باب‌های مسجدالنبی

باب‌های مسجدالنبی، شامل چند در اصلی با نام‌های باب الرحمه، باب السلام، باب جبرئیل، باب النساء و چندین در فرعی می‌باشد.

تاریخچه

مسجدالنبی در زمان پیامبر، سه در داشت؛ دری در انتهای مسجد، دری در دیوار غربی به نام باب عاتکه که بعدها باب الرحمه نام گرفت، دری نیز در دیوار شرقی بود با نام باب عثمان که بعدها باب جبرئیل نامیده شد. در زمان عمر، تعداد درها به 6 در افزایش یافت، در دیوار شمالی دو در (یک در جدید)، دو در در دیوار شرقی، باب جبرئیل و باب النساء تازه ساخته شده بود، دو در در دیوار غربی، شامل باب الرحمه و یک در جدید با نام باب السلام.

برخی منابع گزارشی از ساخته شدن 20 در علاوه بر چهار اصلی، در دوره ولیدبن عبدالملک خبر داده‌اند. اما برخی دیگر ساخته شدن این درها را مربوط بهدوره مهدی عباسی می دانند. در این میان برخی از منابع نیز از احتمال ساخته شدن دو در دیوار شمالی، بر راست و چپ محراب خبر داده اند.

در دوره مهدی عباسی، مسجد 24 در داشت؛ 8 در بر دیوار شرقی، 8 در بر دیوار غربی، 4 در بر دیوار شمالی، 4 در بر دیوار جنوبی(قبله). درهای دیوار جنوبی مخصوص دخول و خروج بود؛ از آن جمله دری بود که امرا از آن داخل می شدند؛ در ناحیه خانه مروان. دری نیز در سمت قبله بود که از آن به مقصوره می رفتند وو دری در طرف راست قبله(در بیت القنادیل) بود و دری در قبله ی مسجد که سلطان از آن به مقصوره می رفت. درهایی که مهدی ساخته بود به مرور بسته شد، به طوری که ابن جبیردر زیارت مدینه در سال(580ه./1184م) می‌گوید: در مسجد نوزده در بود، از آن جمله 4 در بسته در دیوار شمالی و پنج در بسته در دیوارهای شرقی و غربی و در دیوار قبله‌ای هم یک در بسته بود. درهای باز عبارت بودند از دو درِ باز در دیوار شرقی؛ یعنی باب جبرئیل و باب النسا و دو در در دیوار غربی؛ یعنی باب الرحمه و باب السلام.

در دوره مملوکی، در زمان سلطان چقمق، دری در سمت شمالی، آن جا که مقصوره چوبی واقع بود، باز شد. پس از در دوره قایتبای و پس از آتش سوزی مسجد، درهای اصلی تجدید بناشدند. باب الرحمه در جهت غربی و باب جبرئیل در جهت شرقی در جای خود باقی ماند. جلوی باب السلام داخل مسجد، دو گنبد ساخته شد، باب النساء نیز بازسازی شد.

در دوره عثمانی، در زمان سلطان سلیمان قانونی، ترمیمات و اصلاحاتی در باب السلام انجام شد و روی باب الرحمه و باب النسا نیز تاریخ بنا و نام سلطان نوشته شد. در دوره سلطان سلیم سوم نیز باب جبرئیل تجدید بنا شد. در دوره سلطان عبدالمجید، علاوه بر 4 در اصلی، دری جدید در ناحیه شمالی، به نام باب مجیدی، ساخته شد.

درهای اصلی

باب الرحمه

نوشتار اصلی: باب الرحمه

باب الرحمه در دیوار غربی از ورودی‌های سه‌گانه‌ای است که در دوران پیامبر(ص) برای مسجد در نظر گرفته شد. با وجود شهرت این نام، وجه این نام‌گذاری مشخص نشده است. سمهودی (م. 911ق.) با عنایت به روایتی از بخاری درباره نزول باران رحمت به دعای پیامبر در پاسخ به تقاضای یک بادیه‌نشین نتیجه می‌‌گیرد که ورود وی از این در انجام گرفته و این در به همین دلیل به باب الرحمه مشهور گشته است. نام دیگر این در، باب عاتکه است.