العمره فی الکتاب و السنه، ص۱۰۲-۱۰۳.</ref>
{{اصلی|اسرار محرمات احرام}}پرهیز از [[محرمات احرام]] در منابع اسلامی، افزون بر جنبه تکلیفی، با مفاهیم معنوی مانند [[تقوا]]، تسلیم در برابر خدا و دوری از تعلقات مادی و خودپسندی مرتبط دانسته شده است. ترک برخی محرمات مانند [[فسوق]] و جدال، زمینه‌ساز حفظ امنیت، کاهش دشمنی و تقویت همبستگی میان مسلمانان دانسته شده و پرهیز از لذت‌های جنسی و برخی امور مربوط به بدن، توجه [[حج‌گزار]] را از خواسته‌های مادی و جسمانی به امور معنوی معطوف می‌کند. همچنین ممنوعیت آرایش، [[زینت]] و برخی [[پوشیدن لباس دوخته|پوشش‌ها]]، به دوری از خودنمایی و برتری‌جویی و تسلیم در برابر خداوند تفسیر شده است. از این منظر، مجموعه محرمات احرام، زمینه‌ای برای کاهش خودپرستی و آسایش‌طلبی و تقویت تقوا و توجه معنوی در دوره [[حج]] فراهم می‌کند.<ref>درسنامه پیش‌درآمدی بر فرهنگ‌نامه اسرار و معارف حج، ص۱۳۶-۱۴۵؛ المحاسن، ج۲، ص۳۳۰؛ من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۱۹۵؛ نمادها و رمزواره‌های حج، ص۳۵۸.</ref>


== اسرار نماز طواف ==
=== اسرار مکروهات احرام ===
{{اصلی|اسرار نماز طواف}}[[نماز طواف]] نمادی از بندگی و نیازمندی انسان به خداوند دانسته شده است<ref>اسرار عرفانی عمره، ص151 ؛ شرح منازل السائرین، ص129.</ref>؛ نماز طواف را وسیله [[معراج]] [[زائر]] تا عرش الهی دانسته‌اند.<ref>اسرار حج (فارسى مظاهری)، ص31؛ اسلام، آيين رستگارى، ص271.</ref> نمازگزار در این مقام، از دلبستگی به امور دنیوی فاصله می‌گیرد و همه امور را در اراده الهی می‌بیند. خواندن نماز در [[مقام ابراهیم]] نیز با بندگی، طاعت و پیروی از مسیر [[حضرت ابراهیم(ع)]] ارتباط داده شده است. همچنین نماز طواف به ارتباط با [[ولایت]] و نقش [[نبوت]] و [[امامت]] در هدایت انسان تفسیر شده و توجه به خدا در آن، زمینه یاد خدا، خشوع و آرامش دانسته شده است. در برخی منابع عرفانی، با افزایش کیفیت معنوی نماز، حالتی از احساس حضور و نزدیکی به خداوند برای [[حج‌گزار]] توصیف شده است.<ref>اسرار عرفانی عمره، ص۱۵۱، ۱۵۶ و ۱۵۸-۱۵۹؛ حج و عمره در قرآن و حدیث، ص۲۸۵؛ اسرار و معارف حج، ص۷؛ ره‌توشه حج، ج۲، ص۱۹۴؛ فرهنگ‌نامه اسرار و معارف حج، ص۱۸۳-۱۸۴؛ اسرار عرفانی حج، ص۴۱۲-۴۱۳.</ref>
== اسرار محرمات احرام ==
{{اصلی|اسرار محرمات احرام}}{{احکام احرام عمودی}}پرهیز از [[محرمات احرام]] در منابع اسلامی، افزون بر جنبه تکلیفی، با مفاهیم معنوی مانند [[تقوا]]، تسلیم در برابر خدا و دوری از تعلقات مادی و خودپسندی مرتبط دانسته شده است. ترک برخی محرمات مانند [[فسوق]] و جدال، زمینه‌ساز حفظ امنیت، کاهش دشمنی و تقویت همبستگی میان مسلمانان دانسته شده و پرهیز از لذت‌های جنسی و برخی امور مربوط به بدن، توجه [[حج‌گزار]] را از خواسته‌های مادی و جسمانی به امور معنوی معطوف می‌کند. همچنین ممنوعیت آرایش، [[زینت]] و برخی [[پوشیدن لباس دوخته|پوشش‌ها]]، به دوری از خودنمایی و برتری‌جویی و تسلیم در برابر خداوند تفسیر شده است. از این منظر، مجموعه محرمات احرام، زمینه‌ای برای کاهش خودپرستی و آسایش‌طلبی و تقویت تقوا و توجه معنوی در دوره [[حج]] فراهم می‌کند.<ref>درسنامه پیش‌درآمدی بر فرهنگ‌نامه اسرار و معارف حج، ص۱۳۶-۱۴۵؛ المحاسن، ج۲، ص۳۳۰؛ من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۱۹۵؛ نمادها و رمزواره‌های حج، ص۳۵۸.</ref>
 
