صفویان: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۳۸: | خط ۳۸: | ||
هنر و معماری ایرانیان با شروع سلطنت صفویان در ایران و عراق و در همة اماکن مقدس شیعیان در نجف، کربلا، سامرا و کاظمین به اوج رسيد. بعضی از این آثار معماری و اقدامات عمرانی به حدی زیبا و باشکوه است که امروز در ردیف بزرگترین و زیباترین آثار تاریخی و معماری سرزمین عراق عرب است.<ref>«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۱.</ref> درواقع معماری عراق پس از عصر صفوی تحت تأثیر سبک معماری ایرانیان است.<ref>''سفرنامه'' تاورنیه، ص۵۵.</ref> | هنر و معماری ایرانیان با شروع سلطنت صفویان در ایران و عراق و در همة اماکن مقدس شیعیان در نجف، کربلا، سامرا و کاظمین به اوج رسيد. بعضی از این آثار معماری و اقدامات عمرانی به حدی زیبا و باشکوه است که امروز در ردیف بزرگترین و زیباترین آثار تاریخی و معماری سرزمین عراق عرب است.<ref>«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۱.</ref> درواقع معماری عراق پس از عصر صفوی تحت تأثیر سبک معماری ایرانیان است.<ref>''سفرنامه'' تاورنیه، ص۵۵.</ref> | ||
آثار معماری و اقدامات عمرانی سلاطین صفوی در بعضی عتبات مقدس عراق مثل مشهد کاظمین در عصر شاهاسماعیل اول؛ کاملاً بنیادی بوده و بهضرورت اصل معماری بنا را از کف تا آخر در بر گرفته است؛ اما در بعضی دیگر تنها شامل تزئیین و تعمیرات جزئی میشود. همچنین اکثر این تعمیرات در زمان شاهاسماعیل اول آغاز شد و در زمان شاهعباس اول به اوج رسید و پس از آن تکامل یافت.<ref>«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۲.</ref> | آثار معماری و اقدامات عمرانی سلاطین صفوی در بعضی عتبات مقدس عراق مثل مشهد کاظمین در عصر شاهاسماعیل اول؛ کاملاً بنیادی بوده و بهضرورت اصل معماری بنا را از کف تا آخر در بر گرفته است؛ اما در بعضی دیگر تنها شامل تزئیین و تعمیرات جزئی میشود. همچنین اکثر این تعمیرات در زمان شاهاسماعیل اول آغاز شد و در زمان شاهعباس اول به اوج رسید و پس از آن تکامل یافت.<ref>«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۲.</ref> شاهان صفوی در آبادانی عتبات عالیات و مراقد منسوب به اهل بیت: بسیار کوشا بودند؛<ref>«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۵۰. </ref> چنانکه همواره مبالغی را از درآمدهای عمومی و خصوصی بدان اختصاص ميدادند.<ref>«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۴.</ref> | ||
شاه اسماعيل | [[شاه اسماعيل اول]]، بنیانگذار صفویه، پس از زیارت عتبات (914ق) همه آنها را با زیباترین و نفیسترین فرشهای ابریشمی ایرانی مفروش ساخت و پردههای زرین و قندیلهای طلا و نقره جهت تزئین و روشنایی حرمهای مطهر تقدیم کرد. اين نخستین بار در طول تاریخ بود که عنصر طلا به منظور تزئین اعتاب مقدس ائمة اطهار به کار رفت و پس از آن بسيار رواج يافت.<ref>''ايران در روزگار شاه اسماعيل و شاه طهماسب''، ص496.</ref> بزرگترین و اساسیترین اقدامات عمرانی شاهاسماعیل مشمول آستانة کاظمین شد؛ زیرا عتبة مقدس کاظمین بر اثر طغیان رود دجله و غفلتهای زمان گذشته و قرار داشتن در کانون منازعات فرقهای ویران شده بود.<ref>''تاريخ حرم کاظمين''، ترجمة غلامرضا اکبري، ص62''-''63.</ref> | ||
