محراب تهجد: تفاوت میان نسخه‌ها

محراب تهجد
اطلاعات اوليه
مکان	مسجدالنبی
تاریخ بنا
بنیانگذار	قایتبای مملوکی
بازسازی کنندگان	عبدالمجید عثمانی
وضعیت فعلی
وضعیت بنا	قبل از سال 1353ه.ق برچیده شده

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

دیداریویکی‌متن

نسخهٔ ‏۳۰ ژوئیهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۲۰:۱۸

محراب تهجد، یکی از محراب‌های مسجدالنبی است که در انتهای دیوار شمالیِ ضریح پیامبر قرار داشته‌است. این محراب مکانی‌ است که پیامبر برخی شب‌ها نماز شب را در آن‌جا اقامه می‌کرد.

محراب تهجد در کنار ستون تهجد که مکان نماز شبهای پیامبر -به غیر از ماه رمضان- بود، بنا شد. ابن نجار(578/643ق) به محراب تهجد در کنار ستون تهجد اشاره کرده است و سمهودی(844/911ق) نیز به دو نوبت بازسازی این محراب قبل و بعد از آتش‌سوزی مسجدالنبی پرداخته‌ است. همچنین این محراب در دوره سلطان عبدالمجید عثمانی نیز بازسازی شد. قبل ازسال(1335ق/1934م) این محراب از دسترس مسلمانان خارج شد.

محل محراب

این محراب خارج دیوار شمالی حجره شریفه، کنار ستون تهجد، مقابل دکه اغوات، قرار داشت.^[۱]

علت نام‌گذاری

به نقل از منابع، پیامبر کنار یکی از ستون‌های مسجدالنبی که بعد از درِ خانه امیر مؤمنان قرار داشت، حصیری را پهن می‌کرد و روی آن به تهجّد و نماز شب می‌‏ایستاد.^[۲] علی (ع) نیز نماز شب را همین جا می‌خواند.^[۳] در سده‌های بعد، کنار این ستون که موسوم به ستون تهجد بود، محرابی با همین نام ساخته شد.^[۴]^[۵]

ابن نجّار (578/643ق) و مطری(671/741ق) از این محل به «مصلّی النّبی صلّی الله علیه و آله باللّیل: نمازگاه شبانه پیامبر» یاد کرده‌‏اند. همچنین سمهودی محراب تهجد را محل خواندن نماز شب پیامبر غیر از ماه رمضان عنوان کرده‌است.^[۶]

بازسازی محراب تهجد

ابن نجار(578/643ق)، به محرابی در محل نماز شب خواندن پیامبر، کنار ستون تهجد اشاره کرده است. سمهودی(844/911ق) نیز به بازسازی این محراب در دوره سلطان قایتبای مملوکی(888ق/1483م) پرداخته است.^[۷] در دوره قایتبای این محراب به دست خواجه شمسی بن زمن، بازسازی شد و بالای این محراب تاریخ بنا بر لوحی مرمرین نگاشته شد. اما پس از آتش سوزی در مسجدالنبی و از بین رفتن ستون و محراب تهجد، بار دیگر این محراب بازسازی شد و این بار تصمیم گرفته شد تا پایه‌هایی مستحکم‌تر برای ستون تهجد ساخته شود و از همین روی محراب جدید در پایه ستون تهجد جانمایی شد.^[۸] این محراب باکاشی‌های طلاکاری شده تزیین شد و آیات مرتبط با تهجد در آن نقش بسته شد.^[۹] همچنین در دوره سلطان عبدالمجید عثمانی( 1271ق/1854م) نیز این محراب بازسازی شد.^[۱۰] ^[۱۱]محراب تهجد در این زمان از یک قطعه سنگ تراشیده و به ستون تهجد متصل شد.سپس کتیبهٔ اصلی محراب به‌صورت برجسته بر روی آن بازاجرا شد. از نوشته‌های روی این کتبه می‌توان به آیه« و من اللیل فتهجد به نافله لک عسی أن یبعثک ربک مقاما محمودا» (پاره‌ای از شب را به نماز بیدار باش که برای تو افزون بر نمازهای واجب است. باشد که خداوند تو را به مقام پسندیده (شفاعت) مبعوث گرداند) اشاره کرد.^[۱۲]