== اسرار مکروهات احرام ==
{{اصلی|اسرار مکروهات احرام}}[[مکروهات احرام]] اعمالی است که انجام آن توسط [[احرام|مُحرم]] کراهت دارد. حمام رفتن<ref>ذخیرة المعاد، ج۱، ص۶۰۳؛ کفایة الاحکام، ج۱، ص۳۰۶.</ref>، استفاده از گیاهان خوشبو<ref>مستند الشیعه، ج۱۲، ص۵۰؛ جواهر الکلام، ج۱۸، ص۴۳۳.</ref>، [[احتباء]] و حنا زدن برخی از مکروهات احرام هستند.<ref>الشرح الکبیر، ج۳، ص۳۲۷؛ مختلف الشیعه، ج۴، ص۷۶؛ الحدائق، ج۱۵، ص۵۶۰.</ref>  حکمت کراهت پوشیدن لباس سیاه و ترجیح لباس سفید<ref>مکارم الاخلاق، ص104 .</ref>، ایجاد هماهنگی میان حج‌گزاران و نشاط روحی دانسته شده است. همچنین پرهیز از استفاده از لباس یا وسایل کثیف، به دوری از وضعیتی که موجب مشغولیت به شست‌وشو در حال احرام شود، ارتباط داده شده است. کراهت [[لبیک]] گفتن در پاسخ به دیگران نیز به اختصاص این ذکر به پاسخ‌گویی به دعوت خداوند و پرهیز از شریک دانستن دیگران در آن تفسیر شده است.<ref>فرهنگ‌نامه اسرار و معارف حج، ص۱۳۲-۱۳۳؛ وسائل الشیعه، ج۹، ابواب الاحرام، باب۲۶ و ابواب تروک احرام، باب۲۸ و ۳۸.</ref>
{{اصلی|اسرار مکروهات احرام}}[[مکروهات احرام]] اعمالی است که انجام آن توسط [[احرام|مُحرم]] کراهت دارد. حمام رفتن<ref>ذخیرة المعاد، ج۱، ص۶۰۳؛ کفایة الاحکام، ج۱، ص۳۰۶.</ref>، استفاده از گیاهان خوشبو<ref>مستند الشیعه، ج۱۲، ص۵۰؛ جواهر الکلام، ج۱۸، ص۴۳۳.</ref>، [[احتباء]] و حنا زدن برخی از مکروهات احرام هستند.<ref>الشرح الکبیر، ج۳، ص۳۲۷؛ مختلف الشیعه، ج۴، ص۷۶؛ الحدائق، ج۱۵، ص۵۶۰.</ref>  حکمت کراهت پوشیدن لباس سیاه و ترجیح لباس سفید<ref>مکارم الاخلاق، ص104 .</ref>، ایجاد هماهنگی میان حج‌گزاران و نشاط روحی دانسته شده است. همچنین پرهیز از استفاده از لباس یا وسایل کثیف، به دوری از وضعیتی که موجب مشغولیت به شست‌وشو در حال احرام شود، ارتباط داده شده است. کراهت [[لبیک]] گفتن در پاسخ به دیگران نیز به اختصاص این ذکر به پاسخ‌گویی به دعوت خداوند و پرهیز از شریک دانستن دیگران در آن تفسیر شده است.<ref>فرهنگ‌نامه اسرار و معارف حج، ص۱۳۲-۱۳۳؛ وسائل الشیعه، ج۹، ابواب الاحرام، باب۲۶ و ابواب تروک احرام، باب۲۸ و ۳۸.</ref>