در سلطنت شاهطهماسب اول، بازسازي گستردة ای در آستانة مطهر امام حسین و آستانة مطهر حضرت ابوالفضل انجام شد.<ref>''عتبات عاليات در روابط ايران و عثماني قرن نوزدهم (با تأکيد بر عصر عبدالحميد دوم)، ص25؛ گنجينه آثار تاريخي اصفهان''، ص420.</ref> شاهطهماسب همچنین در جهت بهبود شرایط اقتصادی شیعیان کربلا و آسایش حال زائران به حفر نهری از سوی رودخانة فرات به سمت کربلا و آستانة حسینی دستور داد که به نهر «طهماسیه» معروف شد.<ref>''عتبات عاليات در روابط ايران و عثماني قرن نوزدهم'' (با تأکيد بر عصر عبدالحميد دوم)، ص25.</ref> با ورود [[شاهعباس اول]] به عراق عرب بازسازی عتبات بار ديگر سرعت گرفت. با توجه به علاقة شدید شاهعباس به امیرالمؤمنین بنای اصلی نجف به دست او گذاشته شد.<ref>''ذيل تاريخ عالمآراي عباسي''، تصحيح سهيلي خوانساري، ص94.</ref>.<ref>«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۷.</ref> | |||
در سلطنت شاهطهماسب اول، بازسازي گستردة ای در آستانة مطهر امام حسین انجام شد. | |||
با ورود شاهعباس اول به عراق عرب بازسازی عتبات بار ديگر سرعت گرفت. با توجه به علاقة شدید شاهعباس به امیرالمؤمنین | |||
==پانویس== | ==پانویس== | ||
| خط ۶۸: | خط ۵۶: | ||
}} | }} | ||
{{پایان}} | {{پایان}} | ||
* «آثار روانی خرافهگرایی و نقش آن در سقوط سلسله | * '''«آثار روانی خرافهگرایی و نقش آن در سقوط سلسله صفوی»'''، حسنوند، علی، کنفرانس ملی مدیریت، روان شناسی و علوم رفتاری مجموعه مقالات هشتمین کنفرانس بین المللی و یازدهمین همایش ملی مدیریت، روان شناسی و علوم رفتاری، | ||
* از شيخ صفي تا شاه صفي | * '''از شيخ صفي تا شاه صفي'''، سيد حسن بن مرتضي استرآبادي (م.قرن۱۲ق.)، به كوشش اشراقي، تهران، نشر علمي، ۱۳۶۶ش. | ||
* اسناد و مكاتبات سياسي ايران از سال ۱۱۰۵ تا ۱۱۳۵ق | * '''اسناد و مكاتبات سياسي ايران از سال ۱۱۰۵ تا ۱۱۳۵ق'''، به كوشش عبدالحسين نوايي، تهران، موسسه مطالعات و تحقيقات فرهنگي، ۱۳۶۳ش. | ||
* الاعلام باعلام بيت الله الحرام | * '''الاعلام باعلام بيت الله الحرام'''، محمد بن احمد النهروالي (م,۹۹۰ق.)، به كوشش علي محمد، قاهره، مكتبة الثقافة الدينيه، ۱۴۲۵ق. | ||
* ايران در روزگار شاه اسماعيل و | * '''ايران در روزگار شاه اسماعيل و شاهطهماسب'''، خواندمير، اميرمحمود، تهران، ادبي، 1370ش. | ||
* '''تاريخ حرم کاظمين'''، آل ياسين، شيخ محمدحسن، ترجمه غلامرضا اکبري، [بيجا]، کنگرة جهاني حضرت رضا، 1371ش. | * '''تاريخ حرم کاظمين'''، آل ياسين، شيخ محمدحسن، ترجمه غلامرضا اکبري، [بيجا]، کنگرة جهاني حضرت رضا، 1371ش. | ||
* تاريخ جهانگشاي نادري | * '''تاريخ جهانگشاي نادري'''، مهدي خان استرآبادي (م,۱۱۸۰ق.)، دنياي كتاب، ۱۳۶۸ش. | ||