اما محراب تهجد در سراسر دوران عثمانی هیچ نقشی در سازماندهی نماز — که توسط پیروان چهار مذهب فقهی در اوقات گوناگون در داخل مسجدالنبی اقامه می‌شد — ایفا نکرد و تنها به عنوان مکان نمازگزاردن پیامبر مورد احترام بود.^[۱۳]

وضعیت کنونی

پیش از سال 1353ق/1934م محراب تهجد دیگر در معرض دید مسلمانان قرار ندارد. علت این اتفاق به نقل از محمد هزاع الشهری، از مورخین معاصر، توجه بیش از حد مسلمانان به این محراب ذکر شده‌است.^[۱۴]

همچنین بنا به نقلی این محراب امروزه وجود دارد اما مانعی جلوی آن قرارداده شده، تا مردم آن را نبینند. ^[۱۵]

جستارهای وابسته

پانویس

↑ المسجد النبوی الشریف، ص 302-303
↑ المعالم الاثیره، ص43
↑ نک: الدره الثمینه، ص۱۲۵؛ موسوعه مکه المکرمه، ج۲، ص۴۲۰.
↑ المعالم الاثیره، ص 43
↑ وفاءالوفا، ج2، ص 189
↑ وفاءالوفا، ج2، ص 189
↑ وفاءالوفا،ج2، 189
↑ وفاءالوفا، ج2، ص 190
↑ المسجد النبوی الشریف، ص 302-303
↑ المسجد النبوی الشریف، ص302-303
↑ مرآة الحرمین ابراهیم رفعت پاشا، ص470
↑ المسجد الشریف النبوی، 303
↑ المسجد الشریف النبوی، ص 303
↑ المسجد النبوی الشریف، ص 303
↑ المعالم الاثیره، ص 43

[1] المسجد النبوی الشریف، ص 302-303

[2] المعالم الاثیره، ص43

[3] نک: الدره الثمینه، ص۱۲۵؛ موسوعه مکه المکرمه، ج۲، ص۴۲۰.

