پرش به محتوا

محراب تهجد: تفاوت میان نسخه‌ها

از ویکی حج
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌ترتفاوت با ویرایش جدیدتر ←
دیداریویکی‌متن
جزبدون خلاصۀ ویرایش
خط ۵۸: خط ۵۸:
محراب تهجد در کنار ستون تهجد، که مکان نماز شب‌های پیامبر -به غیر از ماه رمضان- بود، بنا شد. [[ابن نجار]] (578/643ق) به محراب تهجد در کنار ستون تهجد اشاره کرده است و [[علی بن عبدالله سمهودی|سمهودی]] (844/911ق) نیز به دو نوبت بازسازی این محراب قبل و بعد از [[آتش‌سوزی در مسجدالنبی|آتش‌سوزی مسجدالنبی]] پرداخته‌ است. همچنین این محراب در دوره سلطان عبدالمجید عثمانی نیز بازسازی شد.   
محراب تهجد در کنار ستون تهجد، که مکان نماز شب‌های پیامبر -به غیر از ماه رمضان- بود، بنا شد. [[ابن نجار]] (578/643ق) به محراب تهجد در کنار ستون تهجد اشاره کرده است و [[علی بن عبدالله سمهودی|سمهودی]] (844/911ق) نیز به دو نوبت بازسازی این محراب قبل و بعد از [[آتش‌سوزی در مسجدالنبی|آتش‌سوزی مسجدالنبی]] پرداخته‌ است. همچنین این محراب در دوره سلطان عبدالمجید عثمانی نیز بازسازی شد.   


==محل محراب==
==مکان و نام==
این محراب خارج دیوار شمالی [[حجره رسول‌الله|حجره شریفه]]، کنار [[ستون تهجد]]، مقابل [[دکه اغوات]]، قرار داشت.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 302-303</ref>
این محراب خارج دیوار شمالی [[حجره رسول‌الله|حجره شریفه]]، کنار [[ستون تهجد]]، مقابل [[دکه اغوات]]، قرار داشت.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 302-303</ref> به نقل از منابع، پیامبر کنار یکی از [[ستون‌های مسجدالنبی]] که بعد از درِ خانه [[امام علی(ع)|امیر مؤمنان]] قرار داشت، حصیری را پهن می‌کرد و روی آن به [[تهجّد]] و نماز شب می‌‏ایستاد.<ref>المعالم الاثیره، ص43</ref> [[امام علی(ع)|علی (ع)]] نیز نماز شب را همین جا می‌خواند.<ref>نک: الدره الثمینه، ص۱۲۵؛ موسوعه مکه المکرمه، ج۲، ص۴۲۰.</ref> در سده‌های بعد، کنار این ستون که موسوم به [[ستون تهجد]] بود، محرابی با همین نام ساخته شد.<ref>المعالم الاثیره، ص 43</ref><ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%B3%D9%85%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B2.pdf&page=189 وفاءالوفا، ج2، ص 189]</ref>


==علت نام‌گذاری==
[[ابن نجّار]] (578/643ق) و [[محمد بن احمد مطری|مطری]](671/741ق) از این محل به «مصلّی النّبی صلّی الله علیه و آله باللّیل: نمازگاه شبانه پیامبر» یاد کرده‌‏ است. همچنین [[علی بن عبدالله سمهودی|سمهودی]] محراب تهجد را محل خواندن نماز شب پیامبر غیر از [[ماه رمضان]] عنوان کرده‌است.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%B3%D9%85%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B2.pdf&page=189 وفاءالوفا، ج2، ص 189]</ref>
به نقل از منابع، پیامبر کنار یکی از [[ستون‌های مسجدالنبی]] که بعد از درِ خانه [[امام علی(ع)|امیر مؤمنان]] قرار داشت، حصیری را پهن می‌کرد و روی آن به [[تهجّد]] و نماز شب می‌‏ایستاد.<ref>المعالم الاثیره، ص43</ref> [[امام علی(ع)|علی (ع)]] نیز نماز شب را همین جا می‌خواند.<ref>نک: الدره الثمینه، ص۱۲۵؛ موسوعه مکه المکرمه، ج۲، ص۴۲۰.</ref> در سده‌های بعد، کنار این ستون که موسوم به [[ستون تهجد]] بود، محرابی با همین نام ساخته شد.<ref>المعالم الاثیره، ص 43</ref><ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%B3%D9%85%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B2.pdf&page=189 وفاءالوفا، ج2، ص 189]</ref>