* تاريخ منتظم ناصري | * '''تاريخ منتظم ناصري'''، محمد حسن خان اعتماد السلطنه (م,۱۳۱۳ق.)، به كوشش رضواني، تهران، دنياي كتاب، ۱۳۶۷ش. | ||
* تبریز در گذر | * '''تبریز در گذر تاریخ'''، عزتپور، عدالت، مجله کتاب ماه، تاریخ و جغرافیا، شماره ۱۵۰، ۱۳۹۰ش. | ||
* جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و | * '''جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان'''، رمضان محمدی، محمدباقر خزائیلی، پژوهشکده حج و زيارت. | ||
* '''ذيل تاريخ عالمآراي عباسي'''، ترکمان، اسکندربيک، تصحيح سهيلي خوانساري، تهران، اسلاميه، 1371ش. | * '''ذيل تاريخ عالمآراي عباسي'''، ترکمان، اسکندربيک، تصحيح سهيلي خوانساري، تهران، اسلاميه، 1371ش. | ||
* سفرنامه كروسينسكي يادداشتهاي كشيش لهستاني عصر صفوي | * '''سفرنامه كروسينسكي يادداشتهاي كشيش لهستاني عصر صفوي'''، ترجمه: عبدالرزاق دنبلي مفتون، به كوشش ميراحمدي، تهران، ۱۳۶۳ش. | ||
* '''''سفرنامه'' تاورنیه'''، تاورنیه، ژان باتیست، ترجمه ابوتراب نوری، تهران، کتابخانه سنايی، ۱۳۳۶ش. | * '''''سفرنامه'' تاورنیه'''، تاورنیه، ژان باتیست، ترجمه ابوتراب نوری، تهران، کتابخانه سنايی، ۱۳۳۶ش. | ||
* شاه طهماسب صفوي | * '''شاه طهماسب صفوي'''، عبدالحسين نوايي، تهران، ارغوان، ۱۳۶۸ش. | ||
* '''صفویه از ظهور تا زوال'''، جعفریان، رسول، تهران، دانش و اندیشه معاصر، چاپ اول، ۱۳۷۸ش. | * '''صفویه از ظهور تا زوال'''، جعفریان، رسول، تهران، دانش و اندیشه معاصر، چاپ اول، ۱۳۷۸ش. | ||
* '''صفویه در عرصه دین، فرهنگ و سیاست'''، جعفریان، رسول، قم، پژوهشکده حوزه و دانشگاه، ۱۳۷۹ش. | * '''صفویه در عرصه دین، فرهنگ و سیاست'''، جعفریان، رسول، قم، پژوهشکده حوزه و دانشگاه، ۱۳۷۹ش. | ||
| خط ۸۸: | خط ۷۶: | ||
* '''گنجينه آثار تاريخي اصفهان'''، 1. هنرفر، لطفالله، اصفهان، ثقفي، 1350ش. | * '''گنجينه آثار تاريخي اصفهان'''، 1. هنرفر، لطفالله، اصفهان، ثقفي، 1350ش. | ||
* '''«مشروعیت دولت صفوی و شکل گیری نهادهای دینی شیعی»'''، علوی، نصرت خاتون، مطالعات سیاسی-اجتماعی تاریخ و فرهنگ ایران، شماره ۱۷، بهار ۱۴۰۵ش. | * '''«مشروعیت دولت صفوی و شکل گیری نهادهای دینی شیعی»'''، علوی، نصرت خاتون، مطالعات سیاسی-اجتماعی تاریخ و فرهنگ ایران، شماره ۱۷، بهار ۱۴۰۵ش. | ||
* مقالات تاريخي | * '''مقالات تاريخي'''، رسول جعفريان، قم، دليل ما، ۱۳۸۷-۱۳۸۸ش. | ||
* مهاجران آل ابوطالب | * '''مهاجران آل ابوطالب'''، ابراهيم بن ناصر بن طباطبا، ترجمه: عطايي، آستان قدس رضوي، ۱۳۷۲ش | ||
* منائح | * '''منائح الكرم'''، علي بن تاج الدين السنجاري (م,۱۱۲۵ق.)، به كوشش المصري، مكه، جامعة ام القري، ۱۴۱۹ق. | ||
* نيل المني بذيل بلوغ القري | * '''نيل المني بذيل بلوغ القري'''، جارالله محمد بن فهد المكي (م,۹۵۴ق.)، به كوشش الهيله، الفرقان، ۱۴۲۰ق | ||
نسخهٔ ۸ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۴۱
 | این مقاله هماکنون در دست ویرایش است.