== اسرار مستحبات احرام ==
=== اسرار مستحبات احرام ===
{{اصلی|اسرار مستحبات احرام}}[[مستحبات احرام]] مجموعه‌ای از اعمال پیش و هنگام [[احرام]] است که برای برخی از آنها حکمت‌های معنوی بیان شده است. از جمله، [[غسل]] احرام مقدمه‌ای برای دستیابی به طهارت باطنی و شست‌وشوی جان از آلودگی‌های معنوی دانسته شده است؛ چنان‌که در برخی منابع، غسل به شست‌وشوی انسان از گناهان و توبه از تعلقات دنیوی تفسیر شده است.<ref>درسنامه اسرار و معارف حج و عمره، ص۱۷۷؛ مستدرک الوسائل، ج۱۰، ص۱۶۶؛ آداب الصلوة، ص۷۴.</ref> همچنین [[دعا]]های هنگام احرام، بر توبه، پاکی و رسیدن [[حاجی]] به مقام توبه‌کنندگان و پاکان تأکید دارند.<ref>مصباح المتهجد، ج۲، ص۷۱۸؛ المزار، ص۱۲۰.</ref>
{{اصلی|اسرار مستحبات احرام}}[[مستحبات احرام]] مجموعه‌ای از اعمال پیش و هنگام [[احرام]] است که برای برخی از آنها حکمت‌های معنوی بیان شده است. از جمله، [[غسل]] احرام مقدمه‌ای برای دستیابی به طهارت باطنی و شست‌وشوی جان از آلودگی‌های معنوی دانسته شده است؛ چنان‌که در برخی منابع، غسل به شست‌وشوی انسان از گناهان و توبه از تعلقات دنیوی تفسیر شده است.<ref>درسنامه اسرار و معارف حج و عمره، ص۱۷۷؛ مستدرک الوسائل، ج۱۰، ص۱۶۶؛ آداب الصلوة، ص۷۴.</ref> همچنین [[دعا]]های هنگام احرام، بر توبه، پاکی و رسیدن [[حاجی]] به مقام توبه‌کنندگان و پاکان تأکید دارند.<ref>مصباح المتهجد، ج۲، ص۷۱۸؛ المزار، ص۱۲۰.</ref>
== اسرار اقسام حج ==
 