[4] المعالم الاثیره، ص 43

[5] وفاءالوفا، ج2، ص 189

[6] وفاءالوفا، ج2، ص 189

[7] وفاءالوفا،ج2، 189

[8] وفاءالوفا، ج2، ص 190

[9] المسجد النبوی الشریف، ص 302-303

[10] المسجد النبوی الشریف، ص302-303

[11] مرآة الحرمین ابراهیم رفعت پاشا، ص470

[12] المسجد الشریف النبوی، 303

[13] المسجد الشریف النبوی، ص 303

[14] المسجد النبوی الشریف، ص 303

[15] المعالم الاثیره، ص 43

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

@@ خط ۵۵: / خط ۵۵: @@
 '''محراب تهجد'''، یکی از [[محراب‌های مسجدالنبی]] است که در انتهای دیوار شمالیِ [[ضریح رسول الله|ضریح پیامبر]] قرار داشته‌است. این [[محراب]] مکانی‌ است که [[حضرت محمد (ص)|پیامبر]] برخی شب‌ها [[نماز شب]] را در آن‌جا اقامه می‌کرد.
+محراب تهجد در کنار ستون تهجد که مکان نماز شبهای پیامبر -به غیر از ماه رمضان- بود، بنا شد. ابن نجار(578/643ق) به محراب تهجد در کنار ستون تهجد اشاره کرده است و سمهودی(844/911ق) نیز به دو نوبت بازسازی این محراب قبل و بعد از آتش‌سوزی مسجدالنبی پرداخته‌ است. همچنین این محراب در دوره سلطان عبدالمجید عثمانی نیز بازسازی شد.  قبل ازسال(1335ق/1934م) این محراب از دسترس مسلمانان خارج شد.
@@ خط ۶۲: / خط ۶۵: @@
 ==علت نام‌گذاری==
-به نقل از منابع، پیامبر کنار یکی از [[ستون‌های مسجدالنبی]] که بعد از درِ خانه [[امام علی(ع)|امیر مؤمنان]] قرار داشت، حصیری را پهن می‌کرد و روی آن به [[تهجّد]] و نماز شب می‌‏ایستاد.<ref>المعالم الاثیره، ص43</ref> [[امام علی(ع)|علی (ع)]] نیز نماز شب را همین جا می‌خواند.<ref>نک: الدره الثمینه، ص۱۲۵؛ موسوعه مکه المکرمه، ج۲، ص۴۲۰.</ref> در سده‌های بعد، کنار این ستون که موسوم به [[ستون تهجد]] بود، محرابی با همین نام ساخته شد.<ref>المعالم الاثیره، ص 43</ref>
+به نقل از منابع، پیامبر کنار یکی از [[ستون‌های مسجدالنبی]] که بعد از درِ خانه [[امام علی(ع)|امیر مؤمنان]] قرار داشت، حصیری را پهن می‌کرد و روی آن به [[تهجّد]] و نماز شب می‌‏ایستاد.<ref>المعالم الاثیره، ص43</ref> [[امام علی(ع)|علی (ع)]] نیز نماز شب را همین جا می‌خواند.<ref>نک: الدره الثمینه، ص۱۲۵؛ موسوعه مکه المکرمه، ج۲، ص۴۲۰.</ref> در سده‌های بعد، کنار این ستون که موسوم به [[ستون تهجد]] بود، محرابی با همین نام ساخته شد.<ref>المعالم الاثیره، ص 43</ref><ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%B3%D9%85%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B2.pdf&page=189 وفاءالوفا، ج2، ص 189]</ref>
-ابن نجّار و مطری از این محل به «مصلّی النّبی صلّی الله علیه و آله باللّیل: نمازگاه شبانه پیامبر» یاد کرده‌‏اند. همچنین [[علی بن عبدالله سمهودی|سمهودی]] محراب تهجد را محل خواندن نماز شب پیامبر غیر از [[ماه رمضان]] عنوان کرده‌است.
+[[ابن نجّار]] (578/643ق) و [[محمد بن احمد مطری|مطری]](671/741ق) از این محل به «مصلّی النّبی صلّی الله علیه و آله باللّیل: نمازگاه شبانه پیامبر» یاد کرده‌‏اند. همچنین [[علی بن عبدالله سمهودی|سمهودی]] محراب تهجد را محل خواندن نماز شب پیامبر غیر از [[ماه رمضان]] عنوان کرده‌است.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%B3%D9%85%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B2.pdf&page=189 وفاءالوفا، ج2، ص 189]</ref>
 ==بازسازی محراب تهجد==
-این محراب در دوره [[سلطان قایتبای|سلطان قایتبای مملوکی]]( 888ه/1483م) باکاشی‌های طلاکاری شده تزیین شد و آیات مرتبط با تهجد در آن نقش بسته شد.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 302-303</ref> همچنین در دوره سلطان [[عبدالمجید عثمانی]]( 1271ه/1854م) نیز این محراب بازسازی شد.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص302-303</ref> <ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%85%D8%B1%D8%A2%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D9%85%DB%8C%D9%86_%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%DB%8C%D9%85_%D8%B1%D9%81%D8%B9%D8%AA_%D9%BE%D8%A7%D8%B4%D8%A7_%D8%AC1.pdf&page=470 مرآة الحرمین ابراهیم رفعت پاشا، ص470] </ref>محراب تهجد در این زمان از یک قطعه سنگ تراشیده و به ستون تهجد متصل شد.سپس کتیبهٔ اصلی محراب به‌صورت برجسته بر روی آن بازاجرا شد. از نوشته‌های روی این کتبه می‌توان به آیه« و من اللیل فتهجد به نافله لک عسی أن یبعثک ربک مقاما محمودا» اشاره کرد.