[[ابن نجّار]] (578/643ق) و [[محمد بن احمد مطری|مطری]](671/741ق) از این محل به «مصلّی النّبی صلّی الله علیه و آله باللّیل: نمازگاه شبانه پیامبر» یاد کرده‌‏اند. همچنین [[علی بن عبدالله سمهودی|سمهودی]] محراب تهجد را محل خواندن نماز شب پیامبر غیر از [[ماه رمضان]] عنوان کرده‌است.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%B3%D9%85%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B2.pdf&page=189 وفاءالوفا، ج2، ص 189]</ref>
==بازسازی محراب تهجد==
ابن نجار(578/643ق)، به محرابی در محل نماز شب خواندن پیامبر، کنار [[ستون تهجد]] اشاره کرده است. سمهودی (844/911ق) نیز به بازسازی  این محراب در دوره [[سلطان قایتبای|سلطان قایتبای مملوکی]] (888ق/1483م) پرداخته است.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%B3%D9%85%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B2.pdf&page=189 وفاءالوفا،ج2، 189]</ref>  در دوره قایتبای این محراب به دست خواجه شمسی بن زمن، بازسازی شد و بالای این محراب تاریخ بنا بر لوحی مرمرین نگاشته شد. اما  پس از [[آتش‌سوزی در مسجدالنبی|آتش سوزی در مسجدالنبی]] و از بین رفتن ستون و محراب تهجد، بار دیگر این محراب بازسازی شد و این بار تصمیم گرفته شد تا پایه‌هایی مستحکم‌تر برای ستون تهجد ساخته شود و از همین روی محراب جدید در پایه ستون تهجد جانمایی شد.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%B3%D9%85%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B2.pdf&page=190 وفاءالوفا، ج2، ص 190]</ref> این محراب باکاشی‌های طلاکاری شده تزیین شد و آیات مرتبط با تهجد در آن نقش بسته شد.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 302-303</ref>  