این برچسب را کاربر:Mo.ali.rezapour در تاریخ ۱۶ خرداد ۱۴۰۵ برای جلوگیری از تعارض ویرایشی قرار داده است. لطفا بدون توافق با کاربر فوق برچسب را برندارید. |
صفویه، دودمانی شیعهمذهب، که بین سالهای ۹۰۷ تا ۱۱۳۵ق. بر ایران حکومت میکردند. این سلسله پادشاهی، شیعه را برای اولین بار مذهب رسمی کشور اعلام نمود.
اختلافات صفویه با حکومت عثمانی در آن دوره سبب شد حجگزاری ایرانیان در برخی سالهای حکومت آنها با مشکل روبهرو شود. مسیر حج ایرانیان از سرزمینهای زیر نظر دولت عثمانی میگذشت و سفر آنان به قلمرو دشمن، به ویژه هنگامی که آتش نبرد میان دو دولت برافروخته بود، با موانع و مشکلاتی روبهرو میشد. گزارشها حاکی از تعطیلی حج به دلیلهای سیاسی در برخی سالها بوده است.
شاهان صفوی علاقه زیادی به عتبات عالیات داشتند و بارها به زیارت به آنجا رفتند. همچنین برخی شاهان صفوی مانند شاه اسماعیل اول و شاه عباس اول اقدامات زیادی برای توسعه و گسترش و مرمت و تزیین حرمهای اهلبیت(ع) در عراق انجام دادند.
معرفی و جایگاه
صفویه سلسلهای پادشاهی است که از سال ۹۰۷ تا ۱۱۳۵ قمری در ایران سلطنت داشت.[۱] بنیانگذار این سلسله شاه اسماعیل اول[۲] و آخرین پادشاه آن، شاه شلطان حسین بود.[۳] این سلسله، شیعه را مذهب رسمی ایران نمودند.[۴]
سلسله صفوی به عنوان یکی از مهمترین حکومتهای تاریخ ایران شمرده میشود.[۵] در این دوره ایران پس از نه قرن، به عنوان يک واحد سياسى مستقل، در دورۀ صفوى، صورت پيش از اسلام خويش را بازيافت.[۶] گفته شده دوره صفویه نقطه قوت تاریخ ایران به شمار می آید؛چرا که پس از تثبیت، تحولی عمیق در ایران آغاز و سبب شکوفایی همه جانبه شد. آبادى ايران از لحاظ اقتصادى، ساخت و بازساخت آثار تاريخى، مدارس بىشمار، موقوفات فراوان، امكانات علمى گسترده، حفظ ميراث مكتوب گذشته، به ويژه ميراث مكتوب شيعه، كتابت صدها هزار نسخۀ خطى، ايجاد مساجد بزرگ و بسيارى از امور ديگر، نشان مىدهد كه ايران دورۀ صفوى، دورهاى درخشان در تاريخ ايران اسلامى بوده است.[۷]
حکومت صفویه، حکومتی مذهبی، بر پایه شاخص های دینی موجود در جامعه بود. حاکمان صفویه توانستند با اتکاء بر دین روند شکلگیری قدرت خود را تسریع بخشند. از این جهت نقش دین و مذهب در شکلگیری، رسمیشدن، تداوم و استمرار و سرانجام فروپاشی دولت صفویه نمایان است.[۸] در اواخر دوران صفوی، عوامل متعددی از جمله خرافهگرایی، تضعیف ساختار حکومتی و نفوذ عناصر غیرعقلانی در تصمیمگیریهای سیاسی، به سقوط این سلسله منجر شد.[۹]
تأثیر اختلاف ایران و عثمانی در حج ایرانیان
در دوران صفویه، اختلافهای سیاسی ایران و عثمانی، در حجگزاری ایرانیان اثر فراوان داشت. مسیر حج ایرانیان از سرزمینهای زیر نظر دولت عثمانی میگذشت و سفر آنان به قلمرو دشمن، به ویژه هنگامی که آتش نبرد میان دو دولت برافروخته بود، با موانع و مشکلاتی روبهرو میشد. گزارشها حاکی از تعطیلی حج به دلیلهای سیاسی در برخی سالها بوده است؛ از جمله به سال۱۰۴۷ق؛ که نبرد صفوی با عثمانی جریان داشت، ایرانیان به فرمان سلطان عثمانی مراد چهارم (حک: ۱۰۳۲–۱۰۴۹ق) از مکه اخراج و برای چند سال از حجگزاری بازداشته شدند.[۱۰]
شاه عباس صفوی (حک: ۹۹۵–۱۰۳۸ق) که حجگزاری ایرانیان را عامل سرازیر شدن پول بسیار به کشور دشمن میدید، سفر حج را مدتی ممنوع کرد.[۱۱] جز این موارد، گزارشهای مشخصی درباره قطع شدن حج ایرانیان در دوران صفویه در دست نیست.