== اسرار کلیات حج ==
 
=== اسرار اقسام حج ===
{{اصلی|اسرار اقسام حج}}[[حج]] در سه صورت [[حج تمتع]]، [[حج افراد]] و [[حج قِران]] انجام می‌شود. در روایتی از [[امام رضا(ع)]]، تشریع حج تمتع نوعی تخفیف و رحمت الهی دانسته شده است؛ به‌گونه‌ای که با کوتاه شدن مدت احرام، از دشواری‌های آن کاسته شود و امکان انجام [[عمره]] و حج در کنار یکدیگر فراهم آید.<ref>وسائل الشیعه، ج۱۱، ص۲۳۲.</ref> همچنین برای تنوع در اقسام حج، حکمت‌هایی مانند تسهیل تکلیف برای افراد با شرایط<ref>النهایة، ص209؛ توضیح المناسک، ص67؛ نک: المجموع، ج8، ص382-384.</ref> و توانایی‌های متفاوت<ref>المعتبر، ج2، ص785؛ المغنی، ج3، ص247.</ref> و فراهم شدن امکان انجام [[مناسک حج|مناسک]] برای کسانی که در برخی صورت‌های حج با مانع مواجه‌اند<ref>الخلاف، ج2، ص272؛ تحریر الاحکام، ج1، ص557.</ref>، بیان شده است.<ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص۷۵.</ref>
{{اصلی|اسرار اقسام حج}}[[حج]] در سه صورت [[حج تمتع]]، [[حج افراد]] و [[حج قِران]] انجام می‌شود. در روایتی از [[امام رضا(ع)]]، تشریع حج تمتع نوعی تخفیف و رحمت الهی دانسته شده است؛ به‌گونه‌ای که با کوتاه شدن مدت احرام، از دشواری‌های آن کاسته شود و امکان انجام [[عمره]] و حج در کنار یکدیگر فراهم آید.<ref>وسائل الشیعه، ج۱۱، ص۲۳۲.</ref> همچنین برای تنوع در اقسام حج، حکمت‌هایی مانند تسهیل تکلیف برای افراد با شرایط<ref>النهایة، ص209؛ توضیح المناسک، ص67؛ نک: المجموع، ج8، ص382-384.</ref> و توانایی‌های متفاوت<ref>المعتبر، ج2، ص785؛ المغنی، ج3، ص247.</ref> و فراهم شدن امکان انجام [[مناسک حج|مناسک]] برای کسانی که در برخی صورت‌های حج با مانع مواجه‌اند<ref>الخلاف، ج2، ص272؛ تحریر الاحکام، ج1، ص557.</ref>، بیان شده است.<ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص۷۵.</ref>


== اسرار مقدمات حج ==
=== اسرار مقدمات حج ===
{{اصلی|اسرار مقدمات حج}}
{{اصلی|اسرار مقدمات حج}}آمادگی برای [[حج]] پیش از آغاز سفر، از جمله اموری دانسته شده است که می‌تواند زمینه بهره‌مندی بیشتر از این [[مناسک حج|مناسک]] را فراهم کند. در روایات، به برنامه‌ریزی و [[پس‌انداز]] برای حج توجه شده و این امر دارای آثاری مانند ایجاد انگیزه و قرار گرفتن حج به‌عنوان هدفی معنوی در زندگی دانسته شده است.<ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص۷۶؛ کافی، ج۴، ص۲۸۰-۲۸۱.</ref> همچنین بر تأمین هزینه حج از [[مال حلال]] تأکید شده و استفاده از مال حرام با هدف عبادی حج ناسازگار دانسته شده است.<ref>مناسک حج، ص۳۶؛ مناسک جامع حج، ص۳۶؛ تهذیب الاحکام، ج۶، ص۳۶۸؛ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص۷۷.</ref> تهیه توشه مناسب و پاکیزه نیز از دیگر مقدمات حج است که در روایات مورد توجه قرار گرفته و در برخی منابع، حکمت آن را نمایش برخورداری و توانمندی جامعه اسلامی بیان کرده‌اند.<ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص۷۸؛ من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۲۸۲.</ref>
### مقدمات حج
 
== اسرار طواف ==
{{اصلی|اسرار طواف}}[[طواف]] در منابع تفسیری، حدیثی و عرفانی، افزون بر جایگاه عبادی آن، نمادی از توحید و حرکت انسان به سوی خدا دانسته شده است؛ چرخش پیرامون [[کعبه]] یادآور توجه به خداوند به‌عنوان مقصد یگانه مؤمنان و استمرار یاد او در زندگی است. طواف همچنین با فروتنی در برابر خدا، دل بریدن از اتکای به دیگران، توبه و پاکی از گناه و تقویت پیوند و همدلی میان [[حاجی|حاجیان]] ارتباط داده شده است. حضور جمعی طواف‌کنندگان نیز نمادی از پیوند اجتماعی و در عین حال یادآور حرکت انسان از دنیا به آخرت دانسته شده است.<ref>صهبای حج، ص۱۹۰؛ اسرار عرفانی حج، ص۳۶۰؛ محجة البیضاء، ج۲، ص۳۵۰؛ علل الشرایع، ج۲، ص۳۱۰؛ کافی، ج۴، ص۱۸۸؛ پیش‌درآمدی بر فرهنگ‌نامه اسرار و معارف حج، ج۱، ص۲۰۶ و ۲۰۹.</ref> در برخی منابع عرفانی، هفت دور طواف نیز به مراحل سلوک معنوی و گذر از صفات ناپسند و رسیدن به فضایل اخلاقی تفسیر شده است.<ref>اسرار عرفانی حج، ص۳۶۴ و ۳۶۶-۳۷۰؛ اسرار الشریعة، ص۲۴۰ و ۲۴۳.</ref> آغاز طواف از [[حجرالاسود]] نیز نشانه ورود به حریم قدسی [[کعبه]] و تجدید پیمان با خداوند دانسته شده است.<ref>صهبای حج، ص۱۹۴؛ بحارالانوار، ج۹۶، ص۲۲۰؛ الحج و العمره فی الکتاب و السنه، ص۱۰۲-۱۰۳.</ref>
 
