|
|
| خط ۱: |
خط ۱: |
| '''ممالیک''' یا '''مملوکیان''' سلسلهای از حاکمان اقوام ترک و چـَرکَس، در مصر بودند. ایشان از 648 تا 923ق، حدود سه قرن بر [[مصر]] حکومت کردند. سلسله ممالیک نقش برجستهای در تاریخ سیاسی و مذهبی سرزمینهای اسلامی، بهویژه [[حرمین|حرمین شریفین]] ایفا کردند. | | '''ممالیک''' یا '''مملوکیان''' سلسلهای از حاکمان اقوام ترک و چـَرکَس، در مصر بودند. ایشان از 648 تا 923ق، حدود سه قرن بر [[مصر]] حکومت کردند. سلسله ممالیک نقش برجستهای در تاریخ سیاسی و مذهبی سرزمینهای اسلامی، بهویژه [[حرمین|حرمین شریفین]] ایفا کردند. در [[فهرست سلاطین مملوکی]] حاکمان متعددی به چشم میخورند در که در بازسازی و تغییرات [[مسجد النبی]] نقش داشتهاند. |
|
| |
|
| فرمانروایان ممالیک همچنین به عمران و آبادانی [[مکه]] و [[مدینه]] اهتمام ورزیدند. در دوران حکومت ممالیک، طرحهای متعددی در بازسازی، مرمت و توسعه اماکن مقدس، بهویژه [[مسجد الحرام|مسجدالحرام]] و [[مسجد النبی|مسجدالنبی]]، اجرا شد. این اقدامات، شامل ساخت بناهای آموزشی، رفاهی، مذهبی، تأمین امنیت راهها برای زائرین و نیز احیای تأسیسات آبی و خدماتی در مسیرهای زیارتی بود. | | فرمانروایان ممالیک همچنین به عمران و آبادانی [[مکه]] و [[مدینه]] اهتمام ورزیدند. در دوران حکومت ممالیک، طرحهای متعددی در بازسازی، مرمت و توسعه اماکن مقدس، بهویژه [[مسجد الحرام|مسجدالحرام]] و [[مسجد النبی|مسجدالنبی]]، اجرا شد. این اقدامات، شامل ساخت بناهای آموزشی، رفاهی، مذهبی، تأمین امنیت راهها برای زائرین و نیز احیای تأسیسات آبی و خدماتی در مسیرهای زیارتی بود. |
| خط ۱۳۲: |
خط ۱۳۲: |
|
| |
|
| === دوره ممالیک بحری === | | === دوره ممالیک بحری === |
| {{اصلی|بازسازی مسجدالنبی (ممالیک بحری)}}ممالیک بحری(648-792ق.) مصر، پس از استیلا بر حرمین، بازسازی مسجدالنبی را مد نظر قراردادند. | | {{اصلی|بازسازی مسجدالنبی (ممالیک بحری)}}در دوران استیلای ممالیک بحری (۶۴۸–۷۹۲ق.) بر [[حرمین شریفین|حرمین]] و پس از [[آتشسوزی مسجدالنبی در سال 654ه.ق|آتشسوزی مسجدالنبی]] در اواخر [[خلافت عباسیان|خلافت عباسی]]، بازسازی گستردهای در [[مدینه]] انجام گرفت. نخستین تعمیرات در زمان نورالدین بن عزالدین آغاز شد<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86%D9%87_%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%AA%D8%B7%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%8A.pdf&page=79 المدینه المنوره، ص 79]</ref> و سپس در دوره [[بیبرس بندقداری|بیبرس]] سقف مسجد بهطور کامل بازسازی و سازه جدیدی برای [[محراب النبی|محراب نبوی]] ساخته شد.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86%D9%87_%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%AA%D8%B7%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%8A.pdf&page=80 المدینه المنوره، ص80]؛ [https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A9_%D9%88_%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D9%81_%D8%B9%D8%A8%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE.pdf&page=123 عمارة و توسعه المسجد النبوی، ص 123]؛ [https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%D9%89_%D9%85%D9%86%D8%B0_%D8%A5%D9%86%D8%B4%D8%A7%D8%A6%D9%87_%D8%AD%D8%AA%D9%89_%D9%86%D9%87%D8%A7%D9%8A%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B5%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%85%D9%84%D9%88%D9%83%D9%89.pdf&page=211 عماره المسجد النبوی، ص 227].</ref> در عهد سیف الدین قلاوون برای نخستین بار گنبدی بر فراز [[مقبره پیامبر(ص)]] بنا شد که به «[[گنبد مسجدالنبی|قبهالبیضاء]]» شهرت یافت. در دورههای بعد، سلاطینی چون ناصرمحمد بن قلاوون، ناصرالدین حسن و شعبان نیز بخشهایی چون [[منارههای مسجدالنبی|منارهها]]، سقفها، رواقها و پوشش گنبد را مرمت کردند و بدینسان، [[مسجدالنبی]] شکل معماری منسجمتری یافت. |
| | |
| از مهمترین اقداماتی که در این دوره انجام گرفته میتوان به ساخت مقصوره در اطراف قبر نبوی، [[محراب پیامبر|محراب نبوی]] در دوره بیبرس و نیز ساخت گنبد بر قبر پیامبر در دوره قلاوون اشاره کرد.