دولت عثمانی برای حفظ وجهه دینی خود به عنوان خادم حرمین، از ممنوع کردن حج ایرانیان پرهیز میکرد؛ اما با توجه به روابط ایران و عثمانی در این دوران، میتوان حدس زد که حجگزاری ایرانیان در زمانی که دو دولت در نبرد بودهاند، متوقف یا سخت محدود بوده است. توقف حج ایرانیان و مشکلات آنها را از نامههای دو دولت عثمانی و صفوی میتوان دریافت. در این نامهها به مشکلات حج ایرانیان و بسته بودن راه آنان اشاره و رسیدن به صلح برای آسایش حاجیان ضروری دانسته شده است.[۱۲]
هنگامی که دولت ایران و عثمانی در صلح به سر میبردند، حجگزاری ایرانیان با آزادی و گستردگی بیشتر انجام میشده است. گزارشهایی از سفر پر شمار ایرانیان در برخی سالها و نیز سفر افراد، به ویژه بزرگان دولت صفوی و دانشوران شیعی و سکونت شماری از آنان در مکه و مدینه، در دوران صفویه در دست است.[۱۳]
رابطه صفویان با حاکمان مکه
درباره رابطه دولت صفوی با حاکمان مکه نیز گزارشهای گوناگون در دست است. خبر اعلان جشن و پایکوبی شریف مکه به مناسبت پیروزی سلطان عثمانی بر شاه تهماسب صفوی (۹۴۱ و ۹۴۲ق) در منابع آمده است.[۱۴] اما گزارشهایی نیز در زمینه ارتباط خوب دولت صفوی با اشراف مکه یافت میشود. نامهای که شاه عباس دوم (حک: ۱۰۵۲–۱۰۷۷ق) به شریف مکه نوشته و در آن به بهبود روابط خود با اشراف مکه اشاره کرده، نشانهای از این روابط است.[۱۵] نیز گزارش پذیرایی شایان توجه شریف مکه از بزرگان حکومت صفوی حاضر در کاروان حج ایرانی در سال ۱۱۱۱ق. بدبینی و ناخرسندی شماری از تاریخنگاران سنی را برانگیخته است.[۱۶]
صفویان و خاندان شرفای مدینه
دولت صفوی با خانوادههای شرفای شیعه مدینه، به ویژه از دوران شاه عباس کبیر (۹۹۶–۱۰۳۸ق) روابطی دوستانه داشت. از این خاندانها اشراف بنو شدقم بودند که شماری از ایشان در دوران صفویه به ایران آمدند و مورد احترام شاهان صفوی قرار گرفتند. این دسته از شرفا با آمدن به ایران، افزون بر فراگیری علوم نزد دانشوران ایران، با دربار شاهان ارتباط مییافتند و هدایای بسیار دریافت میکردند و موقت یا دائم در ایران سکونت مییافتند. موقوفه بزرگی که در دوران شاه عباس کبیر به سادات مدینه اختصاص یافت و شامل نیمی از اجاره دکانها، کاروانسراها و حمام در میدان نقش جهان اصفهان بود، نشانه دلبستگی صفویان به سادات مدینه است.[۱۷]
احساسات ضد ایرانی در مکه
احساسات ضد ایرانی در میان مردم و علمای حجاز در آن دوران بیشتر بود و همین به کشته شدن برخی ایرانیان در مکه انجامید. نویسندگان کتابهای تاریخ مکه نیز در این دوران از اینگونه احساسات دور نماندند و در آثار خود، اشارات فراوان به نبردهای دولت عثمانی با ایرانیان کردند و داستانهای دروغین درباره صفویان نقل نمودند و به شایعات ضد ایرانی و احساسات ضد شیعی دامن زدند.[۱۸] در همین فضای ضد صفوی بود که میر ویس افغانی در اواخر دوران صفویان توانست از علمای مکه بر ضد صفویان شیعه فتوا بگیرد و به حمله خود به اصفهان مشروعیت بخشد.[۱۹]
سفرهای زیارتی شاهان صفوی
