|
|
| خط ۱۷: |
خط ۱۷: |
|
| |
|
| == تلاشها برای رفع اختلاف == | | == تلاشها برای رفع اختلاف == |
| این مشکل از دوره صفویه تا روزگار معاصر ادامه داشت. به سال ۱۲۶۰ق. حاجیان ایرانی برای اینکه بتوانند یک روز بیشتر در عرفات بمانند، ۵۰۰ غازی به شریف مکه پرداختند که از حاجیان گردآوری شد.<ref>به سویام القری، ص245.</ref> گاه نیز بدون دریافت پول، اجازه وقوف شیعیان در عرفات یک روز پس از دیگران داده میشد.<ref>تذکرة الطریق، ص93؛ نک: حرفی از هزاران کهاندر عبارت آمد، ص121-122.</ref> معمولاً در صورت وجود یکی از بزرگان دولت ایران در کاروان حج، امکان وقوف در غیر روز اعلان شده از سوی اهل سنت برای حاجیان ایرانی فراهم میشد. به سال ۱۲۷۹ق؛ که حسامالسلطنه، یکی از بزرگان قاجار، به حج رفت و بسیار مورد احترام شریف مکه قرار گرفت، به دستور حسامالسلطنه، حاجیان شیعه یک روز پس از اهل سنت اعمال حج را انجام دادند و کسی اعتراضی نکرد.<ref>سفرنامه مکه حسام السلطنه، ص118-120.</ref>
| | از دوره صفویه تا قاجار، شیعیان برای انجام وقوف مطابق فقه خود گاه با پرداخت پول به شریف مکه<ref>به سویام القری، ص245.</ref> یا با حمایت مقامات ایرانی مانند حسامالسلطنه، یکی از بزرگان قاجار، در سال ۱۲۷۹ق امکان وقوف یک روز دیرتر را مییافتند.<ref>سفرنامه مکه حسام السلطنه، ص118-120.</ref> با وجود برخی محدودیتها، سفرنامههای قاجاری از دورههایی از آزادی نسبی شیعیان در مکه و حمایت شرفای مکه از ایرانیان بدون تقیه نیز گزارش کردهاند.<ref>سفرنامه میرزا محمد حسین فراهانی، ص237؛ پنجاه سفرنامه، ج1، ص625-626؛ ج7، ص294؛ سفرنامه حاج ایاز خان قشقایی، ص148.</ref> |
|
| |
|
| این مشکلات معمولاً وجود داشت؛ اما گاه نیز در سفرنامههای ایرانی دوران قاجار از آسایش ایرانیان در انجام اعمال مذهبی بدون نیاز به تقیه به ویژه در مکه سخن رفته است. یکی از عوامل رفتار بهتر مکیان، حمایت شریف مکه از شیعیان و به ویژه ایرانیان بود. چنانکه پیشتر اشاره شد، شرفای مکه در برابر ایرانیان رفتاری احترامآمیز داشتند و برای جلب نظر بزرگانی که به حج میآمدند، با شیعیان خوشرفتاری میکردند.<ref>سفرنامه میرزا محمد حسین فراهانی، ص237؛ پنجاه سفرنامه، ج1، ص625-626؛ ج7، ص294؛ سفرنامه حاج ایاز خان قشقایی، ص148.</ref>
| | در دوره پهلوی، مسئولان حج و عالمان شیعه با آموزش زائران، پرهیز از رفتارهای تنشزا و حضور در نماز جماعت اهل سنت، برای کاهش اختلافها و مشکلات مذهبی تلاش کردند.<ref>مجله خواندنیها، سال9، ش2، ص27، «مصاحبه با نخستین حاجی ایرانی؛ میقات حج، ش51، ص178-179، «خاطرات سرپرست حجاج در سفر حج سال 1327ش.»؛ خاطرات وحید، ش7، ص37، «مقدمات عزیمت مکه؛ با من به خانه خدا بیایید، ص213، 229.</ref> همچنین با صدور فتاوایی برای حل مسائل مورد اختلاف، مانند فتوای آیتالله بروجردی بر پذیرش اعلام رسمی رؤیت هلال از سوی عربستان، بخشی از تنشها کاهش یافت.<ref>با من به خانه خدا بیایید، ص159-160؛ با من به خانه خدا بیایید، ص7؛ خسی در میقات، ص64.</ref> |
|
| |
|
| از دوران پهلوی، دانشوران مذهبی ایران و مسؤولان برگزاری حج کوشیدند تا با آموزش از میزان برخوردهای ایرانیان با متعصبان حجاز بکاهند. از سال ۱۳۲۷ش. مسؤولان حج با تهیه جزوات و مذاکره با روحانیانی که در میان حاجیان بودند، سفارش کردند تا حاجیان از کارهای تحریککننده خودداری ورزند. در این سالها، کارهایی مانند استفاده حاجیان از مهر در نماز و بوسیدن ضریح [[مسجد پیامبر]] و خواندن زیارت برای قبور [[بقیع]]، مورد اختلاف بود. در صورت بوسیدن دیوارها، خادمان حرمین حاجی را به باد کتک میگرفتند. حاجیان ایرانی نمیتوانستند بلند اذان بگویند و در محل اقامت خود در مدینه این موضوع را رعایت میکردند. آنان معمولاً برای زیارت بقیع نیز محدودیت داشتند و باید در وقت مشخص از قبور دیدن میکردند.