==بازسازی محراب تهجد==
در دوره سلطان [[عبدالمجید عثمانی]]( 1271ق/1854م) نیز این محراب بازسازی شد.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص302-303</ref> <ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%85%D8%B1%D8%A2%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D9%85%DB%8C%D9%86_%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%DB%8C%D9%85_%D8%B1%D9%81%D8%B9%D8%AA_%D9%BE%D8%A7%D8%B4%D8%A7_%D8%AC1.pdf&page=470 مرآة الحرمین ابراهیم رفعت پاشا، ص470] </ref>محراب تهجد در این زمان از یک قطعه سنگ تراشیده و به ستون تهجد متصل شد. سپس کتیبهٔ اصلی محراب به‌صورت برجسته بر روی آن بازاجرا شد. از نوشته‌های روی این کتبه می‌توان به آیه« و من اللیل فتهجد به نافله لک عسی أن یبعثک ربک مقاما محمودا» (پاره‌ای از شب را به نماز بیدار باش که برای تو افزون بر نمازهای واجب است. باشد که خداوند تو را به مقام پسندیده ([[شفاعت]]) مبعوث گرداند) اشاره کرد.<ref>المسجد الشریف النبوی، 303</ref>  
ابن نجار(578/643ق)، به محرابی در محل نماز شب خواندن پیامبر، کنار [[ستون تهجد]] اشاره کرده است. سمهودی(844/911ق)  نیز به بازسازی  این محراب در دوره [[سلطان قایتبای|سلطان قایتبای مملوکی]](888ق/1483م) پرداخته است.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%B3%D9%85%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B2.pdf&page=189 وفاءالوفا،ج2، 189]</ref>  در دوره قایتبای این محراب به دست خواجه شمسی بن زمن، بازسازی شد و بالای این محراب تاریخ بنا بر لوحی مرمرین نگاشته شد. اما  پس از [[آتش‌سوزی در مسجدالنبی|آتش سوزی در مسجدالنبی]] و از بین رفتن ستون و محراب تهجد، بار دیگر این محراب بازسازی شد و این بار تصمیم گرفته شد تا پایه‌هایی مستحکم‌تر برای ستون تهجد ساخته شود و از همین روی محراب جدید در پایه ستون تهجد جانمایی شد.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%B3%D9%85%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B2.pdf&page=190 وفاءالوفا، ج2، ص 190]</ref> این محراب باکاشی‌های طلاکاری شده تزیین شد و آیات مرتبط با تهجد در آن نقش بسته شد.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 302-303</ref> همچنین در دوره سلطان [[عبدالمجید عثمانی]]( 1271ق/1854م) نیز این محراب بازسازی شد.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص302-303</ref> <ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%85%D8%B1%D8%A2%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D9%85%DB%8C%D9%86_%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%DB%8C%D9%85_%D8%B1%D9%81%D8%B9%D8%AA_%D9%BE%D8%A7%D8%B4%D8%A7_%D8%AC1.pdf&page=470 مرآة الحرمین ابراهیم رفعت پاشا، ص470] </ref>محراب تهجد در این زمان از یک قطعه سنگ تراشیده و به ستون تهجد متصل شد.سپس کتیبهٔ اصلی محراب به‌صورت برجسته بر روی آن بازاجرا شد. از نوشته‌های روی این کتبه می‌توان به آیه« و من اللیل فتهجد به نافله لک عسی أن یبعثک ربک مقاما محمودا» (پاره‌ای از شب را به نماز بیدار باش که برای تو افزون بر نمازهای واجب است. باشد که خداوند تو را به مقام پسندیده ([[شفاعت]]) مبعوث گرداند) اشاره کرد.<ref>المسجد الشریف النبوی، 303</ref>  


اما محراب تهجد در سراسر دوران [[دوره عثمانی|عثمانی]] هیچ نقشی در سازماندهی نماز — که توسط پیروان چهار مذهب فقهی در اوقات گوناگون در داخل [[مسجدالنبی]] اقامه می‌شد — ایفا نکرد و تنها به عنوان مکان نمازگزاردن [[حضرت محمد (ص)|پیامبر]] مورد احترام بود.<ref>المسجد الشریف النبوی، ص 303</ref>  
اما محراب تهجد در سراسر دوران [[دوره عثمانی|عثمانی]] هیچ نقشی در سازماندهی نماز — که توسط پیروان چهار مذهب فقهی در اوقات گوناگون در داخل [[مسجدالنبی]] اقامه می‌شد — ایفا نکرد و تنها به عنوان مکان نمازگزاردن [[حضرت محمد (ص)|پیامبر]] مورد احترام بود.<ref>المسجد الشریف النبوی، ص 303</ref>  
خط ۷۴: خط ۷۳:
[[پرونده:محراب تهجد2.jpeg|File.png|270px|thumb|left|محراب تهجد2]]
[[پرونده:محراب تهجد2.jpeg|File.png|270px|thumb|left|محراب تهجد2]]