بررسی سفرهای زیارتی شاهان صفوی نشان ميدهد اولویت با زیارت مشهد امام رضا بود که تقریباً میان تمامی شاهان صفوی عمومیت داشت؛ اما تنها چهار تن از آنها به زیارت اماکن مقدس عراق مشرف شدند؛ که عبارتند از:[۲۰] شاه اسماعیل اول، بنیانگذار سلسلة صفوی، به دنبال سفرهای نظامی خود به عراق در جمادیالآخر سال 914 قمري و به بهانة زیارت به اين اماکن مشرف شد. شاه طهماسب صفوی نیز به زیارت عتبات رفته بود. شاه عباس اول از کساني بود که فرهنگ زیارت را در جامعة شیعي ایران احیا و رایج کرد و بارها با خضوع و خشوع به زیارت عتبات رفت.[۲۱] شاهصفی، چهارمین و آخرین پادشاه صفوی است که موفق به زیارت عتبات شد. وی در سال 1048 قمري تن به عهدنامهای داد که سراسر خاک عراق را از ایران جدا، و به امپراتوری عثمانی ضمیمه ميکرد. پس از آن دیگر هیچیک از شاهان صفوی به خاک عراق سفر نکردند و موفق به زیارت اماکن مقدس آن نشدند.[۲۲]
اقدامات عمرانی شاهان صفوی در عتبات
هنر و معماری ایرانیان با شروع سلطنت صفویان در ایران و عراق و در همة اماکن مقدس شیعیان در نجف، کربلا، سامرا و کاظمین به اوج رسيد. بعضی از این آثار معماری و اقدامات عمرانی به حدی زیبا و باشکوه است که امروز در ردیف بزرگترین و زیباترین آثار تاریخی و معماری سرزمین عراق عرب است.[۲۳] درواقع معماری عراق پس از عصر صفوی تحت تأثیر سبک معماری ایرانیان است.[۲۴]
آثار معماری و اقدامات عمرانی سلاطین صفوی در بعضی عتبات مقدس عراق مثل مشهد کاظمین در عصر شاهاسماعیل اول؛ کاملاً بنیادی بوده و بهضرورت اصل معماری بنا را از کف تا آخر در بر گرفته است؛ اما در بعضی دیگر تنها شامل تزئیین و تعمیرات جزئی میشود. همچنین اکثر این تعمیرات در زمان شاهاسماعیل اول آغاز شد و در زمان شاهعباس اول به اوج رسید و پس از آن تکامل یافت.[۲۵] شاهان صفوی در آبادانی عتبات عالیات و مراقد منسوب به اهل بیت: بسیار کوشا بودند؛[۲۶] چنانکه همواره مبالغی را از درآمدهای عمومی و خصوصی بدان اختصاص ميدادند.[۲۷]
شاه اسماعيل اول، بنیانگذار صفویه، پس از زیارت عتبات (914ق) همه آنها را با زیباترین و نفیسترین فرشهای ابریشمی ایرانی مفروش ساخت و پردههای زرین و قندیلهای طلا و نقره جهت تزئین و روشنایی حرمهای مطهر تقدیم کرد. اين نخستین بار در طول تاریخ بود که عنصر طلا به منظور تزئین اعتاب مقدس ائمة اطهار به کار رفت و پس از آن بسيار رواج يافت.[۲۸] بزرگترین و اساسیترین اقدامات عمرانی شاهاسماعیل مشمول آستانة کاظمین شد؛ زیرا عتبة مقدس کاظمین بر اثر طغیان رود دجله و غفلتهای زمان گذشته و قرار داشتن در کانون منازعات فرقهای ویران شده بود.[۲۹]
در سلطنت شاهطهماسب اول، بازسازي گستردة ای در آستانة مطهر امام حسین و آستانة مطهر حضرت ابوالفضل انجام شد.[۳۰] شاهطهماسب همچنین در جهت بهبود شرایط اقتصادی شیعیان کربلا و آسایش حال زائران به حفر نهری از سوی رودخانة فرات به سمت کربلا و آستانة حسینی دستور داد که به نهر «طهماسیه» معروف شد.[۳۱] با ورود شاهعباس اول به عراق عرب بازسازی عتبات بار ديگر سرعت گرفت. با توجه به علاقة شدید شاهعباس به امیرالمؤمنین بنای اصلی نجف به دست او گذاشته شد.[۳۲].[۳۳]
پانویس
- ↑ عزتپور، تبریز در گذر تاریخ، ۷۳؛ صفاکیش، صفویان در گذرگاه تاریخ، ۱۲۵.