| | پس از انقلاب اسلامی نیز این رویکرد از طریق رایزنیهای دیپلماتیک، آموزش زائران و فتاوای فقهی درباره لزوم تقیه، شرکت در نماز جماعت، صحت نماز بدون مهر، تحریم اعمالی که موجب وهن شیعه میگردد و پرهیز از اقدامات اختلافبرانگیز ادامه یافته است.<ref>میقات حج، ش30، ص151-175، «تقیه مداراتی.</ref> |
| دانشوران شیعه ایران در این دوران، برای از میان بردن عوامل اختلاف میان ایرانیان و سنیهای وهابی میکوشیدند؛ از جمله بسیاری از دانشوران بزرگ که در حج حاضر بودند، در نماز جماعت مسجد شرکت میکردند.<ref>مجله خواندنیها، سال9، ش2، ص27، «مصاحبه با نخستین حاجی ایرانی.</ref><ref>میقات حج، ش51، ص178-179، «خاطرات سرپرست حجاج در سفر حج سال 1327ش.»؛ خاطرات وحید، ش7، ص37، «مقدمات عزیمت مکه.</ref><ref>با من به خانه خدا بیایید، ص213، 229.</ref> یکی از کارهای دانشوران ایران در این زمینه، صدور فتاوی دینی بود که مسائل مورد اختلاف را حل میکرد.<ref>با من به خانه خدا بیایید، ص159-160.</ref> بهعنوان نمونه با فتوای دانشوران شیعه از جمله [[آیتالله بروجردی]] درباره درستی اعمال حج در صورت عمل به اعلان رسمی حکومت عربستان در رؤیت هلال، از اختلاف در این زمینه کاسته شد.<ref>با من به خانه خدا بیایید، ص7؛ خسی در میقات، ص64.</ref>
| |
| | |
| پس از انقلاب اسلامی تلاش مسؤولان ایرانی برای کاستن از اختلافهای حاجیان ایرانی و مسؤولان عربستان ادامه داشته است. بخشی از این تلاشها از راه ارتباطهای دیپلماتیک صورت گرفته و بخشی نیز با آموزش حاجیان ایرانی برای پرهیز از کارهای مورد اختلاف میان [[شیعه]] و [[سنی]] انجام شده است. عالمان شیعه با صدور فتواهایی کوشیدهاند تا از مشکلات حاجیان ایرانی بکاهند. از مسائل یاد شده در فقه امروز شیعی، لزوم تقیه مداراتی برای پیشگیری از درگیری میان ایرانیان و شرطه عربستان در [[موسم حج]] است. قبول نظر دولت عربستان در مسئله رؤیت هلال، تأکید بر استحباب شرکت در نماز جماعت در مساجد عربستان، درستی نماز در صورت استفاده نکردن از مهر، و حتی تحریم اعمالی که موجب وهن شیعیان و بروز اختلاف شود، از فتواهایی است که مراجع تقلید شیعه در این زمینه صادر کردهاند.<ref>میقات حج، ش30، ص151-175، «تقیه مداراتی.</ref> | |
|
| |
|
| == پانویس == | | == پانویس == |