پیش از سال 1353ق/1934م محراب تهجد دیگر در معرض دید مسلمانان قرار ندارد. علت این اتفاق به نقل از محمد هزاع الشهری، از مورخین معاصر، توجه بیش از حد مسلمانان به این محراب ذکر شده‌است.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 303</ref>
پیش از سال 1353ق/1934م محراب تهجد دیگر در معرض دید نیست. علت پنهان کردن آن را توجه بیش از حد زائران به این محراب ذکر کرده‌اند.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 303</ref> گفته شده که این محراب امروزه وجود دارد اما مانعی جلوی آن قرارداده شده، تا مردم آن را نبینند. <ref>المعالم الاثیره، ص 43</ref>


همچنین بنا به نقلی این محراب امروزه وجود دارد اما مانعی جلوی آن قرارداده شده، تا مردم آن را نبینند. <ref>المعالم الاثیره، ص 43</ref>




نسخهٔ ‏۱ اوت ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۴۹

محراب تهجد
اطلاعات اوليه
مکانمسجدالنبی
تاریخ بنا
بازسازی کنندگانقایتبای مملوکی/عبدالمجید عثمانی
وضعیت فعلی
وضعیت بناقبل از سال 1353ه.ق برچیده شده

محراب تهجد، یکی از محراب‌های مسجدالنبی است که در انتهای دیوار شمالیِ ضریح پیامبر قرار دارد اما امروزه در معرض دید زائران نیست و جلوی آن پوشیده شده است. این محراب در مکانی‌ ساخته شده بود که پیامبر برخی شب‌ها نماز شب را در آن‌جا اقامه می‌کرد.

محراب تهجد در کنار ستون تهجد، که مکان نماز شب‌های پیامبر -به غیر از ماه رمضان- بود، بنا شد. ابن نجار (578/643ق) به محراب تهجد در کنار ستون تهجد اشاره کرده است و سمهودی (844/911ق) نیز به دو نوبت بازسازی این محراب قبل و بعد از آتش‌سوزی مسجدالنبی پرداخته‌ است. همچنین این محراب در دوره سلطان عبدالمجید عثمانی نیز بازسازی شد.

مکان و نام

این محراب خارج دیوار شمالی حجره شریفه، کنار ستون تهجد، مقابل دکه اغوات، قرار داشت.[۱] به نقل از منابع، پیامبر کنار یکی از ستون‌های مسجدالنبی که بعد از درِ خانه امیر مؤمنان قرار داشت، حصیری را پهن می‌کرد و روی آن به تهجّد و نماز شب می‌‏ایستاد.[۲] علی (ع) نیز نماز شب را همین جا می‌خواند.[۳] در سده‌های بعد، کنار این ستون که موسوم به ستون تهجد بود، محرابی با همین نام ساخته شد.[۴][۵]

ابن نجّار (578/643ق) و مطری(671/741ق) از این محل به «مصلّی النّبی صلّی الله علیه و آله باللّیل: نمازگاه شبانه پیامبر» یاد کرده‌‏ است. همچنین سمهودی محراب تهجد را محل خواندن نماز شب پیامبر غیر از ماه رمضان عنوان کرده‌است.[۶]

بازسازی محراب تهجد

ابن نجار(578/643ق)، به محرابی در محل نماز شب خواندن پیامبر، کنار ستون تهجد اشاره کرده است. سمهودی (844/911ق) نیز به بازسازی این محراب در دوره سلطان قایتبای مملوکی (888ق/1483م) پرداخته است.[۷] در دوره قایتبای این محراب به دست خواجه شمسی بن زمن، بازسازی شد و بالای این محراب تاریخ بنا بر لوحی مرمرین نگاشته شد. اما پس از آتش سوزی در مسجدالنبی و از بین رفتن ستون و محراب تهجد، بار دیگر این محراب بازسازی شد و این بار تصمیم گرفته شد تا پایه‌هایی مستحکم‌تر برای ستون تهجد ساخته شود و از همین روی محراب جدید در پایه ستون تهجد جانمایی شد.[۸] این محراب باکاشی‌های طلاکاری شده تزیین شد و آیات مرتبط با تهجد در آن نقش بسته شد.[۹]