=== اسرار نماز طواف ===
{{اصلی|اسرار نماز طواف}}[[نماز طواف]] نمادی از بندگی و نیازمندی انسان به خداوند دانسته شده است<ref>اسرار عرفانی عمره، ص151 ؛ شرح منازل السائرین، ص129.</ref>؛ نماز طواف را وسیله [[معراج]] [[زائر]] تا عرش الهی دانسته‌اند.<ref>اسرار حج (فارسى مظاهری)، ص31؛ اسلام، آيين رستگارى، ص271.</ref> نمازگزار در این مقام، از دلبستگی به امور دنیوی فاصله می‌گیرد و همه امور را در اراده الهی می‌بیند. خواندن نماز در [[مقام ابراهیم]] نیز با بندگی، طاعت و پیروی از مسیر [[حضرت ابراهیم(ع)]] ارتباط داده شده است. همچنین نماز طواف به ارتباط با [[ولایت]] و نقش [[نبوت]] و [[امامت]] در هدایت انسان تفسیر شده و توجه به خدا در آن، زمینه یاد خدا، خشوع و آرامش دانسته شده است. در برخی منابع عرفانی، با افزایش کیفیت معنوی نماز، حالتی از احساس حضور و نزدیکی به خداوند برای [[حج‌گزار]] توصیف شده است.<ref>اسرار عرفانی عمره، ص۱۵۱، ۱۵۶ و ۱۵۸-۱۵۹؛ حج و عمره در قرآن و حدیث، ص۲۸۵؛ اسرار و معارف حج، ص۷؛ ره‌توشه حج، ج۲، ص۱۹۴؛ فرهنگ‌نامه اسرار و معارف حج، ص۱۸۳-۱۸۴؛ اسرار عرفانی حج، ص۴۱۲-۴۱۳.</ref>
 


آمادگی برای [[حج]] پیش از آغاز سفر، از جمله اموری دانسته شده است که می‌تواند زمینه بهره‌مندی بیشتر از این مناسک را فراهم کند. در روایات، به برنامه‌ریزی و [[پس‌انداز]] برای حج توجه شده و این امر دارای آثاری مانند ایجاد انگیزه برای تأمین هزینه سفر و قرار گرفتن حج به‌عنوان هدفی معنوی در زندگی دانسته شده است.<ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص۷۶؛ کافی، ج۴، ص۲۸۰-۲۸۱.</ref> همچنین بر تأمین هزینه حج از [[مال حلال]] تأکید شده و استفاده از مال حرام با هدف عبادی حج ناسازگار دانسته شده است.<ref>مناسک حج، ص۳۶؛ مناسک جامع حج، ص۳۶؛ تهذیب الاحکام، ج۶، ص۳۶۸؛ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص۷۷.</ref> تهیه توشه مناسب و پاکیزه نیز از دیگر مقدمات حج است که در روایات مورد توجه قرار گرفته و در برخی منابع، از آن به‌عنوان جلوه‌ای از برخورداری و توانمندی جامعه اسلامی یاد شده است.<ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص۷۸؛ من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۲۸۲.</ref>


== مقاله‌های مرتبط ==
== مقاله‌های مرتبط ==