- ↑ جعفریان، صفویه از ظهور، ۷۰.
- ↑ صفاکیش، صفویان در گذرگاه تاریخ، ۱۲۵.
- ↑ صفویه در عرصه دین، فرهنگ و سیاست، ج۱، ص۲۲ و ۲۳.
- ↑ «آثار روانی خرافهگرایی و نقش آن در سقوط سلسله صفوی»، ص۳۹۱.
- ↑ صفویه در عرصه دین، فرهنگ و سیاست، ج۱، ص۱۳.
- ↑ صفویه در عرصه دین، فرهنگ و سیاست، ج۱، ص۱۴ و ۱۵.
- ↑ «مشروعیت دولت صفوی و شکل گیری نهادهای دینی شیعی»، ص۳۹.
- ↑ «آثار روانی خرافهگرایی و نقش آن در سقوط سلسله صفوی»، ص۳۹۱.
- ↑ منائح الکرم، ج4، ص181-182.
- ↑ سفرنامه کروسینسکی، ص25؛ تاریخ منتظم ناصری، ج2، ص1037.
- ↑ اسناد و مکاتبات سیاسی ایران از سال 1038 تا 1105، ص29؛ شاه طهماسب صفوی، ص203-237؛ نک: از شیخ صفی تا شاه صفی، ص213.
- ↑ منائح الکرم، ج5، ص256، 265؛
- ↑ نیل المنی، ج2، ص582، 609.
- ↑ مقالات تاریخی، دفتر11، ص70-71.
- ↑ منائح الکرم، ج5، ص255-256.
- ↑ مقالات تاریخی، دفتر11، ص76-77؛ مهاجران آل ابوطالب، ص146، 646-647.
- ↑ نک: الاعلام باعلام بیت الله الحرام، ص277-281.
- ↑ تاریخ جهانگشای نادری، ص447-448؛ تاریخ منتظم ناصری، ج2، ص1048؛
- ↑ «جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۳.
- ↑ «جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۴ و ۳۵.
- ↑ «جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۶ و ص۳۷.
- ↑ «جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۱.
- ↑ سفرنامه تاورنیه، ص۵۵.
- ↑ «جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۲.
- ↑ «جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۵۰.
- ↑ «جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۴.
- ↑ ايران در روزگار شاه اسماعيل و شاه طهماسب، ص496.
- ↑ تاريخ حرم کاظمين، ترجمة غلامرضا اکبري، ص62-63.
- ↑ عتبات عاليات در روابط ايران و عثماني قرن نوزدهم (با تأکيد بر عصر عبدالحميد دوم)، ص25؛ گنجينه آثار تاريخي اصفهان، ص420.
- ↑ عتبات عاليات در روابط ايران و عثماني قرن نوزدهم (با تأکيد بر عصر عبدالحميد دوم)، ص25.
- ↑ ذيل تاريخ عالمآراي عباسي، تصحيح سهيلي خوانساري، ص94.
- ↑ «جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۷.
منابع
محتوای این مقاله برگرفته شده است از: دانشنامه حج و حرمین شریفین مدخل ایران.
- «آثار روانی خرافهگرایی و نقش آن در سقوط سلسله صفوی»، حسنوند، علی، کنفرانس ملی مدیریت، روان شناسی و علوم رفتاری مجموعه مقالات هشتمین کنفرانس بین المللی و یازدهمین همایش ملی مدیریت، روان شناسی و علوم رفتاری،
- از شيخ صفي تا شاه صفي، سيد حسن بن مرتضي استرآبادي (م.قرن۱۲ق.)، به كوشش اشراقي، تهران، نشر علمي، ۱۳۶۶ش.