| |
| | |
| ==== دوره بیبرس ==== | |
| {{اصلی|بازسازی مسجدالنبی (بیبرس)}}دوره بیبرس، اقدامات زیادی در مسجدالنبی صورت گرفت. مهمترین آنها ساخت مقصوره در اطراف [[قبر پیامبر|قبر نبوی]] بود که خانه حضرت را نیز شامل میشد.
| |
| | |
| ساخت محراب در مکان [[مصلای پیامبر(ص)|مصلی پیامبر]] از دیگر اقدامات این دوره است.
| |
|
| |
|
| === دوره ممالیک برجی === | | === دوره ممالیک برجی === |
| خط ۱۴۵: |
خط ۱۳۸: |
|
| |
|
| مهمترین اقدامات سلاطین این دوره فرستادن منبر برای مسجد در زمان برقوق و مؤید، بازسازی سقف در کنار مناره سنجاریه در زمان برسبای، بازسازی سقف مقبره نبوی در زمان جقمق، ساخت [[محراب سلیمان قانونی|محراب حنفی]] در زمان اشرف اینال، ساخت گنبد بزرگ بر مقبره نبوی در زمان قایتبای بودهاست. | | مهمترین اقدامات سلاطین این دوره فرستادن منبر برای مسجد در زمان برقوق و مؤید، بازسازی سقف در کنار مناره سنجاریه در زمان برسبای، بازسازی سقف مقبره نبوی در زمان جقمق، ساخت [[محراب سلیمان قانونی|محراب حنفی]] در زمان اشرف اینال، ساخت گنبد بزرگ بر مقبره نبوی در زمان قایتبای بودهاست. |
|
| |
| == بازسازی مسجدالنبی (ممالیک بحری) ==
| |
| بازسازی مسجدالنبی مجموعهای از بازسازیها و اصلاحات در بنای مسجدالنبی است که در عصر حکومت ممالیک بحری (648-792ق.) مصر صورت گرفت. این حکومت پس از سقوط خلافت عباسی، بر [[حجاز]] و مکه و مدینه استیلا داشتند. سلاطین [[مملوکی]] کار بازسازی [[مسجد النبی|مسجدالنبی]] را که در اواخر دولت عباسی دچار آتشسوزی شده بودند برعهده گرفتند.
| |
|
| |
| در عصر ممالیک بحری مهمترین ساخت و سازها در مسجدالنبی در دوران سلطنت سلطان [[بیبرس بندقداری|بیبرس]] (676-658ق) و سلطان قلاوون (698-708) انجام شد. تعمیر سقف و ایجاد دو سقف زیرین و بالایی برای مسجد و ساخت مقصوره چوبی دور مقبره نبوی از مهمترین اقدامات عصر بیبرس، و ساخت نخستین گنبد بر مقبره نبوی که به نام قبه البیضاء شناخته میشد از مهمترین اقدامات در دوره قلاوون است.