در دوره سلطان عبدالمجید عثمانی( 1271ق/1854م) نیز این محراب بازسازی شد.[۱۰] [۱۱]محراب تهجد در این زمان از یک قطعه سنگ تراشیده و به ستون تهجد متصل شد. سپس کتیبهٔ اصلی محراب به‌صورت برجسته بر روی آن بازاجرا شد. از نوشته‌های روی این کتبه می‌توان به آیه« و من اللیل فتهجد به نافله لک عسی أن یبعثک ربک مقاما محمودا» (پاره‌ای از شب را به نماز بیدار باش که برای تو افزون بر نمازهای واجب است. باشد که خداوند تو را به مقام پسندیده (شفاعت) مبعوث گرداند) اشاره کرد.[۱۲]

اما محراب تهجد در سراسر دوران عثمانی هیچ نقشی در سازماندهی نماز — که توسط پیروان چهار مذهب فقهی در اوقات گوناگون در داخل مسجدالنبی اقامه می‌شد — ایفا نکرد و تنها به عنوان مکان نمازگزاردن پیامبر مورد احترام بود.[۱۳]

وضعیت کنونی

محراب تهجد2

پیش از سال 1353ق/1934م محراب تهجد دیگر در معرض دید نیست. علت پنهان کردن آن را توجه بیش از حد زائران به این محراب ذکر کرده‌اند.[۱۴] گفته شده که این محراب امروزه وجود دارد اما مانعی جلوی آن قرارداده شده، تا مردم آن را نبینند. [۱۵]





جستارهای وابسته

پانویس

  1. ↑ المسجد النبوی الشریف، ص 302-303
  2. ↑ المعالم الاثیره، ص43
  3. ↑ نک: الدره الثمینه، ص۱۲۵؛ موسوعه مکه المکرمه، ج۲، ص۴۲۰.
  4. ↑ المعالم الاثیره، ص 43
  5. ↑ وفاءالوفا، ج2، ص 189
  6. ↑ وفاءالوفا، ج2، ص 189
  7. ↑ وفاءالوفا،ج2، 189
  8. ↑ وفاءالوفا، ج2، ص 190
  9. ↑ المسجد النبوی الشریف، ص 302-303
  10. ↑ المسجد النبوی الشریف، ص302-303
  11. ↑ مرآة الحرمین ابراهیم رفعت پاشا، ص470
  12. ↑ المسجد الشریف النبوی، 303
  13. ↑ المسجد الشریف النبوی، ص 303
  14. ↑ المسجد النبوی الشریف، ص 303
  15. ↑ المعالم الاثیره، ص 43

منابع

  • الدره الثمینه فی اخبار المدینه، محمد بن محمود النجار (م.۶۴۳ق.)، به کوشش صلاح الدین، مرکز بحوث و دراسات المدینه، ۱۴۲۷ق.
  • المسجد النبوی الشریف فی العصر العثمانی 923-1344ه «دراسه معماریه حضاریه»، الدکتور محمد هزاع الشهری، دارالقاهره، 2003م.
  • المعالم الاثیره، محمد محمد حسن شراب، بیروت، دار الکتاب العربی، ۱۳۸۷ق.
  • مرآة الحرمین او الرحلات الحجازیه، رفعت پاشا ابراهیم (م بعد 1353 ق)، قاهره، المکتبة الثقافة الدینیه، بی­تا.
  • موسوعه مکه المکرمه و المدینه المنوره، احمد زکی یمانی، مصر، مؤسسه الفرقان، ۱۴۲۸ق.
  • وفاء الوفاء، السمهودی ‏(م.۹۱۱ق.)، به کوشش السامرائی، مؤسسه الفرقان، ۱۴۲۴ق.
برگرفته از «https://wikihaj.com/index.php?title=محراب_تهجد&oldid=69090»