- اسناد و مكاتبات سياسي ايران از سال ۱۱۰۵ تا ۱۱۳۵ق، به كوشش عبدالحسين نوايي، تهران، موسسه مطالعات و تحقيقات فرهنگي، ۱۳۶۳ش.
- الاعلام باعلام بيت الله الحرام، محمد بن احمد النهروالي (م,۹۹۰ق.)، به كوشش علي محمد، قاهره، مكتبة الثقافة الدينيه، ۱۴۲۵ق.
- ايران در روزگار شاه اسماعيل و شاهطهماسب، خواندمير، اميرمحمود، تهران، ادبي، 1370ش.
- تاريخ حرم کاظمين، آل ياسين، شيخ محمدحسن، ترجمه غلامرضا اکبري، [بيجا]، کنگرة جهاني حضرت رضا، 1371ش.
- تاريخ جهانگشاي نادري، مهدي خان استرآبادي (م,۱۱۸۰ق.)، دنياي كتاب، ۱۳۶۸ش.
- تاريخ منتظم ناصري، محمد حسن خان اعتماد السلطنه (م,۱۳۱۳ق.)، به كوشش رضواني، تهران، دنياي كتاب، ۱۳۶۷ش.
- تبریز در گذر تاریخ، عزتپور، عدالت، مجله کتاب ماه، تاریخ و جغرافیا، شماره ۱۵۰، ۱۳۹۰ش.
- جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان، رمضان محمدی، محمدباقر خزائیلی، پژوهشکده حج و زيارت.
- ذيل تاريخ عالمآراي عباسي، ترکمان، اسکندربيک، تصحيح سهيلي خوانساري، تهران، اسلاميه، 1371ش.
- سفرنامه كروسينسكي يادداشتهاي كشيش لهستاني عصر صفوي، ترجمه: عبدالرزاق دنبلي مفتون، به كوشش ميراحمدي، تهران، ۱۳۶۳ش.
- سفرنامه تاورنیه، تاورنیه، ژان باتیست، ترجمه ابوتراب نوری، تهران، کتابخانه سنايی، ۱۳۳۶ش.
- شاه طهماسب صفوي، عبدالحسين نوايي، تهران، ارغوان، ۱۳۶۸ش.
- صفویه از ظهور تا زوال، جعفریان، رسول، تهران، دانش و اندیشه معاصر، چاپ اول، ۱۳۷۸ش.
- صفویه در عرصه دین، فرهنگ و سیاست، جعفریان، رسول، قم، پژوهشکده حوزه و دانشگاه، ۱۳۷۹ش.
- صفویان در گذرگاه تاریخ، صفاکیش، حمیدرضا، تهران، سخن، چاپ اول، ۱۳۹۰ش.
- عتبات عاليات در روابط ايران و عثماني قرن نوزدهم (با تأکيد بر عصر عبدالحميد دوم)، 1. عربخاني، رسول، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1393ش.
- گنجينه آثار تاريخي اصفهان، 1. هنرفر، لطفالله، اصفهان، ثقفي، 1350ش.
- «مشروعیت دولت صفوی و شکل گیری نهادهای دینی شیعی»، علوی، نصرت خاتون، مطالعات سیاسی-اجتماعی تاریخ و فرهنگ ایران، شماره ۱۷، بهار ۱۴۰۵ش.
- مقالات تاريخي، رسول جعفريان، قم، دليل ما، ۱۳۸۷-۱۳۸۸ش.
- مهاجران آل ابوطالب، ابراهيم بن ناصر بن طباطبا، ترجمه: عطايي، آستان قدس رضوي، ۱۳۷۲ش
- منائح الكرم، علي بن تاج الدين السنجاري (م,۱۱۲۵ق.)، به كوشش المصري، مكه، جامعة ام القري، ۱۴۱۹ق.
- نيل المني بذيل بلوغ القري، جارالله محمد بن فهد المكي (م,۹۵۴ق.)، به كوشش الهيله، الفرقان، ۱۴۲۰ق