| |
|
| |
| ==== نورالدین بن عزالدین ====
| |
| در دوره سلطنت نور الدین بن عز الدین (۶۵۷-655 ق./59-1257م.) اولین بازسازی پس از آتشسوزی اواخر دوره [[بنیعباس|عباسی]] صورت گرفت. البته در اواخر دوره [[بازسازی مسجدالنبی (دوره عباسی)|مستعصم]] قبل تسلط مغول بر بغداد، سقف [[ضریح پیامبر|حجره نبوی]] و اطراف آن تا دیوار شرقی، تا [[باب جبرئیل]] و از جنوب تا دیوار قبله و از غرب تا [[منبر پیامبر|منبر]] ساخته شده بود.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86%D9%87_%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%AA%D8%B7%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%8A.pdf&page=79 المدینه المنوره، ص 79]</ref>
| |
|
| |
| در این زمان، معماری مسجد تا [[باب السلام (ابهامزدایی)|بابالسلام]] در دیوار غربی ادامه یافت. پادشاه یمن، مظفر شمسالدین یوسف، نیز در سال 656 منبری را برای مسجد ارسال نمود.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86%D9%87_%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%AA%D8%B7%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%8A.pdf&page=79 المدینه المنوره، ص79]</ref><ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A9_%D9%88_%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D9%81_%D8%B9%D8%A8%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE.pdf&page=123 عمارة و توسعه المسجد النبوی، ص 123]</ref>
| |
|
| |
| ==== سیف الدین قُطُز ====
| |
| کار بازسازی زمان در زمان سیف الدین [[قطز]] (658-655ق./1260-1257م.) ادامه یافت. بازسازی در جهت جنوبی یعنی جناح قبله از [[باب السلام (درب مسجدالنبی)|بابالسلام]] و [[باب الرحمه (ابهامزدایی)|بابالرحمه]] در جهت غربی تا [[باب جبرئیل]] و [[باب النساء]] در جهت شرقی تکمیل شد.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86%D9%87_%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%AA%D8%B7%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%8A.pdf&page=79 المدینه المنوره، ص 79]</ref><ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A9_%D9%88_%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D9%81_%D8%B9%D8%A8%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE.pdf&page=123 عمارة و توسعه المسجد النبوی، ص 123]</ref>
| |
|
| |
| ==== سلطان بیبرس ====
| |
| {{بیشتر|بازسازی مسجدالنبی (بیبرس)}}در زمان حکومت بیبرس (676-658ق/1277-1260م.) تعمیر سقف مسجد کامل شد. سقفی بالای سقف مسجد ساخته شد.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86%D9%87_%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%AA%D8%B7%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%8A.pdf&page=79 المدینه المنوره، ص 79]</ref> اما سقف شمالی فقط یک سقف داشت.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86%D9%87_%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%AA%D8%B7%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%8A.pdf&page=80 المدینه المنوره، ص80]</ref> <ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A9_%D9%88_%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D9%81_%D8%B9%D8%A8%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE.pdf&page=123 عمارة و توسعه المسجد النبوی، ص 123]</ref>
| |
|
| |
| همچنین در این زمان، [[گلدسته|منارهها]]، درها، مخازن و همه اثاث مسجد، تجدید شد. مصالح بازسازی نیز برحسب نیاز همواره تأمین میشد.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A9_%D9%88_%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D9%81_%D8%B9%D8%A8%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE.pdf&page=123 عمارة و توسعه المسجد النبوی، ص 123]</ref> در مکان نمازگزاردن پیامبر محرابی مجوف (کنده شده در دیوار) قرارگرفت.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%D9%89_%D9%85%D9%86%D8%B0_%D8%A5%D9%86%D8%B4%D8%A7%D8%A6%D9%87_%D8%AD%D8%AA%D9%89_%D9%86%D9%87%D8%A7%D9%8A%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B5%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%85%D9%84%D9%88%D9%83%D9%89.pdf&page=211 عماره المسجد النبوی، ص 227]</ref>
| |
|
| |
|
| === سلطان قلاوون === | | === سلطان قلاوون === |
| خط ۲۳۳: |
خط ۲۰۸: |
| * [[مسجدالنبی]] | | * [[مسجدالنبی]] |
| * [[بازسازی مسجدالنبی (بیبرس)]] | | * [[بازسازی مسجدالنبی (بیبرس)]] |
| | * |
|
| |
|
| == پانویس == | | == پانویس == |