+ابن نجار(578/643ق)، به محرابی در محل نماز شب خواندن پیامبر، کنار [[ستون تهجد]] اشاره کرده است. سمهودی(844/911ق)  نیز به بازسازی  این محراب در دوره [[سلطان قایتبای|سلطان قایتبای مملوکی]](888ق/1483م) پرداخته است.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%B3%D9%85%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B2.pdf&page=189 وفاءالوفا،ج2، 189]</ref>  در دوره قایتبای این محراب به دست خواجه شمسی بن زمن، بازسازی شد و بالای این محراب تاریخ بنا بر لوحی مرمرین نگاشته شد. اما  پس از [[آتش‌سوزی در مسجدالنبی|آتش سوزی در مسجدالنبی]] و از بین رفتن ستون و محراب تهجد، بار دیگر این محراب بازسازی شد و این بار تصمیم گرفته شد تا پایه‌هایی مستحکم‌تر برای ستون تهجد ساخته شود و از همین روی محراب جدید در پایه ستون تهجد جانمایی شد.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%B3%D9%85%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B2.pdf&page=190 وفاءالوفا، ج2، ص 190]</ref> این محراب باکاشی‌های طلاکاری شده تزیین شد و آیات مرتبط با تهجد در آن نقش بسته شد.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 302-303</ref> همچنین در دوره سلطان [[عبدالمجید عثمانی]]( 1271ق/1854م) نیز این محراب بازسازی شد.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص302-303</ref> <ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%85%D8%B1%D8%A2%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D9%85%DB%8C%D9%86_%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%DB%8C%D9%85_%D8%B1%D9%81%D8%B9%D8%AA_%D9%BE%D8%A7%D8%B4%D8%A7_%D8%AC1.pdf&page=470 مرآة الحرمین ابراهیم رفعت پاشا، ص470] </ref>محراب تهجد در این زمان از یک قطعه سنگ تراشیده و به ستون تهجد متصل شد.سپس کتیبهٔ اصلی محراب به‌صورت برجسته بر روی آن بازاجرا شد. از نوشته‌های روی این کتبه می‌توان به آیه« و من اللیل فتهجد به نافله لک عسی أن یبعثک ربک مقاما محمودا» (پاره‌ای از شب را به نماز بیدار باش که برای تو افزون بر نمازهای واجب است. باشد که خداوند تو را به مقام پسندیده ([[شفاعت]]) مبعوث گرداند) اشاره کرد.<ref>المسجد الشریف النبوی، 303</ref>
-به هر حال، محراب مذکور در سراسر دوران [[دوره عثمانی|عثمانی]] هیچ نقشی در سازماندهی نماز — که توسط پیروان چهار مذهب فقهی در اوقات گوناگون در داخل [[مسجدالنبی]] اقامه می‌شد — ایفا نکرد و تنها به عنوان مکان نمازگزاردن [[حضرت محمد (ص)|پیامبر]] مورد احترام بود.<ref>المسجد الشریف النبوی، ص 303</ref>
+اما محراب تهجد در سراسر دوران [[دوره عثمانی|عثمانی]] هیچ نقشی در سازماندهی نماز — که توسط پیروان چهار مذهب فقهی در اوقات گوناگون در داخل [[مسجدالنبی]] اقامه می‌شد — ایفا نکرد و تنها به عنوان مکان نمازگزاردن [[حضرت محمد (ص)|پیامبر]] مورد احترام بود.<ref>المسجد الشریف النبوی، ص 303</ref>
 ==وضعیت کنونی==
 [[پرونده:محراب تهجد2.jpeg|File.png|270px|thumb|left|محراب تهجد2]]
-محراب تهجد پیش از سال 1353ق/1934م در دسترس قرار ندارد. علت این اتفاق به نقل از محمد هزاع الشهری، از مورخین معاصر، توجه بیش از حد مسلمانان به این محراب ذکر شده‌است.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 303</ref>
+پیش از سال 1353ق/1934م محراب تهجد دیگر در معرض دید مسلمانان قرار ندارد. علت این اتفاق به نقل از محمد هزاع الشهری، از مورخین معاصر، توجه بیش از حد مسلمانان به این محراب ذکر شده‌است.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 303</ref>
 همچنین بنا به نقلی این محراب امروزه وجود دارد اما مانعی جلوی آن قرارداده شده، تا مردم آن را نبینند. <ref>المعالم الاثیره، ص 43</ref>