احتیاط واجب

مفهوم‌شناسی

احتیاط در لغت به معنای حفظ نمودن و در اصطلاح فقه شیعه، عبارت است از عمل کردن به احکام، به گونه‌ای که یقین داشته باشد به وظیفه‌اش عمل کرده است.[۱] دو نوع احتیاط در کتاب‌های فقهی بیان شده است: احتیاط واجب و احتیاط مستحب.[۲]

احتیاط واجب یا الزام‌آور، احتیاطی است که عمل به آن واجب بوده و آن در جایی است که مجتهد با وجود بررسی ادلّه شرعی به حکم فقهی برخی موضوعات دست پیدا نکرده و فتوایی نیز درباره آن نمی‌دهد؛ اما احتیاط را لازم می‌داند[۳] مانند شک بین اینکه نماز تمام بر من واجب است یا شکسته، که احتیاط واجب در خواندن هر دو است.[۴] و یا در پوشیدن دو جامه احرام برای مردان (لُنگ و ردا)، احتیاط واجب آن است که قبل از نیت احرام و لبیک گفتن بپوشد و اگر بعد از لبیک پوشید احتیاط آن است که لبیک را دوباره بگوید.[۵]

تفاوت احتیاط واجب با احتیاط مستحب

تفاوت احتیاط واجب و احتیاط مستحب عبارت است از: احتیاط واجب، احتیاط بدون فتوا است و مقلد می‌تواند به همان احتیاط عمل کند، یا به فتوای مجتهد دیگری که پس از آن مجتهد، از دیگران اعلم است مراجعه کند.[۶]

احتیاط مستحب، احتیاط همراه با فتوا است و مقلد می‌تواند یا به همان احتیاط عمل کند و یا به فتوای همراه آن عمل نماید و نمی‌تواند در این مسئله به مجتهد دیگر رجوع کند.[۷]

احکام

برخی از احکام مرتبط با احتیاط واجب عبارت است از:

  • بنابر نظر امام خمینی، پوشیدن دو جامه احرام برای مردان[م۲۶۹ ۱] که یکی «لنگ» است و دیگری «ردا» که باید آن را به دوش بیندازند و احتیاط واجب [م۲۶۹ ۲] آن است که قبل از نیت احرام و لبیک گفتن بپوشد و اگر بعد از لبیک پوشید احتیاط [م۲۶۹ ۳]آن است که لبیک را دوباره بگوید.

پانوشت

  1. ↑ تهانوی، کشاف اصطلاحات الفنون و العلوم، ۱۹۹۱م، ج۱، ص۱۰۹.
  2. ↑ فرهنگ فقه فارسی، ج۱، ص۲۹۶.
  3. ↑ جمعی از محققان، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۵ش، ج۱، ص۳۱۰.
  4. ↑ طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، ١٤١٧ق، ج۱، ص۱۲.
  5. ↑ توضيح‌المسائل امام خمینی، ۱۳۷۲ش، ص۳۷۴، م۲۶۵۹.
  6. ↑ درسنامه فقه، ص۵۵-۵۶.
  7. ↑ درسنامه فقه، ص۵۵-۵۶.

منابع

  • توضيح‌المسائل امام خمینی، سید روح‌الله خمینی، تهران‌، مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينى، چاپ نهم، ۱۳۷۲ش.

//////////////////////

  • '،
  • '،
  • '،
  • '،
  • '،
  • '،
  • '،
  • '،

مقالات مرتبط